మాంచెస్టర్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

Coordinates: 53°28′N 2°14′W / 53.467°N 2.233°W / 53.467; -2.233

City of Manchester
City & Metropolitan borough
Nickname(s): "Cottonopolis", "Warehouse City", "Rainy City", "Capital of the North", Madchester
Motto: "Concilio Et Labore" "By wisdom and effort"
Manchester shown within England
Coordinates: 53°28′N 2°14′W / 53.467°N 2.233°W / 53.467; -2.233
Sovereign state United Kingdom
Constituent country England
Region North West England
Ceremonial county Greater Manchester
Admin HQ Manchester city centre
Founded 1st century
Town charter 1301
City status 1853
ప్రభుత్వం
 • Type Metropolitan borough, City
 • Governing body Manchester City Council
 • Lord Mayor Mavis Smitheman
 • MPs: Paul Goggins (Lab)
Sir Gerald Kaufman (Lab)
John Leech (Lib Dem)
Tony Lloyd (Lab)
Graham Stringer (Lab)
Area
 • City & Metropolitan borough మూస:Infobox settlement/impus
ఎత్తు  m ( ft)
జనాభా (మూస:English statistics year)
 • జనసాంద్రత మూస:Infobox settlement/impus
 • Urban 22,40,230
 • County 25,47,700
 • County Density మూస:Infobox settlement/impus
 • LUZ 25,39,100
 • LUZ Density మూస:Infobox settlement/impus
Demonym Mancunian
టైమ్‌జోన్ Greenwich Mean Time (UTC+0)
Postcode M
Area code(s) 0161
Ethnicity
(2007 Estimates[1])
75.8% White
69.1% White British
2.6% White Irish
4.0% Other White
3.3% Mixed
1.2% White & Black Caribbean
0.6% White & Black African
0.7% White & South Asian
0.7% White & Other
11.1% South Asian
2.7% Indian
6.1% Pakistani
1.0% Bangladeshi
1.3% Other South Asian
5.5% Black
1.9% Black Caribbean
3.1% Black African
0.5% Other Black
4.3% East Asian and Other
2.7% Chinese
1.6% Other
ISO 3166-2 GB-MAN
ONS code 00BN
OS grid reference SJ838980
NUTS 3 UKD31
Demonym Mancunian
వెబ్‌సైటు www.manchester.gov.uk

మాంచెస్టర్ (pronounced /ˈmæntʃɛstə/ (Speaker Icon.svg listen)) ఇంగ్లాండులోని గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ లో ఉన్న నగరము మరియు మెట్రోపాలిటన్ బరో (ప్రాంతీయ ప్రభుత్వ తాలుకా). 2008 లో, ఆ నగర జనాభా 464,200 గా అంచనా వేయబడింది[2] దీనితో ఇది ఇంగ్లాండులో అత్యధిక జనాభా కలిగిన ఏడవ స్థానిక అధికారిక జిల్లా అయింది. మాంచెస్టర్ UK యొక్క అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతములలో ఒక దానిలో ఉంది; గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ యొక్క మెట్రోపాలిటన్ కౌంటీలలో 2,562,200 మంది జనాభా ఉన్నట్లు అంచనా, గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ పట్టణ ప్రాంతం లో 2,240,230 మంది జనాభా,[3] మరియు UK లో అత్యధిక జనాభా కలిగినవాటిలో రెండవది అయిన మాంచెస్టర్ చుట్టుపక్కల ఉన్న పెద్ద పట్టణ మండలంలో, 2004 పట్టణ ఆడిట్ ప్రకారం 2,539,100 మంది జనాభా ఉన్నట్లు అంచనా.[4] మాంచెస్టర్ యొక్క డెమోనిమ్ (స్థానికుడు) మన్సూనియన్.

