ప్రిటోరియా

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ప్రిటోరియా
View from the Union Buildings.

Flag

Seal
Motto: Præstantia Prævaleat Prætoria (May Pretoria Be Pre-eminent In Excellence)
[[file:మూస:Location map South Africa|300px|ప్రిటోరియా is located in మూస:Location map South Africa]]<div style="position: absolute; top: సమాసంలో(Expression) లోపం: "[" అనే విరామ చిహ్నాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాను%; left: సమాసంలో(Expression) లోపం: "[" అనే విరామ చిహ్నాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాను%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;">
[[File:మూస:Location map South Africa|6x6px|ప్రిటోరియా|link=|alt=]]
ప్రిటోరియా
Location of Pretoria
Coordinates (City Hall): 25°45′12″S 28°11′13″E / 25.75333°S 28.18694°E / -25.75333; 28.18694Coordinates: 25°45′12″S 28°11′13″E / 25.75333°S 28.18694°E / -25.75333; 28.18694
Country Flag of South Africa.svg దక్షిణ ఆఫ్రికా
Province Gauteng
Metropolitan municipality City of Tshwane
Established 1855
Area
 • మొత్తం మూస:Infobox settlement/metric/mag
ఎత్తు  m ( ft)
జనాభా (2007)
 • మొత్తం 23,45,908
 • జనసాంద్రత 856
టైమ్‌జోన్ SAST (UTC+2)
Area code(s) 012
దక్షిణ ఆఫ్రికా ప్రభుత్వాలను కలిగిన యూనియన్ భవనాలు.

ప్రిటోరియా (Pretoria) అనేది దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని గౌటెంగ్ ప్రావెన్సీ ఉత్తర భాగంలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది దేశం యొక్క మూడు రాజధాని నగరాలలో ఒకటి, ఇది కార్యనిర్వాహక (నిర్వాహక) మరియు తాత్కాలిక దేశ రాజధానిగా సూచించబడుతుంది; కేప్ టౌన్ శాసనబద్ధ రాజధాని అయితే, బోలెంఫాంటైన్ న్యాయ సంబంధిత రాజధాని.

ప్రిటోరియాలోని సిటీ ఆఫ్ షావాన్ మెట్రోపాలిటన్ మున్సిపాలిటీలో పలు రాజ్యాంగ మాజీ పరిపాలనలో ఒకటి వలె కలిగి ఉంది (వీటిలో సెంచురీయన్ మరియు సోషాంగువ్‌లు కూడా ఉన్నాయి). ప్రిటోరియాను కొన్నిసార్లు ఒక వివాదస్పద ప్రతిపాదిత పేరు మార్పులో 'షావేన్' వలె తప్పుగా సూచిస్తారు, ఈ స్థితిని ఇప్పటికీ 2010నాటికి నిర్ణయించారు.

నగరం యొక్క యదార్ధ పేరు ప్రిటోరియా ఫిలాడెల్ఫియా ("సోదర ప్రేమతో ప్రిటోరియా").[1] ఇది దాని పేరును పాక్స్ ప్రిటోరియానాకు ఇవ్వబడింది, ఇది దేశం యొక్క సంబంధిత స్థిరత్వాన్ని సూచిస్తుంది.

విషయ సూచిక

చరిత్ర[మార్చు]

దక్షిణ ట్రాన్స్‌వాల్ డెబెల్ నదీ లోయ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించారు, ఈ ప్రాంతం సుమారు 1600నాటికీ ప్రిటోరియా నగరంగా మారింది.[2]

నాటాల్‌లో డిఫాక్యూన్ కారణంగా, మ్జిలికాజీ నాయకత్వంలో మరొక శరణార్థుల బృందం ఇక్కడకు చేరుకుంది. అయితే, 1832లో జులు రైడర్‌ల ఒక సైనిక దళంచే వారి గ్రామాలు నుండి బలవంతంగా ఖాళీ చేయించబడ్డారు.

ప్రిటోరియాలో ఆండ్రియెస్ విల్హెల్మస్ శిలా విగ్రహం (నవంబరు 27, 1798 – 23 జూలై 1853)

ప్రిటోరియా వోర్టెకెర్స్ యొక్క ఒక నాయకుడు మార్థినస్ ప్రిటోరియస్‌చే 1855లో స్థాపించబడింది, దీనికి ఈ పేరును తన తండ్రి ఆండ్రియిస్ ప్రెటోరియస్ నుండి తీసుకున్నాడు. పెద్ద ప్రీటోరియస్ బ్లడ్ రివర్ యుద్ధంలో జులూస్‌పై విజయం సాధించిన తర్వాత వూర్ట్రెకెర్స్ యొక్క దేశ నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఆండ్రియెస్ ప్రిటోరియస్ శాండ్ రివర్ అంతర్జాతీయ ఒప్పందం (1852) గురించి మంతనాలు చేశాడు, దీనిలో బ్రిటన్ ట్రాన్స్‌వాల్‌కు స్వాతంత్రాన్ని ప్రసాదించింది. ఇది 1 మే 1860లో దక్షిణ ఆఫ్రికా గణతంత్ర రాజ్యం (ZAR)కు రాజధానిగా మారింది. ప్రిటోరియాను దక్షిణ ఆఫ్రికా గణతంత్ర రాజ్యం యొక్క రాజధాని వలె నిర్ణయించడం అనే అంశాన్ని గ్రేట్ ట్రెక్ యొక్క బోయెర్స్ పరిష్కార ఉద్యమాలకు ముగింపుగా గుర్తించవచ్చు.

బోయెర్ యుద్ధాలు[మార్చు]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో, నగరం 1880 డిసెంబరు మరియు మార్చి 1881 మధ్య అరాజక దళాలచే ముట్టడించబడింది. యుద్ధం ముగించేందుకు కారణమైన శాంతి ఒప్పందంపై ప్రిటోరియాలో ప్రిటోరియా సదస్సులో సంతకం చేశారు.

