Jump to content

ఇజ్రాయెలీ-పాలస్తీనియన్ సంఘర్షణ

వికీపీడియా నుండి
ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా వివాదం
Part of అరబ్-ఇజ్రాయెల్ వివాదంలో భాగం

2011 డిసెంబర్ నాటికి ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమిత భూభాగాల్లో పరిస్థితి, ఐక్యరాజ్యసమితి OCHA ప్రకారం.[1]
మరింత వివరణాత్మకమైన, నవీకరించబడిన మ్యాప్ కోసం ఇక్కడ చూడండి.
Datec. 19వ శతాబ్దం – ప్రస్తుతం
Location
పశ్చిమాసియా
Status

కొనసాగుతోంది

  • ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా శాంతి ప్రక్రియ (నిలిచిపోయింది)
  • గాజా-ఇజ్రాయెల్ వివాదం (అడపాదడపా)
Territorial
changes
1948–1967:
  • గాజా స్ట్రిప్‌ను ఈజిప్ట్ ఆక్రమించింది
    • ఆల్-పాలస్తీనా ప్రొటెక్టరేట్ స్థాపన (1959 వరకు)
  • వెస్ట్ బ్యాంక్‌ను జోర్డాన్ విలీనం చేసుకుంది
1967 నుండి:
  • గాజా స్ట్రిప్‌ను ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమించింది
    • ఏకపక్ష ఉపసంహరణ (2005)
  • వెస్ట్ బ్యాంక్‌ను ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమించింది
    • ఇజ్రాయెల్ సెటిల్మెంట్ల స్థాపన
    • ఓస్లో II ఒప్పందం (1995) ద్వారా ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనా నియంత్రణ ప్రాంతాల విభజన
Belligerents
Israel
  • 1948కి ముందు:
    • యిషువ్ (Yishuv)
      • బార్-గియోరా
      • హషోమర్
      • హగనా
      • ఇర్గున్
      • లెహి
  • 1948–ప్రస్తుతం:
    • ఇజ్రాయెల్ భద్రతా దళాలు
    • ఇజ్రాయెల్ సెటిలర్లు (1967 నుండి)
  • 1948కి ముందు:
    • ముస్లిం-క్రిస్టియన్ అసోసియేషన్స్
      • పాలస్తీనా అరబ్ కాంగ్రెస్
    • అరబ్ హయ్యర్ కమిటీ
  • 1948–ప్రస్తుతం:
    1948:
    • అరబ్ హయ్యర్ కమిటీ
    • ఆల్-పాలస్తీనా ప్రొటెక్టరేట్
    • ఆర్మీ ఆఫ్ ది హోలీ వార్

    1949–1956:

    • పాలస్తీనా ఫెదాయీన్[a]

    1964–2005:

    • PLO (1964–2005)[b]
    • UNLU (1987–1993)[c]
    • పాలస్తీనా అథారిటీ (1994–2005)[d]

    2007–ప్రస్తుతం:

    • హమాస్ ప్రభుత్వం
    • పాలస్తీనియన్ జాయింట్ ఆపరేషన్స్ రూమ్ (2018–ప్రస్తుతం)[e]
Casualties and losses
9,901–10,239 మరణాలు 104,701–110,887 మరణాలు
సంఘటనల వారీగా:
  • 700,000 కంటే ఎక్కువ మంది పాలస్తీనియన్ల స్థానభ్రంశం (1948).[3] 1967 ఆరు రోజుల యుద్ధంలో మరో 413,000 మంది స్థానభ్రంశం చెందారు;[4] 1948లో 2,000+ యూదుల స్థానభ్రంశం.[5]
    1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధంలో 6,373 మంది ఇజ్రాయెలీలు,[6] 13,000–16,000 మంది పాలస్తీనియన్లు మరణించారు.[7]
    1982 లెబనాన్ యుద్ధంలో 654 మంది ఇజ్రాయెలీలు,[8] 19,085 మంది పాలస్తీనియన్లు, లెబనీస్ మరణించారు. సబ్రా-షతీలా ఊచకోతలో అదనంగా 800–3,500 మంది మరణించారు.[9]
    మొదటి ఇంతిఫాదాలో 1,962 మంది పాలస్తీనియన్లు,[10] 179–200 మంది ఇజ్రాయెలీలు మరణించారు.[11]