మాంచెస్టర్ నార్త్ వెస్ట్ ఇంగ్లాండ్ యొక్క దక్షిణ-మధ్య భాగములో ఉంది, దీనికి దక్షిణమున చెషైర్ పీఠభూమి మరియు ఉత్తరము మరియు తూర్పున పెన్నిన్స్ పర్వతములు ఉన్నాయి. మాంచెస్టర్ చరిత్రను లిఖించటం మామూసియం యొక్క రోమన్ కోటతో సంబంధం ఉన్న నాగరిక వికస్ నుండి ప్రారంభమైంది, ఈ కోట మెడ్లాక్ మరియు ఇర్వెల్ నదుల సంగమానికి సమీపంలో ఒక ఇసుకరాతి కొండపైన c. AD 79 నిర్మించబడింది. చరిత్రపరంగా, ఈ నగరంలో చాలా వరకు లాంక్ షైర్ లో భాగం, అయినప్పటికీ మెర్సే నదికి దక్షిణమున ఉన్న ప్రాంతములు చెషైర్ లో ఉన్నాయి. మధ్య యుగముల అంతటా మాంచెస్టర్ ఒక మనోరియల్ టౌన్ షిప్ (చిన్న పట్టణము) గానే ఉంది, కానీ పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలో వస్త్ర తయారీలో అభివృద్ధి మూలంగా అనుకోకుండా సంభవించిన నగరీకరణలో భాగంగా పందొమ్మిదవ శతాబ్దము ప్రారంభములో అద్భుతమైన రీతిలో విస్తరించటం ప్రారంభించింది.[5] మాంచెస్టర్ యొక్క నగరీకరణ ఎక్కువగా పారిశ్రామిక విప్లవం మరియు విక్టోరియన్ శకము సమయములలో జరిగింది, దీని మూలంగా ఇది ప్రపంచములో పారిశ్రామీకరించబడిన మొదటి నగరం అయింది.[6] పందొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పరిశ్రమల నిర్మాణం ఊపందుకోవటంతో, మాంచెస్టర్ ఒక చిన్న పట్టణం నుండి ఒక ప్రముఖ మిల్ టౌన్, బరో (పారిశ్రామిక వాడ)గా మార్పుచెందింది మరియు 1853 లో గౌరవనీయమైన నగర హోదా అందుకుంది.

ఇంగ్లీష్ కోర్ సిటీస్ గ్రూప్ లో భాగమవుతూ, ఇవాళ మాంచెస్టర్ కళలు, ప్రచార మాధ్యమాలు, ఉన్నత విద్య మరియు వాణిజ్యములకు కేంద్రమైంది, ఇవన్నీ 2002 లో మాంచెస్టర్ ను యునైటెడ్ కింగ్డం యొక్క రెండవ నగరంగా ఎన్నికవటానికి దోహదం చేసాయి.[7] 2006 లో ప్రచురితమైన బ్రిటిష్ వ్యాపార అగ్రగాముల పోల్ లో, UK లో వ్యాపారం ప్రారంభించటానికి మాంచెస్టర్ ఉత్తమ ప్రాంతంగా పరిగణించబడింది.[8] మాంచెస్టర్ పార్టనర్షిప్ చేత అధికారిక ముద్ర పొంది, 2007 లో ప్రచురితమైన నివేదిక, మాంచెస్టర్ ను ఆర్ధికపరంగా అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న నగరంగా చూపించింది.[9] GaWC ప్రపంచ నగర జాబితాలో, మాంచెస్టర్ గామా సిటీ స్థానాన్ని పొందింది.[10] యునైటెడ్ కింగ్డంలో విదేశీయులు ఎక్కువగా సందర్శించే నగరములలో ఇది మూడవది మరియు ఇంగ్లాండ్ లో లండన్ తర్వాత ఎక్కువగా సందర్శించే స్థలం.[11] 2002 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ మాంచెస్టర్ లో జరిగాయి, మరియు క్రీడలతో దీనికి ఉన్న సంబంధములలో దాని రెండు ప్రీమియర్ లీగ్ ఫుట్ బాల్ జట్లు, మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ మరియు మాంచెస్టర్ సిటీ లను చెప్పుకోవచ్చు.[12]

చరిత్ర[మార్చు]

పద చరిత్ర[మార్చు]

మాంచెస్టర్ అనే పేరు రోమన్ కోట మరియు స్థావరమైన, పురాతన రోమన్ నామము మాముసియం నుండి ఉద్భవించింది, ఇది సాధారణంగా అసలైన Celtic పేరు యొక్క లాటిన్ భాషాంతరము (mamm- = "స్తనము" నుండి బహుశా "స్తనము-వంటి కొండ" అనే అర్ధం వచ్చి ఉంటుంది), మరియు లాటిన్ కాస్ట్ర = "క్యాంపు" నుండి ఉత్పన్నమైన ఓల్డ్ ఇంగ్లీష్ సీస్టర్ = "పట్టణము" అనిపిస్తుంది.[13] ఇంకొక సిద్దాంతం ప్రకారం దీనికి మూలం బ్రిటిష్ సెల్టిక్ mamma = "తల్లి", ఇక్కడ "తల్లి" అనగా కోట క్రింద ప్రవహించే నదీమ తల్లి మెడ్లాక్ నది. Mam అనగా ఐరిష్ గేలిక్ లో "స్త్రీ స్తనము" అని మరియు వెల్ష్ లో "తల్లి" అని అర్ధం.[14]