రెండవ బోయెర్ యుద్ధం (1899 నుండి 1902 వరకు) దక్షిణ ఆఫ్రికాలో ట్రాన్స్‌వాల్ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ముగింపులో మరియు బ్రిటీష్ పెత్తనం ప్రారంభంలో జరిగింది. ఈ యుద్ధంలో, విన్స్‌టన్ చర్చిల్ పీట్రోరియాలోని స్టాట్స్ మోడల్ స్కూల్‌లో నిర్బంధించబడ్డాడు, కాని మోజాంబిక్యూకు తప్పించుకుని పోయాడు. నగరం 5 జూన్ 1900న ఫ్రెడెరిక్ రాబర్ట్స్ నాయకత్వంలో బ్రిటీష్ దళాలకు లొంగిపోయింది మరియు ప్రిటోరియాలో ఈ వివాదం 31 మే 1902న వెరీనిగింగ్ శాంతి ఒప్పందంలో సంతకంతో ముగిసింది.

రెండవ బోయెర్ యుద్ధానికి కొంతకాలం ముందే సంరక్షణ కోసం నగరంలో పలు కోటలను నిర్మించారు, అయితే నేడు వాటిలో కొన్ని శిధిలావస్థలో ఉన్నప్పటికీ, పలు కోటలను జాతీయ స్మారకాలు వలె సంరక్షించబడుతున్నాయి.

దక్షిణ ఆఫ్రికా సంఘం[మార్చు]

ZARలోని బోయెర్ గణతంత్ర రాజ్యాలు మరియు ఆరెంజ్ ఫ్రీ స్టేట్‌లు 1910లో కేప్ కాలనీ మరియు నాటాల్ కాలనీలతో ఐక్యమై, దక్షిణ ఆఫ్రికా సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి. తర్వాత ప్రిటోరియాను మొత్తం దక్షిణ ఆఫ్రికాకు నిర్వాహక రాజధానిగా, కేప్ టౌన్‌ను న్యాయ సంబంధిత రాజధానిగా నిర్ణయించారు. 1860 మరియు 1994 మధ్య, నగరం పోట్చెఫ్‌స్ట్రోమ్ స్థానంలో ట్రాన్స్‌వాల్ ప్రాంతానికి కూడా రాజధానిగా నిర్ణయించబడింది.

14 అక్టోబరు 1931న, ప్రిటోరియా అధికార నగర హోదాను సాధించింది. 1961లో దక్షిణ ఆఫ్రికా ఒక గణతంత్రంగా మారినప్పుడు, ప్రిటోరియా దాని నిర్వాహక రాజధాని వలె కొనసాగింది.

వర్ణవిచక్షణ అనంతరం[మార్చు]

2000లో దక్షిణ ఆఫ్రికాలో నూతన పురపాలక భవనాలను నిర్మించిన తర్వాత, ప్రిటోరియా మరియు సమీప పట్టణాలను కలిగి ఉన్న రాజధాని పురపాలక సంఘం కోసం షావేన్ అనే పేరును నిర్దేశించారు.

గతంలో ప్రిటోరియా "దక్షిణ ఆఫ్రికా యొక్క వర్ణవిచక్షణ రాజధాని" వలె చెడు కీర్తిని కలిగి ఉండేది. అయితే, ప్రిటోరియా యొక్క రాజకీయ ఖ్యాతి నెల్సన్ మండేలాను ప్రిటోరియా CBDకి సమీపంలోని యూనియన్ భవనంలో దేశం యొక్క మొట్టమొదటి వర్ణవిచక్షణ రహిత అధ్యక్షుడి వలె నియమించడం ద్వారా మారింది.

2005లో ప్రారంభమై, ఆఫ్రికన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్‌లోని విభాగాలు షావేన్ పురపాలక సంఘం పేరుకు సరిపోలేలా నగరం యొక్క పేరును మార్చాలని భావించాయి, అయితే ఈ అభిప్రాయం ముఖ్యంగా ఆఫ్రికానెర్ పౌర హక్కుల సమూహాలు మరియు రాజకీయ బృందాల నుండి బలమైన వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంది ఎందుకంటే ఇది ప్రీటోరియస్ స్థాపించిన నగరం అనే చరిత్రను నిరాకరిస్తుంది.

1994లో, పీటెర్ హోమెస్ మాలులెకా ప్రిటోరియా తాత్కాలిక మేయర్ వలె ఎన్నికయ్యాడు, ఇతను తర్వాత ఆ సంవత్సరంలో మొట్టమొదటి గణతంత్ర ఎన్నికలు నిర్వహించేవరకు అతన్ని దక్షిణ ఆఫ్రికా రాజధాని యొక్క మొట్టమొదటి నల్లజాతీయ మేయర్ వలె వ్యవహరించాడు. తర్వాత మాలులెకా గ్రేటర్ ప్రిటోరియా మెట్రోపాలిటన్ సిటీ కౌన్సిల్‌కు (తర్వాత షావేన్ మెట్రోపాలిటన్ మున్సిపాలిటీ నగరం) ఛైర్మన్‌గా నియమించబడ్డాడు, తర్వాత షావేన్ మెట్రో కౌన్సిల్‌కు స్వీకర్ వలె ఎన్నికయ్యాడు మరియు 2004లో, సోషాంగువ్ నియోజకవర్గం తరపున దక్షిణ ఆఫ్రికా పార్లమెంట్‌లో ఒక సభ్యుడి వలె ఎంపికయ్యాడు.

భౌగోళిక స్థితి[మార్చు]

ప్రిటోరియా దక్షిణ ఆఫ్రికా ఈశాన్యంలో జానెస్‌బర్గ్ ఉత్తర దిశలో సుమారు 50 కిమీ (30 మైళ్లు) దూరంలో, దక్షిణ దిశలో హైవెల్డ్ పీఠభూమి మరియు ఉత్తరాన దిగువన ఉన్న బుష్వెల్డ్ మధ్య ఒక స్థిత్యంతరిత సరిహద్దుపై ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి సుమారు 1,350 మీ (4,500 అడుగులు) ఎత్తులో వెచ్చని, సౌకర్యవంతమైన, సారవంతమైన లోయలో ఉంది, ఇది దాని చుట్టూ మాగాలైస్‌బర్గ్ పర్వత పంక్తులను కలిగి ఉంది.