    రెండవ ఇంతిఫాదాలో 1,010 మంది ఇజ్రాయెలీలు,[12] 3,179–3,354 మంది పాలస్తీనియన్లు మరణించారు.[12]

    2006 గాజా-ఇజ్రాయెల్ పోరులో 402 మంది పాలస్తీనియన్లు మరణించారు.[13]
    2008–2009 గాజా యుద్ధంలో 1,116[14]–1,417[15] మంది పాలస్తీనియన్లు మరణించారు.
    2014 గాజా యుద్ధంలో 2,125–2,310 మంది పాలస్తీనియన్లు మరణించారు.[16]
    2021 ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా సంక్షోభంలో 285 మంది పాలస్తీనియన్లు, 17 మంది ఇజ్రాయెలీలు మరణించారు.[17]

    As of 14 మే 2026[[వర్గం:సమాసంలో (Expression) లోపం: < పరికర్తను (operator) ఊహించలేదు from Articles containing potentially dated statements]] నాటికి, గాజా యుద్ధంలో కనీసం 80,744+[18][19][20][21] పాలస్తీనియన్లు, 2,039+[22][23][24][25] ఇజ్రాయెలీలు మరణించారు. అదనంగా గాజా లోపల 1,900,000 మంది పాలస్తీనియన్లు నిర్వాసితులయ్యారు[26], 135,000 ఇజ్రాయెలీలు తరలించబడ్డారు.[27] పరోక్ష మరణాలు పలు రెట్లు అధికంగా ఉండవచ్చని అంచనా.[28]

ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనియన్లు మాజీ మాండేటరీ పాలస్తీనా భూభాగంలో భూమి, స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం కొనసాగుతున్న సైనిక, రాజకీయ వివాదంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు.[29][30] ఈ వివాదంలో ప్రధాన అంశాలుగా పాలస్తీనా శరణార్థులు, వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజా స్ట్రిప్ యొక్క ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణ, జెరూసలేం హోదా, ఇజ్రాయెల్ సెటిల్మెంట్లు, సరిహద్దులు, భద్రత, నీటి హక్కులు, పాలస్తీనియన్ల స్వేచ్ఛా సంచారం, శరణార్థుల తిరుగు ప్రయాణ హక్కు ఉన్నాయి.

ఈ వివాదం మూలాలు 19వ శతాబ్దం చివరలో ఐరోపాలో ఉద్భవించిన జియోనిజంలో ఉన్నాయి, ఇది పాలస్తీనా ప్రాంతంలో వలసల ద్వారా ఒక యూదు రాష్ట్రాన్ని స్థాపించాలనే లక్ష్యంతో ప్రారంభమైంది. 1917 బాల్ఫోర్ డిక్లరేషన్ ద్వారా బ్రిటన్ ఈ జియోనిస్ట్ ఉద్యమానికి మద్దతునిచ్చింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మాండేటరీ పాలస్తీనా బ్రిటిష్ పాలన కిందకు వచ్చింది. యూదుల వలసలు పెరగడంతో, భూమి, ఆర్థిక సమస్యలపై యూదులు, అరబ్బుల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. 1936లో జరిగిన అరబ్ సమ్మిట్, అరబ్ తిరుగుబాటు బ్రిటిష్ వలస పాలనకు, జియోనిజానికి వ్యతిరేకంగా జరిగాయి. చివరకు, ఐక్యరాజ్యసమితి 1947లో పాలస్తీనా విభజన ప్రణాళికను ఆమోదించింది. ఈ ప్రణాళికను అరబ్ హయ్యర్ కమిటీ, అరబ్ లీగ్ తిరస్కరించడంతో 1947–1948 అంతర్యుద్ధం చెలరేగింది.

