పర్వేజ్ ముషార్రఫ్

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Pervez Musharraf
پرویز مشرّف
పర్వేజ్ ముషార్రఫ్


పదవీ కాలము
20 June 2001 – 18 August 2008
ప్రధాన మంత్రి Zafarullah Khan Jamali
Chaudhry Shujaat Hussain
Shaukat Aziz
Muhammad Mian Soomro
Yousaf Raza Gillani
ముందు Muhammad Rafiq Tarar
తరువాత Muhammad Mian Soomro (Acting)

పదవీ కాలము
6 October 1998 – 28 November 2007
ముందు Jehangir Karamat
తరువాత Ashfaq Parvez Kayani

వ్యక్తిగత వివరాలు

జననం (1943-08-11) 1943 ఆగస్టు 11 (వయస్సు: 75  సంవత్సరాలు)
Delhi, British India
రాజకీయ పార్టీ Pakistan Muslim League-Quaid
జీవిత భాగస్వామి Sehba Musharraf
పూర్వ విద్యార్థి Forman Christian College
వృత్తి Soldier
మతం Islam
పురస్కారాలు Tamgha-e-Basalat
Hilal-e-Imtiaz (Military)
Nishan-e-Imtiaz (Military)

జనరల్ (విశ్రాంత) పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ (Urdu: پرویز مشرف‎) (జననం 1943 ఆగస్టు 11), NI (M), తంఘ-ఏ-బసాలత్ పురస్కారం, పదవ పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా (2001–2008) మరియు పాకిస్తాన్ సైన్యం యొక్క సైనిక దళాల ప్రధానాధికారిగా (1998–2007) పనిచేసిన ఒక పాకిస్తానీ రాజకీయవేత్త మరియు సైనిక నాయకుడు.[1]

ఒక అహింసాపూర్వకమైన సైనిక ఆక్రమణ మరియు ఆ వెంటనే ప్రధాన మంత్రి నవాజ్ షరీఫ్ యొక్క ప్రభుత్వ తొలగింపు తరువాత, 1999 అక్టోబరు 12న ఆయన అధికారాన్ని చేపట్టారు. సైనిక-నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం రాజకీయ, ఆర్థిక మరియు ఎన్నికల వ్యవస్థలను పునర్నిర్మించాలనే తన ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది. 2000 మే 12న, 12 మంది సభ్యులు గల పాకిస్తాన్ సుప్రీం కోర్ట్, అక్టోబరు 1999 నాటి తొలగింపును ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించి, ముషార్రఫ్‌కు తొలగింపు తేదీ[2] నుండి మూడు సంవత్సరాల పాటు కార్యనిర్వాహక మరియు శాసన అధికారాన్ని ఇచ్చి అతని ప్రభుత్వాన్ని బలపరచింది.[3]

2008 ఆగస్టు 18న, సంకీర్ణ ప్రభుత్వం నుండి మహాభినిష్క్రమణ (దోషారోపణ) ఒత్తిడి కారణంగా పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా చేసారు. 2008 సెప్టెంబరు 6న, పాకిస్తాన్ యొక్క 11వ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన ఆసిఫ్ అలీ జర్దారి ఆయన స్థానాన్ని ఆక్రమించారు.

విషయ సూచిక

ప్రారంభ జీవితం[మార్చు]

పర్వేజ్ ముషార్రఫ్, 1943 ఆగస్టు 11న బ్రిటిష్ పాలిత భారతదేశంలోని[4] ఢిల్లీలో గల దర్యాగంజ్‌కి చెందిన కచ్చా సాద్ ఉల్లా మొహల్లాహ్ ప్రాంతంలో ఉన్న "కాలువకు పక్కనే ఉన్న ఇల్లు", అనే అర్ధాన్నిచ్చే నెహర్ వాలీ హవేలీలో జన్మించి, ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల కుటుంబ మూలాలను కలిగిఉన్నారు. ముషార్రఫ్ యొక్క తాతగారు, ఖాజీ మొహతషిముద్దిన్, డిప్యూటీ కలెక్టర్ అఫ్ రెవెన్యూగా పదవీ విరమణ చేసి, ఢిల్లీలో స్థిరపడ్డారు,[5] ఆయన ముషార్రఫ్ జన్మించిన నెహర్వాలి హవేలీని పురాతన కుడ్య నగరమైన ఢిల్లీలో సమకూర్చుకున్నారు.

ఈ భవనం, తన ఎత్తైన పైకప్పులు మరియు అర్ధచంద్రాకార నిర్మాణాలతో, గతంలో, 19వ శతాబ్దం నాటి చివరి మొగల్ చక్రవర్తి అయిన బహదూర్ షా జఫర్ ఆస్థానంలోని "వజీర్" (మంత్రి)దిగా భావించబడుతుంది.[6]

పాకిస్తాన్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత, ముషార్రఫ్ యొక్క కుటుంబం పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్ళింది, అలీఘర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టా పొందిన ఆయన తండ్రి సయ్యద్ ముషార్రఫ్ ఉద్దీన్— పాకిస్తాన్ విదేశీ కార్యాలయంలో ఒక అకౌంటెంట్‌గా చేరి, చివరకు ఒక డైరెక్టర్‌గా పదవీ విరమణ చేసారు.[5]

ముషార్రఫ్ తల్లి, జరీన్, లక్నో విశ్వవిద్యాలయం నుండి 1944లో తన స్నాతకోత్తర పట్టాపొందారు మరియు తన పిల్లల చదువు కొరకు, అప్పుడే వలస వెళ్ళిన కుటుంబ అదనపు ఆదాయానికి సహాయపడ్డారు.[5] ఇటీవలే ఆమె ఇస్లామాబాద్‌లోని ఐకరాజ్యసమితి సంస్థ నుండి విరమణ పొందారు.

ముషార్రఫ్, తన జ్ఞాపకాలలో తాను యుక్త వయసులో ఉండగా ఒక మామిడి చెట్టునుండి క్రింద పడినప్పుడు తీవ్రంగా గాయపడ్డానని, మృత్యువుతో అది తన మొదటి ప్రత్యక్ష అనుభవంగా భావిస్తానని వెల్లడించారు.[5]

ముషార్రఫ్, కరాచీలోని సెయింట్ పాట్రిక్స్ పాఠశాలకు హాజరయ్యారు, మరియు లాహోర్‌లోని ఫోర్మాన్ క్రిస్టియన్ కళాశాలకు హాజరైన తరువాత, 1958లో పట్టాపొందారు.

ముషార్రఫ్, ఒకారాకు చెందిన సేహ్బాను వివాహం చేసుకున్నారు. వారి కుమారుడు బిలాల్, స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టా పొంది, ప్రస్తుతం సిలికాన్ వాలీలో పనిచేస్తుండగా, కుమార్తె ఐలా రజా, నేషనల్ కాలేజ్ అఫ్ ఆర్ట్స్ నుండి పట్టా పొంది కరాచీలో నిర్మాణకళా నిపుణురాలిగా పనిచేస్తున్నారు.

సైనిక వృత్తి[మార్చు]

1961లో, ఆయన కాకుల్‌లోని పాకిస్తాన్ మిలిటరీ అకాడెమిలో ప్రవేశించి, తరగతిలో 11వ వాడిగా ఉత్తీర్ణత పొందారు. 1964 ఏప్రిల్ 19న ఆయన ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్‌లో నియమించబడ్డారు. తరువాత ఆయన స్పెషల్ సర్వీసెస్ గ్రూప్‌లో ప్రవేశించి ఫీల్డ్ ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్స్‌కు పంపబడ్డారు. క్వెట్టాలోని కమాండ్ అండ్ స్టాఫ్ కాలేజ్, మరియు రావల్పిండిలోని నేషనల్ డిఫెన్స్ కాలేజ్ నుండి పట్టా పొందిన ముషార్రఫ్, యునైటెడ్ కింగ్డంకి చెందిన రాయల్ కాలేజ్ అఫ్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ నుండి కూడా పట్టభద్రులయ్యారు. 1965లో అనుమతిలేని సెలవు తీసుకున్న కారణంగా తనపై ఆరోపణ జరిగిందని అయితే సైనిక న్యాయస్థాన విచారణ జరిగేలోపు భారతదేశంతో యుద్ధం రావడంతో క్షమించబడ్డానని ముషర్రాఫ్ తన జ్ఞాపకాలలో వెల్లడించారు.[5]

భారత-పాకిస్తానీ యుధ్ధాలు[మార్చు]

ముషార్రఫ్, 1965 నాటి భారత-పాకిస్తానీ యుద్ధంలో, 16 (SP) ఫీల్డ్ ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్‌లో 2వ లెఫ్టినెంట్‌గా ఉన్నారు. ఆయన పటాలం ఖేంకరన్ విభాగంలో ఫస్ట్ అర్మర్డ్ డివిజన్ యొక్క దాడిని పర్యవేక్షించింది; భారత సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా ఒక పెద్ద దాడిలో భాగంగా, పాకిస్తానీ సైన్యం 15 miles (24 km) భారతదేశంలోకి చొచ్చుకు వెళ్ళింది మరియు ఖేం కరన్ పట్టణం నుండి యుద్ధ సమయంలో తన తల్లికి రాసిన మొదటి లేఖలో ముషార్రఫ్, "భారతదేశం నుండి వ్రాస్తున్నానని నేను గర్వంగా చెప్తున్నాను" అని వ్రాసారు.[5] పాకిస్తాన్ ప్రధానమైన వ్యూహాత్మక లాభాలను పొందే మంచి అవకాశాన్ని కోల్పోవడంతో, ఈ కీలక ఆక్రమణ అసల్ ఉత్తర్ యుద్ధం వద్ద అన్ని రకాలుగా విఫలమైంది: ఇది ఈ యుద్ధంలో ఒక మలుపు.[7][8] తరువాత అతని పటాలం, భారత సైన్యంచే బెదిరించబడిన లాహోర్ భాగానికి చేరింది. ముషార్రఫ్ యుద్ధం గురించి ఈ విధంగా పేర్కొన్నారు, "లాహోర్ ఫ్రంట్‌‌ను స్థిరీకరించిన తరువాత, మేము తిరిగి సియాల్‌కోట్ ఫ్రంట్‌కు వెళ్లవలసినదిగా ఆజ్ఞాపించబడ్డాము. ఈ ప్రాంతంలోనే ప్రసిద్ధిచెందిన చవిందా యుద్ధ టాంకుల పోరాటం జరిగింది. యుద్ధం ముగిసేనాటికి ఈ విభాగం భారత టాంకుల యొక్క స్మశానంగా మారింది.".[9] యుద్ధం జరిగే సమయంలో ముషార్రఫ్ తుపాకీ గుళ్ళ వర్షంలో తన స్థావరాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉండేవారు.[10] యుద్ధం ముగుస్తున్న సమయంలో ఒక భారతీయ తుపాకీ గుండు, ముషార్రఫ్ యొక్క విభాగంలోని ఆయుధ తుపాకులలో ఒక దానిని కొట్టి విభాగంలో మంటలను రేపింది. ముషార్రఫ్ పేర్కొన్న దాని ప్రకారం, మిగిలినవారందరూ రక్షణ పొందగా, ఆయన, ఒక సైనికుడు వెంటరాగా, "మండుతున్న తుపాకీ వద్దకు పరిగెత్తి" "వేడి తూటాలను" ఒక దాని తరువాత ఒకటిగా తొలగించి "వాటిని సురక్షితంగా నేలపై పడవేసారు". ఈ చర్య కొరకు ఆయన శౌర్య పురస్కారాన్ని పొంది, కెప్టెన్ స్థాయికి ఉన్నతిని పొందారు.[9]

తరువాత, 1971 నాటి భారత-పాకిస్తాన్ యుద్ధంలో, ఆయన స్పెషల్ సర్వీస్ గ్రూప్ (SSG) కమాండో బెటాలియన్‌లో ఒక కంపెనీ కమాండర్‌గా పనిచేసారు. ప్రారంభంలో ఆయన ఇతర SSG దళాలతో కలసి తూర్పు పాకిస్తాన్ వెళ్ళవలసిఉంది, అయితే యుద్ధం ప్రారంభమై భారతదేశం మీదుగా వెళ్ళే అన్ని విమానాలు రద్దవడంతో ఆయన పంజాబ్‌లో నియమించబడ్డారు. పాకిస్తాన్, భారతదేశానికి ఏ విధమైన షరతులూ లేకుండా లొంగిపోయిందనే "నిరాశాపూరిత" వార్త విన్నపుడు, తాను "కృంగిపోయి, ఏడ్చానని"[5] తరువాతి కాలంలో ఆయన వెల్లడించారు.[11] తరువాత ఆయన ఫిరంగి పటాలమైన, ఆర్టిలరీ బ్రిగేడ్ మరియు ఆ తరువాత పదాతిదళ విభాగాలకు ఆధిపత్యం వహించారు. సెప్టెంబరు 1987లో, ఖపాలు బేస్ (కాశ్మీర్) వద్ద నూతనంగా ఏర్పాటు చేయబడిన SSGకి ఆజ్ఞలు ఇవ్వడంలో ఈయన ముఖ్య పాత్రపోషించారు, ఇది వెనుకకు మరలే ముందు చేసిన విజయవంతమైన దాడిలో సియాచిన్ హిమానీనదం వద్ద గల బిలాఫోండ్ లాలో రెండు మధ్యంతర స్థావరాలను కైవసం చేసుకుంది.[12]

జనరల్ ముషార్రఫ్

1991 జనవరి 15న, మేజర్ జనరల్ స్థానానికి ఉన్నతితో, ఆయనకు పదాతిదళ ఆధిపత్యం ఇవ్వబడింది. తరువాత, 1995 అక్టోబరు 21న లెఫ్టినెంట్ జనరల్ స్థానానికి ఉన్నతితో ఆయన, ఉత్తమ దాడి దళమైన, 1 కార్ప్స్ ఆధిపత్యం చేపట్టారు. 1998లో, జనరల్ జహంగీర్ కరామత్ రాజీనామా తరువాత, ప్రధాన మంత్రి నవాజ్ షరీఫ్ ఇతర అనుభవజ్ఞులైన అధికారులను కాదని వ్యక్తిగతంగా ఆయనకు ఉన్నతిని కల్పించారు, ఆయన ఆర్మీ చీఫ్ అఫ్ స్టాఫ్ మరియు ఛైర్మన్ జాయింట్ చీఫ్స్ అఫ్ స్టాఫ్ కమిటీగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

కార్గిల్ సంక్షోభంలో పాత్ర[మార్చు]

మే నుండి జూలై 1999 వరకు పాకిస్తాన్ మరియు భారతదేశం, కాశ్మీర్‌లోని కార్గిల్ జిల్లాలో ఇరుదేశాల మధ్య ఆయుధ సంక్షోభమైన కార్గిల్ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కున్నాయి. ప్రధాన మంత్రి షరీఫ్ నేతృత్వంలో, జనరల్ ముషార్రఫ్ పాకిస్తానీ ఆర్మీ చీఫ్ పదవిలో ఉండగా దీని ప్రణాళిక మరియు అమలు జరిగాయి.

ముషార్రఫ్ మాత్రమే కార్గిల్ దాడులకు బాధ్యుడని షరీఫ్ ఆరోపించారు.[13] మరొకవైపు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఒత్తిడి మేరకు షరీఫ్ నిర్ణయాన్ని తీసుకున్నారని ముషర్రాఫ్ ఆరోపించారు. పూర్వ-CENTCOM అధినేత ఆంథోనీ జిన్నీ, మరియు షరీఫ్, కాశ్మీర్ నుండి పాకిస్తానీ దళాలను ఉపసంహరించుకోవాలని ముషర్రాఫ్ ప్రధాన మంత్రిని కోరారని ప్రకటించారు.[14]

కార్గిల్‌లో గాయపడినవారు ఇరువర్గాలలోను భాగా ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు.[15] తాను అధికారం చేపట్టక ముందు తన స్థానంలో ఉన్న జహంగీర్ కరామత్‌తో ముషర్రాఫ్‌కు మంచి సంబంధాలు ఉండేవి. ఆక్రమణ జరిగిన తరువాత, మంత్రిగా నియమింపబడినవారిలో మొదటివాడైన పాత్రికేయుడు మలీహ లోధీ, జహంగీర్ కరామత్ సన్నిహితుడు. ఆర్థికవ్యవస్థను వృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నించిన షౌకత్ అజీజ్ (తరువాతి కాలంలో ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేసారు) కూడా నియమించబడ్డారు. పాకిస్తాన్ అణు పరీక్ష నిర్వహించినందువలన ఆర్థిక ఆంక్షలకు లోనైన పాకిస్తాన్ ఋణాలను పశ్చిమదేశాల బ్యాంకులు తిరిగి మంజూరు చేసాయి.

అధ్యక్షునిగా తన స్థానాన్ని క్రమపరచుకునే ప్రయత్నంలో పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ 2007 నవంబరు 28న సైన్యం నుండి రాజీనామా చేసారు.[16]

అధ్యక్షత[మార్చు]

సైనిక అధికార ఆక్రమణ[మార్చు]

1999 అక్టోబరు 12న ఒక రక్తపాత రహిత అధికార ఆక్రమణలో ముషార్రఫ్ పాకిస్తాన్ యొక్క వాస్తవ ప్రభుత్వాధినేతగా (ముఖ్య కార్యనిర్వాహకుడు అనే పేరుని ఉపయోగించి విస్తృతమైన అధికారాలు పొందారు) మారారు. ఆ రోజున, షరీఫ్, ముషార్రఫ్‌ను తొలగించి, ఆయన స్థానంలో ఇంటర్-సర్వీసెస్ ఇంటలిజెన్స్ (ISI) డైరెక్టర్ జియావుద్దిన్ బట్‌ని నియమించాలని ప్రయత్నించారు. దేశానికి వెలుపల ఉన్న ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్‌కు తిరిగి రావడానికి ఒక వ్యాపార విమానాన్ని ఎక్కారు. సుప్రీం కోర్టు రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనదిగా భావించిన ముషర్రాఫ్ తొలగింపును అనుభవం ఉన్న సైనిక అధికారులు అంగీకరించలేదు.

షరీఫ్, విమానం కరాచి విమానాశ్రయంలో దిగకుండా నిరోధించడానికి దానిని మూసివేయించగా, అది కరాచీ గగనతలంలో చక్కర్లు కొట్టింది. ఈ ఆక్రమణలో జనరల్స్ షరీఫ్ పరిపాలనను తొలగించి, విమానాశ్రయాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. విమానం క్రిందకు దిగింది, కొన్ని నిమిషాలకు సరిపడిన ఇంధనం మాత్రమే ఉందని చెప్పబడింది, ముషార్రఫ్ ప్రభుత్వ నియంత్రణను చేపట్టారు. షరీఫ్, గృహ నిర్బంధంలో ఉంచబడి తరువాత సౌదీ అరేబియాకు బహిష్కరింపబడ్డారు, అక్కడ ఆయన 2007 నవంబరు 25న పాకిస్తాన్‌‌కు తిరిగి వచ్చేవరకు నివసించారు.

ఆయన మరియు ఇతర నాయకులు పాకిస్తాన్‌లో ప్రవేశించకుండా నిరోధించబడ్డారు. ముషార్రఫ్ మరియు షరీఫ్ ల మధ్య విభేదం నవాజ్ షరీఫ్, కార్గిల్ నుండి సైన్యాన్ని ఉపసంహరించినపుడే ప్రారంభమైనప్పటికీ అది ఎక్కువగా కాశ్మీర్ ప్రాంతంలో భారతదేశంతో సంక్షోభానికి రాజకీయ తీర్మానం కనుగొనాలనే ప్రధాన మంత్రి కోరిక చుట్టూ కేంద్రీకృతమైంది.[17]

పదవిలో ఉన్న పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు రఫిక్ తరార్, జూన్ 2001 వరకు కొనసాగారు. భారతదేశంతో చర్చల కొరకు తన ఆగ్రా పర్యటనకు కొన్ని రోజులముందు, 2001 జూన్ 20న ముషర్రాఫ్ తనను తాను అధ్యక్షునిగా నియమించుకున్నారు.