ప్రారంభ చరిత్ర[మార్చు]

ఇప్పటి ఉత్తర ఇంగ్లాండులో బ్రిగాన్టస్ ముఖ్యమైన సెల్టిక్ తెగ; ఇర్వెల్ నది ఒడ్డుకు ఎదురుగా ఇసుకరాతి గుట్ట పైన ప్రస్తుతం మాంచెస్టర్ కెథడ్రాల్ ఉన్న ప్రదేశంపై వారికి గట్టి పట్టు ఉంది.[15] వారి సామ్రాజ్యం సారవంతమైన పల్లపు ప్రాంతం అంతటా విస్తరించింది, ఆ ప్రాంతమే ఇప్పటి సల్ఫోర్డ్ మరియు స్ట్రెట్ఫోర్డ్. ఒకటవ శతాబ్దములో బ్రిటన్ పై రోమన్ విజయం తర్వాత, బ్రిగాన్టస్ నుండి డేవ విక్ట్రిక్స్ (చెస్టర్) మరియు ఎబోరకం (యార్క్) లలో ఉన్న రోమన్లను కాపాడాలనే ఉద్దేశ్యముతో 79 వ సంవత్సరములో జనరల్ అగ్రికోల మామూసియం అనబడే ఒక రోమన్ కోట నిర్మాణమునకు ఆదేశించాడు.[15] ఈ సమయము నుండి సెంట్రల్ మాంచెస్టర్ ఒక స్థిరమైన రూపును సంతరించుకుంది.[16] రోమన్ కోట యొక్క ఆఖరి దశ పునాదుల నిశ్చలమైన శకలం కాసిల్ఫీల్డ్ లో కనిపిస్తుంది. మాంచెస్టర్ లో రోమన్ల ఉనికి సుమారు మూడవ శతాబ్దములో ముగిసింది; vicus , లేదా పౌర స్థావరములు మూడవ శతాబ్దం మధ్యలో పరిహరించబడ్డాయి, అయినప్పటికీ మూడవ శతాబ్దం చివర లేదా నాల్గవ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఆ కోట చిన్న దండును పోషించి ఉంటుంది.[17] 1066 లో నార్మన్ కాంక్వెస్ట్ కాలం నాటికి, ఆ స్థావరములు ఇర్వెల్ మరియు ఇర్క్ నదులు సంగమించే చోటుకు మారాయి.[18] తర్వాత జరిగిన నార్త్ దురాక్రమణలో విశాలమైన ప్రదేశంలో చాలా వరకు వృధాగా పడి ఉంది.[19][20]

A map of Manchester circa 1650
A map of Manchester and Salford from 1801.

జమీందారైన థామస్ డే ల వార్రే, 1421 లో పారిష్ కొరకు విద్యాలయ సంబంధమైన ఒక చర్చిని నిర్మించాడు. ఆ చర్చి ప్రస్తుతం మాంచెస్టర్ కాథెడ్రాల్ లో ఉంది; ఆ కళాశాల ప్రాంగణములో ప్రస్తుతం చేతం'స్ స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ మరియు చేతం'స్ లైబ్రరీ ఉన్నాయి.[18][21] 1653 లో ప్రారంభమైన ఆ గ్రంధాలయం ఇప్పటికీ ప్రజలకు సేవలందిస్తోంది, మరియు ఇది యునైటెడ్ కింగ్డం లో ఉచిత రిఫరెన్సు సౌకర్యాన్ని ఇచ్చే ప్రభుత్వ గ్రంధాలయములలో పురాతనమైనది.[22]

1282 లో మాంచెస్టర్ లో ఒక మార్కెట్ ఉన్నట్లు ప్రస్తావించబడింది.[23] పద్నాలుగవ శతాబ్ద సమయంలో, ఫ్లెమిష్ సాలెవాండ్లు మాంచెస్టర్ లోకి ప్రవేశించారు, కొన్నిసార్లు ఇది ఆ ప్రాంతం యొక్క వస్త్ర పరిశ్రమకు పునాదిగా భావించబడింది.[24] ఊలు బట్టలు మరియు నార బట్టల వ్యాపారమునకు మాంచెస్టర్ ఒక ముఖ్య కేంద్రం అయింది, మరియు 1540 నాటికి, జాన్ లేలాండ్ మాటలలో చెప్పినట్లు, "లంకషైర్ అంతటికీ, సుందరమైన, ఉత్తమంగా నిర్మించబడిన, వేగవంతమైన, మరియు అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం" గా అవటానికి బాగా విస్తరించింది.[18] కాథెడ్రాల్ మరియు చేతంస్ భవనములు మాత్రమే లేలాండ్స్ మాంచెస్టర్ లో మిగిలిఉన్న గొప్ప నిర్మాణములు.[19]