1948 పాలస్తీనా యుద్ధం సమయంలో, ఇజ్రాయెల్ రాష్ట్రం ఏర్పడింది, పాలస్తీనా అరబ్ జనాభాలో సగానికి పైగా ఇజ్రాయెల్ దళాల ద్వారా పారిపోవడానికి లేదా బహిష్కరించబడటానికి గురయ్యారు. యుద్ధం ముగిసేనాటికి, ఇజ్రాయెల్ ఎక్కువ భూభాగాన్ని ఆక్రమించింది, గాజా స్ట్రిప్ ఈజిప్ట్ నియంత్రణలోకి, వెస్ట్ బ్యాంక్ జోర్డాన్ నియంత్రణలోకి వెళ్లాయి. 1967 ఆరు రోజుల యుద్ధం నుండి, ఇజ్రాయెల్ వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజా స్ట్రిప్‌లను ఆక్రమించి పాలస్తీనా భూభాగాలపై నియంత్రణ కొనసాగిస్తోంది. దీని ఫలితంగా పాలస్తీనియన్లు రెండు ప్రధాన తిరుగుబాట్లకు (మొదటి, రెండవ ఇంతిఫాదా) పాల్పడ్డారు.

అంతర్జాతీయ సమాజం 1980ల నుండి 1967 సరిహద్దుల ఆధారంగా ద్విజాతి పరిష్కారం (two-state solution) ద్వారా ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించాలని భావిస్తోంది. అయినప్పటికీ ఇజ్రాయెల్-అమెరికా వంటి కొన్ని దేశాలు ద్వైపాక్షిక చర్చలకు మొగ్గుచూపుతున్నాయి. 2007లో ఇజ్రాయెల్ గాజా స్ట్రిప్‌పై తన దిగ్బంధనాన్ని కఠినతరం చేసి, వెస్ట్ బ్యాంక్ నుండి దానిని వేరు చేసింది. 2024 జూలైలో అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) ఇజ్రాయెల్ వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజా స్ట్రిప్‌లను చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించడం కొనసాగిస్తోందని తీర్పునిచ్చింది.

2006 నుండి, ఇజ్రాయెల్ గాజాలో అధికారంలో ఉన్న హమాస్‌తో అనేక యుద్ధాలు చేసింది. అక్టోబర్ 2023లో హమాస్ నేతృత్వంలోని సాయుధ గ్రూపులు ఇజ్రాయెల్‌పై చేసిన దాడులలో సుమారు 1,200 మంది మరణించారు, 251 మందిని బందీలుగా పట్టుకున్నారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా ఇజ్రాయెల్ గాజాపై యుద్ధం ప్రకటించింది. ఈ యుద్ధం విపరీతమైన ప్రాణనష్టం, విధ్వంసం, మానవతా సంక్షోభం, గాజాలో కరువుకు దారితీసింది. అంతర్జాతీయ న్యాయ నిపుణులు, మానవ హక్కుల సంస్థలు గాజాలో ఇజ్రాయెల్ చర్యలను మారణహోమంగా అభివర్ణించాయి.

చరిత్ర

[మార్చు]

ఇజ్రాయెల్-పాలస్తీనా వివాదం 19వ శతాబ్దం చివరలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రాజకీయ జియోనిజం అభివృద్ధితో ప్రారంభమైంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో, బ్రిటన్ ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా అరబ్ జాతీయవాదుల మద్దతు కూడగట్టడానికి అరబ్ ప్రాంతాల్లో స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని ఏర్పాటు చేస్తామని వాగ్దానం చేసింది. కానీ పాలస్తీనాను అందులో స్పష్టంగా చేర్చలేదు. తర్వాత సైక్స్-పికోట్ ఒప్పందం ద్వారా బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ మధ్యప్రాచ్యాన్ని పంచుకున్నాయి. 1917లో బాల్ఫోర్ డిక్లరేషన్ ద్వారా బ్రిటన్ పాలస్తీనాలో "యూదుల మాతృభూమి" ఏర్పాటుకు మద్దతు ఇచ్చింది.