విదేశాంగ విధానం[మార్చు]

ఉగ్రవాదంపై పోరుకు మద్దతు[మార్చు]

2006లో కండోలిజా రైజ్‌తో ముషార్రఫ్.

2001 సెప్టెంబరు 11 దాడుల తరువాత, U.S. అధ్యక్షుడు జార్జ్ W. బుష్ ఇచ్చిన హెచ్చరికతో ముషార్రఫ్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని తాలిబాన్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ పక్షాన నిలిచారు. ఆపరేషన్ ఎండ్యూరింగ్ ఫ్రీడంలో ఉపయోగం కొరకు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు మూడు వైమానిక స్థావరాలను ఇవ్వడానికి ముషర్రాఫ్ సమ్మతించారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెక్రటరీ అఫ్ స్టేట్, కొలిన్ పావెల్ మరియు ఇతర పాలనా అధికారులు ముషార్రఫ్‌ను కలిసారు. 2001 సెప్టెంబరు 19, ముషార్రఫ్ పాకిస్తాన్ ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, తాను తాలిబాన్‌కు వ్యతిరేకంగా సైనిక వ్యూహాలను వ్యతిరేకించినప్పటికీ, తాను సహకరించక పొతే భారతదేశం మరియు U.S.కూటమి వలన పాకిస్తాన్‌కు ముప్పు ఏర్పడుతుందని తెలిపారు.[18] 2006లో, ఈ దృక్పధం U.S. బెదిరింపుల ఒత్తిడి వలన ఏర్పడిందని ముషార్రఫ్ పేర్కొన్నారు, ఒక ప్రత్యర్థి వలె తాను యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో "యుద్ధ క్రీడ" చేసానని మరియు అది చివరికి పాకిస్తాన్‌కు నష్టంగా ముగుస్తుందని నిర్ణయించుకున్నానని తన జ్ఞాపకాలలో వెల్లడించారు.[19]

పాకిస్తాన్ నాయకత్వం ఒక శత్రువువలె USA మరియు NATOతో యుద్ధక్రీడలో పాల్గొంది కానీ మొండిదైన తాలిబాన్ కోసం ఆత్మహత్య చేసుకోవడం విలువలేనిదిగా గ్రహించింది. అత్యధిక ఋణాలలో కూరుకుపోయిన పేదదేశాలలో ఒకటైన పాకిస్తాన్, IMF మరియు ప్రపంచ బ్యాంకుచే HIPCs విభాగంలో పెట్టబడ్డ తరువాత మాత్రమే పాకిస్తాన్ యొక్క నిలిచిపోయిన ఆర్థికవ్యవస్థ కొద్దిగా పుంజుకోవడం ప్రారంభించింది. USA మరియు NATOలతో పోరాడటానికి మొత్తం జాతిని ఒప్పించడం మరొక అసాధ్యమైన పని. ఉగ్రవాదంపై పోరులో చేరాలనే భారతదేశ ఆసక్తి పాకిస్తాన్ నిర్లక్ష్యం చేయలేని ఒక భయపెట్టే పరిస్థితిగా ఉంది. పాకిస్తాన్ యొక్క గగనతలంలో కీలకమైన అస్తుల పైనుంచి ఎగిరే భారతదేశ విమానాలు, ఆత్మహత్యకు సూచనగా ఉండేవి. కహుట ప్లాంట్‌పై ప్రమాదవశాత్తు వేసిన భారత బాంబు వినాశనాన్ని సృష్టించగలిగేది. పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వెంట తన NWFP సరిహద్దును కాపాడుకోవడానికి ప్రణాళికలు రచించింది. దాదాపు 80,000 దళాలు కావలి కొరకు వినియోగించబడ్డాయి, మరియు వారికి ప్రత్యేక లక్ష్యాలు కేటాయించడం జరిగింది.

భారతదేశంతో సంబంధాలు[మార్చు]

1999 వేసవికాలంలో పాకిస్తాన్-పాలిత కాశ్మీర్ నుండి ముజాహిదీన్‌లు భారతదేశంలోకి చొచ్చుకువచ్చిన సమయంలో ముషర్రాఫ్ సైనిక దళాల ప్రధానాధికారిగా ఉన్నారు.

వీరు భారత నియంత్రిత కాశ్మీర్లో ఉన్న కాశ్మీర్ స్వాతంత్ర్య పోరాటయోధులని పాకిస్తాన్ ఆరోపించినప్పటికీ, తరువాత పరిణామాలు వారు పర్వతంపై ఉన్న వేర్పాటు వాదులకు మద్దతునిస్తున్న పాకిస్తాన్ యొక్క పారామిలిటరీ సైనికులుగా చూపాయి. భయంకరమైన పోరాటం తరువాత, అంతర్జాతీయ సమాజం నుండి ఒత్తిడి కారణంగా పాకిస్తాన్ సైనికులు ఉపసంహరించుకోబడ్డారు.

ఏదేమైనా, పూర్వ-CENTCOM కమాండర్ ఇన్ చీఫ్ ఆంథోనీ జిన్నీ మరియు నవలాకారుడు టాం క్లాన్సీ సహ-రచన చేసిన గ్రంథం బాటిల్ రెడీ లో, ఆంథోనీ జిన్నీ, ఓడిపోయేటట్లు ఉన్న పాకిస్తానీ దళాలను ఉపసహరించుకోవాలని షరీఫ్‌ను కోరింది ముషార్రఫ్‌యేనని ఆరోపించారు.[20] ముషార్రఫ్ ప్రభుత్వంలోని పూర్వ అధికారి అయిన హస్సన్ అబ్బాస్ ప్రకారం, ఈ మొత్తం కార్యక్రమానికి ముషార్రఫ్ ప్రణాళిక రచించి ఈ ఆలోచనను షరీఫ్‌కు అమ్మారు.[21] అంతకుపూర్వమే ముషార్రఫ్, కార్గిల్ చొరబాట్లకు ప్రయత్నించారనే విషయం భుట్టోచే ఒక ప్రధాన దినపత్రికకు ఇవ్వబడిన ముఖాముఖిలో వెల్లడించబడింది, తన ప్రణాళిక అమలు జరిగితే "తాను పాకిస్తాన్ జండాను శ్రీనగర్ శాసనసభపై ఎగురవేస్తానని" గర్వంగా చెప్పినట్లు చెప్పబడింది.[22] పాకిస్తాన్‌లోని ప్రధాన పార్టీ అయిన పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ (నవాజ్) (PML (N)), కార్గిల్ చొరబాట్లకు ముషార్రఫ్ రూపకల్పన చేసారని మరియు భారతదేశంతో సంక్షోభం ఏర్పడినపుడు భయపడి షరీఫ్‌ను హెచ్చరించారని తెలిపింది.[23] అంతకుముందు లాహోర్ శాంతి సమావేశం జరిగిన సంవత్సరంలోనే కార్గిల్ చొరబాట్లు జరగడంతో, భారతదేశంలో, ముషార్రఫ్ తరచూ సందేహాస్పదంగా భావించబడతారు.[24][25]

2004 మధ్య ప్రాంతంలో, కాశ్మీర్ వివాద పరిష్కారం కొరకు ముషార్రఫ్ భారతదేశంతో చర్చలను ప్రారంభించారు. ఇరువురు నాయకులు ఈ క్రింది సమస్యలను కూడా చర్చించారు: వుల్లార్ బారేజ్ మరియు కిషన్గగా పవర్ ప్రాజెక్ట్, భారతదేశం, జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్‌లో చీనాబ్ నదిపై నిర్మిస్తున్న బాగ్లిహర్ ఆనకట్ట, రాన్ అఫ్ కచ్ ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న వివాదాస్పదమైన సర్ క్రీక్ జలాశయం, సియాచిన్ హిమానీనదం, గుర్‌దాస్‌పూర్ మరియు ఫిరోజ్‌పూర్ ల పరిస్థితి, మైనారిటీ హక్కులు, పాకిస్తాన్ "సరిహద్దు-దాటి" తీవ్రవాదాన్ని ప్రోత్సహిస్తోందనే భారతదేశ పోరు.

2007లో, ముషార్రఫ్, ప్రధాన మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్‌తో సమావేశం తరువాత, రెండు దేశాల మధ్య సాధారణ సంబంధాలు ఏర్పడటానికి ప్రస్తుత ప్రయత్నం "తిరుగులేనిది"గా ప్రకటించారు.

భారతదేశం యొక్క 2001 గుజరాత్ భూకంపం[మార్చు]

పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు పర్వేజ్ ముషర్రాఫ్ ఇస్లామాబాద్ నుండి అహ్మదాబాద్‌కు ఒక విమానం నిండా భారతదేశానికి సహాయ సరఫరాలను పంపారు[26] దీనిలో 200 గుడారాలు మరియు 2,000కు పైన దుప్పట్లు ఉన్నాయి.[27] అంతేకాక, భూకంపం వలన జరిగిన నష్టానికి తన సానుభూతిని తెలుపుతూ భారత ప్రధానితో మాట్లాడారు.[28]

రిచర్డ్ ఆర్మిటేజ్ వ్యాఖ్యానాలు[మార్చు]

24 సెప్టెంబర్ 2006న 60 మినిట్స్ లో స్టీవ్ క్రాఫ్ట్‌తో ఒక ముఖాముఖిలో, అప్పటి-U.S. డిప్యూటీ సెక్రటరీ అఫ్ స్టేట్ రిచర్డ్ ఆర్మిటేజ్, 9/11 దాడులు జరిగిన తరువాత ముషర్రాఫ్ యొక్క తనిఖీ అధికారిని కలిసి U.S.-నేతృత్వంలోని "తీవ్రవాదంపై యుద్ధం"లో పాకిస్తాన్ మద్దతు ఇవ్వకపోతే సైనిక చర్యకు పూనుకుంటామని బెదిరించారు అని ముషర్రాఫ్ చెప్పారు. ముషార్రఫ్ చెప్పిన దాని ప్రకారం, ఆర్మిటేజ్ హెచ్చరిక ఈ విధంగా ఉంది: "బాంబు వేయించుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉండండి. రాతి యుగానికి వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉండండి."[29] అంతేకాక, ది డైలీ షోకి చెందిన జోన్ స్టీవర్ట్‌తో 2006 సెప్టెంబరు 26న, అప్పటి-సెక్రటరీ అఫ్ స్టేట్ కోలిన్ పావెల్ కూడా అదే విధమైన సందేశంతో తనను సంప్రదించారని ముషార్రఫ్ చెప్పారు: "యూ ఆర్ విత్ అజ్ ఆర్ అగైన్స్ట్ అజ్." విడుదల కాబోతున్న తన పుస్తకాన్ని చూపి, In the Line of Fire: A Memoir (ISBN 0-7432-8344-9), ముషార్రఫ్ మరింత వివరించడానికి తిరస్కరించారు. ఏదేమైనా, ఆర్మిటేజ్, పాకిస్తాన్‌ను బెదిరించడానికి తాను ఆ విధమైన మాటలను ఉపయోగించానని చెప్పడాన్ని నిశ్చయంగా తిరస్కరించి, తాను 2001 సెప్టెంబరు 12న పాకిస్తాన్ ఉన్నత నిఘా అధికారితో, అల్-ఖైదా మరియు తాలిబాన్‌లకు వ్యతిరేకంగా U.S. చేస్తున్న ప్రయత్నాలలో పాకిస్తాన్ దానితో ఉందా లేక వ్యతిరేకంగానా అని నిశ్చయించుకోవాలని చెప్పానని తెలిపారు. ఆర్మిటేజ్ మాటలలో, "నా అధికారంలో లేని సైనిక బలాన్ని ఉపయోగిస్తానని బెదిరించడం నా వ్యక్తిత్వంలో లేనిది. నా అధీనంలో ఏ విమానం లేదు అందువలన నేను ఆ విధమైన బెదిరింపును చేయడం బావుండదు."[30] 2006 సెప్టెంబరు 22న ముషార్రఫ్ తో ఒక ఉమ్మడి పత్రికా సమావేశంలో U.S. అధ్యక్షుడు జార్జ్ W. బుష్, "ఆ విధంగా వార్తాపత్రికలో వచ్చిన ఎటువంటి సంభాషణ గురించి నాకు తెలియదు" అన్నారు.[31]

అణ్వాయుధాల పెంపుదల[మార్చు]

అధ్యక్షుడిగా, జనరల్ ముషార్రఫ్, డాక్టర్ అబ్దుల్ ఖదీర్ ఖాన్‌ను అధ్యక్షుడి "వైజ్ఞానిక సలహాదారుగా ముందుకుతెచ్చారు ". పాకిస్తాన్ యొక్క గ్యాస్-సెంట్రిఫ్యూజ్(వాయు-అపకేంద్ర యంత్ర) కార్యక్రమ పితామహుడిగా పేరుపొందిన లోహసంగ్రహణశాస్త్ర ఇంజనీర్ అయిన డాక్టర్ అబ్దుల్ ఖదీర్ ఖాన్‌చే అణ్వాయుధ పెరుగుదల గురించిన వెల్లడింపు ముషార్రఫ్ పరిపాలనలో అత్యంత విస్తృతంగా నివేదించబడిన వివాదాలలో ఒకటి. ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం లేదా సైన్యానికి ఈ పెరుగుదల గురించి తెలియదని లేదా దానిలో పాల్గొనలేదని పేర్కొన్నారు, గతంలో జాతీయ హీరోగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఖాన్‌ను మాత్రమే దుష్టుడిగా చూపుతున్నందుకు ఆయన దేశీయంగా తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కున్నారు. పరిశోధనలో సహకరించడానికి అంగీకరించడం ద్వారా ఖాన్ క్షమించబడ్డారు, కానీ ఇంకా గృహ నిర్బంధంలోనే ఉన్నారు.[32] ముషార్రఫ్ రాజీనామా చేసిన తరువాత డాక్టర్ ఖాన్ పాకిస్తాన్ సుప్రీం కోర్ట్ యొక్క కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు ద్వారా గృహ నిర్బంధం నుండి విడుదల చేయబడ్డారు.

అంతరిక్ష కార్యక్రమం[మార్చు]

అంతరిక్ష పోటీలో పాకిస్తాన్ నాయత్వం వహించాలని ముషార్రఫ్ ఆసక్తిచూపారు. పాకిస్తాన్‌లో అంతరిక్ష-అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను అనుమతించిన అతి కొద్ది మంది పాకిస్తాన్ నాయకులలో ఆయన ఒకరు. 1996 నుండి అచేతనంగా ఉన్న పాకిస్తాన్ అంతరిక్ష కార్యక్రమానికి ముషార్రఫ్ చేతనత్వం కలిగించారు. 1999లో, డాక్టర్ A. Q. ఖాన్ ఆయనతో కలిసారు, ఆయన వెంటనే SUPARCOకు మొదటి దేశీయ భూ పరిశీలనా ఉపగ్రహాన్ని నిర్మించడానికి అధికారాన్ని ఇచ్చారు. ముషార్రఫ్, SUPARCO కు తన అత్యంత-శక్తివంతమైన HRLV, SLV, PSLV ప్రణాళిక అభివృద్ధి కొరకు ఒక ప్రత్యేక నిధిని ఏర్పాటుచేసారు. మాధ్యమ కథనాల ప్రకారం, ఈ కార్యక్రమాలన్నీ 2012లో పాకిస్తాన్‌లో ప్రారంభించబడతాయి, అయితే SUPARCO దీనిని ఇంకా నిర్ధారించలేదు. 2005లో, అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ జాతీయ అంతరిక్ష సంస్థకు కనీస సమయంలో కొనసాగించి మరియు అప్పగించవలసిందిగా ఒక స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన కార్యక్రమాన్ని ఏర్పరచి SUPARCO పట్ల తన దృష్టికోణాన్ని వివరించారు. ముషార్రఫ్ దానిని ఈ విధంగా స్పష్టం చేసారు:

"పాకిస్తాన్ ప్రపంచ అంతరిక్ష నాయకులను అందుకోవలసిన అవసరం ఉంది ఇంకా గతంలో మరియు భవిష్యత్తులో అది పోగొట్టుకున్న సమయాన్ని పూరించవలసి ఉంది".

ముషార్రఫ్ దేశీయంగా ప్రారంభించే సామర్ధ్యం కలిగిన అనేక కొత్త పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు, ఇవి దేశీయంగా నిర్మించిన ఉపగ్రహం పాక్సాట్-1Rని కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టగలుగుతాయి. తన [ముషార్రఫ్] గ్రంథం, ఇన్ ది లైన్ అఫ్ ఫైర్: ఎ మేమోయిర్‌లో, ముషార్రఫ్ తాను కోరుకున్న "SUPARCO తీవ్రమైన ఆర్ధిక మరియు ప్రపంచ ఆంక్షలతో ఇబ్బందిపడింది" అని వివరించారు. ముషార్రఫ్, "SUPARCO తీవ్రమైన ఆర్ధిక మరియు ప్రపంచ ఆంక్షలతో బాధపడింది మరియు పాకిస్తాన్ భవిష్యత్‌లో తన ఉపగ్రహాన్ని తన భూమి నుండి పంపుతుంది" అని తన కోరికను వ్యక్తం చేసారు.

చైనాతో సంబంధాలు[మార్చు]

ముషార్రఫ్, పశ్చిమ దేశాల నాయకులను మరియు మాధ్యమాన్ని, చైనా యొక్క మానవ హక్కుల రికార్డును మరియు టిబెట్ పట్ల దాని విధానాన్ని విమర్శించి 2008 వేసవి ఒలింపిక్స్‌ను రాజకీయం చేసినందుకు నిందించారు. చారిత్రకంగా పాకిస్తాన్ యొక్క మిత్రదేశమైన చైనాకు తీవ్రవాదంపై పోరులో తాను మద్దతు ఇస్తానని కూడా ఆయన ప్రకటించారు.[33]

అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ అంతర్గతంగా చైనా-అనుకూలవాది మరియు వ్యూహాత్మక సంబంధాలను పదిలపరచారు. అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ ప్రభుత్వం సమయంలో, చైనా మొదటిసారి ఒక పాకిస్తానీ అధ్యక్షుడిని తన అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన మరియు రహస్య సైనిక పరిశోధనా సౌకర్యాలను చూడనిచ్చింది.[ఆధారం కోరబడింది]

సౌదీ అరేబియాతో సంబంధాలు[మార్చు]

సౌదీ అరేబియాతో పాకిస్తాన్ సంబంధం వృద్ధి చెందడం కొనసాగింది. అక్టోబర్ 1999లో తన ఆక్రమణ తరువాత, జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ సందర్శించిన మొదటి విదేశీ రాజధాని రియాద్ కావడం పాక్-సౌదీ సంబంధాలకు ఆయన ఇచ్చిన ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది.