శీతోష్ణస్థితి[మార్చు]

నగరం ఒక పరిమిత పొడి ఉప ఉష్ణమండలీయ వాతావరణాన్ని, దీర్ఘకాలం వెచ్చని వర్షాలతో కూడిన వేసవికాలాలు మరియు తక్కువ కాలం చల్లని మరియు పొడి శీతాకాలాలతో ప్రత్యేకంగా ఒక తేమ గల ఉప ఉష్ణమండలీయ వాతావరణాన్ని (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ: Cwa) కలిగి ఉంది. సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత 18.7 °C (65.7 °F).[3] ఇది సుమారు 1350 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నందుకు మరియు దాని ఆవాస లోయ స్థానం కారణంగా, ఇది ఒక వేడిని తగ్గించే అంశం వలె పనిచేస్తుంది మరియు సంవత్సరంలో అధిక కాలంలో చల్లని దక్షిణ మరియు ఆగ్నేయ వాయు ప్రసారాలను తగ్గిస్తుంది. వర్షపాతాలు ప్రధానంగా వేసవి నెలల్లో మంచు ఎక్కువగా ఉండే శీతాకాలపు నెలల్లో కంటే అధికంగా అనావృష్టి పరిస్థితులతో ఉంటాయి. మంచు అనేది చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది, ఒక శతాబ్దంలో ఒకటి లేదా రెండు సార్లు సంభవిస్తుంది.

సెంట్రల్ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ట్[మార్చు]

లుకాస్రాండ్ నుండి CBD యొక్క SE వరకు ప్రిటోరియా CBD, ఏప్రిల్ 2006, (ముక్లెనక్ హిల్).

ప్రిటోరియాలోని సెంట్రల్ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ట్ (CBD) అనేది ప్రభుత్వ మరియు వ్యాపార సాంప్రదాయక కేంద్రంగా వ్యవహరించబడుతుంది, అయితే నేడు పలు కార్పొరేట్ కార్యాలయాలు, చిన్న వ్యాపారాలు, దుకాణాలు మరియు ప్రభుత్వ శాఖలు CBDలో కంటే నగర శివార్లల్లో విస్తరించాయి.

జనాభా గణాంకాలు[మార్చు]

ప్రిటోరియాలో మరియు చుట్టప్రక్కల జనాభా సాంద్రత[16]
ప్రిటోరియాలో స్వదేశీ భాషల భౌగోళిక పంపిణీ[17]

నగర పరిమితుల వివరణపై ఆధారపడి, జనాభా 600,000 నుండి 1.2 మిలియన్ వరకు ఉంటుంది. ష్వానే పురపాలక సంఘంలో మాట్లాడే ప్రధాన భాషల్లో పెడీ, ఆఫ్రికాన్స్, ష్వానా, సోంగా, జులు మరియు ఆంగ్ల భాషలు ఉన్నాయి. ఎడెబెలె మరియు సోథోలు కూడా ఎక్కువగా మాట్లాడతారు. మొత్తం ష్వానే రాజధాని పురపాలక సంఘం 2001 జనాభా గణన ప్రకారం, 1,985,997 జనాభాను కలిగి ఉంది. ప్రిటోరియా నగరం ఆఫ్రికా ఖండంలో మరెక్కడా లేని విధంగా అత్యధిక శ్వేత జాతీయుల జనాభాను కలిగి ఉంది. దీని స్థాపించిన కాలం నుండి, ఇది ఒక ప్రధాన ఆఫ్రికానెర్ జనాభా కేంద్రంగా సూచించబడుతుంది మరియు ప్రస్తుతం నగరంలో లేదా సమీపంలో దాదాపు 400,000 మంది ఆఫ్రికానెర్లు నివసిస్తున్నారు.

వర్ణవిచక్షణ ముగిసిన నాటి నుండి, ప్రిటోరియా ఇప్పటికీ శ్వేత జాతీయులను ఎక్కువగా కలిగి ఉంది అలాగే నిరంతరంగా పెరుగుతున్న మధ్య తరగతి నల్ల జాతీయులు కూడా ఉన్నారు. అయితే, సోషాంగువ్ మరియు అటెరిడ్జెవిల్లే నగరాల్లో శ్వేత జాతీయులు కాని వారిని జనాభాలో అందరికీ పరిచయం చేశాయి. అతిపెద్ద శ్వేత జాతి సమూహంగా ఆఫ్రికానెర్లను చెప్పవచ్చు మరియు అతిపెద్ద నల్ల జాతి సమూహంగా ఉత్తర సోథోలను చెప్పవచ్చు.

ప్రిటోరియాలోని జనాభా కోసం తక్కువగా అంచనా వేసినట్లయితే, ఇది ఎక్కువగా మాజీ శ్వేత దేశీయులు పేరు పెట్టిన ప్రాంతాలను చొప్పించవచ్చు మరియు కనుక ఇక్కడ అత్యధిక శ్వేత జాతీయుల అధిపత్యం ఉంది. అయితే భౌగోళికంగా వేరు చేయబడిన నగరాలను చేర్చినట్లయితే, ఇది ప్రిటోరియా యొక్క జనాభాను ఒక మిలియన్ కంటే ఎక్కువగా నమోదు అవుతుంది మరియు శ్వేత జాతీయులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటారు.

ప్రిటోరియా యొక్క ఆసియన్లు ఎక్కువగా లౌడియమ్‌లోని భారతీయ నగరంలో లేదా శివార్లల్లో శ్వేత జాతీయులతో కలిపి నివసిస్తున్నారు.

నగర దృశ్యం[మార్చు]

వాస్తుశిల్పం[మార్చు]

యూనియన్ భవనాలు

ప్రిటోరియా సంవత్సరాలకొద్ది చాలా భిన్నమైన సాంస్కృతిక ప్రభావాలను కలిగి ఉంది మరియు ఇది నగరంలోని కనిపించే వాస్తుశాస్త్ర శైలుల్లో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది బ్రిటీష్ కాలనీయల్ ఆర్కిటెక్చర్ నుండి ఆర్ట్ డెకో వరకు ప్రత్యేక దక్షిణ ఆఫ్రికా శైలి యొక్క ఉత్తమ కలయికతో కనిపిస్తుంది.