1920లలో భారీ ఎత్తున యూదుల వలసలు ప్రారంభమయ్యాయి. స్థానిక అరబ్బులు దీనిని వ్యతిరేకించారు, ఇది 1920, 1921, 1929లలో అల్లర్లకు దారితీసింది. 1936–1939 అరబ్ తిరుగుబాటు బ్రిటిష్ పాలనకు, యూదుల వలసలకు వ్యతిరేకంగా జరిగింది. ఈ సమయంలో బ్రిటీష్ వారు పీల్ కమిషన్‌ను నియమించారు, ఇది విభజనను సిఫార్సు చేసింది. కానీ 1939 వైట్ పేపర్ ద్వారా యూదుల వలసలను పరిమితం చేయడానికి బ్రిటన్ ప్రయత్నించింది, ఇది జియోనిస్టుల ఆగ్రహానికి కారణమైంది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, హోలోకాస్ట్ తరువాత, వేలాది యూదు శరణార్థులు పాలస్తీనాకు వలస రావడానికి ప్రయత్నించారు. బ్రిటన్ ఈ పరిస్థితిని అదుపు చేయలేక, సమస్యను ఐక్యరాజ్యసమితికి అప్పగించింది. 1947లో ఐక్యరాజ్యసమితి పాలస్తీనాను యూదు, అరబ్ రాష్ట్రాలుగా విభజించే తీర్మానం 181(II)ను ఆమోదించింది.

1948 పాలస్తీనా యుద్ధం

[మార్చు]

14 మే 1948న ఇజ్రాయెల్ స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుంది. వెంటనే అరబ్ లీగ్ దళాలు పాలస్తీనాలోకి ప్రవేశించాయి, దీనితో 1948 అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఈ యుద్ధం ఫలితంగా 750,000 మంది పాలస్తీనియన్లు శరణార్థులుగా మారారు (దీనిని 'నక్బా' అంటారు). యుద్ధం ముగిశాక ఇజ్రాయెల్ మాండేట్ భూభాగంలో ఎక్కువ భాగాన్ని తన అధీనంలోకి తీసుకుంది. వెస్ట్ బ్యాంక్‌ను జోర్డాన్, గాజా స్ట్రిప్‌ను ఈజిప్ట్ తమ నియంత్రణలో ఉంచుకున్నాయి.

1967 ఆరు రోజుల యుద్ధం

[మార్చు]

1967లో జరిగిన ఆరు రోజుల యుద్ధంలో ఇజ్రాయెల్ వెస్ట్ బ్యాంక్, తూర్పు జెరూసలేం, గాజా స్ట్రిప్, ఈజిప్టుకు చెందిన సినాయ్ ద్వీపకల్పం, సిరియాకు చెందిన గోలన్ హైట్స్ ప్రాంతాలను ఆక్రమించింది. ఇది పాలస్తీనా జాతీయవాదంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది, పాలస్తీనా విముక్తి సంస్థ (PLO) జోర్డాన్, ఆ తరువాత లెబనాన్ నుండి తన కార్యకలాపాలను నిర్వహించాల్సి వచ్చింది.

1973 యోమ్ కిప్పూర్ యుద్ధం, శాంతి ఒప్పందాలు

[మార్చు]

1973లో ఈజిప్ట్, సిరియాలు ఇజ్రాయెల్‌పై ఆకస్మిక దాడి చేశాయి. ఇజ్రాయెల్ విజయం సాధించినప్పటికీ, ఈ యుద్ధం శాంతి చర్చలకు మార్గం సుగమం చేసింది. 1978 క్యాంప్ డేవిడ్ ఒప్పందాలు ఇజ్రాయెల్-ఈజిప్ట్ మధ్య శాంతికి దారితీశాయి.

మొదటి ఇంతిఫాదా (1987–1993)

[మార్చు]

1987లో పాలస్తీనియన్లు ఇజ్రాయెల్ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా తీవ్రమైన ప్రజా తిరుగుబాటును (మొదటి ఇంతిఫాదా) ప్రారంభించారు. ఇది అంతర్జాతీయంగా దృష్టిని ఆకర్షించి, చివరికి 1993 ఓస్లో ఒప్పందాలకు దారితీసింది. దీని ద్వారా పాలస్తీనా అథారిటీ (PA) ఏర్పాటు చేయబడింది.

రెండవ ఇంతిఫాదా (2000–2005)

[మార్చు]

క్యాంప్ డేవిడ్ సమ్మిట్ (2000) వైఫల్యం తరువాత సెప్టెంబర్ 2000లో రెండవ ఇంతిఫాదా చెలరేగింది. ఇది అత్యంత హింసాత్మకంగా సాగింది. 2005లో ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని ఏరియల్ షారన్ గాజా నుండి ఇజ్రాయెల్ దళాలను, సెటిలర్లను ఉపసంహరించుకున్నాడు.