ఒక పాలకుడిగా కింగ్ అబ్దుల్లా 2006లో మొదటిసారి పాకిస్తాన్‌ను సందర్శించినపుడు, విమానాశ్రయం వద్ద ఆయనకు అధ్యక్షుడు పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ మరియు ప్రధాన మంత్రి షౌకత్ అజీజ్ ఇద్దరూ స్వాగతం పలకడం రెండు దేశాల మధ్య ఉన్న బలమైన సంబంధాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. అనేక వేలమంది పాకిస్తానీలు విమానాశ్రయం నుండి వచ్చే రోడ్ల వెంట నిలబడి సౌదీ రాజుకు స్వాగతంపలికారు. అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ మరియు సౌదీ రాజు, తీవ్రవాదంపై పోరు మరియు వ్యాపార సంబంధాలను విస్తరించడం, దానితో పాటే అంతర్జాతీయ సమస్యలైన కాశ్మీర్, ఇజ్రాయిల్-పాలస్తీనా సంక్షోభం, ఇరాక్, ఇరాన్ యొక్క అణుకార్యక్రమం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మరియు ఆర్గనైజేషన్ అఫ్ ది ఇస్లామిక్ కాన్ఫరెన్స్ (OIC) సంస్కరణ వంటి అంశాలపై ఉమ్మడి అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు. అధ్యక్షభవనంలో కన్నులపండుగగా సాగిన ఒక ప్రతిష్టాపన వేడుకలో కింగ్ అబ్దుల్లాకు పాకిస్తాన్ యొక్క అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన, నిషాన్-ఎ-పాకిస్తాన్‌ను ఇచ్చి అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ ఆయనను గౌరవించారు.[34]

21 జనవరి 2007న, రెండు ప్రవిత్ర మసీదుల సంరక్షకుడైన కింగ్ అబ్దుల్లా, రాజ్య ఉన్నత గౌరవమైన, కింగ్ అబ్దుల్ అజీజ్ మెడలియన్‌ను రియాద్‌లోని తన భవనంలో జరిగిన ఒక వేడుకలో పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడైన పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌కు అందించారు.[35] ముషర్రాఫ్ ఈ అత్యున్నత సౌదీ గౌరవాన్ని అందుకున్న మొదటి పాకిస్తానీ నాయకుడు.

ముషార్రఫ్ 2004 నోబెల్ శాంతి బహుమతి కొరకు ప్రతిపాదింపబడ్డారు[మార్చు]

2004లో, పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు, జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ ఆ సంవత్సరపు ప్రతిష్టాత్మక నోబెల్ శాంతి బహుమతి పొందగలిగే అభ్యర్ధుల చివరి జాబితాకు ప్రతిపాదించబడ్డారు, నోబెల్ సంస్థ ప్రకటించిన దాని ప్రకారం మొత్తం అభ్యర్ధుల సంఖ్య 194. ఆ విధంగా ముఖ్యమైన విభాగం నుండి నోబెల్ శాంతి బహుమతిని అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్‌కు ఇవ్వాలని సూచించడం ఇదే మొదటిసారి కాదు, పాకిస్తాన్‌లో అల్ కైదా మరియు ఇతర అతివాద దళాల తీవ్రవాదంతో పోరాటంలో పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుని నిర్మలమైన పాత్రను గమనించి, అనేకమంది ముఖ్యమైన వ్యక్తులు మరియు సంస్థలు ముషార్రఫ్‌ను నోబెల్ శాంతి బహుమతికి ఒక బలమైన అభ్యర్ధిగా మద్దతునివ్వడం ప్రారంభించారు.[36]

దేశీయ సమస్యలు[మార్చు]

2002 ఎన్నికలు[మార్చు]

ముషార్రఫ్ అధికారం చేపట్టిన కొంతకాలానికే, అనేకమంది ప్రజలు ఆయన అధికార స్వీకరణను సవాలు చేస్తూ న్యాయస్థానాలలో అభ్యర్ధనలను సమర్పించారు. ఏదేమైనా, ఆయన ది ఓత్ అఫ్ జడ్జెస్ ఆర్డర్ 2000 జారీచేసారు. ఇది న్యాయాధికారులు సైనికపాలన పట్ల మిత్రత్వాన్ని ప్రకటిస్తూ తాజాగా తమ కార్యాలయ ప్రమాణ స్వీకారం చేయవలసిందిగా కోరింది మరియు సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా ఏ విధమైన నిర్ణయాలు తీసుకోరాదని ప్రకటించింది. అనేకమంది న్యాయాధికారులు దీనికి తిరస్కరించి నిరసనగా రాజీనామాలు సమర్పించారు. 12 May 2000న, సుప్రీం కోర్ట్ ముషార్రఫ్‌ను 12 అక్టోబర్ 2002 నాటికి జాతీయ ఎన్నికలను నిర్వహించవలసిందిగా కోరింది; స్థానిక ప్రభుత్వాలకు ఎన్నికలు 2001లో జరిగాయి.

తన అధ్యక్షతను చట్టబద్దం చేసుకోవడానికి మరియు సమీపిస్తున్న ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ తరువాత దాని కొనసాగింపుని స్థిరపరచుకోవడానికి, అక్టోబర్ ఎన్నికల తరువాత తన పదవీకాలాన్ని ఐదు సంవత్సరాలు పెంచుకోవడానికి[37] ఆయన 30 ఏప్రిల్ 2002న ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిపించారు. అక్రమాలు జరిగాయన్న ఆరోపణల మధ్య, అంచనాల ప్రకారం దీనిలో 80% ఓటర్లు పాల్గొన్నారు. కొన్నివారాల తరువాత, ముషార్రఫ్ TVలో ప్రసంగించి ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో "అక్రమాలకు" జాతికి క్షమాపణలు తెలిపారు.[38]

ఆగష్టు 2002లో, ఆయన 2002 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు మరియు 1973 రాజ్యాంగ పునరుద్ధరణకు వీలు కలిగించే లీగల్ ఫ్రేమ్ వర్క్ ఆర్డర్ ను ఆమోదించారు, అయితే రాజ్యాంగానికి అనేక సవరణలు చేయబడ్డాయి. సుప్రీం కోర్ట్ ఈ ఆర్డర్‌లో కొంతభాగాన్ని తిరస్కరించింది.

అక్టోబర్ 2002లో సార్వత్రిక ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి మరియు పార్లమెంట్‌లో బహు స్థానాలను ముషార్రఫ్-అనుకూల పార్టీ అయిన పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్(Q) (PML-Q), గెలుపొందింది. అది స్వతంత్ర అభ్యర్ధులు మరియు ముత్తహిదా క్వామీ మూవ్మెంట్ (MQM)వంటి మిత్రులతో కలసి ప్రధాన సంకీర్ణాన్ని ఏర్పరచింది. ఏదేమైనా, ముషార్రఫ్‌ను వ్యతిరేకించే పార్టీలు నేషనల్ అసెంబ్లీని ఒక సంవత్సరానికి పైన పనిచేయకుండా చేసాయి. తరువాత నెలలో, ముషార్రఫ్ కొన్ని అధికారాలను నూతనంగా ఎన్నికైన పార్లమెంట్‌కు సమర్పించారు. నేషనల్ అసెంబ్లీ, మీర్ జాఫరుల్లా ఖాన్ జమాలీని ప్రధాన మంత్రిగా ఎన్నుకోగా, ఆయన తన మంత్రివర్గాన్ని నియమించుకున్నారు.

డిసెంబర్ 2003లో, ఆరు ఇస్లామిక్ పార్టీలు సభ్యులుగా ఉన్న సంకీర్ణమైన ముత్తహిదా మజ్లిస్-ఏ-అమాల్‌తో 31 డిసెంబర్ 2004 నాటికి సైన్యాన్ని వదలివేస్తానని ముషార్రఫ్ ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. ఆ పార్టీ మద్దతుతో, ముషార్రఫ్-అనుకూల శాసన సభ్యులు ఏడవ సవరణను ఆమోదించడానికి అవసరమైన అత్యధిక మెజారిటీని సమకూర్చుకోగలిగారు, ఇది గతకాలంలోని ముషార్రఫ్ యొక్క 1999 ఆక్రమణను మరియు ఆయన చేసిన అనేక ఆదేశాలను చట్టబద్ధం చేసింది. 2004 చివరలో, MMA మరియు ముషార్రఫ్-అనుకూల శాసనసభ్యులు పార్లమెంట్‌లో ఒక బిల్లును ఆమోదించి ముషర్రాఫ్ రెండు అధికారాలను పొందడానికి అనుమతించడంతో ముషార్రఫ్ తన ఒప్పందం నుండి వెనుకకు మరలారు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 63 క్లాజ్ (1) పారాగ్రాఫ్ (d), ఆర్టికల్ 41 క్లాజ్ (7) పారాగ్రాఫ్ (b)‌తో కలిసి అధ్యక్షుడు రెండు కార్యాలయాలను నిర్వహించడానికి అనుమతి ఇస్తుంది.

తీవ్రవాద నింద[మార్చు]

12 జనవరి 2002న, సెప్టెంబర్ 11 జరిగిన కొన్ని నెలల తరువాత, ముషార్రఫ్ ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా ఒక ప్రధాన ఉపన్యాసం ఇచ్చారు. ఆయన తీవ్రవాదం యొక్క అన్ని కార్యక్రమాలను నిర్ద్వందంగా ఖండించి, పాకిస్తాన్‌లోని ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదం మరియు శాసనలేమితో పోరాటానికి ప్రతిజ్ఞచేసారు. ప్రభుత్వం తీవ్రవాదాన్ని సమూలంగా తొలగించడానికి కట్టుబడిఉందని ఆయన ప్రతిజ్ఞచేసారు మరియు నిషేధించబడిన ఉగ్రవాద సంస్థలు మరొక కొత్త పేరుతో తిరిగి ఉద్భవించడానికి అనుమతించబడవని స్పష్టం చేసారు."ఉగ్రవాదాన్ని ప్రోత్సహించే తీవ్రవాదసంస్థలను నిషేధించాలనే ఇటీవలి నిర్ణయం సంపూర్ణమైన సంప్రదింపుల తరువాత జాతీయ ఆసక్తితో తీసుకోబడింది. ఇది ఏ విధమైన విదేశీ ప్రభావంతో తీసుకోబడలేదు", అని స్పష్టం చేసారు.[39]

2002లో, ముషార్రఫ్ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం, జిహాదీ సంస్థలు మరియు తీవ్రవాదాన్ని ప్రోత్సహించే సమూహాలకు వ్యతహిరేకంగా ధృఢమైన చర్యలను చేపట్టి, జైష్-ఎ- మొహమ్మద్ అధినేత అయిన మౌలానా మసూద్ అజహర్, లష్కర్-ఎ-తోయిబా అధినేత అయిన హఫీజ్ సయీద్, మరియు అనేకమంది కార్యకర్తలను నిర్బంధంలోకి తీసుకుంది. జనవరి 12న ఈ సంస్థలపై అధికారికంగా నిషేధం విధించబడింది.[40]

అదే సమయంలో ఇస్లామిక్ విద్యా సంస్థలకు విదేశీ నిధులను నిషేధించడంతోపాటు, ఆయన వారికి కంప్యూటింగ్ వంటి అదనపు విషయాలను బోధించడాన్ని నిర్బంధం చేసారు. విదేశాలలో పనిచేస్తున్న పాకిస్తానీల నుండి నిధులు రాకపోవడంతో ఆయన నిర్బంధించిన అదనపు అంశాలను బోధించలేక అనేక సంస్థలు మూతబడ్డాయి. ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్‌లో విదేశీ విద్యార్ధుల ఇస్లాం అధ్యయనంపై కూడా నిషేధాన్ని విధించారు, సంపూర్ణ నిషేధంగా ప్రారంభమైన ఈ ప్రయత్నం తరువాత వీసాలు పొందడంలో నియంత్రణలకు కుదించబడింది.[41]

2004లో, ఆయన ఇస్లామిక్ మతవాదానికి ప్రత్యామ్నాయంగా "ధార్మిక మితవాదం"ను ప్రతిపాదించారు. 18 సెప్టెంబర్ 2005న, ముషార్రఫ్ యూదు నాయకత్వంలోని శ్రోతల ముందు ఒక చారిత్రాత్మక ఉపన్యాసం చేసారు, దీనిని న్యూ యార్క్ నగరంలోని అమెరికన్ జ్యూయిష్ కాంగ్రెస్ యొక్క కౌన్సిల్ ఫర్ వరల్డ్ జ్యూరీ సమర్పించింది.[42] ఈ ఉపన్యాసంలో, ఆయన తీవ్రవాదాన్ని దూషించి, పాకిస్తాన్ మరియు ఇజ్రాయెల్‌ల మధ్య సంబంధాలకు తలుపులు తెరవడంతోపాటు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ముస్లిం మరియు యూదుల మధ్య సంబంధాలకు పిలుపునిచ్చారు. మధ్య ప్రాచ్యంలోని అరబ్ నాయకులు మరియు ముస్లిం మతవాదుల నుండి ఆయన తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కున్నారు, అయితే యూదు నాయకత్వం నుండి ప్రశంసలను అందుకున్నారు.[43]

13 సెప్టెంబర్ 2007న, 300 పాకిస్తానీ దళాలు ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదులను బంధించాయి. తీవ్రవాదులు అప్పుడు ముషార్రఫ్ యొక్క స్వంత SSG విభాగంపై బాంబులు వేసి, 16 మందిని హతమార్చి, నార్త్-వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ప్రావిన్స్ మరియు తెగల ప్రాంతాలపై రాకెట్ దాడులకు పాల్పడ్డారు.

ముషార్రఫ్ తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కున్నారు. టైమ్స్ అఫ్ లండన్, వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్, మరియు న్యూస్‌వీక్‌ల పాకిస్తాన్ ప్రతినిధి మరియు కరాచీ నుండి వెలువడే మాసపత్రిక న్యూస్‌లైన్ యొక్క రాజకీయ ప్రతినిధి అయిన జాహిద్ హుస్సేన్, అల్ ఖైదాకు సంబంధించినంత వరకు 2007లో ముషార్రఫ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు లొంగిపోయినప్పటికీ, నిజానికి ఆయన పాకిస్తాన్ సమాజం నుండి తీవ్రవాదాన్ని తొలగించడానికి లేదా తాలిబాన్ కార్యకలాపాలను అంతమొందించడానికి ఏమీ చేయలేదని చెప్పారు. 1994 నుండి పాకిస్తాన్ చాలా చురుకుగా తాలిబాన్‌కు మద్దతునిచ్చిందనీ మరియు సైన్యమే తాలిబాన్ సానుభూతిపరులని కలిఉండటం వలన ఇది చాల సహజమని ఆయన అన్నారు. పశ్చిమ మిత్రదేశాల దేశాలతో పాటు ఇస్లామిస్ట్ తీవ్రవాదుల నుండి కూడా మద్దతు పొందటానికి ఆయన చేసిన వివాదాస్పద ప్రకటనల వలన కూడా ముషార్రఫ్ విమర్శించబడ్డారని హుస్సేన్ చెప్పారు. ముషార్రఫ్ "ద్వేషాన్ని బోధించిన మదరసాలపై ఎన్నడూ ఏ విధమైన చర్యా చేపట్టలేదు " ఇంకా తీవ్రవాదాన్ని ప్రేరేపించడంలో పాల్గొన్నారు. ముషార్రఫ్ దీని గురించి ఎప్పుడూ ఎక్కువ మాట్లాడరని మరియు ఎప్పుడైతే విదేశాల నుండి ఒత్తిడి వస్తుందో, ఆయన కొన్ని చర్యలను ప్రకటిస్తారని, వాటి ఆమలుకు ఏ విధమైన చర్యలూ ఉండవని ఆయన అన్నారు. మరొక విధంగా, తీవ్రవాదం యొక్క మూలాలను పూర్తిగా నిర్మూలించనిదే మితవాద ముస్లిం సమాజాన్ని ఎవ్వరూ నిర్మూలించలేరని తెలుసుకోవడంలో ఆయన విఫలమయ్యారని హుస్సేన్ పేర్కొన్నారు.[44]

హత్యాయత్నాలు[మార్చు]

2000లో, హర్కత్-ఉల్ ముజాహిదీన్ అల్-అలామి సభ్యుడిగా ఆరోపించబడిన కమ్రం అతిఫ్, ముషార్రఫ్‌ను హత్యచేయడానికి ప్రయత్నించాడు. 2006లో ఒక తీవ్రవాద వ్యతిరేక కోర్ట్ అతిఫ్‌కు మరణశిక్ష విధించింది.

14 డిసెంబర్ 2003న, రావల్పిండిలో ఆయన యొక్క అత్యంత-రక్షిత వాహన శ్రేణి ఒక వంతెనను దాటిన కొన్ని నిమిషాల తరువాత ఒక శక్తివంతమైన బాంబు ప్రేలడంతో ముషార్రఫ్ ఒక హత్యా ప్రయత్నాన్ని తప్పించుకున్నారు. ఆయన నాలుగు సంవత్సరాల పాలనలో ఇది ఆవిధమైన మూడవ ప్రయత్నం. 25 డిసెంబర్ 2003న, ఇద్దరు ఆత్మహత్యా బాంబర్లు ముషార్రఫ్‌ను హత్య చేయడానికి ప్రయతించారు, కానీ వారి కార్ బాంబులు ఆయనను చంపలేకపోయాయి; సమీపంలోని 16 మంది ఇతరులు చనిపోయారు.[45] కేవలం తన కారు యొక్క విండ్ స్క్రీన్ దెబ్బతినడంతో ముషార్రఫ్ తప్పించుకున్నారు. ఈ ప్రయత్నాల వెనుక సూత్రధారిగా ఉగ్రవాది అమ్జాద్ ఫరూకి అనుమానించబడ్డాడు, మరియు ఒక విస్తృతమైన అన్వేషణ తరువాత 2004లో పాకిస్తానీ దళాలచే చంపబడ్డాడు.

6 జూలై 2007న, రావల్పిండిలోని రన్వేపైనుండి ముషర్రాఫ్ విమానం ఎగురుతుండగా, ఒక గుర్తుతెలియని సమూహం ఆయన విమానంపై 7.62 సబ్‌మెషిన్ గన్‌తో కాల్పులు జరిపినపుడు మరొక హత్యాప్రయత్నం జరిగింది. భద్రతా సిబ్బంది 2 యాంటి-ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ గన్స్ కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు, వాటి నుండి కాల్పులు జరుపబడలేదు.[46] 17 జూలై 2007న, పాకిస్తానీ పోలీస్ ముషార్రఫ్ యొక్క హత్యాప్రయత్నంతో సంబంధం ఉన్న 39 మందిని అదుపులోకి తీసుకున్నారు.[47] పంజాబ్ పోలీస్, ఫెడరల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఏజెన్సీ మరియు ఇతర పాకిస్తానీ నిఘాసంస్థల ఉమ్మడి జట్టు ద్వారా వారు ఒక గుర్తు తెలియని ప్రదేశంలో నిర్భందించబడ్డారు.[48]

8 అక్టోబర్ 2007న, దాని రెండవ సంవత్సరం సందర్భంగా భూకంప-ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో ముషార్రఫ్ పర్యటిస్తున్నపుడు, ఆయనకు రక్షణగా వచ్చిన సైనిక హెలికాప్టర్ ముజాఫరాబాద్ సమీపంలో కూలిపోవడంతో ఒక బ్రిగేడియర్ తో సహా నలుగురు మృతిచెందారు. ఈ ప్యూమా హెలికాప్టర్ ఆజాద్ కాశ్మీర్‌లోని గర్హి దుపట్ట సమీపంలోని మజోహి వద్ద ఉదయం 11:15 నిమిషాలకు సాంకేతికలోపంతో కూలిపోయింది. మృతిచెందిన వారిలో బ్రిగేడియర్ జహూర్ అహ్మద్, నాయక్ అజ్మల్, సిపాయ్ రషీద్ మరియు PTV కెమెరామన్ ముహమ్మద్ ఫరూక్ ఉండగా, అధ్యక్షుడి మీడియా సలహాదారు మేజర్ జనరల్ (R) రషీద్ కురేషి గాయాలతో బయటపడ్డారు. హెలికాప్టర్ లో మొత్తం పన్నెండు మంది ఉన్నారు.[49]

2004 విశ్వాసపు ఓటు[మార్చు]

PML-Q నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం MMA వంటి మతపరమైన పార్టీల మద్దతుతో నేషనల్ అసెంబ్లీ మరియు సెనేట్ లలో 2/3 వంతు ఆధిక్యాన్ని పొంది ముషార్రఫ్ ఎన్నికను రాజ్యాంగబద్ధంగా క్రమపరచింది.