ప్రిటోరియాలోని కొన్ని ముఖ్యమైన నిర్మాణాల్లో యూనియన్ భవనాలు, వూర్‌ట్రెకెర్ స్మారకం, దక్షిణ ఆఫ్రికా విశ్వవిద్యాలయం యొక్క ప్రధాన భవనం, మహ్లాంబా ఎండ్లోఫూ (అధ్యక్షుడి ఇల్లు), రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా (ఆఫీస్ టవర్) మరియు టెలికామ్ లూకస్ ర్యాండ్ ట్రాన్సమిషన్ టవర్‌లు ఉన్నాయి. ఇతర ప్రముఖ నిర్మాణాలు మరియు భవనాల్లో లోఫ్టస్ వెర్స్‌ఫెల్డ్ స్టేడియం, సౌత్ ఆఫ్రికన్ స్టేట్ థియేటర్, ప్రిటోరియా విశ్వవిద్యాలయం మరియు అంతర్జాతీయ సంబంధాలు మరియు సహకార విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం (ఆధునిక భవనం) ఉన్నాయి.

ఉద్యానవనాలు మరియు తోటలు[మార్చు]

ప్రిటోరియాలో నేషనల్ బోటానికల్ గార్డెన్లు

ప్రిటోరియా అనేది నేషనల్ జూలాజికల్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికాకు, అలాగే దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని దేశ బోటానికల్ గార్డెన్‌ల్లో ఒకటైన ప్రిటోరియా నేషనల్ బోటానికల్ గార్డెన్‌లకు ఆవాసంగా ఉంది.[4] నగరంలో పలు చిన్న ఉద్యానవనాలు మరియు తోటలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో ఆస్టిన్ రాబర్ట్స్ పక్షుల అభ్యయారణ్యం కూడా ఉంది.

రవాణా[మార్చు]

ప్రిటోరియాలోని వీధి చిహ్నాలు

రైలు వ్యవస్థ[మార్చు]

ట్రాన్స్‌నెట్ ప్రిటోరియా స్టేషన్ నుండి నిత్య ప్రయాణ మరియు ప్రధాన రైళ్లును నిర్వహిస్తుంది. ఈ స్టేషన్‌లో విస్తృతమైన మార్పులు జరుగుతున్నాయి, ఇక్కడ ప్రస్తుత స్టేషన్‌లోని లైన్లు మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల కింద నూతన గౌట్రైన్ స్టేషన్‌ను నిర్మించేందుకు పనులు జరుగుతున్నాయి.[5]

ప్రిటోరియా స్టేషన్ బ్లూ ట్రైన్‌కు ఒక బయలుదేరు స్థానంగా చెప్పవచ్చు.

రోవస్ రైలు[6] అనేది క్యాప్టిల్ పార్క్ వద్ద కాలనీయల్-శైలి రైలు స్టేషన్ నుండి నిర్వహిస్తున్న ఒక విలాసవంతమైన ప్రధాన రైలు సఫారీ సర్వీసు.[7]

సౌత్ ఆఫ్రికన్ ఫ్రెండ్స్ ఆఫ్ ది రైల్ ఇటీవల వారి పాతకాలపు రైలు ప్రయాణ కార్యక్రమాలను క్యాప్టిల్ పార్క్ స్టేషన్ నుండి హెర్క్యులస్ స్టేషన్‌కు తరలించారు.[8]

బస్సులు[మార్చు]

ప్రిటోరియా పలు బస్సు సంస్థలు ఉన్నాయి, వాటిలో పుట్కో అనేది పురాతన మరియు మంచి గుర్తింపు పొందిన వాటిలో ఒకటి. ష్వానే(ప్రిటోరియా) పురపాలక సంఘం మిగిలిన బస్సు రవాణాకు సంబంధించిన సౌకర్యాలను అందిస్తుంది మరియు సమయ పట్టికను చూడటానికి దయచేసి ష్వానే బస్సు బుక్‌లెట్‌ను సందర్శించండి[9]

కారు కిరాయికి ఇచ్చే సంస్థలు[మార్చు]

ప్రిటోరియాలో సంచరించేందుకు మరొక మార్గంలో ముఖ్యంగా మీరు ఒక పర్యాటకుడు అయితే అవిస్[10] మరియు వాల్యూ కారు హైర్ వంటి కారును కిరాయికి ఇచ్చే సంస్థలు ద్వారా కార్లను తీసుకోవచ్చు[11]

రోడ్డు మార్గం[మార్చు]

N1 అనేది ప్రిటోరియాలోని ప్రధాన రహదారి. N1 ఈస్టరన్ బైపాస్ జాన్నెస్‌బర్గ్ నుండి ప్రారంభించి పోలోక్వేన్ మరియు దేశంలోని ఉత్తర భాగం వరకు బాగా విస్తరించిన తూర్పు శివార్లను అనుసంధానిస్తుంది. N4 ప్లాటినమ్ హైవే నార్తరన్ బైపాస్‌ను ఏర్పాటు చేసింది మరియు విట్‌బ్యాంక్ నుండి రుస్టెన్‌బర్గ్‌కు మార్గాన్ని అందిస్తుంది. N4 మాపుటో నుండి గ్యాబోరోన్‌ను అనుసంధానిస్తూ దక్షిణ ఆఫ్రికాలో తూర్పు నుండి పశ్చిమానికి పయనిస్తుంది. ఇతర ప్రధాన రహదారుల్లో జాన్నెస్‌బర్గ్ యొక్క వెస్ట్ రాండ్‌ను ప్రిటోరియాకు అనుసంధానించే N14 మరియు నగరాన్ని OR టాంబో ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్‌పోర్ట్‌కు అనుసంధానించే R21లు ఉన్నాయి.