ఫతా-హమాస్ చీలిక, గాజా దిగ్బంధనం

[మార్చు]

2006 ఎన్నికలలో హమాస్ విజయం సాధించింది. ఆ తరువాత ఫతా, హమాస్ మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో 2007లో గాజా హమాస్ నియంత్రణలోకి వెళ్ళింది. ఇజ్రాయెల్ గాజాపై కఠినమైన భూ, నావికా, వాయు దిగ్బంధనాన్ని విధించింది.

2023–ప్రస్తుతం గాజా యుద్ధం

[మార్చు]

అక్టోబర్ 2023లో హమాస్ ఆకస్మిక దాడి తరువాత ఇజ్రాయెల్ గాజాపై విస్తృతమైన సైనిక దాడిని ప్రారంభించింది. ఈ యుద్ధం గాజాలో అపారమైన మానవతా సంక్షోభాన్ని, వేలాది మంది ప్రాణనష్టాన్ని కలిగించింది. ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యలు అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) పరిశీలనలోకి వెళ్లాయి. ఈ యుద్ధం మధ్యప్రాచ్యం అంతటా (లెబనాన్, సిరియా, ఇరాన్, యెమెన్) విస్తరించి ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలకు దారితీసింది.

శాంతియుత పరిష్కారానికి ప్రయత్నాలు

[మార్చు]

ఇజ్రాయెల్, పాలస్తీనాల మధ్య శాంతి తీసుకురావడానికి అనేక దౌత్యపరమైన ప్రయత్నాలు జరిగాయి. 1993 ఓస్లో ఒప్పందాలు ఒక ప్రధాన ముందడుగు, దీని ద్వారా పాలస్తీనా అథారిటీ ఏర్పడింది. అయితే ఇది అంతిమ పరిష్కారం చూపించలేకపోయింది. 2000 క్యాంప్ డేవిడ్ సమ్మిట్, 2001 తాబా సమ్మిట్ వంటివి సరిహద్దులు, శరణార్థులు, జెరూసలేం వంటి కీలక అంశాలపై ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవడంతో విఫలమయ్యాయి. 2002 అరబ్ పీస్ ఇనిషియేటివ్ ఇజ్రాయెల్ 1967 సరిహద్దులకు వెనక్కి తగ్గితే అరబ్ దేశాలన్నీ ఇజ్రాయెల్‌ను గుర్తిస్తాయని ప్రతిపాదించింది, కానీ ఇజ్రాయెల్ దీనిని తిరస్కరించింది.

ప్రధాన వివాదాంశాలు

[మార్చు]

ఈ వివాదంలో ప్రధానంగా ఐదు అంశాలు కీలకమైనవి:

  • జెరూసలేం హోదా: ఇజ్రాయెల్ మొత్తం జెరూసలేంను తన రాజధానిగా పేర్కొంటుండగా, పాలస్తీనియన్లు తూర్పు జెరూసలేంను తమ భవిష్యత్ దేశానికి రాజధానిగా భావిస్తున్నారు.
  • పాలస్తీనా శరణార్థులు: 1948, 1967 యుద్ధాలలో నిర్వాసితులైన మిలియన్ల కొద్దీ పాలస్తీనియన్లు తమ స్వస్థలాలకు తిరిగి వచ్చే హక్కు (Right of return) కోసం డిమాండ్ చేస్తున్నారు. దీనిని ఇజ్రాయెల్ డెమోగ్రాఫిక్ ముప్పుగా భావిస్తూ తిరస్కరిస్తోంది.
  • ఇజ్రాయెల్ భద్రత: ఇజ్రాయెల్ తన పౌరులను ఉగ్రవాద దాడుల నుండి (ఆత్మాహుతి దాడులు, రాకెట్ దాడులు) రక్షించుకోవడాన్ని ప్రధాన అంశంగా చూపుతూ వెస్ట్ బ్యాంక్, గాజాలో తన సైనిక నియంత్రణను సమర్థించుకుంటోంది.
  • సెటిల్మెంట్లు: ఆక్రమిత వెస్ట్ బ్యాంక్, తూర్పు జెరూసలేంలో ఇజ్రాయెల్ నిర్మిస్తున్న యూదు నివాసాలను అంతర్జాతీయ సమాజం చట్టవిరుద్ధమని ఖండిస్తోంది. ఇవి పాలస్తీనా భూభాగాన్ని విడగొడుతున్నాయని పాలస్తీనియన్లు ఆరోపిస్తున్నారు.
  • నీటి వనరులు, వ్యవసాయం: వెస్ట్ బ్యాంక్ లోని జలవనరుల పై ఇజ్రాయెల్ ఆధిపత్యం చెలాయించడం పాలస్తీనా వ్యవసాయ రంగాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తోంది.