1 జనవరి 2004న, ముషార్రఫ్, పార్లమెంట్ ఉభయసభలు మరియు నాలుగు రాష్ట్రాల శాసనసభలతో కూడిన ఎలెక్టోరల్ కాలేజ్ అఫ్ పాకిస్తాన్ విశ్వాస ఓటు పొందారు. ముషార్రఫ్ 1170 ఓట్లలో 658 పొంది, 56% ఆధిక్యాన్ని పొందారు, కానీ పార్లమెంట్ లోని అనేకమంది ప్రతిపక్ష మరియు ఇస్లామిక్ సభ్యులు ఓటుకు వ్యతిరేకంగా బయటకు వెళ్ళిపోయారు(వాక్ అవుట్). ఈ ఓటు ఫలితంగా, పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికల్ 41(8) ప్రకారం, ముషార్రఫ్ అధ్యక్ష కార్యాలయానికి "ఎన్నికైనట్లు పరిగణింపబడ్డారు". ఆయన పదవీకాలం 2007 వరకు పొడిగించబడింది.

PML(Q) యొక్క మద్దతు కోల్పోయిన తరువాత ప్రధాన మంత్రి జాఫరుల్లా ఖాన్ జమాలి 26 జూన్ 2004న రాజీనామా సమర్పించారు. పార్టీ అధ్యక్షుడు చౌధరీ షుజాత్ హుస్సైన్‌తో ఆయనకు గల బహిరంగ విభేదాలే ఈ రాజీనామాకు పాక్షిక కారణం, ఇది ముషార్రఫ్ ఆదేశాల మేరకే జరిగిందనే పుకార్లు వ్యాపించాయి, అయితే వీరిద్దర్లో ఏ ఒక్కరూ దానిని ధృవీకరించలేదు. జమాలి, ముషార్రఫ్ యొక్క మరియు ముషార్రఫ్-అనుకూల PML(Q) మద్దతుతో నియమించబడ్డారు. అధికభాగం PML(Q) పార్లమెంటేరియన్‌లు గతంలో షరీఫ్ నేతృత్వంలోని పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ పార్టీకి చెందినవారు, మరియు మంత్రివర్గంలోని మంత్రులు ఇతర పార్టీలలో అనుభవం కలిగిన సభ్యులుగా ఉండి, ఎన్నికల తరువాత అధికారయుతమైన కార్యాలయాలను ఇవ్వజూపినపుడు PML(Q)లో చేరారు. బలహీనమైన అతని పనితీరు కారణంగానే ముషార్రఫ్, జమాలీని తొలగించారని విశ్వసించబడింది, ఆయన స్థానంలో ముషర్రాఫ్ ఆర్ధిక మంత్రి మరియు సిటిబాంక్ పూర్వ ఉద్యోగి[50] మరియు సిటిబాంక్ ప్రైవేట్ బ్యాంకింగ్ అధినేత అయిన షౌకత్ అజీజ్‌ను నూతన ప్రధాన మంత్రిగా నియమించారు.

ఆర్థికవ్యవస్థ[మార్చు]

1999లో, నవాజ్ షరీఫ్ నేతృత్వంలో సుమారు రూ.308 బిలియన్ల ఆదాయ ఉత్పత్తి పెరుగుతున్న వ్యయ అవసరాలకు సరిపోలేదు; సాలుకు సగటున రూ.80 బిలియన్లు మాత్రమే ప్రభుత్వ రంగ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలపై (PSDP) ఖర్చుచేయబడింది, మరియు గర్వపడే ప్రణాళిక ఏదీ చేపట్టబడలేదు. ఈ రూ.308 బిలియన్లలో సుమారు 65% ఋణ సేవల కొరకు వినియోగించబడింది. 1988లో పాకిస్తాన్ యొక్క విదేశీ ఋణం $18 బిలియన్లుగా ఉంది, కానీ 1999 చివరినాటికి అది పెరిగి $38 బిలియన్లకి చేరింది.. అంతకు ముందే కృంగిపోయిఉన్న ఆర్థికవ్యవస్థపై 100% అదనపు భారం మోపబడింది. విదేశీ మారక ద్రవ్య ఆదాయం కంటే ప్రజా మరియు విదేశీ ఋణం 300% ఎక్కువగా ఉంది.

ముషార్రఫ్, ఆ సమయంలో పూర్వ సిటిబాంక్ అధికారి అయిన షౌకత్ అజీజ్‌ను ఆర్థికమంత్రిగా నియమించారు. ప్రొఫైల్: షౌకత్ అజీజ్ - BBC న్యూస్

  • పాకిస్తాన్ ఆర్థికవ్యవస్థ 100% పెరిగింది— $ 160 బిలియన్లకు చేరడానికి
  • ఆదాయం 100% పెరిగింది— $ 11.4 బిలియన్లకు చేరడానికి
  • తలసరి ఆదాయం 100% పెరిగింది— $ 925కు చేరడానికి
  • విదేశీ నిల్వలు 500% పెరిగాయి— $ 17 బిలియన్లను చేరడానికి
  • ఎగుమతులు 100% పెరిగాయి— $ 18.5 బిలియన్లను చేరడానికి
  • వస్త్ర ఎగుమతులు 100% పెరిగాయి— $ 11.2 బిలియన్లను చేరడానికి
  • కరాచీ స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్ 500% పెరిగింది— $ 75 బిలియన్లను చేరడానికి
  • విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి 500% పెరిగింది— $ 8.4 బిలియన్లను చేరడానికి
  • సాంవత్సరిక ఋణ సేవలు 35% తగ్గాయి— 26% చేరడానికి
  • పేదరికం 10% తగ్గింది— 24% చేరడానికి
  • అక్షరాస్యతా నిష్పత్తి 10% పెరిగింది— 54% చేరడానికి
  • ప్రజా అభివృద్ధి నిధులు 100% పెరిగాయి— 520 బిలియన్లను చేరడానికి[51][52][53][54][55]

ఈ దృష్టికోణం మరియు విధానాలు పాకిస్తాన్‌కు హైలీ ఇండెటెడ్ పూర్ కంట్రీస్ (HIPC) జాబితా నుండి బయటకురావడానికి సహాయపడటమే గాక, దానిని సమృద్ధి, పెరుగుదల మరియు ఆర్థిక సంస్కరణల మార్గంలో పెట్టాయి. ప్రపంచ ఆర్థిక సంస్థలైన ప్రపంచ బ్యాంకు[56], IMF[57] మరియు ADB[58] పాకిస్తాన్ ను దాని సంస్కరణలు, ద్రవ్య విధానాలు మరియు సూక్ష్మ-ఆర్ధిక సాధనలకు ప్రస్తుతించాయి.

విద్య[మార్చు]

ముషార్రఫ్ పదవీకాలంలో, హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ కమిషన్ పర్యవేక్షణలో పాకిస్తాన్‌లో అసాధారణంగా, వర్చువల్ యూనివర్సిటీతో సహా 47 విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి.[59] అధికభాగం విశ్వవిద్యాలయాలు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలను కలిగిఉన్నాయి.

పాకిస్తాన్ ప్రస్తుతం అన్ని వర్గాలలోను కలిపి మొత్తం 245,682 విద్యాసంస్థలను కలిగిఉంది, వీటిలో 164,579 (అనగా 67%) ప్రభుత్వ రంగంలో మరియు 81,103 (అనగా 100%) ప్రైవేట్ రంగంలో ఉన్నాయని నేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ సెన్సస్ (NEC-2005) తెలియచేస్తోంది. విద్యా మంత్రిత్వశాఖ, అకాడెమి అఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ప్లానింగ్ అండ్ మానేజ్మెంట్ (AEPAM) మరియు ఫెడరల్ బ్యూరో అఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ (FBS) సంయుక్తంగా చేపట్టిన ఈ గణనలు —ప్రైవేట్ రంగంలోని సంస్థలు 1999-2000లో 36,096 నుండి 2005లో 81,103కు అనగా 100% పెరిగాయని తెలుపుతున్నాయి; ముషార్రఫ్ పరిపాలనలో 45,007 విద్యాసంస్థలు పెరిగాయి.[60]

మహిళల హక్కులు[మార్చు]

నేషనల్ అసెంబ్లీ, “వుమెన్స్ ప్రొటెక్షన్ బిల్”కు 15 నవంబర్ 2006న అనుకూలంగా ఓటు వేయగా 23 నవంబర్ 2006న సెనేట్ దానిని ఆమోదించింది. 1 డిసెంబర్ 2006న అధ్యక్షుడు జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ “వుమెన్స్ ప్రొటెక్షన్ బిల్” యొక్క చట్ట రూపంపై సంతకం చేశారు. ఈ బిల్లు మానభంగ చట్టాలని పీనల్ కోడ్ క్రిందకు తేవటమే కాక, బాధితులు నేరాన్ని నిరూపించలేకపోతే, వారు వ్యభిచార నేరం క్రింద విచారింపబడకుండా ఉండటానికి నలుగురు మగ సాక్షులను ఏర్పాటు చేసుకోవలసిన కఠిన పరిస్థితులనుండి విముక్తి చేసింది.[61] ఏమైనప్పటికీ, హుదూద్ ఆర్డినెన్స్ ఉపసంహరింపబడి:వుమెన్స్ ప్రొటెక్షన్ బిల్ కేవలం నామమాత్రంగా మిగిలిపోవటం మరియు అసలు సమస్య యొక్క మూలాన్ని పట్టించుకోక పోవటం తీవ్ర విమర్శలకు గురైంది. ఈ సందర్భంలో, ముషార్రఫ్ స్త్రీ మరియు మానవహక్కుల కార్యకర్తల ద్వారా తన మాటలను చేతలలో చూపనందుకు విమర్శలకు గురయ్యారు.[62][63][64] పాకిస్తాన్ మానవహక్కుల సంఘం (HRCP) "హుదూద్ ఆర్డినెన్స్‌‌ను ఆమోద యోగ్యం కాకుండా చేసే వుమన్ ప్రొటెక్షన్ బిల్‌‌గా పిలువబడేది ఒక హాస్యం వంటిది" అని బిల్ యొక్క రూపాన్ని మరియు మహిళాలపై కొనసాగిన ప్రభావాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానించింది.[65]

మహిళా ప్రాతినిధ్యం పెంచడానికి మరియు వారి పాత్రను మరింత సమర్ధవంతంగా చేయడానికి, ఆయన ప్రభుత్వం చట్టసభలలో స్త్రీలకు రిజర్వ్ చేసిన స్థానాలను పెంచింది. 1988లోని స్థానాలతో పోల్చినపుడు నేషనల్ అసెంబ్లీలో స్థానాలు 20 నుండి 60కి పెరిగాయి. రాష్ట్ర శాసనసభలలో 128 స్థానాలు స్త్రీల కొరకు రిజర్వు చేయబడ్డాయి. ఈ పెరుగుదల 1988 మరియు 2008 ఎన్నికలలో స్త్రీల భాగస్వామ్యం పెరగడానికి కారణమైంది.[66]

మానభంగ బాధితులు మరియు వ్యాఖ్యానాలు[మార్చు]

మార్చి 2005లో, సుదూర బలూచిస్తాన్ రాష్ట్రంలో ఉన్న ప్రభుత్వ గ్యాస్ ప్లాంట్‌లో పనిచేస్తున్న డాక్టర్ షాజియా ఖాలిద్ అనే పాకిస్తానీ వైద్యురాలి మానభంగం జరిగిన కొన్ని నెలల తరువాత, ఈ కేసులో నిందితుడు మరియు తన సహ సైనికుడైన కాప్టైన్ హమ్మాద్‌ను, న్యాయవిచారణ పూర్తికాక ముందే నిర్దోషిగా పిలవడంతో ముషర్రాఫ్ విమర్శలకు గురయ్యారు.[67][68] ఈ మానభంగం జరిగిన తరువాత, ఈ సంఘటన జరిగిన ప్రదేశంలో స్థానిక బుగ్తి జాతిలో అల్లర్లు చెలరేగాయి. తమ ప్రధాన భూభాగంలో మానభంగం జరగడాన్ని వారి గౌరవ స్మృతికి భంగంగా భావించి వారు గ్యాస్ ప్లాంట్‌ను ముట్టడించారు. రాజీలేని ప్రతిస్పందనతో ముషార్రఫ్ ట్యాంక్‌లు, హెలికాప్టర్‌లు మరియు 4,500 మంది అదనపు సైనికులను ఈ ప్లాంట్ రక్షణకు పంపారు. టెలివిజన్ కార్యక్రమంలో ఆయన ప్రసంగిస్తూ, తెగలవారు కాల్పులు ఆపకపోతే "వారిని ఏది కొడుతుందో వారికే తెలియదు" అని హెచ్చరించారు.[69] షాజియా ఆ తరువాత దేశం విడిచి వెళ్లవలసినదిగా ప్రభుత్వంచే భయపెట్టబడి బలవంతం చేయబడ్డారు.[70]

సెప్టెంబరు 2005లో వాషింగ్టన్ పోస్ట్‌తో ఒక ముఖాముఖిలో మానభంగబాధితులైన పాకిస్తానీ స్త్రీలు, మానభంగాన్ని ఒక "డబ్బు సంపాదించే విషయంగా" భావిస్తున్నారని మరియు కేవలం దీని ప్రచారంతో ధన సంపాదన మరియు కెనడియన్ వీసా పొందడానికి ఆసక్తితో ఉన్నారని పేర్కొన్నారు. ఆయన వెంటనే ఈ వ్యాఖ్యలు చేయలేదని ఖండించారు, అయితే వాషింగ్టన్ పోస్ట్ ఈ ముఖాముఖి యొక్క ఆడియో టేప్‌ను విడుదల చేసింది, దీనిలో ముషార్రఫ్ వ్యాఖ్యలను వినవచ్చు.[71] ముషార్రఫ్, ముఖ్తరాన్ మాయి అనే పాకిస్తానీ మానభంగ బాధితురాలికి, US స్టేట్ డిపార్టుమెంటు ఒత్తిడి చేసేవరకు, విదేశాలకు వెళ్ళే హక్కును తిరస్కరించారు.[72] ముషార్రఫ్ చేసిన వ్యాఖ్యానాలు జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో స్త్రీల సంస్థలు మరియు కార్యకర్తలలో ఆగ్రహాన్ని రగిల్చాయి..[73] పాకిస్తాన్ అధ్యక్ష భవనానికి మరియు పార్లమెంట్‌కు సమీపంలో జరిగిన ఒక ఊరేగింపులో, అనేక వందలమంది స్త్రీలు మానభంగ బాధితులైన స్త్రీల గురించి వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు చేసినందుకు ముషర్రాఫ్ క్షమాపణ చెప్పాలని కోరారు.[74]

పాకిస్తానీ దినపత్రిక డాన్‌లో కాలమిస్ట్ అయిన S.M.నజీం, 'పాకిస్తానీ స్త్రీలకు, మరియు ప్రజాభిప్రాయంలో బాగా ఆహ్రహాన్ని తెప్పించిన విషయం ఈ విధమైన కేసుల పట్ల ప్రభుత్వ మరియు న్యాయపరమైన ఉదాసీనత మరియు వీటిని అణచివేయడానికి ఉన్నతస్థాయిలోని అధికారుల ప్రయత్నం అని వ్రాసారు. ఈ విధమైన ప్రయత్నాలు బహిర్గతమైనపుడు, ప్రభుత్వ మొదటి ప్రతిస్పందన ఆశ్చర్యపోవడంగా ఉంటుంది, ఆ తరువాత దాని జోక్యాన్ని ఖండించి, తప్పుగా అర్ధంచేసుకోబడిందని లేదా వ్యాఖ్యానించబడిందని పేర్కొని, చివరకు ఈ విమర్శకులు దేశభక్తి లేనివారని మరియు ఇతర ఆసక్తులు కలిగిఉన్నారని బహిరంగంగా నిందిస్తుంది.'[75] "రాంగ్ థింగ్ టు సే" అనే శీర్షిక క్రింద ప్రచురించిన సంపాదకీయంలో, డాన్, ముషార్రఫ్‌ను విమర్శించింది.[76] దీనిని ఖండించిన అంతర్జాతీయ ప్రతిస్పందనలలో కెనడా ప్రధానమంత్రి పాల్ మార్టిన్ ఖండన కూడా ఉంది. 'ఈ విధమైన కరుడుగట్టిన మరియు అవమానకరమైన ప్రకటన చేసినందుకు అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్, పాకిస్తానీ స్త్రీలను ముఖ్యంగా పాకిస్తాన్‌లో శిక్ష లేమి వలన ప్రబలంగా ఉన్న మానభంగం, లైంగిక దాడి మరియు ఇతర హింసాత్మక రూపాల బాధితులని క్షమాపణ కోరవలసిన అవసరం ఉంది. ఆయన ప్రకటన ప్రపంచంలోని స్త్రీలందరి పట్ల నేరం' అని అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ ప్రకటించింది.'[77] MP మరియు పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ యొక్క విధాన ప్రణాళిక అధ్యక్షుడు అయిన షెర్రీ రెహ్మాన్, ముషార్రఫ్ 'స్త్రీల పట్ల తన నీచమైన అభిప్రాయాన్ని బహిరంగంగా వెలిబుచ్చడం' అసహ్యకరంగా ఉంది అన్నారు.[78] విశ్రాంత సైనిక అధికారి మరియు మధ్యయుగ మరియు సైనికీకరణ చెందిన పాకిస్తాన్ యొక్క తీక్షణ విమర్శకుడు అయిన కమ్రాన్ షఫీ, "మీకు కెనడియన్ వీసా కావాలా?' అనే శీర్షిక క్రింద ఈ అభిప్రాయాలను ఖండించారు.[79]

దేశీయ అల్పసంఖ్యాకుల హక్కులు[మార్చు]

అధ్యక్షుడిగా పదవిని చేపట్టిన తరువాత జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకుల హక్కులు కాపాడతానని మరియు మతపరమైన అసహన సంస్కృతిని తొలగిస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేసారు. డెరిక్ సిప్రియన్ అనే క్రైస్తవుడు, కేంద్ర మంత్రిగా నియమించబడ్డాడు మరియు ప్రభుత్వం వివక్షను చూపే అన్ని చట్టాలను రద్దుచేయాలనుకుంది. మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకులకు కనీస హక్కులు కల్పించడంలో కొన్ని అనుకూల పురోగతులు ఏర్పడ్డాయి, అయితే తీవ్రవాదం యొక్క పెరుగుదల మరియు సమాజం యొక్క కూర్పులో అంతర్గతంగా ఉన్న అసహనం కారణంగా వాటి ప్రభావం వాస్తవంగా నిరర్ధకమైంది. మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకులు రక్షింపబడతారనే తన వాగ్దానంతో జనరల్ ముషార్రఫ్ ముందుకుసాగారు, మరియు ప్రభుత్వ స్థానాలకు క్రైస్తవులు, హిందువుల (మరియు, కొంత తక్కువ సంఖ్యలో, ఆహ్మదియాలు) పట్ల బహిరంగంగా విచక్షణ చూపని సందర్భాలు పరిమితంగానే ఉన్నాయి. ఆగస్టు 2005లో, జస్టిస్ రాణా భగవాన్ దాస్ (ఒక హిందూ) ముఖ్య న్యాయాధికారి (చీఫ్ జస్టిస్‌)గా ప్రమాణ స్వీకారంచేసారు. ప్రత్యేక ఎన్నికల సంఘాల రద్దును, తీవ్రవాద మరియు ప్రత్యేకవాద సమూహాలపై నియంత్రణలను మరియు అన్ని మత సమాజాల మధ్య ఒక విధమైన ఐకమత్యాన్ని ప్రకటించడం వంటి గోచరమయ్యే విధంగా ఉన్న కొన్ని అనుకూల చర్యలను సైనిక ప్రభుత్వం చేపట్టింది. భారతదేశంతో సంబంధాల సడలింపు హిందూ మరియు సిఖ్ యాత్రికుల గొప్ప ప్రవాహానికి కారణమైంది, మరియు 2004-5లో, పంజాబ్ ప్రభుత్వం లాహోర్‌లోని కృష్ణ మందిర్ దేవాలయ పునరుద్ధరణకు నిధులను కేటాయించింది. దీనికి తోడు, పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగం నేషనల్ అసెంబ్లీలోని 10 స్థానాలను మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకులకు కేటాయించింది.[80]

అవినీతి సమస్యలు[మార్చు]

1999లో ముషార్రఫ్ అధికారంలోకి వచ్చినపుడు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులలోని అవినీతి తుడిచిపెట్టబడుతుందని ప్రకటించారు.[81]

2001లో, ట్రాన్స్‌పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ నిర్వహించిన ఒక సర్వే ప్రకారం, పాకిస్తాన్ ప్రపంచంలోని అత్యంత అవినీతిమయమైన 11వ దేశంగా ఉంది. ఏదేమైనా, 2002 నాటికి పాకిస్తాన్ ఒక సంవత్సరంలో పాకిస్తాన్ 13 స్థానాలు వృద్ధిచెంది 24వ స్థానంలో నిలిచింది.[82] 2007 నాటికి, పాకిస్తాన్ 179 దేశాలలో 138వ స్థానంలో నిలిచి, 2007లో అత్యంత అవినీతిమయమైన దేశాలలో 41వదిగా ఉంది.[83] మొత్తమ్మీద, ముషార్రఫ్ పాలనాకాలంలో, పాకిస్తాన్ రేటింగ్ 30 స్థానాలు వృద్ధిచెందింది.