విమానాశ్రయాలు[మార్చు]

ప్రిటోరియా OR టాంబో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ద్వారా సేవలను అందిస్తుంది, ఇది ప్రిటోరియా నగర కేంద్రం నుండి 55 కిమీ (34 మీ) దూరంలో, జాన్నెస్‌బర్గ్‌కు ఈశాన్యంలో ఉంది. ప్రిటోరియాలోని ఉత్తరాన వండర్‌బూమ్ శివార్లల్లో ఉన్న వండర్‌బూమ్ విమానాశ్రయం చిన్న వాణిజ్య మరియు ప్రైవేట్ విమానాలకు సేవలను అందిస్తుంది. నగరంలోని ఉత్తరాన రెండు సైనిక వైమానిక స్థావరాలు ఉన్నాయి (స్వార్టాప్ మరియు వాటర్‌క్లూప్).

సమాజం మరియు సంస్కృతి[మార్చు]

ప్రసార సాధనాలు[మార్చు]

ప్రిటోరియా ష్వానే నగర పురపాలక సంఘంలో భాగం కనుక, మిగిలిన నగర ప్రాంతాల్లో కనిపించే విధంగానే అత్యధిక రేడియో, టెలివిజన్ మరియు వార్తాపత్రిక ప్రసార సాధానాలు ఉన్నాయి.

సంగ్రహాలయాలు[మార్చు]

వూర్‌ట్రెక్కెర్ స్మారకం
  • ప్రిటోరియా కోటలు
  • క్రూజెర్ గృహం (ZAR అధ్యక్షుడు పాల్ క్రూజెర్ నివాసం).
  • మ్యాపుంగుబ్వ్ సంగ్రహాలయం
  • మెల్రోజ్ హౌస్ (వీరెంగింగ్ ఒప్పందం ఇది 1902లో ఇక్కడ ఆంగ్లో-బోయెర్ యుద్ధాన్ని ముగించింది)
  • వ్యాన్ వౌయు సంగ్రహాలయం
  • వూర్‌ట్రెక్కెర్ స్మారకం
  • ఫ్రీడమ్ ఉద్యానవనం
  • ట్రాన్స్‌వాల్ సంగ్రహాలయం
  • ఆఫ్రికన్ విండో

సంగీతం[మార్చు]

మంచి ప్రజాదరణ పొందిన దక్షిణ ఆఫ్రికా బ్యాండ్లు మరియు సంగీత విద్వాంసుల్లో పలువురు వాస్తవానికి ప్రిటోరియా నుండి వచ్చినవారు. వీటిలో జెబ్రా మరియు గిరాఫే, డేస్మాండ్ అండ్ ది టుటుస్, సీథెర్, ప్రముఖ మోస్ట్‌వేకో ర్యాపర్ JR మరియు అట్రిడ్జెవిల్లే నగరంలో పెరిగిన DJ ముజావాలు ఉన్నారు.

మార్చింగ్ టు ప్రిటోరియా పాట ఈ నగరాన్ని సూచిస్తుంది.

క్రీడ[మార్చు]

ప్రిటోరియాలోని అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడల్లో ఒకటి రగ్బీ యూనియన్. లాఫ్టస్ వెర్స్‌ఫెల్డ్ అనేది దేశీయ కుర్రీ కప్‌లో పోటీపడే బ్లూ బుల్స్‌కు నివాస స్థలం మరియు వీరు అంతర్జాతీయ సూపర్ రగ్బీ పోటీలో బుల్స్ ఫ్రాంచీజ్‌లో కూడా ఆడతారు. బ్లూ బుల్స్‌చే నిర్వహించబడుతున్న సూపర్ రగ్బీ బుల్స్ 2007, 2009 మరియు 2010ల్లో పోటీలో గెలుపొందింది. లాఫ్టస్ వెర్స్‌ఫెల్డ్ కూడా సాకర్ తరపున మామెలోడీ సన్‌డౌన్స్‌కు ఆతిధ్యమిస్తుంది.

ప్రిటోరియా 1995 రగ్బీ ప్రపంచ కప్‌లో మ్యాచ్‌లకు ఆతిధ్యమిచ్చింది. లాఫ్టస్ వెర్స్‌ఫెల్డ్‌ను 2010 FIFA ప్రపంచ కప్‌లో సాకర్ మ్యాచ్‌ల కోసం ఉపయోగించారు. ప్రీమియర్ సాకర్ లీగ్‌లో పాల్గొనే రెండు సాకర్ జట్లు నగరంలో ఉన్నాయి. అవి మామెలోడీ సన్‌డౌన్స్ మరియు సూపర్‌స్పోర్ట్ యునైటెడ్. సూపర్‌స్పోర్ట్ యునైటెడ్ ప్రముఖ PSL చాంపియన్లు.

క్రికెట్ కూడా నగరంలో మంచి ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడ. నగరంలో అంతర్జాతీయ క్రికెట్ స్టేడియం లేని కారణంగా, ఇది ప్రధాన క్రికెట్ టోర్నమెంట్‌లో దేనికి ఆతిధ్యమివ్వదు, అయితే సమీపంలో ఉన్న సెంచురియన్ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ స్టేడియం అయిన సూపర్‌స్పోర్ట్ పార్క్‌ను కలిగి ఉంది మరియు ఇది 2003 క్రికెట్ వరల్డ్ కప్, 2007 ICC ప్రపంచ ట్వంటీ20, 2009 IPL మరియు 2009 ICC చాంపియన్స్ ట్రోఫీ వంటి పలు ముఖ్యమైన టోర్నమెంట్‌లకు ఆతిధ్యమిచ్చింది.

మైదానాలు[మార్చు]

  • లాఫ్టస్ వెర్స్‌ఫెల్డ్

వ్యాపారం మరియు పరిశ్రమ[మార్చు]

దక్షిణ ఆఫ్రికా యొక్క జాతీయ నిర్వాహక (కార్యనిర్వాహక) రాజధాని వలె, ప్రిటోరియా ప్రధాన ప్రభుత్వ శాఖల మరియు మంత్రిత్వ శాఖల ప్రధాన కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది. తాత్కాలిక రాజధాని నగరం వలె, ఇది విదేశీ దౌత్య కార్యాలయాలు మరియు దౌత్య దళాలను కూడా కలిగి ఉంది. ఈ నగరం ఒక ప్రముఖ వ్యాపార కేంద్రం మరియు ఒక ముఖ్యమైన పారిశ్రామిక కేంద్రం. దీని ప్రధాన పరిశ్రమల్లో ఇనుము మరియు ఉక్కు కర్మాగారాలు, రాగి నిషిక్తం మరియు ఆటోమొబైల్, రైల్వే క్యారేజీలు మరియు భారీ యంత్రాల తయారీ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.