ఇంగ్లీష్ పౌర యుద్ధం సమయంలో, మాంచెస్టర్ పార్లమెంటు ప్రజలకు గట్టి మద్దత్తు ఇచ్చింది. ఎక్కువ కాలం ఉండక పోయినప్పటికీ, దాని సొంత MP ని ఎన్నుకోవటానికి క్రాంవెల్ దానికి హక్కు జారీ చేసాడు. కేవలం ఒక్క సంవత్సరం మాత్రమే ఆ నగరానికి అధ్యక్షుడిగా ఉన్న చార్లెస్ వర్స్లీ, తర్వాత మేజర్ జనరల్స్ పాలన సమయంలో లంకషైర్, చెషైర్ మరియు స్టాఫోర్డ్షైర్ లకు మేజర్ జనరల్ గా నియమించబడ్డాడు. అతను ఒక జాగరూకుడైన ప్యూరిటన్, మద్యం దుకాణములను మూసివేసాడు మరియు క్రిస్మస్ వేడుకలను నిషేదించాడు; అతను 1656 లో మరణించాడు.[25]

1600 సంవత్సరం నాటికి నూలు వినియోగం గణనీయంగా పెరిగింది, మొదటగా నార/నూలు ముతక బట్టలు ఉపయోగించేవారు, కానీ 1750 నాటికి స్వచ్చమైన నూలు దుస్తులు ఉత్పత్తి అయ్యాయి మరియు ఊలు కన్నా నూలు ప్రాధాన్యత పెరిగింది.[18] మాంచెస్టర్ నుండి మెర్సీ లోని నౌకా కేంద్రములకు ఒక మార్గాన్ని తెరుస్తూ, 1736 నాటికి, ఇర్వెల్ మరియు మెర్సీ ఓడలు వెళ్ళటానికి అనువుగా అయ్యాయి. బ్రిటన్ యొక్క మొదటి పూర్తి కృత్రిమ నీటిమార్గం,బ్రిడ్జ్ వాటర్ కెనాల్, వర్స్లీ వద్ద ఉన్న గనుల నుండి బొగ్గును సెంట్రల్ మాంచెస్టర్ కు తీసుకువస్తూ, 1761 లో ప్రారంభమైంది. 1776 నాటికి ఆ కాలువ రన్కార్న్ వద్ద ఉన్న మెర్సీ వరకు పొడిగించబడింది. పోటీ మరియు మెరుగైన సామ్ర్ధయ్ముల కలయిక బొగ్గు ధరను సగానికి తగ్గించింది మరియు ముడి పత్తి యొక్క రవాణా ఖర్చును సగానికి తగ్గించింది.[18][21] చుట్టుపక్కల తయారైన వస్త్రములకు మాంచెస్టర్ ఒక ప్రబలమైన మార్కెట్ స్థలం అయింది.[18] 1729 లో ప్రారంభమైన వస్తు మార్పిడి,[19] మరియు అనేక పెద్ద గిడ్డంగులు, వాణిజ్యానికి సహాయం చేసాయి.

1780 లో, రిచర్డ్ ఆర్క్ రైట్ మాంచెస్టర్ యొక్క మొదటి నూలు మిల్లు నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు.[19][21]

పారిశ్రామిక విప్లవం[మార్చు]

Cotton mills in Ancoats about 1820
Manchester from Kersal Moor, by William Wylde in 1857. Manchester acquired the nickname Cottonopolis during the early 19th century owing to its sprawl of textile factories.