ముఖ్య న్యాయాధిపతి యొక్క తాత్కాలిక తొలగింపు మరియు పునఃస్థాపన[మార్చు]

2007 మార్చి 9న ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్ యొక్క ముఖ్య న్యాయాధిపతి, జస్టిస్ ఇఫ్తిఖార్ ముహమ్మద్ చౌదరీని ఆయనకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన అవినీతి ఆరోపణలను చూపి తాత్కాలికంగా తొలగించి, సుప్రీం జుడిషియల్ కౌన్సిల్‌లో పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికల్ 209 (2) మరియు ఆర్టికల్ 209 (5) (b) ప్రకారం ఒక సూచనను దాఖలుచేసారు. ఆ విధంగా 2007 మార్చి 13న, సుప్రీం జుడిషియల్ కౌన్సిల్ సమావేశమైనపుడు, దానికి చీఫ్ జస్టిస్ జావేద్ ఇక్బాల్ నాయకత్వం వహించారు.

ముఖ్య న్యాయాధిపతికి వ్యతిరేకంగా అధ్యక్షుడి సూచన సారాంశం

1- ఒక బహిరంగ న్యాయస్థానంలో ఒక పార్టీకి అనుకూలంగా శాబ్దిక ఉత్తర్వులు ప్రకటించారని ఫిర్యాదులు వచ్చాయి అయితే న్యాయస్థానంలో ప్రకటించిన ఉత్తర్వులకు మరియు లిఖిత ఉత్తర్వులకు తేడా ఉంది. ఆ విధమైన రెండు కేసులు ప్రత్యేక అపఖ్యాతి పొందాయి. ఈ రెండు కేసులలో ఒకదానిలో రూ.55 మిలియన్ల మొత్తం ఉండి ఉండవచ్చు.

2- తన హక్కుల పెరుగుదల లేదా ఆ రకమైన నియమాలలో సడలింపు పొందడానికి మరియు తన పదవి ద్వారా అనుమతించబడని ప్రయోజనం పొందడానికి ఒత్తిడి చేయడం ద్వారా ఒక పరిపాలక అధికారితో సహా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులను ముఖ్య న్యాయాధిపతి బెదిరించారు.

3- తన కుమారుడు వృత్తిలో ఉన్నతిని పొందడానికి ముఖ్య న్యాయాధిపతి ప్రభుత్వాన్ని ప్రభావితం చేసారు. 2005 జూన్ 22న డాక్టర్. అర్సలన్ ఇఫ్తిఖార్, క్వెట్టాలోని ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ పబ్లిక్ హెల్త్‌లో మెడికల్ ఆఫీసర్/డిమాన్‌స్ట్రెటర్‌గా నియమితులయ్యారు.

4- తన కారు యొక్క గాసోలిన్ ఖర్చులను తిరిగి పొందడంలో ముఖ్య న్యాయాధికారి చౌదరి అనేక వందల వేలను తీసుకున్నారు. ఆయన సమర్పించిన బిల్లులు కేవెలం డీసిల్ మాత్రమే అమ్మే బంకుకు చెందినవి. తనకు ఆ విధమైన హక్కు లేనప్పటికీ ముఖ్య న్యాయాధిపతి తన భార్య మరియు పిల్లల విమాన ఖర్చులను తిరిగి చెల్లించాలని కోరారు.

5- తనకు ఆ విధమైన కేటాయింపు లేనప్పటికీ ముఖ్య న్యాయాధిపతి కరాచీ ఒక స్థల కేటాయింపుకు ప్రయత్నాలు చేసుకున్నారు.

ముషార్రఫ్ చర్యలు పాకిస్తానీ న్యాయవాదులలో వ్యతిరేకతను రేకెత్తించాయి. 2007 మార్చి 12న, న్యాయవాదులు పాకిస్తాన్ అంతా న్యాయ చర్యాశీలత ను ప్రారంభించి తాత్కాలిక నిలుపుదలకు వ్యతిరేకంగా న్యాయస్థానాల ప్రక్రియలను బహిష్కరించడం ప్రారంభించారు. ఇస్లామాబాద్‌లో, దానితో పాటే ఇతర నగరాలైన లాహోర్, కరాచి మరియు క్వెట్టాలలో, అనేక వందల మంది న్యాయవాదులు ఈ నిలుపుదలను రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనదిగా ఖండిస్తూ నల్లదుస్తులలో ఊరేగింపులకు హాజరయ్యారు. తొలగించబడిన ముఖ్య న్యాయాధిపతికి మద్దతుగా చేపట్టిన చర్యలు నిదానంగా ఊపందుకున్నాయి మరియు మే నాటికి, ఈ తిరుగుబాటుదారులు మరియు ప్రతిపక్ష పార్టీలు ముషార్రఫ్‌కు వ్యతిరేకంగా పెద్ద ఊరేగింపులు చేసాయి మరియు సైన్యాధిపతిగా ఆయన పదవీకాలం న్యాయస్థానాలలో సవాలుచేయబడింది.[84][85]

జూలై 20న, సుప్రీం కోర్ట్ చౌదరీని తిరిగి నియమించింది. కోర్ట్ యొక్క తీర్పును చదువుతూ, అధ్యక్షునిగా ఉన్న న్యాయమూర్తి ఖలీల్-ఉర్-రెహ్మాన్ రమదే ఈ విధంగా చెప్పారు: "సూచనలను [చౌదరీకి వ్యతిరేకంగా] ప్రక్కనపెట్టి ప్రధాన న్యాయమూర్తి తిరిగి నియమించబడ్డారు".[86]

ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ అఫ్ పాకిస్తాన్ ప్రకారం జనరల్ ముషార్రఫ్ యొక్క అధికార ప్రతినిధి "అధ్యక్షుడు సుప్రీం కోర్ట్ నిర్ణయాన్ని గౌరవిస్తారు" అని చెప్పారు. "సుప్రీం కోర్ట్ ఇచ్చే ఏ నిర్ణయమైనా గౌరవించబడుతుంది, పరిగణించబడుతుంది మరియు బలపరచబడుతుందని అధ్యక్షుడు ఇంతకు పూర్వమే చెప్పారు," అని ఆ ప్రతినిధి అన్నారు.[86]

“ఒక ఎదిగిన దేశాన్ని ప్రతిబింబించేలా మనమందరం ఈ తీర్పును చక్కగా, గౌరవంతో ఆమోదించాలని నేను నొక్కి చెప్పాలనుకుంటున్నాను" అని షౌకత్ అజీజ్ సుప్రీం కోర్ట్ తీర్పును ఆమోదించారు.[87] అందరు కేంద్ర మంత్రులు మరియు పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ యొక్క అనుభవజ్ఞులైన సభ్యులు పాకిస్తాన్ ప్రధాన న్యాయమూర్తిని తిరిగి నియమించే సుప్రీం కోర్ట్ ఉత్తర్వును ప్రభుత్వం అంగీకరించిందని చెప్పారు.[88]

PPP సహాధ్యక్షుడు ఆసిఫ్ అలీ జర్దారి, పాకిస్తాన్ యొక్క ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJP) ఇఫ్తికార్ ముహమ్మద్ చౌదరిని తిరిగి నియమించడాన్ని తిరస్కరించారని తెలియచేయబడింది, ఆయన తిరిగి నియమించబడితే నేషనల్ రికన్సిలిఏషన్ ఆర్డర్ పై వివాదాస్పద కేసులను తిరిగి ప్రారంభిస్తారనే భయంతో కావచ్చు. 2008 జూలై 23న, అధికారంలో ఉన్న సంకీర్ణ నాయకుల సమావేశంలో, జర్దారి, చౌదరిని తిరిగి నియమించకూడదని పదే పదే నొక్కి చెప్పారని డైలీ టైమ్స్ పేర్కొంది.[89]

లాల్ మస్జిద్ ముట్టడి[మార్చు]

లాల్ మస్జిద్ తీవ్రవాదులు సమాంతర న్యాయ వ్యవస్థ స్థాపనను ప్రకటించిన తరువాత, ముషార్రఫ్ ప్రభుత్వం వారికి వ్యతిరేకంగా చర్య తీసుకునేలా ఒత్తిడి చేయబడింది. తాలిబాన్ అనుకూల లాల్ మస్జిద్ పరిపాలకులు సమాఖ్య రాజధానిలో ఇస్లామిక్ చట్టాలు అమలు చేయాలని ప్రతిజ్ఞచేసారు మరియు ప్రభుత్వం దానిని ఎదుర్కోవడానికి ఏదైనా చర్యను చేపడితే ఆత్మహత్యా బాంబర్లను వదులుతామని బెదిరించారు. మసీదు యొక్క నిర్వాహకుడైన మౌలానా అబ్దుల్ అజీజ్ తన శుక్రవార ఉపన్యాసంలో, “ప్రభుత్వం షరియాను అడ్డుకొని, లాల్ మస్జిద్ మరియు దాని సోదరసంస్థలపై దాడిచేసినట్లయితే మా యువకులు ఆత్మహత్య దాడులకు దిగుతారు", అని చెప్పారు.[90]

షుజాత్ హుస్సేన్‌‌ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వ ప్రతినిధి బృందం మసీదులో ఉన్న తీవ్రవాదులతో చర్చలలో ఒప్పందం కుదిరిందని ప్రకటించినపుడు, పాకిస్తానీ ప్రభుత్వం మరియు లాల్ మస్జిద్ మతాధికారుల మధ్య ప్రతిష్టంభన చివరకు ఇస్లామాబాద్‌లో 2007 జూలై 8 ఉదయం తొలగిపోయింది. ఏదేమైనా, ఒప్పందంలో అంగీకరించిన విధంగా బందీలను విడుదల చేయడానికి మతాధికారులు తిరస్కరించారు. ముషార్రఫ్, ఆయుధాలను త్యజించి దేశంలోని చట్టాలకు లొంగిపోవడానికి తీవ్రవాదులకు ఆరు నెలల గడువుని ఇచ్చారు.

ఈ దాడి సమయంలో ప్రభుత్వం 1,300 మంది పురుషులు, స్త్రీలు మరియు పిల్లలను కనుగొంది. దాడి యొక్క చివరి రోజున రక్షించబడిన స్త్రీలలో కొందరివద్ద తమ ఆఖరి కోర్కెలు రాసి ఉన్న పత్రాలు ఉన్నాయి.[91] కరాచీ నగరంలో ఆరువందల మంది ఆత్మహత్యా బాంబర్లు ఉన్నట్లు కాసిం తూరి మరియు డానిష్ మారుపేరుగా కలిగిన తల్హ చట్ట అమలు సంస్థలచే జరిగిన పరిశోధనల సమయంలో వెల్లడించారు. ఆత్మహత్యా బాంబర్లలో అధికభాగం ఇస్లామాబాద్‌లోని లాల్ మస్జిద్ యొక్క పూర్వ విద్యార్ధులే.[92]

బెనజీర్ భుట్టోతో సంబంధాలు[మార్చు]

2007 ఆగస్టు 8న, బెనజీర్ భుట్టో, కెనడియన్ బ్రాడ్కాస్టింగ్ కార్పోరేషన్‌కు ఇచ్చిన ఒక ముఖాముఖిలో జూలై 27న ముషార్రఫ్‌తో రహస్య సమావేశం గురించి మాట్లాడారు.

2007 సెప్టెంబరు 14న, సమాచార శాఖ ఉపమంత్రి తారిక్ అజీం, భుట్టో దేశం నుండి బహిష్కరింపబడరు, కానీ తనపై ఉన్న అవినీతి ఆరోపణలను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది అని ప్రకటించారు. ఆయన షరీఫ్ మరియు భుట్టో పాకిస్తాన్ కు తిరిగివచ్చే హక్కుని గురించి వివరించారు: "నవాజ్ షరీఫ్ కేసు భిన్నమైనది. ఆయనకు సౌదీ ప్రభుత్వంతో ఉన్న ఒప్పందం మేరకు సౌదీ అరేబియాకు తిరిగివెళ్లారు; ఆమెకు (భుట్టో)తిరిగి రావడానికి ఎప్పుడూ అనుమతి ఉంటుంది ." పాకిస్తాన్ పీపుల్ పార్టీకి చెందిన ఫర్హతుల్లా బాబర్, బెనజీర్ భుట్టో తన రాక గురించి కచ్చితమైన తేదీని ప్రకటిస్తారని చెప్పారు: "బెనజీర్ భుట్టో పాకిస్తాన్‌కు తిరిగి వచ్చే తేదీని సాయంత్రం 5:00 గంటలకు ప్రకటిస్తాము.( 1200 GMT)" (మఖ్దూం అమిన్ ఫాహిం ఇస్లామాబాద్‌లో ఒక వార్తాసమావేశంలో ప్రకటిస్తారు ." సెప్టెంబర్ 13న ఆత్మహత్య బాంబు దాడి కారణంగా 15 మంది ఉన్నత స్థాయి కమెండోలు చనిపోవడంతో ముషార్రఫ్ తీవ్రవాదుల స్వరంలో పెరుగుదలను ఎదుర్కున్నారు.[93] ఎనిమిది సంవత్సరాల ప్రవాసం తరువాత 18 అక్టోబర్‌న స్వదేశానికి రానున్నట్లు భుట్టో ప్రకటించారు. పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ అధ్యక్షుడైన మఖ్దూం అమిన్ ఫహీం, "బెనజీర్ భుట్టో అక్టోబరు 18న కరాచీలో దిగనున్నారు " అని పేర్కొన్నారు.

17 సెప్టెంబర్ 2007న, భుట్టో, ముషార్రఫ్ యొక్క సహచరులను ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ మరియు అధికార విభజనను తిరస్కరించడం ద్వారా పాకిస్తాన్‌ను సంక్షోభంలోకి నెడుతున్నారని నిందించారు. విచారణలో ఉన్న అవినీతి ఆరోపణలపై బెనజీర్ భుట్టోకు క్షమాపణ ఇవ్వడానికి అధికారులు అంగీకరించారని షేక్ రషీద్ అహ్మద్ ప్రకటించారు.[94]

27 డిసెంబర్ 2007న భుట్టో హత్య తరువాత ముషార్రఫ్ మూడురోజులు సంతాపదినాలుగా ప్రకటించారు.

సైన్యం నుండి రాజీనామా[మార్చు]

2 అక్టోబర్ 2007న, 8 అక్టోబర్ నుండి అమలులోకి వచ్చే విధంగా Lt. Gen. అష్ఫాక్ కయానిని సైనిక దళాల ఉప ముఖ్యాదిపతిగా ముషార్రఫ్ నియమించారు. 28 నవంబర్ 2007న, సైన్యం నుండి ముషార్రఫ్ రాజీనామా అనంతరం కయాని సైనిక దళాల ప్రధానాధిపతి అయ్యారు.[94]

నవాజ్ షరీఫ్ పురాగమనం[మార్చు]

సెప్టెంబర్ 2007లో, షరీఫ్, పాకిస్తాన్‌‌కు తిరిగి వచ్చినపుడు ఆయన విమానాశ్రయంలోనే ఖైదుచేయబడి, అదుపులోకి తీసుకోబడ్డారు.[95]

సౌదీ నిఘా విభాగ అధిపతి ముక్రాన్ బిన్ అబ్దుల్ అజీజ్ అల్ సౌద్ మరియు లెబనీస్ రాజకీయవేత్త సాద్ హరీరి 8 సెప్టెంబర్ 2007న విడివిడిగా ఇస్లామాబాద్ వచ్చారు, మొదటివారు సౌదీ రాజు అబ్దుల్లా నుండి సందేశాన్ని తీసుకురాగా, రెండవవారు లండన్‌లో నవాజ్ షరీఫ్‌తో ఒక సమావేశం తరువాత వచ్చారు. రెండున్నర గంటలపాటు అధ్యక్షడు జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌తో సమావేశమైన తరువాత, ప్రిన్స్ ముక్రాన్ మరియు హరీరి, ఆర్మీ హౌస్‌లో తమ ప్రణాళికలో ముందుగా లేని ఒక ఉమ్మడి పత్రికా సమావేశంలో పాల్గొన్నారు, "పది సంవత్సరాల దేశబహిష్కరణ పూర్తికాకముందు పాకిస్తాన్‌కు తిరిగి రాకుండా నవాజ్ ఒప్పందంలో ఉన్నారు. నవాజ్ షరీఫ్ ఈ ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తారని మేము నమ్ముతున్నాము,” అని ప్రిన్స్ ముక్రాన్ అన్నారు. ఒప్పందం యొక్క వివరాలను గురించి ప్రశ్నించినపుడు, ప్రిన్స్ ముక్రాన్ ఒప్పందం యొక్క ఒక ప్రతిని విలేఖరుల ముందు ఊపుతూ: “ఆది ఇక్కడ సంతకం చేయబడి ఉంది” అన్నారు.[96]

సౌదీ అరేబియాకి తిరిగి వచ్చినపుడు, నవాజ్ షరీఫ్‌కు, సౌదీ నిఘా విభాగ అధిపతి అయిన ప్రిన్స్ ముక్రాన్ బిన్ అబ్దుల్ అజీజ్ స్వాగతం పలికారు, ఆయన అంతకు ముందు రోజే ఇస్లామాబాద్‌లో ముషార్రఫ్‌ను కలుసుకున్నారు. ఈ సమావేశం తరువాత ఒక అరుదైన పత్రికా సమావేశం జరిగింది, దానిలో ఆయన 10 సంవత్సరాల పాటు రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండాలనే కింగ్ అబ్దుల్లా ఒప్పందంలోని షరతులను షరీఫ్ ఉల్లంఘించరాదని హెచ్చరించారు.[97]

2007 అధ్యక్ష ఎన్నికలు[మార్చు]

మార్చ్ 2007లో ఒక ముఖాముఖిలో, ముషార్రఫ్ తాను మరొక ఐదు సంవత్సరాలు పదవిలో కొనసాగాలని ఆశిస్తున్నానని చెప్పారు.[98]

అధ్యక్ష పదవికి అభ్యర్ధిగా ముషర్రాఫ్‌ను అనర్హుడిగా ప్రకటించాలని కోరిన ఆరు ఫిర్యాదులను (పాకిస్తాన్ యొక్క అతి పెద్ద ఇస్లామిక్ సమూహమైన జమాత్-ఏ-ఇస్లామీ ఫిర్యాదుతోసహా) తొమ్మిది మంది సుప్రీం కోర్ట్ న్యాయమూర్తులతో కూడిన పక్షం పరిశీలించింది. భుట్టో తన పార్టీ షరీఫ్ పార్టీతో సహా ఇతర ప్రతిపక్ష సమూహాలతో కలవవచ్చని ప్రకటించారు. అటార్నీ-జనరల్ మాలిక్ మొహమ్మద్ కయ్యూం, విచారణలో వ్యాజ్యాలపై ఆధారపడి, ఎన్నికల సంఘం అధ్యక్ష ఎన్నికలకు తేదీలను ప్రకటించడానికి "అయిష్టత "తో ఉందని ప్రకటించారు.