విద్య[మార్చు]

మూడో విద్య[మార్చు]

UNISAలోని ప్రధాన క్యాంపస్‌లో థీయో వ్యాన్ వేక్ భవనం యొక్క ముందు భాగం.

ప్రిటోరియా అనేది దక్షిణ ఆఫ్రికా యొక్క ప్రముఖ విద్యా నగరాల్లో ఒకటి, ఇది దేశంలోని రెండు అతిపెద్ద రెసిడెన్షియల్ విశ్వవిద్యాలయాలను ఆవాసంగా ఉంది,[12] అవి ష్వానే యూనివర్శిటీ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మరియు అతిపెద్ద దూర విద్యా విశ్వ విద్యాలయం (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా, సర్వసాధారణంగా దాని సంక్షిప్త నామం, UNISAచే సూచిస్తారు). దక్షిణ ఆఫ్రికా యొక్క ప్రముఖ పరిశోధన మరియు బోధనా విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రిటోరియా విశ్వవిద్యాలయం (వ్యవహారిక భాషలో టుక్స్ లేదా టుక్కీస్ అని పిలుస్తారు) మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా కౌన్సిల్ ఫర్ సైటింఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ (CSIR) కూడా నగరంలో ఉంది.

మాధ్యమిక విద్య[మార్చు]

  • ఆఫ్రికాన్సె హోయెర్ మెయిసిస్కూల్
  • ఆఫ్రికాన్సే హోయెర్ సెనూస్కూల్
  • క్రిస్టియన్ బ్రదర్స్ కాలేజ్, మౌంట్ ఎడ్మండ్
  • క్లాఫామ్ ఉన్నత పాఠశాల
  • డచీ షూలే ప్రిటోరియా
  • హిల్‌వ్యూ ఉన్నత పాఠశాల
  • హోయెర్‌స్కూల్ ఆకాసియా
  • హోయెర్‌స్కూల్ C.R. స్వార్ట్
  • హోయెర్‌స్కూల్ సెంచూరియన్
  • హోయెర్‌స్కూల్ డై విల్జెర్స్
  • హోయెర్‌స్కూల్ ఎల్డోరాయిగ్నే
  • హోయెర్‌స్కూల్ గార్స్‌ఫాంటైన్
  • హోయెర్‌స్కూల్ జెరిట్ మారిట్జ్
  • హోయెర్‌స్కూల్ హెండ్రిక్ వెర్వోయెర్డ్
  • హోయెర్‌స్కూల్ లాంజెన్హోవెన్
  • హోయెర్‌స్కూల్ మెన్లోపార్క్
  • హోయెర్‌స్కూల్ మోంటానా
  • హోయెర్‌స్కూల్ ఓస్-మూట్
  • హోయెర్‌స్కూల్ ఓవర్‌క్రూన్
  • హోయెర్‌స్కూల్ ప్రిటోరియా నూర్డ్
  • హోయెర్‌స్కూల్ వూర్‌ట్రెక్కెర్‌హోగ్టే
  • హోయెర్‌స్కూల్ వాటర్‌క్లూఫ్
  • హోయెర్‌స్కూల్ వండర్‌బూమ్
  • HTS జాన్ వోర్స్టెర్
  • ప్రిటోరియా బాలురు ఉన్నత పాఠశాల
  • ప్రిటోరియా బాలికల ఉన్నత పాఠశాల
  • ప్రిటోరియా ముస్లిం పాఠశాల
  • ప్రిటోరియా టెక్నికల్ ఉన్నత పాఠశాల
  • ప్రో ఆర్టె ఆల్ఫెన్ పార్క్
  • ది గ్లెన్ ఉన్నత పాఠశాల
  • విల్లోవ్రిడ్జ్ ఉన్నత పాఠశాల (ప్రిటోరియా)
  • హోయెర్‌స్కూల్ సిల్వెర్‌టన్
  • హోయెర్‌స్కూల్ హెర్క్యూలస్
  • హోయెర్‌స్కూల్ f.h ఓడెనాల్
  • ప్రిటోరియా వెస్ట్ ఉన్నత పాఠశాల

పేరు మార్చడం[మార్చు]

26 మే 2005న, డిపార్టమెంట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్‌లో డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ హెరిటేజ్‌కు సంబంధించిన సౌత్ ఆఫ్రికన్ జియోగ్రాఫికల్ నేమ్స్ కౌన్సిల్ (SAGNC) ప్రిటోరియా పేరును ష్వానేగా మార్చడానికి అంగీకరించింది, ఈ పేరుతో ఇప్పటికే ప్రిటోరియాలోని నగర పురపాలక సంఘాన్ని పిలుస్తున్నారు మరియు పలు సమీప పట్టణాల్లో ఉంది.[13] అయితే SAGNCచే పేరు మార్పు ఆమోదించినప్పటికీ, ఇది ఇంకా కళలు మరియు సంస్కృతి శాఖా మంత్రిచే ఆమోదించబడలేదు. అతను ఈ అంశంపై మరింత పరిశోధనను అభ్యర్థించిన కారణంగా ప్రస్తుతం ఇది చర్చల్లో ఉంది. మంత్రి పేరు మార్పును అంగీకరించినట్లయితే, ఈ పేరు ప్రభుత్వ పత్రికలో ప్రచురించబడుతుంది, ఈ అంశంపై వ్యాఖ్యానించే అవకాశం ప్రజలకు కలుగుతుంది. మంత్రి తర్వాత ప్రజాభిప్రాయాన్ని అతని సిఫార్సును మార్పు కోసం ఓట్లను పొందడానికి పార్లమెంట్‌లో సమర్పించడానికి ముందు మళ్లీ SAGNCకి తెలియజేయాలి. పలు పౌర ఆసక్తి సముహాలు ఈ పేరు మార్పును మంత్రి అంగీకరించినట్లయితే, ఆ అంశాన్ని న్యాయస్థానంలో సవాలు చేస్తామని బెదిరించాయి. దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న ఈ అంశం త్వరలో ఏ సమయంలోనైనా పేరు మార్చబడవచ్చని, అంటే ప్రారంభ 2006లో మంత్రి పేరు మార్పును ఆమోదించినట్లు భావించారు.