మాంచెస్టర్ చరిత్రలో ఎక్కువ భాగం పారిశ్రామిక విప్లవం సమయంలో వస్త్ర తయారీతో సంబంధం కలిగి ఉంది. నూలు వడకటం ఎక్కువగా దక్షిణ లంకషైర్ మరియు ఉత్తర చెషైర్ పట్టణములలో జరుగుతుంది, మరియు ఒకప్పుడు మాంచెస్టర్ నూలు తయారీలో అత్యంత ఫలప్రధమైన కేంద్రం,[26] మరియు తర్వాత నూలు వస్తువులకు ప్రపంచములో అతి పెద్ద మార్కెట్.[18][27] విక్టోరియన్ శకం సమయంలో మాంచెస్టర్ "కాటనోపోలిస్" మరియు "వేర్హౌస్ సిటీ" గా పిలవబడేది.[26] ఆస్ట్రేలియా, న్యూజీలాండ్ మరియు దక్షిణాఫ్రికాలలో, "మాంచెస్టర్" అనే పదం ఇప్పటికీ గృహ సంబంధ వస్త్రములైన దుప్పట్లు, దిండు కవర్లు, తువ్వాళ్ళు మొదలైన వాటికి ఉపయోగించబడుతోంది.[28]

పారిశ్రామిక విప్లవం ద్వారా అనుకోకుండా వచ్చిన నగరీకరణలో[29] భాగంగా పందొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభములో మాంచెస్టర్ అనూహ్యమైన వేగంతో వృద్ధి చెందటం ప్రారంభించింది.[30] ఇక్కడ వివిధ రకముల పరిశ్రమలు నెలకొల్పబడ్డాయి, దాని మూలంగా 1835 నాటికి "మాంచెస్టర్ ఏ విధమైన సందేహం లేకుండా ప్రపంచములో మొట్టమొదటిది మరియు గొప్పది అయిన పారిశ్రామిక నగరం అయింది."[27] ఇంజనీరింగ్ సంస్థలు మొట్టమొదట నూలు వ్యాపారం కొరకు యంత్రములను తయారుచేసాయి, కానీ తరువాత సాధారణ ఉత్పత్తులకు కూడా విస్తరించాయి. అదేవిధంగా, బ్లీచులు మరియు అద్దకములు తయారుచేస్తూ రసాయన పరిశ్రమ ప్రారంభమైంది, కానీ ఇతర రంగములకు విస్తరించింది. బ్యాంకింగ్ మరియు భీమా వంటి ఆర్ధిక సేవల పరిశ్రమలు వాణిజ్యానికి సహకారం అందించాయి. వర్తకానికి, మరియు పెరుగుతున్న జనాభాకి ఆహరం అందించటానికి పెద్ద రవాణా మరియు పంపిణీ వ్యవస్థ అవసరమైంది: కాలువల వ్యవస్థ విస్తరించబడింది, మరియు మాంచెస్టర్ ప్రపంచములో మొదటి ఇంటర్ సిటీ ప్యాసింజర్ రైల్వే అయింది- లివర్పూల్ మరియు మాంచెస్టర్ రైల్వే. వివిధ రకముల రవాణా విధానముల మధ్య పోటీ మూలంగా ధరలు తగ్గాయి.[18] 1878 లో GPO (బ్రిటిష్ టెలికాం ముందరిది) మాంచెస్టర్ లోని ఒక సంస్థకు మొదటి టెలిఫోన్లను అందించింది.[31]

సల్ఫోర్డ్ నుండి అలలతో కూడిన మెర్సీ పైన ఉన్న ఈస్ట్హాం లాక్స్ వరకు 58 kilometres (36 mi) [32] ప్రవహిస్తున్న ఇర్వెల్ మరియు మెర్సీ నదులను కొన్ని భాగములలో కాలువలుగా త్రవ్వటం ద్వారా, 1894 లో మాంచెస్టర్ షిప్ కెనాల్ నిర్మించబడింది. దీనితో సముద్రానికి వెళ్ళే ఓడలకు నేరుగా మాంచెస్టర్ పోర్ట్ లోకి వెళ్ళే వీలు దొరికింది. ఆ కాలువల ఒడ్డున, ఆ బరోకి కొద్దిగా వెలుపల, ట్రాఫోర్డ్ పార్క్ వద్ద ప్రపంచంలో మొదటి పారిశ్రామిక జమీను తయారైంది.[18] నూలు సంవిధానం చేసే యంత్రములతో సహా, పెద్ద పరిమాణంలో యంత్రములు ప్రపంచమంతటికీ ఎగుమతి అయినాయి.

The Peterloo Massacre of 1819 saw 15 deaths and several hundred injured.

పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకు కేంద్రమయిన మాంచెస్టర్, ఒకప్పుడు ధనమునకు మరియు శ్రామిక తిరుగుబాటులకు నిలయంగా ఉండేది, అదేవిధంగా నగరం యొక్క శ్రామిక మరియు గుర్తింపులేని తరగతులచే గొప్ప రాజకీయ గుర్తింపును కోరుకుంటూ ఉండేది. ఆ విధమైన ఒక తిరుబాటు 16 ఆగష్టు 1819 లో జరిగిన పీటర్లూ నరమేధంతో ముగిసింది. అక్కడ మాంచెస్టర్ పెట్టుబడిదారీవ్యవస్థ యొక్క అర్ధశాస్త్ర విద్యాలయము ప్రారంభమైంది, మరియు 1838 నుండి యాంటీ-కార్న్ లా లీగ్ కు మాంచెస్టర్ కేంద్రం అయింది.