24 సెప్టెంబర్ 2007న, సుప్రీం కోర్ట్ న్యాయవాద సంఘ అధ్యక్షుడైన మునీర్ మాలిక్, గతంలో సుప్రీం కోర్ట్ న్యాయమూర్తి అయిన వాజిహుద్దిన్ అహ్మద్ పాకిస్తాన్ యొక్క అక్టోబర్ అధ్యక్ష ఎన్నికలలో ముషార్రఫ్‌తో పోటీ చేస్తారని ప్రకటించారు. అహ్మద్‌కు ముషార్రఫ్‌ను ఓడించగల అవకాశం చాలా తక్కువ(అధ్యక్షుని ఎన్నిక పార్లమెంట్ మరియు రాష్ట్ర శాసనసభలచే జరగడం వలన).

28 సెప్టెంబర్ 2007న, న్యాయమూర్తి రాణా భగవాన్దాస్ నేతృత్వంలోని న్యాయస్థానం 6-3 ఓటుతో, "ఈ ఫిర్యాదులు నిర్వహణ సాధ్యం కానివిగా చూడబడ్డాయి " అని కొట్టివేసింది. ఈ తీర్పు ముషార్రఫ్ ఎన్నికకు అడ్డంకులను తొలగించివేసింది.[99]

1- PML-Q ప్రభుత్వం అధ్యక్షుడు ముషర్రాఫ్ రెండు కార్యాలయాలను నిర్వహించడానికి అనుమతించే రాజ్యాంగ సవరణను నేషనల్ అసెంబ్లీలో 2/3 ఆధిపత్యంతో ఆమోదించింది, ఇది సెనేట్ ఆమోదాన్ని కూడా పొందింది.

2- పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగం యొక్క- ఆర్టికల్ 63 క్లాజ్ (1) పారాగ్రాఫ్ (d), ఆర్టికల్ 41 క్లాజ్ (7) పారాగ్రాఫ్ (b)తో కలిపి చదివినపుడు, అధ్యక్షడు రెండు కార్యాలయాలను నిర్వహించడానికి అనుమతిస్తుంది.

3- 28 సెప్టెంబర్ 2007న, పాకిస్తాన్ సుప్రీం కోర్ట్, అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ అక్టోబర్ 2007 ఎన్నికలలో పోటీచేయడానికి అనుమతించింది.

4- 6 అక్టోబర్ 2007న సెనేట్, నేషనల్ అసెంబ్లీ మరియు నాలుగు రాష్ట్రాల శాసనసభల ఉమ్మడి ఎన్నిక ద్వారా అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

5- నవంబర్ 2007లో, 58% ఓట్లను గెలుచుకొని అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్ యొక్క రాజ్యాంగ బద్ధ అధ్యక్షుడిగా ప్రకటించబడ్డారు!

పాకిస్తాన్‌లో అత్యవసర స్థితి ప్రకటించబడింది[మార్చు]

3 నవంబర్ 2007న, ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్ అంతా అత్యవసర పాలనను విధించారు. ఆయన రాజ్యాంగాన్ని తాత్కాలికంగా నిలిపివేసి, అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించి, సుప్రీం కోర్ట్ యొక్క ప్రధాన న్యాయమూర్తిని తొలగించారు.[100] అధికార టెలివిజన్‌లో జాతిని ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, ముషార్రఫ్, దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి విధించినట్లు ప్రకటించారు. ఇస్లామాబాద్‌లో, సైనిక దళాలు సుప్రీం కోర్ట్ భవనంలోకి ప్రవేశించి, న్యాయమూర్తులను ఖైదు చేసి వారిని గృహ నిర్భందంలో ఉంచాయి. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే TV మరియు రేడియో కేంద్రాల వద్ద బలగాలు ఉంచబడ్డాయి, అయితే స్వతంత్ర ఛానెళ్ళు ప్రసారాలు కొనసాగించాయి.

పాకిస్తానీ సాధారణ ఎన్నికలు, 2008[మార్చు]

23 మార్చ్ 2008న, అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్, పాకిస్తాన్‌లో "ప్రజాస్వామ్య యుగం" ప్రారంభమైందని చెప్పారు. ఆయన దేశాన్ని "అభివృద్ధి మరియు ప్రగతి యొక్క మార్గంపై" ఉంచానని అన్నారు. మార్చ్ 22న, పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ గతంలో పార్లమెంట్ స్పీకర్‌గా ఉన్న సయ్యద్ యూసఫ్ రాజా గిలానిని సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి నాయకత్వం వహించడానికి ప్రధాన మంత్రి పదవికి అభ్యర్ధిగా ప్రకటించింది. 24 మార్చ్ 2008న పార్లమెంట్ లో నిర్ణాయక ఓటింగ్ జరుగవలసి ఉంది, ప్రధాన మంత్రి ప్రమాణ స్వీకారాన్ని ముషార్రఫ్ 25 మార్చ్ 2008న నిర్వహిస్తారు.

ఎన్నికల సంఘం యొక్క గణాంకాలు, ఫిబ్రవరి 2008 ఎన్నికలలో పార్టీల స్థానాన్ని క్రింది విధంగా తెలియచేస్తున్నాయి.

PML-Q మరియు దాని మిత్రపక్షాలు: 10,844,233 ఓట్లు. (40%)

PPP-P: 10,055,491 ఓట్లు. (37%)

PML-N: 6,240,343 ఓట్లు. (23%)

మొత్తం పోలైన ఓట్లు: 27.14 మిలియన్లు[101]

మహాభియోగ తీర్మానం మరియు రాజీనామా[మార్చు]

7 ఆగష్టు 2008న, పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ మరియు పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ (N) గద్దె దిగవలసిందిగా ముషార్రఫ్‌ను ఒత్తిడి చేయడానికి సమ్మతించి అతని మహాభియోగాన్ని ప్రారంభించాయి. ఆసిఫ్ అలీ జర్దారి మరియు నవాజ్ షరీఫ్ గద్దె దిగడానికి ఒక సంప్రదాయక విన్నపాన్ని లేదా ఉమ్మడి నేరారోపణ పత్రాన్ని పంపుతామని, దానిని తిరస్కరిస్తే పార్లమెంటరీ ప్రక్రియన్ ద్వారా మహాభియోగం జరుపుతామని ప్రకటించారు. ఏదేమైనా ముషార్రఫ్: “నన్ను గోడకు కొట్టాలని ప్రయత్నించేవారిని నేను ఓడిస్తాను. నన్ను తొలగించడానికి వారు తమ హక్కును ఉపయోగిస్తే, కాపాడుకోవడానికి నేను నా హక్కుని కలిగిఉన్నాను" అన్నారు.[102] ముషార్రఫ్, దానికి తగినట్లుగా బీజింగ్ ఒలింపిక్స్‌కు తన ప్రయాణాన్ని ఒక రోజు వాయిదా వేసుకున్నారు.[103] ఒక అనుభవజ్ఞుడైన సంకీర్ణ అధికారి రాయిటర్స్ తో మాట్లాడుతూ: "అవును, ఆయన మహాభియోగానికి మేము సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించాము" అన్నారు.[104] పాలక సంకీర్ణం యొక్క ఉమ్మడి ప్రకటన చిత్తుప్రతి డ్రాఫ్ట్ కమిటీచే నిర్ణయింపబడింది, ముషార్రఫ్, నేషనల్ అసెంబ్లీ మరియు 4 రాష్ట్రాల శాసనసభల నుండి విశ్వాసతీర్మానం పొందవలసి ఉంది.[105] ప్రభుత్వం 11 ఆగష్టున నేషనల్ అసెంబ్లీ లేదా పార్లమెంట్ దిగువసభ సమావేశం కొరకు నిర్ణయించింది.[106] పాకిస్తాన్ పీపుల్స్ పార్టీ యొక్క అధికార ప్రతినిధి అయిన కెప్టెన్ వాసిఫ్ సయీద్-ధృవీకరించారు: "ఆయన వెళ్ళాలని ఇప్పుడు ఒక నిర్ణయం తీసుకోబడింది, మరియు ఈ విషయంపై అన్ని పార్టీలు అంగీకరించాయి".[107] అధ్యక్షభవనం నుండి మర్యాదపూర్వక నిష్క్రమణను తిరస్కరిస్తే, పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ అవినీతి ఇంకా హత్యారోపణలను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుందని ఊహించబడింది.[108]

సోమవారం, 18 ఆగష్టు 2008న, తన చర్యలను సమర్ధించుకున్న ఒక ఉపన్యాసంలో, ముషార్రఫ్ తాను రాజీనామా చేసినట్లు ప్రకటించారు.[109] రాజీనామా ఉపన్యాసం యొక్క వీడియో

తన రాజీనామాను ప్రకటిస్తున్నపుడు,65 సంవత్సరాల ముషార్రఫ్, ఈ విధంగా చెప్పారు: "పరిస్థితిని చూసి న్యాయ సలహాదారులు మరియు రాజకీయ మిత్రులతో చర్చించిన తరువాత, వారి సలహాతో నేను రాజీనామా చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాను. నేను నా భవిష్యత్తుని ప్రజల చేతులలో పెడుతున్నాను. మహాభియోగ తీర్మానంలో నాకు వ్యతిరేకంగా ఒక్క ఆరోపణ కూడా నిలవదు. నాకు వ్యతిరేకంగా ఒక్క ఆరోపణ కూడా ఋజువు చేయలేరు ఎందుకంటే నేను నా కోసం ఏదీ చేసుకోలేదు అంతా పాకిస్తాన్ కోసమే చేసాను. అల్లా దయవల్ల, ప్రపంచ పటంలో, నేడు పాకిస్తాన్ ఒక ప్రముఖ దేశం. నేను మహాభియోగం గెలిచినా లేదా ఓడినా, దేశం ఓడిపోతుంది. నాకు వ్యతిరేకంగా వారు గెలుస్తారా అనేది వారికి తెలియదు, కానీ దేశానికి కోలుకోలేని నష్టం కలుగుతుంది. నేషనల్ అసెంబ్లీ స్పీకర్ వద్దకు నా రాజీనామా ఈ రోజు వెళుతుంది.” గంట-నిడివిగల భావావేశపూరితమైన ఉపన్యాసంలో, ముషార్రఫ్ మూసిఉన్న తన పిడికిలిని గుండె వద్దకు తెచ్చి, “పాకిస్తాన్ చిరకాలం ఉండాలి!” అన్నారు. ముషార్రఫ్ యొక్క ఉపన్యాస పాఠం మరియు ముషార్రఫ్ యొక్క చివరి ఉపన్యాసం

"ఏదేమైనా, ఆయన దోషాలు ఉన్నప్పటికీ, పాకిస్తాన్ రాజకీయాలలో ఆయన ఒక అరుదైన చిహ్నం — మంచి ఉద్దేశ్యాలతో తన సామర్ధ్యం మేరకు తన దేశానికి సేవచేయడానికి ప్రయత్నించిన నిజాయితీపరుడైన వ్యక్తి. అవినీతి మరియు స్వయం-సేవా పరులైన రాజకీయనాయకులతో అనేక సంవత్సరాలు బాధపడిన దేశంలో, ఆయన వంటి వ్యక్తులు చాలా తక్కువగా ఉంటారు" ముషార్రఫ్‌చే గౌరవ పూర్వక చర్య - అరబ్ న్యూస్ సంపాదకీయం

అనుమతి రేటింగ్‌లు[మార్చు]

2007 ప్రారంభంలో ముషార్రఫ్ విపరీతమైన ప్రజాదరణ పొందారు. ఒక US సర్వే ప్రకారం, IRI అధ్యక్షుడు జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ ప్రతిపక్షనాయకులైన బెనజీర్ భుట్టో మరియు నవాజ్ షరీఫ్‌ల కంటే పాకిస్తాన్‌లో అధిక ప్రజాదరణ పొందారు. దాదాపు 37 శాతం ప్రతిస్పందకులు ముషార్రఫ్ యొక్క PML-Qకు మద్దతు ఇచ్చి తిరిగి ఎన్నిక కావలసిన అవసరం ఉందనే అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు.[110]

ఏదేమైనా, ఆగష్టు 2007 నాటికి, న్యాయవాదులు న్యాయపరమైన చర్యాశీలత ప్రారంభించినపుడు, ముషార్రఫ్, మాధ్యమ ప్రయత్నాలు మరియు ముషర్రాఫ్ వ్యతిరేక టాక్-షోల కారణంగా పాకిస్తాన్‌లో కొద్దిగా అప్రసిద్ధి పొందారు. ఒక ఇంటర్నేషనల్ రిపబ్లికన్ ఇన్స్టిట్యూట్ సర్వే, 3000 మంది ప్రజలను తీసుకోగా, 64 శాతం జనాభా ముషార్రఫ్‌ను పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా మరొక పదవీకాలం అనుమతించరాదని కోరుకున్నారు.[111]

తన రాజీనామా తరువాత ముషార్రఫ్ యొక్క ప్రజాదరణ పెరిగింది మరియు ఫేస్‌బుక్‌లో ముషార్రఫ్-అనుకూల వెబ్‌సైట్‌లు మరియు సమూహాలు ఉద్భవించాయి.

ఇటీవలి కాలంలోని ఒక ముఖాముఖిలో ముషార్రఫ్ తో, డఫ్నే బరాక్, ముషార్రఫ్‌ను వారు కోల్పోవడం ప్రారంభించినట్లు తాను ప్రజల నుండి మెయిల్స్ అందుకుంటున్నట్లు వెల్లడించారు: "అనేక ఈ-మెయిల్స్ సాపేక్షంగా మిమ్మల్ని పొగుడుతున్నాయి. మిమ్మల్ని కోల్పోతామని ఎన్నడూ భావించని PPP సభ్యులు కూడా వారు ఆ విధంగా అనుకుంటున్నట్లు మెయిల్స్ పంపారు. ప్రత్యేకించి యువజనులు!" [112]

అధ్యక్షపదవి తరువాత జీవితం[మార్చు]

రాజీనామా తరువాత, ముషార్రఫ్ ముందుగా అనుకోనివిధంగా మక్కా యాత్రకు బయలుదేరారు. ఆయన, మధ్యప్రాచ్యం, ఐరోపా మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లలో లాభదాయకమైన ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం ద్వారా తన పర్యటనను కొనసాగించవచ్చని భావించబడింది. ముషార్రఫ్ ను అత్యధిక చెల్లింపులు పొందిన ప్రధాన ఉపన్యాసకుడిగా తేవాలని ప్రయత్నించిన అంతర్జాతీయ ప్రజాసంబంధాల సంస్థలలో చికాగో-ఆధార ఎంబార్క్ LLC ఒకటి.[113] ఎంబార్క్ అధ్యక్షుడు డేవిడ్ B. వీలర్ ప్రకారం ముషార్రఫ్ యొక్క ఉపన్యాస రుసుము ఒక రోజుకి $150,000-200,000 వరకు ఉండటంతో పాటు జెట్ ప్రయాణ సౌకర్యాలు మరియు నేలపై ప్రముఖులకు చేసే ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.

ముషార్రఫ్ తాను నూతనంగా రావల్పిండి/ఇస్లామాబాద్‌లోని చక్ షాజాద్‌లో నిర్మిస్తున్న ఇంటిలోనికి మారిన తరువాత పూర్తికాల రాజకీయాలలోకి తిరిగి ప్రవేశించాలని యోచిస్తున్నట్లు, తాను నివసిస్తున్న సైనిక గృహాన్ని రాజకీయ ప్రయోజనాల కొరకు దుర్వినియోగం చేయరాదని భావిస్తున్నట్లు వెల్లడించారు.