ష్వానే మెట్రో కౌన్సిల్ ష్వానే ను "ఆఫ్రికాలో ప్రముఖ రాజధాని నగరం" వలె ప్రచారం చేసింది, ఎందుకంటే 2005లో పేరు మార్పును SAGNC ఆమోదించింది. ఇది మరింత వివాదానికి దారి తీసింది, అయితే నగరం యొక్క పేరు ఇంకా అధికారికంగా మార్చలేదు మరియు కౌన్సిల్ పరిణత చెందని స్థాయిలో స్పందిస్తుంది. ప్రకటనా ప్రమాణాల అధికార సంస్థ (ASA) సమర్పించిన ఒక ఫిర్యాదు తర్వాత, ఇటువంటి ప్రకటనలు ఉద్దేశపూర్వకంగా తప్పుదారి పట్టిస్తున్నట్లు మరియు అన్ని ప్రసార సాధనాల నుండి ఉపసంహరించాలని ఆదేశించారు.[14] ASA యొక్క ఆదేశంతో సంబంధం లేకుండా, ష్వానే మెట్రో కౌన్సిల్ వారి "ష్వానే నగర" ప్రచారాలను ఆపలేకపోయింది. ఫలితంగా, ASA ప్రకటనలకు చెల్లించాలని ష్వానే మెట్రో అభ్యర్థించింది, దీనిలో అది ప్రజలను తప్పుదారి పట్టిస్తుందని పేర్కొంది. ASA యొక్క అభ్యర్థన తిరస్కరించడం వలన, మెట్రో కౌన్సిల్ ష్వానేను రాజధానిగా పేర్కొంటూ దక్షిణ ఆఫ్రికా ప్రసార సాధనాల్లో ఉంచే ఏదైనా ప్రకటనలను నిషేధించింది. ASA ఇప్పటికీ దక్షిణ ఆఫ్రికా ప్రసార సాధనాల్లో ఏదైనా ప్రకటనలను ప్రచరించుకుండా నిషేధించడానికి మెట్రో కౌన్సిల్‌పై అదనపు ఆంక్షలను విధించింది, దీనిలో కౌన్సిల్ నోటీసులు మరియు ఉపాధి అవకాశాలను కూడా చేర్చింది.[15][16]

ఆదేశించిన తర్వాత, మెట్రో కౌన్సిల్ ష్వానే ప్రకటనలను ప్రచురించడం కొనసాగించింది, కాని పురపాలక ప్రాంతంలో కౌన్సిల్ కలిగి ఉన్న ప్రకటనా బోర్డులు మరియు బస్సు నిలిచే ప్రాంతాల్లో ఉంచింది. 2007 ఆగస్టులో, ఒక అంతర్గత చీటీ ప్రసార సాధనాలకు చిక్కింది, దీనిలో ష్వానే మేయర్ పురపాలక సంఘాన్ని "ష్వానే" అని కాకుండా "ష్వానే నగరం"గా సూచించే అంశంపై ప్రీమియర్ ఆఫ్ గౌటెంగ్‌కు సలహా అభ్యర్థిస్తున్నట్లు ఉంది.[17] ఇది ప్రిటోరియా నగరం మరియు ష్వానే పురపాలక సంఘం మధ్య భేదం గురించి మరింత గందరగోళం పెంచింది.

ప్రారంభ 2010లో, దక్షిణ ఆఫ్రికా ప్రభుత్వం పేరుకు సంబంధించి ఒక నిర్ణయం చేయనున్నట్లు మళ్లీ పుకార్లు వెలువడ్డాయి, అయితే పేరు మార్పుల గురించి చర్చకు ఒక ప్రసార సాధనం ప్రయత్నించింది, కాని అది జరగడానికి ముందే రద్దు చేయబడింది.[18] పేరు మార్పు పుకార్లు ఆఫ్రికానెర్ మానవ హక్కులు మరియు రాజకీయ సమూహాల నుండి ఆగ్రహాన్ని పెంచాయి.[19] తర్వాత ఇది పురపాలక సంఘాన్ని ఒక భౌగోళిక ప్రాంతం వలె నమోదు చేయనున్నట్లు ప్రభుత్వ పత్రికలో ప్రచురించబడింది ఎందుకంటే ప్రచురణ నుండి ఈ పేరును ఉపసంహరించుకోవడానికి సాధ్యం కాదని పేర్కొంది,[20] కాని ఈ పేరును ఉపసంహరించుకున్నట్లు, అధికారులచే "మిగిలిన పని" పెండింగ్‌లో ఉన్నట్లు ప్రకటించింది.[21][22] తదుపరి వారంలో, "ష్వానే" యొక్క నమోదు అధికారికంగా ప్రభుత్వ పత్రిక నుండి ఉపసంహరించారు.[23][24] ఈ నివర్తనం దక్షిణ ఆఫ్రికా ఉప అధ్యక్షుడు క్గాలెమా మోట్లాంత్ తరపున ఆదేశించినట్లు పేర్కొన్నారు, అధ్యక్షుడు జాకబ్ జుమా తరపున, కళల మరియు సంస్కృతి శాఖా మంత్రి లులు ఎక్సింగ్వానా ANC యొక్క స్థానానికి వ్యతిరేకిగా వ్యవహరించాడు, దీనిలో ప్రిటోరియా మరియు పురపాలక సంఘాలను రెండు వేర్వేరు అంశాలుగా పేర్కొన్నాడు, దీనిని చివరికి ANC ప్రధాన కార్యదర్శి గ్వెడె మాంటాషీచే వ్యక్తీకరించబడింది.[25]