మార్క్సిజం మరియు వామ పక్ష రాజకీయముల చరిత్రలో మాంచెస్టర్ కు ఒక ప్రముఖమైన స్థానం ఉంది; ఫ్రీడ్రిక్ ఎంగెల్స్ రచన ది కండిషన్ ఆఫ్ ది వర్కింగ్ క్లాస్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్ ఇన్ 1844 కు ఇది భూమిక అయింది; ఎంగెల్స్ తన జీవితంలో ఎక్కువ సమయాన్ని మాంచెస్టర్ లోను మరియు మాంచెస్టర్ చుట్టుపక్కల గడిపాడు,[33] మరియు కార్ల్ మార్క్స్ మాంచెస్టర్ ను సందర్శించినప్పుడు, వారు చేతం'స్ లైబ్రరీ వద్ద కలుసుకున్నారు. ఆ సమయంలో మార్క్స్ చదివిన అర్ధశాస్త్ర పుస్తకములు ఆ గ్రంధాలయములోని ఒక అరలో కనిపిస్తాయి, అదేవిధంగా మార్క్స్ మరియు ఎంగెల్స్ కలుసుకున్నప్పుడు కూర్చునే కిటికీ ప్రక్క సీటుని కూడా చూడవచ్చు.[22] మొదటి ట్రేడ్స్ యూనియన్ కాంగ్రెస్ 1868 జూన్ 2 నుండి 6 వరకు మాంచెస్టర్ లో నిర్వహించబడింది (డేవిడ్ స్ట్రీట్ లోని మెకానిక్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ వద్ద). లేబర్ పార్టీకి మరియు సఫ్ఫ్రగేట్ ఉద్యమానికి కూడా మాంచెస్టర్ ఒక ముఖ్యమైన జన్మస్థలం.[34]

ఆ సమయంలో, ఏదైనా సాధ్యమయ్యే ప్రదేశంగా ఇది అగుపించింది —కొత్త పారిశ్రామిక విధానములు, కొత్త ఆలోచనా విధానములు (ఉచిత వాణిజ్యం మరియు లైసెజ్-ఫెయిర్ లను ప్రోత్సహించే మాంచెస్టర్ స్కూల్), సమాజములో కొత్త తరగతులు మరియు వర్గములు, కొత్త మత వర్గములు, మరియు శ్రామిక సంస్థల యొక్క కొత్త రూపులు. బ్రిటన్ మరియు యూరోప్ లలోని అన్ని భాగముల నుండి విద్యావంతులైన సందర్శకులను ఇది బాగా ఆకర్షించింది. ఈ విధమైన నవకల్పనను ప్రతిబింబించే ఒక సామెత ఈనాటికీ నిలిచిఉంది: "మాంచెస్టర్ ఈనాడు ఏమి చేసిందో, మిగిలిన ప్రపంచం దానిని రేపు చేస్తుంది."[35] పందొమ్మిదవ శతాబ్దం యొక్క ఆఖరి భాగం బహుశా మాంచెస్టర్ యొక్క స్వర్ణ యుగం. గొప్ప ప్రభుత్వ భవనములలో చాలా వరకు (టౌన్ హాల్ తో సహా) ఆ సమయానికి చెందినవి. ఆ నగరం యొక్క సార్వజనిక వాతావరణము అరుదైన సంస్కృతికి కారణమైంది, ఇందులో హాలె ఆర్కెస్ట్రా ఉంది. 1889 లో ఇంగ్లాండులో కౌంటీ కౌన్సిల్స్ ఏర్పాటైనప్పుడు, మరింత స్వయంప్రతిపత్తితో మునిసిపల్ బరో ఒక కౌంటీ బరో అయింది.