జనవరి 2009లో ఆమ్వే గ్రాండ్ ప్లాజా హోటల్‌లో ఆయన ఉపన్యాసం, ఆయన అంతర్జాతీయ ఉపన్యాస పర్యటనలో భాగంగా ఉండి, 2008లో ఆయన కార్యాలయాన్ని వీడిన తరువాత U.S.లో ఆయన తొలిసారి కనిపించడానికి దారితీసింది. తీవ్రవాద ఫలితానికి కేంద్రంగా భావించుబడుతున్న ప్రాంతంలో, తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా తన దేశం యొక్క పోరాటాన్ని అర్ధం చేసుకోవాల్సిందిగా ఈ పూర్వ అధ్యక్షడు అభ్యర్ధించారు. "పాకిస్తాన్ ఇప్పటికి రెండు దశాబ్దాలకు పైగా తీవ్రవాదం మరియు అతివాదాలతో పోరాడింది," అని పర్వేజ్ ముషార్రఫ్, వరల్డ్ అఫ్ఫైర్స్ కౌన్సిల్ అఫ్ వెస్ట్రన్ మిచిగాన్ సదస్సులో 500 మంది ప్రజలను ఉద్దేశించి చేసిన ప్రసంగంలో పేర్కొన్నారు.[114]

శ్రీ లంక క్రీడాకారులపై లాహోర్ దాడికి సంబంధించి, దాడి చేసిన గన్ మెన్ లలో ఏ ఒక్కరినీ చంపలేకపోవడాన్ని ముషర్రాఫ్ విమర్శించి, "ఇది కనుక ఉన్నత స్థాయి దళం అయితే వారిపై దాడి చేసిన ప్రజలను కాల్చి చంపాలని నేను ఆశిస్తాను, వారు రక్షిస్తున్న సమూహంపై ఎవరైనా కాల్పులు జరిపితే, మూడు క్షణాలలోనే ఆ వ్యక్తిపై కాల్పులు జరిపే స్థాయిలో వారి శిక్షణ ఉండాలి" అన్నారు.[115][116]

ఆర్టికల్ 6 విచారణ[మార్చు]

నవంబర్ 3, 2007న అత్యవసర పరిస్థితికి సంబంధించిన ద్రోహానికి పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌ను ఆర్టికల్ 6 క్రింద విచారణకు నిలపాలని PML నవాజ్ ప్రయత్నించారు[117] దేనిపై ముషర్రాఫ్ పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా ఆయన స్థానానికి బదులు చీఫ్ అఫ్ ఆర్మీ స్టాఫ్‌గా సంతకం చేసారు,[118] అయితే దానిని పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడిగా రద్దుచేసారు, నవంబర్ 3 నాటి PCO‌ను కూడా రద్దుచేసారు.[119]

పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ యొక్క ఆర్టికల్ 6 విచారణకు నేషనల్ అసెంబ్లీలో ఏకగ్రీవ తీర్మానం అవసరమని ప్రధాన మంత్రి యూసఫ్ రాజా గిలానీ అన్నారు.[120] “నాకు ముషార్రఫ్‌పై ప్రేమ లేదు... పార్లమెంట్ ఆయనను విచారించాలని నిర్ణయిస్తే, నేను పార్లమెంట్‌తోనే ఉంటాను. ఆర్టికల్ 6 ను ఒక వ్యక్తికి అన్వయించలేము... ఆయనకు మద్దతు ఇచ్చినవారు కొందరు నా మంత్రివర్గంలో ఉన్నారు మరి కొందరు PML-N... MMA, MQMలలో కూడా చేరారు మరియు PML-Q ఆయనకు మద్దతునిచ్చింది ... అందువల్లనే నేను దీనిని చేయలేమని చెప్పాను,” అని పాత్రికేయులు మరియు సంపాదకులకు ఇచ్చిన ఇఫ్తార్-విందులో వారితో సంభాషణలో పాల్గొంటూ వారి ప్రశ్నలకు సమాధానాలిస్తూ ప్రధాన మంత్రి అన్నారు.[121]

ఇదిలా ఉండగా, పాకిస్తాన్ రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికల్ 232 మరియు ఆర్టికల్ 236 ప్రకారం అత్యవసర పరిస్థితిని విధించడం మరియు తొలగించడం పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడి యొక్క రాజ్యాంగపరమైన హక్కు.[122] 15 ఫిబ్రవరి 2008న, 3 నవంబర్ 2007న అత్యవసర పరిస్థితి విధింపును బలపరుస్తూ ఒక సవివరమైన తీర్పును ఇచ్చింది, ప్రొవిజనల్ కాన్స్టిట్యూషన్ ఆర్డర్ No 1 అఫ్ 2007 మరియు ఓత్ అఫ్ ఆఫీస్ (జడ్జెస్) ఆర్డర్, 2007.[123]

పాకిస్తాన్‌లోని అన్ని రాజకీయ పార్టీలతో ఉన్న దీర్ఘకాల సంబంధాల కారణంగా, సౌదీ అరేబియా, పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌కు సంబంధించి ఆర్టికల్ 6 విచారణను దేనినైనా ఆపగలిగిన ఒప్పందాలను కలిగిఉందని వార్తాపత్రికలు ప్రచురించాయి.[124][125] రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికల్ 6 క్రింద ముషార్రఫ్ యొక్క విచారణను చేపట్టాలనే డిమాండ్‌ను వదలి వేయవలసిందిగా సౌదీ అరేబియా, షరీఫ్‌ను తీవ్ర ఒత్తిడికి గురిచేసింది.[126]

PML-Q అధ్యక్షుడు, చౌదరీ షుజాత్ హుస్సేన్ మాట్లాడుతూ ముషార్రఫ్‌ను బాధపెట్టడానికి ఆర్టికల్ 6 కొరకు విరోధంతో పోటీ పడుతున్నవారు, తామే సమస్యలతో ఘర్షణపడతారు అన్నారు.[127] PML-Q యొక్క సెక్రటరీ జనరల్ అయిన ముషాహిద్ హుస్సేన్ సయెద్ కూడా రాజ్యాంగం యొక్క ఆర్టికల్ 6 క్రింద ముషార్రఫ్ విచారణను కొట్టివేసారు.[128]

కేసులు[మార్చు]

అబ్బోత్తాబాద్ యొక్క జిల్లా మరియు సెషన్స్ న్యాయమూర్తి, ఒక కనిపించదని వ్యక్తి కేసులో అధికారులను పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌ను ఒక ప్రకటిత నిందితుడిగా ప్రకటించాలని అధికారులను కోరుతూ తీర్పునిచ్చారు.[129]

ఆల్ పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ యొక్క ప్రారంభం[మార్చు]

స్వీయ-దేశబహిష్కరణలో ఉన్నప్పటికీ, ముషార్రఫ్ తన స్వంత రాజకీయ పార్టీ, ఆల్ పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్ను, జూన్ 2010లో ప్రారంభించారు.[130][131][132]

వారసత్వం[మార్చు]

ముషార్రఫ్, తనను తాను స్వేచ్ఛావాద, పురోగామి భావాలు కలిగిన మితవాద నాయకుడిగా స్వభావీకరించుకుంటారు, మరియు టర్కిష్ గణతంత్ర స్థాపకుడైన కెమాల్ ఆటాటర్క్ పట్ల తన ఆరాధనను వ్యక్తం చేసారు.[133] అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్, వారి సాధనాలను గుర్తించేందుకు, పూర్వ ప్రధాన మంత్రి షౌకత్ అజీజ్‌తో పాటు ఆర్ధికవేత్తలు మరియు వృత్తి నిపుణులతో కూడిన బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. ఆర్ధికపరమైన సాధనలు 100% మెరుగైన ఆర్ధికవ్యవస్థతో పాకిస్తాన్ భూతలంపై-వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన దేశంగా ఎదగడానికి కారణమయ్యాయి. 2006లో, పాకిస్తాన్, ప్రంపంచంలోని 3వ అత్యంత వేగంగా ఎదుగుతున్న ఆర్ధికవ్యవస్థ మరియు పెట్టువడులకు ప్రపంచం యొక్క ఇష్టమైన గమ్యంగా ఉంది. ఆయన దృష్టికోణం మరియు విధానాలు పాకిస్తాన్ అత్యంత ఋణగ్రస్తమైన పేద దేశాల (HIPC) జాబితానుండి బయటపడటానికి సహాయం అందించడమే కాక దానిని సంపద, అభివృద్ధి మరియు ఆర్ధిక సంస్కరణల బాటలో పెట్టాయి. ఆయన కాలం బహుళ-జాతి సంస్థలకు త్రోవ చూపింది].

ఆర్ధికవ్యవస్థను ప్రైవేటు పరం చేయడానికి, పేదరికాన్ని మరియు పాకిస్తాన్ యొక్క విదేశీ ఋణాన్ని తగ్గించడానికి, ఇంకా పత్రికారంగానికి మరింత స్వేచ్ఛను ఇవ్వడానికి అధ్యక్షుడు ముషర్రాఫ్ తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు.[134] ప్రభుత్వంచే విడుదల చేయబడిన ప్రకటనలు ఆర్ధికవ్యవస్థలో గుర్తించదగిన అభివృద్ధిని సూచిస్తాయి. పాకిస్తాన్ ఆర్ధికవ్యవస్థ 1999లో కేవలం $75 బిలియన్ల నుండి $170 బిలియన్లకు [135] 2008 నాటికి చేరగలిగేలా ఎదిగింది. GDP నిష్పత్తిలో ఋణసేవలు కూడా గమనించతగినంతగా తగ్గాయి.

శక్తివంతమైన అతని అజమాయిషీలో వ్యాపార మరియు విత్త రంగాలు కూడా అభివృద్ధి చెందాయి. పాకిస్తాన్ ప్రపంచ పెట్టుబడి విపణుల అనుమతిని పొందింది, వీటిలో ప్రధానమైనవి $800 మిలియన్ల రెగ్యులేషన్ S రూల్ 144A సార్వభౌమ పట్టాతోపాటు 30 సంవత్సరాల ద్రవ్యభాగం, మరియు ముస్లిం కమర్షియల్ బ్యాంకు నుండి బ్రహ్మాండమైన GDR[136]

ముషార్రఫ్ యొక్క స్వేచ్ఛావాద విధానాలు ప్రసార మాధ్యమం యొక్క స్వాతంత్రానికి దారితీసి, ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఒక్క PTV నుండి 50 చానల్స్ పైగా పాకిస్తానీ టెలివిజన్ కేంద్రాల జాబితా నిర్వహణకు అనుమతులు పొందాయి. ఈ కాలంలో పాకిస్తాన్, రేడియో మరియు టెలివిజన్ చానెళ్ళ అతిపెద్ద ప్రవాహాన్ని చూసింది.

డాక్టర్ మహజబీన్ ఇస్లాం ఈ విధంగా అన్నారు, "పాకిస్తాన్ పత్రికారంగం యొక్క ప్రతిధ్వని నిరూపితమైంది, అనేకమంది ప్రవాసులు వార్తల కొరకు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో-9/11 అనంతరం ఎవరైనా పొందే ఊపిరాడని మరియు ఒకే రీతి విషయాల కంటే పాకిస్తాన్ యొక్క వార్తావనరులపైనే ఆధారపడతారు. మరియు ఘనతను ఇవ్వవలసి వస్తే, మాధ్యమ స్వాతంత్ర్యం ముషార్రఫ్ యొక్క అనుకూల వారసత్వంగా ఉంటుంది" .[137]

హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ యొక్క బెల్ఫెర్ సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ అఫైర్స్ యొక్క ఎక్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్ అయిన జేనియ దోర్మండీ, పాకిస్తాన్ యొక్క రాజకీయ సంక్షోభం, తీవ్రవాదంపై దాని పోరు మరియు పొరుగుదేశాలు మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో దాని సంభందాల నేపధ్యంలో, పర్వేష్ ముషార్రఫ్ క్లిష్ట పరిస్థితిలో ఉన్నారు. "U.S.తో ఆయన సంబంధం మరియు మన కోరికలు, భారతదేశంతో పెరుగుతున్న సంబంధం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో చారిత్రక సంబంధం, మరియు అదే సమయంలో దేశీయ రాజకీయ పరిమితులు, మరియు ఆయన జనాభాలో అధికభాగం ఉన్న గిరిజనుల దీర్ఘకాల ఆసక్తుల మధ్య ఆయన నలిగిపోయారు," అన్నారు. జనరల్ సానుభూతి దృష్టితో చూసేవారు దీనికి అంగీకరిస్తారు. వీరిలో వాషింగ్టన్‌లోని లాభాపేక్ష రహిత హెన్రీ L. స్టిమ్సన్ సెంటర్ స్థాపకుడైన విశ్లేషకుడు మైకేల్ క్రేఫోన్ ఉన్నారు, పర్వేజ్ ముషార్రఫ్‌ను పరిశీలించే ముందు పాకిస్తాన్ సమాజంలోని సంక్లిష్టతలను పరిగణించాలని ఆయన పేర్కొన్నారు.[134]

ఇస్లామాబాద్-నివాసి అయిన విశ్లేషకుడు డాక్టర్ శిరిన్ M మజారి,"ముషార్రఫ్ స్త్రీల కోసం ఎంతో చేసారు. ఆయన పార్లమెంట్‌లో వారి ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచారు. స్త్రీలకు విస్తుర్తమైన బహిరంగ అవకాశాలను కల్పించారు. జియా వదలి వెళ్ళిన ప్రతికూల వారసత్వాన్ని ఆయన వదలబోరు, అన్నారు. " [138]

బ్రూకింగ్స్ ఇన్స్టిట్యూషన్ యొక్క స్టీవెన్ కోహెన్ మాట్లాడుతూ, "పాకిస్తాన్‌పై శాశ్వత ముద్రను వదలివెళ్ళడం ఆయనకు కష్టం, దీనికి పాక్షిక కారణం ఆయన వ్యవహరిస్తున్న విషయం నియంత్రించలేనిది, అన్నారు. ఆయన కాశ్మీర్‌పై ఒప్పందాన్ని పొందాలనుకున్నారు. ముషార్రఫ్, పాకిస్తానీల స్థానం నుండి చాల ముందుకువచ్చినప్పటికీ, భారతదేశం అంత ఎక్కువగా రాజీపడలేదు. ఆయన పాకిస్తానీ రాజకీయాలని మరియు పాకిస్తానీ ఆర్ధికవ్యవస్థను సంస్కరించాలనుకున్నారు. కానీ దానిని చేయడం చాలా, చాలా కష్టం, రాజకీయాలను ఉన్నతస్థానం నుండి సంస్కరించలేకపోవడం, ఆర్ధికవ్యవస్థ అనేక దశాబ్దాలుగా దిర్వినియోగమై, ప్రమాదకర పరిస్థితిలో ఉండటం దీనికి కారణాలు." పాకిస్తాన్ కొరకు పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ యొక్క "వివేకంతో కూడిన" దృష్టి విజయం పొందాలని చూసేవారు కూడా రాబోయే సంవత్సరంలో జరిగే ఎన్నికలు ఏ మార్పును తెస్తాయో చెప్పలేమని హెచ్చరిస్తారు.[134]

"సైన్యంలో మరియు తన వృత్తి విద్య మరియు శిక్షణలో తన ప్రతిభ ఆధారంగా ఆయనకు తనపై అత్యంత నమ్మకం ఉంది. ఆయన నమ్మకంలో - - నేను ఆలోచిస్తాను ఇతరులు అంగీకరిస్తారు- - దీనికి కారణం పాకిస్తాన్ ప్రజా నాయకుల కొరతను కలిగిఉంది, అందువల్లనే సైన్యం జోక్యం చేసుకోవలసి వస్తోంది. ఆయన ఒకసారి తనను తాను ఆటాటర్క్ [అనగా, ఆధునిక టర్కీ స్థాపకుడైన ముస్తఫా కెమాల్ అటా టర్క్]తో పోల్చుకున్నారు మరియు ఆటాటర్క్ తనకు ఆదర్శమని చెప్పారు. కానీ నిశ్చయంగా, ఆయన విషయాల పట్ల విశాల దృష్టి ఉన్న వ్యక్తి ఇంకా పాకిస్తాన్ మరియు ప్రపంచం కొరకు తాను గొప్ప పనులు చేయగలనని నమ్ముతారు," అని కోహెన్ అన్నారు.

ముషార్రఫ్ అధ్యక్ష పదవిని వీడిన తరువాత, U.S.నాయకత్వంలోని తీవ్రవాద వ్యతిరేక పోరాటంలో చేరాలన్న ఆయన నిర్ణయం పట్ల సెక్రటరీ అఫ్ స్టేట్ కండోలిజా రైజ్ "ప్రగాఢ కృతజ్ఞత" వ్యక్తంచేసారు. ఆమె ముషార్రఫ్‌ను "తీవ్రవాద వ్యతిరేక పోరాటంలో ప్రపంచంలోని అత్యంత నిబద్ధత కలిగిన భాగాస్వాములలో ఒకరు", అన్నారు.[139]

అనేక నివేదికల ప్రకారం, జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ పాకిస్తాన్ కొరకు గొప్ప దృష్టిని కలిగిఉన్నారు, ఆయన దానిని సరైన మార్గంలో పెట్టాలనుకున్నారు, దానినే "జ్ఞానాత్మక మితవాదం"గా పిలిచారు.[134]

రాజకీయాలకు తిరిగిరాక మరియు నూతన సైనిక ఆక్రమణ[మార్చు]

2008లో రాజకీయాలను వదలివేసిన తరువాత, ముషార్రఫ్. U.Kలోని లండన్‌లో స్వీయ-బహిష్కరణలో నివసిస్తున్నారు. సెప్టెంబరు 2010 చివరిలో, ఒక చర్చలో మాట్లాడుతూ, ముషార్రఫ్, 2013లో పాకిస్తాన్ లో రాబోతున్న ఎన్నికలలో పాల్గొనడానికి తాను అక్టోబరులో రాజకీయ పార్టీని ప్రారంభించనున్నట్లు నిర్ధారించారు, అయితే ఆయన పాకిస్తాన్ ఎప్పుడు తిరిగి వెళతారో, ఎక్కడ ద్రోహ ఆరోపణలు ఎదుర్కుంటారో చెప్పడానికి నిరాకరించారు. ఆయన ఒక కొత్త సైనిక ఆక్రమణ గురించి కూడా హెచ్చరించి[140] పాకిస్తాన్‌లో స్థిరత్వాన్ని సాధించడానికి సైన్యం పెద్ద పాత్ర పోషించాలని చెప్పారు.[141]

2010 అక్టోబరు 1న వెస్ట్ మినిస్టర్‌లో మద్దతుదారులతో క్రిక్కిరిసిన పత్రికా సమావేశంలో, ముషార్రఫ్ అధికారికంగా తన రాజకీయ పునరాగమనం మరియు పార్టీ అధ్యక్షుడిగా, తన నూతన పార్టీ ఆల్ పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్‌ను ప్రారంభించి, ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ నాయకత్వం విఫలమైందని అన్నారు.[142]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

గమనికలు[మార్చు]