ప్రాణనష్టం

[మార్చు]

ఈ సుదీర్ఘ వివాదంలో రెండు వైపులా అపారమైన ప్రాణనష్టం జరిగింది. 1948 నుండి వివిధ యుద్ధాలు, ఇంతిఫాదాలలో వేలాది మంది మరణించారు. అక్టోబర్ 2023లో ప్రారంభమైన గాజా యుద్ధంలో అత్యంత భారీగా ప్రాణనష్టం నమోదైంది. గాజాలో వేలాది మంది మహిళలు, పిల్లలతో సహా సుమారు 80,000 మందికి పైగా పాలస్తీనియన్లు, అలాగే 2,000 మందికి పైగా ఇజ్రాయెలీలు మరణించినట్లు అంచనా.

ప్రజాభిప్రాయం

[మార్చు]

సమకాలీన సర్వేల ప్రకారం ఇజ్రాయెలీలు, పాలస్తీనియన్లు ఇద్దరిలోనూ ద్విజాతి పరిష్కారంపై నమ్మకం సన్నగిల్లుతోంది. అంతర్జాతీయంగా అమెరికా వంటి దేశాల్లో ఇజ్రాయెల్ పట్ల సానుభూతి ఉన్నప్పటికీ, గాజా యుద్ధం నేపథ్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇజ్రాయెల్ సైనిక చర్యలపై వ్యతిరేకత పెరిగింది.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]


మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Occupied Palestinian Territory: Overview Map | December 2011". United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (in ఇంగ్లీష్). 25 January 2012. Archived from the original on 11 November 2023. Retrieved 11 November 2023.
  2. 1 2 Robinson, Kali (17 January 2024). "Who Governs the Palestinians?". Council on Foreign Relations. Archived from the original on 18 January 2024. Retrieved 30 July 2024.
  3. ↑ Morris 2004, pp. 602–604
  4. ↑ Brown, Jeremy (2003). Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East. Simon & Schuster, 2012. ISBN 978-1-4711-1475-5. UNRWA put the figure at 413000
  5. ↑ Dumper, Michael (1997). The Politics of Jerusalem Since 1967. Columbia University Press. p. 67. ISBN 9780585388717.
  6. ↑ Garfinkle, Adam M. (2000). Politics and Society in Modern Israel: Myths and Realities. M. E. Sharpe. p. 61. ISBN 978-0-7656-0514-6.
  7. ↑
  8. ↑ Uri Ben-Eliezer, War over Peace: One Hundred Years of Israel's Militaristic Nationalism, University of California Press (2019)
  9. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Race" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  10. ↑ Kober, Avi (2005). "From Blitzkrieg To Attrition: Israel's Attrition Strategy and Staying Power". Small Wars & Insurgencies. 16 (2): 216–240. doi:10.1080/09592310500080005.
  11. ↑ Nasrallah, Nami (2013). "The First and Second Palestinian intifadas". In Newman, David; Peters, Joel (eds.). Routledge Handbook on the Israeli-Palestinian Conflict. Routledge. pp. 56–68. ISBN 978-0-415-77862-6.
  12. 1 2 "Fatalities since the outbreak of the second intifada and until operation "Cast Lead"". B'Tselem. Archived from the original on 1 July 2010.
  13. ↑ "Palestinians killed by Israeli security forces in the Gaza Strip, before Operation "Cast Lead"". B'Tselem. Archived from the original on 10 March 2013. Retrieved 18 February 2024.
  14. ↑ Lappin, Yaakov (2009). "IDF releases Cast Lead casualty numbers". The Jerusalem Post. Archived from the original on 26 March 2013. Retrieved 5 January 2024.
  15. ↑ "Confirmed figures reveal the true extent of the destruction inflicted upon the Gaza Strip; Israel's offensive resulted in 1,417 dead, including 926 civilians, 255 police officers, and 236 fighters". Palestinian Centre for Human Rights. 12 March 2009. Archived from the original on 12 June 2009. Retrieved 5 January 2024.
  16. ↑ "Report of the detailed findings of the independent commission of inquiry established pursuant to Human Rights Council resolution S-21/1". UN Human Rights Office (in ఇంగ్లీష్). Human Rights Council. 23 June 2015. Archived from the original on 25 July 2017. Retrieved 16 May 2024.
  17. ↑ "2021 was the deadliest year since 2014, Israel killed 319 Palestinians in oPt 5-year record in house demolitions: 895 Palestinians lost their homes". B'Tselem. 4 January 2022. Archived from the original on 4 January 2022. Retrieved 4 January 2022.
  18. ↑ "Gaza death toll nears 73,000 in Israeli offensive". Syrian Arab News Agency. 14 May 2026.
  19. ↑ "A father in Gaza searches for his family's bones in the rubble of their home". Associated Press. 11 February 2026.
  20. ↑ "WHO Health Cluster Dashboard – West Bank and Gaza". World Health Organization – Eastern Mediterranean Region (Occupied Palestinian Territory). World Health Organization. 21 Feb 2026. Retrieved 22 Feb 2026 – via linked as 'WHO Health Cluster Dashboard – West and Gaza'. "WHO OPT Dashboards".
  21. ↑ "IDF denies report claiming that its own database found that vast majority of Gaza dead were civilians". The Times of Israel. 21 August 2025. Retrieved 12 February 2026. In January, the military said 20,000 terror operatives had been killed, and yesterday it updated that number to over 22,000. In May, IDF officials said that the combatant-to-civilian deaths ratio has remained relatively the same throughout the war, with two to three civilians killed for every dead Hamas terror operative.
  22. ↑ "Swords of Iron: Civilian Casualties". gov.il. 3 December 2025. Retrieved 26 January 2026.
  23. ↑ "1,152 security personnel killed, 885 children bereaved: Two years on from Oct. 7, Defense Ministry data shows the toll of war". Times of Israel. 6 October 2025.
  24. ↑ Bisset, Victoria; Ledur, Júlia; Shapiro, Leslie (5 March 2025). "Monitoring the status of hostages still in Gaza after Hamas's attack". The Washington Post.
  25. ↑ "IDF soldier killed in friendly fire incident in southern Gaza". Ynet. 26 February 2026.
  26. ↑ Tétrault-Farber, Gabrielle (6 December 2023). "UN rights chief warns of heightened risk of 'atrocity crimes' in Gaza". Reuters (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 January 2024.
  27. ↑ Lev, Gid'on (27 February 2024). "The Tragedy of Israel's 135,000 Displaced Citizens". Haaretz. Archived from the original on 8 October 2024. Retrieved 18 July 2024.
  28. ↑ Bloxham 2025, pp. 23–24
  29. ↑ Waxman, Dov (2019). The Israeli-Palestinian Conflict: What Everyone Needs to Know. New York: Oxford University Press. p. 2. ISBN 978-0190625337.
  30. ↑ Gelvin, James L. (2021). The Israel-Palestine Conflict: A History (4th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. p. 6. ISBN 9781108771634.

వివరణలు

[మార్చు]
  1. ↑ The 1949–1956 Palestinian fedayeen insurgency culminated in the 1956 Suez Crisis.
  2. ↑ The Palestinian Authority was created by and is ultimately accountable to the PLO (see Palestinian Authority#Government and politics). Under the administration of Mahmoud Abbas (2005–present), the PA has coordinated security with Israel and worked to suppress anti-Israel militants.[2]
  3. ↑ During the First Intifada.
  4. ↑ Under the administration of Mahmoud Abbas (2005–present), the PA has coordinated security with Israel and worked to suppress anti-Israel militants.[2]
  5. ↑ Consists of the armed wings of Hamas and allied Palestinian militant organizations.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఇజ్రాయెలీ-పాలస్తీనియన్_సంఘర్షణ&oldid=4861900" నుండి వెలికితీశారు