పారిశ్రామిక విప్లవం ఆ నగరానికి సంపదను తెచ్చినప్పటికీ, జనాభాలో ఎక్కువ మందికి పేదరికాన్ని మరియు రోతను కూడా తెచ్చిపెట్టింది. చరిత్రకారుడు సైమన్ స్కామా ఈవిధంగా రచించాడు "మాంచెస్టర్ అతి ఉత్తమమైన మరియు అతి దరిద్రమైనదిగా రెండు రకాలుగా ఉండగలిగిన, ప్రపంచములో ఒక కొత్త తరహా నగరం; పారిశ్రామిక శివార్ల యొక్క పొగ గొట్టములు పొగ చారికలతో నీకు స్వాగతం పలుకుతాయి". మాంచెస్టర్ లోని ప్రమాదకర ప్రాంతములకు వెళ్ళిన ఒక అమెరికన్ సందర్శకుడు "దౌర్భాగ్యమైన, దగాపడిన, వేదించబడిన, అణిచి వేయబడిన మానవ స్వభావం, క్రిందపడి రక్తమోడుతున్న శకలము" లను చూసాడు.[36]

1853 లో మాంచెస్టర్ లోని నూలు మిల్లుల సంఖ్య 108 కి చేరుకుంది.[26] అప్పటి నుండి ఆ సంఖ్య తగ్గటం ప్రారంభమైంది మరియు నూలు వడికే అతి పెద్ద కేంద్రములుగా 1850లలో బోల్టన్ మరియు 1860లలో ఓల్డ్హామ్ మాంచెస్టర్ ను అధిగమించాయి.[26] అయినప్పటికీ, ఈ తిరోగమన సమయములోనే ఆ నగరం ఆ ప్రాంతం యొక్క ఆర్ధిక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.[26] మాంచెస్టర్ నూలు వ్యాపారం చేస్తూనే ఉంది, మరియు 1913 లో, ప్రపంచంలోని నూలులో 65% ఈ ప్రాంతములోనే తయారైంది.[18] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఎగుమతి మార్కెట్లకు వెళ్ళటానికి విఘాతం కలిగించింది. ప్రపంచములోని మిగతా ప్రాంతములలో నూలు సంవిధానం పెరిగింది, అది కూడా ఎక్కువగా మాంచెస్టర్ లో తయారైన యంత్రముల పైన జరిగింది. గ్రేట్ డిప్రెషన్ మూలంగా మరియు వస్త్ర తయారీతో సహా, పాత పరిశ్రమలను తొలగించటం ప్రారంభించిన అంతర్గత నిర్మాణ మార్పుల కారణంగా మాంచెస్టర్ ఎక్కువగా తల్లడిల్లింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం మరియు మాంచెస్టర్ బ్లిట్జ్[మార్చు]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో UK లోని చాలా ప్రాంతముల వలెనే, మాంచెస్టర్ ప్రాంతము బాగా చైతన్యవంతమైంది. ఉదాహరణకు, గారటన్ లోని బేయర్, పీకాక్ అండ్ కంపెనీ యొక్క వాహన నిర్మాణముల పోతపని మరియు యంత్రముల పనిలో నేర్పరితనము బాంబుల తయారీకి మరలింది; కార్ల్టన్-ఆన్-మెడ్లాక్ లోని డన్లప్ యొక్క రబ్బర్ వర్క్స్ తూటాల బుడగలను తయారుచేసింది; మరియు నగరానికి కొద్దిగా బయట ట్రాఫోర్డ్ పార్క్ లో, మెట్రోపాలిటన్-వికర్స్ ఇంజనీర్లు అవ్రో మాంచెస్టర్ మరియు అవ్రో లంకస్టర్ బామ్బర్లను తయారు చేసారు మరియు వాటికి శక్తిని ఇవ్వటానికి ఫోర్డ్ రోల్స్-రాయస్ మెర్లిన్ ఇంజన్లను తయారు చేసింది. ఆ విధంగా మాంచెస్టర్ లఫ్ట్వేఫ్ యొక్క బాంబు దాడులకు లక్ష్యం అయింది, మరియు 1940 చివరి నాటికి సైనిక సంబంధంలేని లక్ష్యములపై విమాన దాడులు జరిగాయి. డిసెంబర్ 1940 22/23 మరియు 23/24 యొక్క రాత్రి వేళలలో "క్రిస్మస్ బ్లిట్జ్" సమయములో అతి పెద్ద దాడి జరిగింది, అప్పుడు 467 టన్నుల (475 టన్నుల) పేలుడు పదార్ధములు మరియు 37,000 కన్నా ఎక్కువ బాంబులు విడవబడినట్లు అంచనా. 165 గిడ్డంగులు, 200 వ్యాపార ప్రాంగణములు, మరియు 150 కార్యాలయములతో సహా ఆ చారిత్రిక నగరంలో చాలా భాగం ధ్వంసమైంది. 376 మంది చనిపోయారు మరియు 30,000 ఇల్లు నాశనం అయ్యాయి.[37] బాగా దెబ్బతిన్న భవనములలో మాంచెస్టర్ కాథెడ్రాల్ ఒకటి; దాని పునరుద్ధరణకు 20 సంవత్సరములు పట్టింది.[38]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత[మార్చు]