2010 మార్చిలో, "ష్వానే రాయల్ హౌస్ కమిటీ" చీఫ్ ష్వానే యొక్క వంశస్థులుగా పేర్కొన్నారు, పేరు మార్పుకు పిలవబడ్డారు మరియు చీఫ్ ష్వానే యొక్క వంశస్థులు వలె గుర్తింపు పొందారు మరియు పురపాలక నిర్వహణలో భాగంగా నియమించబడ్డారు.[26]

అంతర్జాతీయ సంబంధాలు[మార్చు]

జంట నగరాలు - సోదరి నగరాలు[మార్చు]

ప్రిటోరియా వీటితో జంట నగరంగా ఉంది:

షాప్పింగ్ మాల్స్[మార్చు]

  • అటెర్బరీ బోలెవార్డ్
  • అటెర్బరీ వాల్యూ మార్ట్
  • బ్రూక్లెన్ మాల్*
  • బ్రూక్లెన్ డిజైన్ స్క్వేర్
  • సెంచూరియన్ మాల్ (హెన్నోప్స్ నదిపై)*
  • హాట్‌ఫీల్డ్ ప్లాజా*
  • ఇరేనే విలేజ్ మాల్*
  • కోలోనాడ్ సెంటర్*
  • మాల్ @ రెడ్స్*
  • మెన్లేన్ రిటైల్ పార్క్
  • మెన్లేన్ పార్క్*
  • పార్క్‌వ్యూ సెంటర్
  • సామే మార్క్స్ షాపింగ్ సెంటర్
  • సాంకార్డియా షాపింగ్ సెంటర్
  • స్టెర్లాండ్ మాల్*
  • సన్నీ పార్క్
  • ది గ్రోవ్ షాపింగ్ సెంటర్*
  • వుడ్‌ల్యాండ్స్ బౌలెవార్డ్*
  • వండర్‌బూమ్ జంక్షన్ షాపింగ్ సెంటర్
  • వండర్‌పార్క్ షాపింగ్ సెంటర్*

దయచేసి గమనించండి: నక్షత్రం గుర్తులో ఉన్న మాల్‌లు ఒక 4-తెరల చలన చిత్ర భవన సముదాయాన్ని కలిగి ఉన్న మాల్‌లు. మెన్లేన్ పార్క్ అనేది ప్రస్తుతం ఒక "ఐమ్యాక్స్ థియేటర్"ను కలిగి ఉన్న ఏకైక షాపింగ్ మాల్ మరియు కోలోనాడే సెంటర్ అనేది ఒక ప్రజా మంచు స్కేటింగ్ రింక్‌ను కలిగి ఉన్న నగరంలోని ఏకైక మాల్.

ప్రసిద్ధ ప్రాంతాలు[మార్చు]

యూనియన్ భవనాలు
  • ప్రిటోరియా నేషనల్ బోటానికల్ గార్డెన్
  • ది నేషనల్ జూలాజికల్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా
  • చర్చ్ స్క్వేర్
  • యూనియన్ బిల్డింగ్స్
  • మారాబాస్టాడ్
  • మెన్లేన్ పార్క్
  • వూర్‌ట్రెక్కెర్ స్మారకం

నేచుర్ రిజర్వ్స్[మార్చు]

  • గ్రోయెన్‌క్లూఫ్ నేచుర్ రిజర్వ్
  • రెయిట్‌లై నేచుర్ రిజర్వ్
  • మోర్లెటాస్ప్రూర్ట్ నేచుర్ రిజర్వ్
  • ఫాయెరై గ్లెన్ నేచుర్ రిజర్వ్
  • వండర్‌బూమ్ నేచుర్ రిజర్వ్

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. "Beeld". News24.com. Retrieved 2010-07-03. 
  2. "The Ndebele People". SABC Education. Retrieved 2008-11-23. [dead link]
  3. GHCN క్లయిమేట్ డేటా, 30 ఇయర్స్ క్లయిమేట్ యావరేజ్ 1979–2008, గాడార్డ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పేస్ స్టడీస్
  4. "National Botanical Gardens". SA-Venues. Retrieved 2008-09-12. 
  5. "Pretoria Station". Gautrain. Archived from the original on 2008-08-03. Retrieved 2008-09-12. 
  6. "Rovos Rail website". Rovos.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  7. "Capital Park". Rovos Rail. Retrieved 2008-09-12. 
  8. "New Departure Point - Important note!". Friends of the Rail. Retrieved 2008-09-12. 
  9. "Tshwane Bus Booklet". 
  10. "Avis". 
  11. "Value Car Hire". 
  12. "Gauteng province". SAinfo. Retrieved 2008-11-17. 
  13. "Pretoria name change is approved". BBC News. 2005-05-27. Retrieved 2010-07-03. 
  14. "SABC pulls 'Tshwane city' ads". News24.com. 2007-04-11. Retrieved 2010-07-03. 
  15. Independent Online. "SA capital advert row sparks ad-alert threat, IOL". Iol.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  16. "Media can't place Tshwane ads, FIN24". Fin24.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  17. "Down with Pretoria signs!: South Africa: Politics". News24. 2007-08-02. Retrieved 2010-07-03. 
  18. Wilson Johwa. "Mashatile postpones name changes after ‘technicality’.". Businessday.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  19. "AfriForum to fight for Pretoria name.". Timeslive.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  20. Independent Online. "Pretoria name change rethink". Iol.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  21. "Pretoria/Tshwane delayed.". Jacarandafm.com. 2010-02-02. Retrieved 2010-07-03. 
  22. "Xingwana retracts Pretoria name change.". Politicsweb.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  23. "It's officially Pretoria. iafrica.com". News.iafrica.com. Retrieved 2010-07-03. 
  24. "Pretoria is Pretoria again - for now.". Jacarandafm.com. Retrieved 2010-07-03. 
  25. "Government policy.'Leadership'". Leadershiponline.co.za. 2010-03-23. Retrieved 2010-07-03. 
  26. "Tshwane Royals: 'Change Pretoria for benefit of all'.". Timeslive.co.za. Retrieved 2010-07-03. 
  27. "Embassy of Ukraine in the South Africa Republic - Publications". Created by "Softline" (Ukraine). Archived from the original on 2012-12-23. 

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Wikivoyage has a travel guide for Tshwane.