  1. Carlotta Gall (2007-11-28). "Musharraf Quits Pakistani Army Post". The New York Times. Retrieved 2007-11-28. 
  2. Bearak, Barry (13 May 2000). "Pakistan Court Upholds Coup but Orders Reforms". The New York Times. Retrieved 22 May 2010. 
  3. పాక్1స్తాన్‌ఫస్ట్-పాకిస్తాన్‌ఫస్ట్.కామ్ - కీపింగ్ నేషనల్ ఇంటరెస్ట్ ఫస్ట్!. పాకిస్తాన్‌ఫస్ట్.కామ్. 2010-09-27న పొందబడింది.
  4. పర్వేజ్ ముషార్రఫ్ యొక్క అధికారిక జీవితచరిత్ర
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 Pervez Musharraf (2006). In the Line of Fire: A Memoir. Free Press. ISBN 0-7432-8344-9. 
  6. ముషార్రఫ్ అని పిలువబడే బాలుడు
  7. పాక్‌డెఫ్.ఇన్ఫో - M47 & M48 పట్టన్ ఇన్ పాకిస్తానీ సర్వీస్
  8. "ముషార్రఫ్స్ ఫిఎరీ మెమోయిర్స్" బై అన్వర్ కెమల్, డాన్ (వార్తాపత్రిక) 14 అక్టోబర్ 2006
  9. 9.0 9.1 In the Line of Fire: A Memoir
  10. పర్వేజ్ ముషార్రఫ్: ప్రొఫైల్ - BBC 4 డాక్యుమెంటరీ
  11. ముషార్రఫ్ యొక్క 1971, ఒక విషాద కథ, పాక్ ఓడినపుడు ముషార్రఫ్ ఏడ్చారు
  12. జేమ్స్‌టౌన్ ఫౌండేషన్
  13. ముషార్రఫ్ Vs. షరీఫ్: ఎవరు అబద్ధం ఆడుతున్నారు?
  14. Tom Clancy, Gen. Tony Zinni (Retd) and Tony Koltz (2004). Battle Ready. Grosset & Dunlap. ISBN 0-399-15176-1. 
  15. Gun-battle flares up along LoC DAWN Wire Service 21 May 1999
  16. "Musharraf Give Up Army Uniform". BBC News. 28 November 2007. Retrieved 2007-11-28. 
  17. ముషార్రఫ్ పై BBC చిత్రణ
  18. అధ్యక్షుడు జనరల్ పర్వేజ్ ముషార్రఫ్: పాకిస్తాన్ ప్రజలను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు
  19. ముషార్రఫ్'s book says Pakistan faced U.S. 'onslaught' if it didn't back terror war 9/26/2006 USA Today
  20. Tom Clancy, Gen. Tony Zinni (Retd) and Tony Koltz (2004). Battle Ready. Grosset & Dunlap. ISBN 0-399-15176-1. 
  21. Hassan Abbas (2004). Pakistan's Drift Into Extremism: Allah, the Army, and America's War on Terror. M.E. Sharpe. ISBN 0-7656-1497-9. 
  22. ముషార్రఫ్, కార్గిల్ కు వ్యతిరేకంగా సలహా ఇచ్చారు, బెనజీర్ అన్నారు
  23. జెన్ భయపడ్డారు, షరీఫ్, కార్గిల్ గురించి చెప్పారు 11 అక్టోబర్ 2006
  24. 'భారతదేశం ముషార్రఫ్ ను నమ్మాలి' ది రిడిఫ్ ముఖాముఖీ/MQM నాయకుడు అల్తాఫ్ హుస్సేయిన్ 22 నవంబర్ 2004
  25. ది హిందూ - అఫ్ డిక్టేటర్స్ అండ్ డెమొక్రాట్స్ ఫ్రంట్‌లైన్ వాల్యూం 17 - ఇష్యూ 05, 4–17 మార్చ్ 2000
  26. "Quake may improve India Pakistan ties". CNN. 2 February 2001. Retrieved 22 May 2010. 
  27. "Rival Pakistan offers India help". BBC News. 30 January 2001. Retrieved 22 May 2010. 
  28. గుజరాత్ కొరకు ముషార్రఫ్, న్యూ ఢిల్లీలో ప్రధానమంత్రికి ఫోన్ చేసారు
  29. US, పాకిస్తాన్ ను "బాంబు దాడితో బెదిరించింది" BBC, 22 సెప్టెంబర్ 2006
  30. Melissa Block (September 22, 2006). "Armitage Denies Making 'Stone Age' Threat". National Public Radio. Retrieved 2009-09-02. 
  31. "Bush, Musharraf Dance Around Alleged U.S. Threat". National Public Radio. September 22, 2006. Retrieved 2009-09-02. 
  32. మరియు ఇప్పటికీ PPP నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వంచే విడుదల చేయబడలేదు. పాకిస్తాన్ పరమాణు కేసు'మూసివేయబడింది'
  33. నివేదిక: ఒలింపిక్స్ పై ముషార్రఫ్ పశ్చిమంతో పోరాడారు
  34. పాకిస్తాన్ అధికారిక పర్యటనతో కింగ్ అబ్దుల్లా ఆసియా పర్యటనను ముగించారు
  35. సౌదీ-పాక్ చర్చలు ME పై దృష్టిపెట్టాయి. Arabnews.com (2007-01-22). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  36. ముఖ్య కథనాలు: 2004 నోబెల్ శాంతి బహుమతి కొరకు ప్రతిపాదించబడిన రికార్డు 194 మంది అభ్యర్ధులలో ముషర్రాఫ్ ఉన్నారు. పాకిస్తాన్ టైమ్స్ (2001-09-11). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  37. ముషార్రఫ్ ప్రజాభిప్రాయసేకరణ
  38. "అక్రమాలకు ముషార్రఫ్ క్షమాపణ చెప్పారు
  39. ముషార్రఫ్ తీవ్రవాదాన్ని సమూలంగా తొలగిస్తానని ప్రతిజ్ఞచేసారు: నిషేధిత సంస్థలు తిరిగి రావడానికి అనుమతించబడవు -డాన్ - ముఖ్య కథనాలు; డిసెంబర్ 5, 2003. డాన్ (2003-12-05). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  40. ఏషియా టైమ్స్. Atimes.com (2002-08-20). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  41. క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్ -ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదులు పాకిస్తాన్ ను నియంత్రిస్తారనే వాషింగ్టన్ భయాలు తొలగిపోతాయని విశ్లేషకులు అన్నారు.
  42. ముషార్రఫ్ న్యూ యార్క్ లో యూదుల సభలో ప్రసంగించారు
  43. అరబ్ న్యూస్ , ముషార్రఫ్ యూదు నాయకులతో మాట్లాడారు , బార్బరా ఫెర్గూసన్, 9/19/05
  44. జాహిద్ హుస్సేన్: 'పాకిస్తాన్ మరలా ఒక ముందంజలో ఉన్న దేశం'
  45. ముషార్రఫ్ దాడి తరువాత అరెస్ట్ లు అనుసరించాయి- BBC న్యూస్
  46. మసూద్, సల్మాన్ మరియు నిజ్జా, మైక్ "గన్ మెన్ ముషార్రఫ్ యొక్క విమానంపై కాల్చారు" న్యూ యార్క్ టైమ్స్ (nytimes.com) 6 జూలై 2007
  47. "ముషార్రఫ్ పై దాడి: 39 మంది నిర్బంధం" rediff.com 17 జూలై 2007
  48. "ముషర్రాఫ్పై దాడితో సంబంధం ఉన్న 39 మంది అరెస్ట్" server.kbri-islamabad.go.id/ 17 జూలై 2007
  49. "ముషార్రఫ్ కు రక్షణగా వస్తున్న హెలికాప్టర్ కూలిపోవడంతో నలుగురు మృతిచెందారు" ది న్యూస్ , 9 అక్టోబర్ 2007
  50. సిటిగ్రూప్: గ్లోబల్ కన్స్యూమర్ బిజినెస్ మానేజ్మెంట్ స్ట్రక్చర్ ను ప్రకటించింది
  51. పాకిస్తాన్ | ప్రభుత్వం ముషార్రఫ్ పాలనలోని ఆర్ధిక విధానాలను ప్రశంసించింది. dawn.com.2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  52. BOI పాకిస్తాన్. Pakboi.gov.pk. 2010-09-27 న గ్రహించబడింది.
  53. విదేశీ నిల్వలు త్వరగా తరిగిపోతున్నాయి
  54. యునైటెడ్ కింగ్డంలో పాకిస్తాన్ హై కమిషన్. Phclondon.org (2007-12-03). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  55. 2009 విత్త సంవత్సరానికి రు.1.251 మిలియన్ల ఆదాయ లక్ష్యం ఏర్పాటుచేయబడింది
  56. ప్రపంచ బ్యాంకు
  57. [3] ^IMF
  58. ADB
  59. పాకిస్తాన్ న్యూస్ సర్వీస్. పాక్ ట్రిబ్యూన్. 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  60. [1][dead link]
  61. ముషార్రఫ్ స్త్రీల బిల్లుపై సంతకం చేసారు -డాన్ - ముఖ్య కథనాలు; డిసెంబర్ 02, 2006. డాన్ (2006-12-02). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  62. ఏషియన్ కాన్ఫ్లిక్ట్స్ రిపోర్ట్స్, అక్టోబర్ 2009
  63. ది బేటర్డ్ హాఫ్
  64. పాకిస్తాన్ లో రాజకీయ లబ్ది కోసం మహిళలను 'రక్షిస్తున్నారు'
  65. మానవహక్కులపై HRCP నివేదిక
  66. పాకిస్తాన్ ఎన్నికలలో ఎక్కువమంది స్త్రీలు ఉండటం 'రాజకీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని’ సూచిస్తుంది. Thaindian.com (2008-02-23). 2009-08-21న గ్రహించబడింది.
  67. షాజియా మానభంగ విచారణలో లోపాలను షెర్రీ ఎత్తిచూపారు
  68. BBC ఉర్దూ
  69. మానభంగం పౌరయుద్ధ బెదిరింపుకు దారితీయడంతో పాకిస్తాన్ వాయు క్షేత్రాలు అంటించబడ్డాయి
  70. షాజియా ఖాలిద్ మరియు పాకిస్తాన్ లో న్యాయం కోసం పోరాటం
  71. పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ తో ముఖాముఖి
  72. పాకిస్తాన్: మానభంగం కేసు స్త్రీల హక్కులను వెలుగులోకి తెచ్చింది
  73. మానభంగ వ్యాఖ్యలతో ముషార్రఫ్ పై ఆగ్రహం
  74. మానభంలో ఇప్పుడు పాకిస్తానీ స్త్రీల కవాతు
  75. మానభంగ గొడవ ఆగ్రహంపై పాకిస్తానీ నాయకుల వ్యాఖ్యలు
  76. మాట్లాడకూడని విషయం
  77. ముషార్రఫ్ యొక్క మానభంగ వ్యాఖ్యలపై ఆగ్రహం ఎక్కువైంది
  78. 'కెనడా వెళ్ళడానికి స్త్రీలు వారంతట వారే మానభంగం చేయించుకుంటున్నారు'
  79. మానభంగ వ్యాఖ్యపై ముషార్రఫ్ ఎత్తిచూపబడ్డారు
  80. Refworld | వరల్డ్ డైరెక్టరీ అఫ్ మైనారిటీస్ అండ్ ఇండిజెనుస్ పీపుల్స్ - పాకిస్తాన్ : ఓవర్వ్యూ. UNHCR. Retrieved on 2010-09-27.
  81. BBC - ముషార్రఫ్ యొక్క అవినీతి తొలగింపు 'విఫలమౌతోంది'
  82. పాకిస్తాన్ యొక్క ప్రధాన వార్తా వనరు. డైలీ టైమ్స్ (2002-08-29). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  83. అవినీతి భావనల సూచీ 2007
  84. సైనికదళాల ప్రధానాధికారిగా ముషార్రఫ్ పదవీకాలం సవాలు చేయబడింది డాన్
  85. సంపాదకీయం: ముషార్రఫ్ యొక్క రాజకీయ మార్గాలు మూసుకుపోతున్నాయి డైలీ టైమ్స్
  86. 86.0 86.1 "Musharraf 'respects' court ruling". BBC News. 21 July 2007. Retrieved 22 May 2010. 
  87. అంతర్జాతీయం: తీర్పును హుందాగా అంగీకరించండి: షౌకత్ అజీజ్. ది హిందూ (2007-07-21). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  88. పాకిస్తాన్ యొక్క ప్రధాన వార్తావనరు. డైలీ టైమ్స్ (2007-07-21). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  89. తొలగించబడిన ప్రధాన న్యాయమూర్తిని తిరిగి నియమిస్తే ప్రభుత్వాన్ని బెదిరించ వచ్చని జర్దారి భయపడ్డారు. Thaindian.com. 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  90. లాల్ మస్జిద్ ఆత్మహత్య దాడుల గురించి బెదిరించింది -డాన్ -ముఖ్య కథనాలు; ఏప్రిల్ 07, 2007. డాన్ (2007-04-07). 2010-09-27 న గ్రహించబడింది.
  91. ఫైట్ టు ది ఫినిష్ బై మస్సూద్ అన్సారి
  92. పాకిస్తాన్ యొక్క ప్రధాన వార్తావనరు. డైలీ టైమ్స్ (2008-02-04). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  93. AFP.google.com, పాకిస్తాన్ తిరిగి వచ్చే తేదీని ప్రకటించడానికి భుట్టో సిద్ధంగా ఉన్నారు
  94. 94.0 94.1 న్యూ యార్క్ టైమ్స్, మనూవరింగ్ బిఫోర్ వోట్ ఇన్ పాకిస్తాన్
  95. రాయిటర్స్, పాకిస్తాన్ కు తిరిగి రాగానే నవాజ్ షరీఫ్ అరెస్ట్ చేయబడ్డారు
  96. పాకిస్తాన్ యొక్క ప్రధాన ఆదాయవనరు. డైలీ టైమ్స్ (2007-09-09). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  97. నవాజ్ షరీఫ్ తిరిగి స్వదేశానికి రావడానికి ప్రతిజ్ఞచేసారు
  98. డైలీ టైమ్స్ - ముషార్రఫ్ తాను మరొక ఐదు సంవత్సరాలు ఎందుకు కోరుకుంటన్నానో తెలిపారు
  99. CNN, సైనిక పాత్రపై తీర్పులో ముషార్రఫ్ గెలుపొందారు
  100. Rohde, David (4 November 2007). "Musharraf Declares Emergency Rule". The New York Times. Retrieved 2007-11-03. 
  101. http://www.ecp.gov.pk/NAPosition.pdf
  102. timesonline.co.uk, పాకిస్తాన్ యొక్క అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ మహాభియోగం ఎదుర్కోబోతున్నారు
  103. reuters.com, పాకిస్తాన్ పాలకులు ముషార్రఫ్ మహాభినిష్క్రమణ ప్రారంభానికి అంగీకరించారు
  104. guardian.co.uk, ముషార్రఫ్ మహాభియోగాన్ని ఎదుర్కుంటున్నారు, పాకిస్తాన్ యొక్క పాలక సంకీర్ణం అధ్యక్షుడిని తొలగించే ప్రక్రియ ప్రారంభానికి 'సూత్రప్రాయంగా' అంగీకరించింది
  105. paktribune.com, పాలక సంకీర్ణ ఉమ్మడి ప్రకటన యొక్క చిత్తుప్రతి రూపుదిద్దుకుంది
  106. afp.google.com, పాకిస్తాన్ సంకీర్ణం ముషార్రఫ్ మహాభియోగానికి అంగీకరించింది: అధికారులు
  107. edition.cnn.com, పాకిస్తాన్: ముషార్రఫ్ మహాభియోగాన్ని ఎదుర్కోవచ్చు
  108. ముషార్రఫ్ అవినీతి, హత్యారోపణలను ఎదుర్కోవచ్చు
  109. "పాకిస్తాన్ యొక్క ముషార్రఫ్ రాజీనామా చేస్తారు".
  110. గల్ఫ్ న్యూస్ : ముషార్రఫ్ అత్యంత ప్రసిద్ధ నాయకుడు: US సర్వే. Archive.gulfnews.com (2006-12-17). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  111. ది ఎకనామిస్ట్ - పాకిస్తాన్ లో ఒక గందరగోళం
  112. [2][dead link]
  113. ముషార్రఫ్: ఇన్ ది మనీ? - న్యూస్ వీక్
  114. పాకిస్తాన్ మాజీ అధ్యక్షుడు ముషార్రఫ్ గ్రాండ్ రాపిడ్స్ కు వచ్చారు, తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా తన దేశం యొక్క పోరాటాన్ని అర్ధం చేసుకోవాలని అభ్యర్ధించారు. MLive.com. 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  115. పాకిస్తాన్ క్రికెట్ దాడి వివాదం భద్రతపై దృష్టి కేంద్రీకరించింది, వాయిస్ అఫ్ అమెరికా, 2009-03-5
  116. Rehman Khan, Fasihur (2009-03-05). "'Elite force should have killed terrorists'". Gulfnews. Retrieved 2009-03-07. 
  117. [3] [4] ఆర్టికల్ 6 క్రింద ముషార్రఫ్ విచారణ ‘తప్పనిసరి’: నవాజ్
  118. [5][6] సెనేట్ ప్రతిపక్షాలు PCO నష్టపరిహారాన్ని వ్యతిరేకించాయి
  119. ఫ్రంట్ పేజ్ : ముషార్రఫ్ అత్యవసర పరిస్థితిని రద్దుచేసారు. ది హిందూ (2007-12-16). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  120. [7] [ముషార్రఫ్ విచారణ తీర్మానంపై ఏకాభిప్రాయం తరువాతే: PM] ముషార్రఫ్ విచారణపై ఏకాభిప్రాయం
  121. [8] [9] ముషార్రఫ్ ట్రయల్ అండ్ డీల్
  122. పార్ట్ X: ఎమర్జెన్సీ ప్రోవిజన్స్. పాకిస్తానీ.ఆర్గ్. 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  123. బిజినెస్ రికార్డర్ [పాకిస్తాన్ యొక్క మొదటి ఆర్ధిక దినపత్రిక]. Brecorder.com (2004-01-01). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  124. ముషార్రఫ్ రక్షణకు సౌదీలు వచ్చారు
  125. విచారణ ఉండదు, ముషార్రఫ్‌కు సౌదీ హామీ
  126. నవాజ్ షరీఫ్‌పై సౌదీ అరబియా 'ప్రేమ' పోయిందా?. Thaindian.com. 2009-08-21న పొందుపరచబడినది.
  127. ONLINE - ఇంటర్నేషనల్ న్యూస్ నెట్వర్క్. Onlinenews.com.pk (2007-06-09). 2009-08-21న పొందుపరచబడినది.
  128. [10][dead link]
  129. Javed, Rashid (2009-10-31). "Abbottabad court rules against Musharraf". Dawn. Retrieved 2009-10-31. 
  130. ముషార్రఫ్ యొక్క రాజకీయ పార్టీ ప్రారంభించబడింది, డాన్ (వార్తాపత్రిక), 9 జూన్ 2010
  131. ముషార్రఫ్ యొక్క ఆల్ పాకిస్తాన్ ముస్లిం లీగ్, సింధ్‌లో మర్యాదపూర్వకంగా ప్రారంభించబడింది, డైలీ టైమ్స్ , 9 జూన్ 2010
  132. ముషార్రఫ్‌ను తిరిగి రమ్మని అడుగుతారు: రషీద్, ది నేషన్ (వార్తాపత్రిక), 9 జూన్ 2010
  133. ముషార్రఫ్ 'బలమైన ప్రజాస్వామ్యానికి' హామీఇచ్చారు
  134. 134.0 134.1 134.2 134.3 [11][dead link]
  135. Business Recorder [పాకిస్తాన్'s First Financial Daily]. Brecorder.com (2004-01-01). 2009-08-21న పొందుపరచబడినది.
  136. పాకిస్తాన్: ముషార్రఫ్ యొక్క ఆర్ధిక వారసత్వం/యూరోమనీ మాగజైన్. యూరోమనీ.కామ్. 2009-08-21న పొందుపరచబడినది.
  137. పాకిస్తాన్ యొక్క స్థిరత్వం లేని మాధ్యమం విశ్వసనీయతకు హామీ ఇచ్చింది - NAM. News.newamericamedia.org. 2009-08-21న పొందుపరచబడినది.
  138. 'ముషార్రఫ్'s legacy will not be negative'. రీడిఫ్.కామ్ (2004-12-31). 2010-09-27న గ్రహించబడింది.
  139. KLUG, FOSTER US ముషార్రఫ్-అనంతర పాకిస్తాన్ కొరకు సిద్ధమవుతోంది. అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ 19 ఆగష్టు 2008
  140. ముషార్రఫ్ కొత్త సైనిక ఆక్రమణ గురించి హెచ్చరించారు
  141. ముషార్రఫ్ పాకిస్తానీ సైన్యం మరింత పెద్ద పాత్ర పోషించాలని చెప్పారు, ఆక్రమణ జరుగవచ్చని హెచ్చరించారు
  142. పాకిస్తాన్‌పై తిరిగి నియంత్రణ పొందటానికి ముషార్రఫ్ ఉద్యమం ప్రారంభించారు

పుస్తకాలు[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

అధికారిక
ముషార్రఫ్ రచించిన వ్యాసాలు
ముఖాముఖిలు
వ్యాఖ్యానాలు
మూస:S-mil
అంతకు ముందువారు
Khalid Latif Mughal
General Officer Commanding I Strike Corps
1995–1998
తరువాత వారు
Saleem Haider
అంతకు ముందువారు
Jehangir Karamat
Chairman Joint Chiefs of Staff Committee
1998–2001
తరువాత వారు
Aziz Khan
Chief of Army Staff
1998–2007
తరువాత వారు
Ashfaq Parvez Kayani
రాజకీయ కార్యాలయాలు
అంతకు ముందువారు
Nawaz Sharif
as Prime Minister of Pakistan
Chief Executive of Pakistan
1999–2002
తరువాత వారు
Zafarullah Khan Jamali
as Prime Minister of Pakistan
అంతకు ముందువారు
Nawaz Sharif
Minister of Defence
1999–2002
తరువాత వారు
Rao Sikandar Iqbal
అంతకు ముందువారు
Muhammad Rafiq Tarar
President of Pakistan
2001–2008
తరువాత వారు
Muhammad Mian Soomro
Acting


మూస:PakistaniPMs మూస:PakistaniPresidents మూస:Military of Pakistan