నూలు సంవిధానం మరియు వాణిజ్యం యుద్ధం లేని సమయములలో జరుగుతూ ఉండేవి, మరియు ఆ వినిమయం 1968 లో మూతబడింది.[18] 1963 నాటికి UK లోని అతిపెద్ద ఓడ రేవులలో మాంచెస్టర్ రేవు మూడవది అయింది,[39] మరియు ఇందులో 3,000 మందికి పైగా పనిచేసేవారు, కానీ కంటైనర్ (సామానులు తీసుకుని వెళ్ళే) ఓడలను ఆ కాలువ తట్టుకోలేకపోయింది. వాహనముల రద్దీ తగ్గిపోయింది, మరియు 1982 లో ఆ రేవు మూతపడింది.[40] 1960ల నుండి భారీ పరిశ్రమ మాంద్యమునకు గురయ్యింది మరియు 1979 తర్వాత మార్గరెట్ థాచర్ ప్రభుత్వము అనుసరించిన ఆర్ధిక విధానముల వలన బాగా క్షీణించింది. 1961 మరియు 1983 మధ్యలో ఉత్పత్తి రంగంలో మాంచెస్టర్ 150,000 ఉద్యోగములను కోల్పోయింది.[18]

మెట్రోలింక్, బ్రిడ్జ్ వాటర్ కాన్సర్ట్ హాల్, మాంచెస్టర్ ఈవెనింగ్ న్యూస్ అరేనా వంటి సంస్థల చొరవతో, మరియు (సల్ఫోర్డ్ లో) సల్ఫోర్డ్ క్వేస్ గా ఆ రేవును తిరిగి వాణిజ్యంలోకి దించటంతో 1980ల చివరలో భారీ పరిశ్రమ తిరిగి పుంజుకుంది. ఒలంపిక్ గేమ్స్ కు ఆతిథ్యమివ్వటానికి పంపిన రెండు బిడ్స్ నగరం యొక్క అంతర్జాతీయ హోదాను పెంచే క్రమంలో భాగమే.[41]

ఐరిష్ రిపబ్లికన్లు మాంచెస్టర్ పై దాడులు చేసినట్లు చరిత్ర చెపుతోంది, ఈ దాడులలో 1867 లోని మాంచెస్టర్ మార్టిర్స్, 1920 లోని ఆర్సన్, 1939 లో వరుస పేలుళ్లు, మరియు 1992 లో రెండు బాంబులు. 15 జూన్ 1996 శనివారం నాడు, ప్రోవిజినల్ ఐరిష్ రిపబ్లికన్ ఆర్మీ (IRA) 1996 మాంచెస్టర్ పై బాంబు దాడి నిర్వహించింది, ఈ పెద్ద బాంబు విస్పోటనం సిటీ సెంటర్ లోని ఒక డిపార్టుమెంట్ స్టోరు పక్కన జరిగింది. ఇది బ్రిటిష్ నేలపైన జరిగిన అతి పెద్ద విస్పోటనం, ఈ బాంబు మూలంగా 200 మంది ప్రజలు గాయపడ్డారు, దగ్గరలో ఉన్న భవనములు బాగా ధ్వంసం అయ్యాయి, మరియు కిటికీలు విరిగి అర మైలు ఎగిరి పడ్డాయి. తక్షణ విధ్వంసం యొక్క విలువ మొదట £50 మిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది, కానీ వెంటనే దీని విలువ మరింత పెంచబడింది.[42] చివరకు చెల్లించిన భీమా మొత్తం £400 మిలియన్లు; దీని బారిన పడిన అనేక వ్యాపారములు ఈ నష్టం నుండి ఎప్పటికీ తేరుకోలేకపోయాయి.[43]

Exchange Square during a BBC Big Screen showing of a FIFA world cup football game.

1996 బాంబు తర్వాత పెట్టుబడితో ప్రేరేపితమై, మరియు XVII కామన్వెల్త్ గేమ్స్ నుండి సహాయం పొంది, మాంచెస్టర్ నగర కేంద్రంలో విస్తృతమైన జీర్ణోద్ధరణ జరిగింది.[41] కొత్తవి మరియు ది ప్రింట్ వర్క్స్ మరియు ట్రయాంగిల్ వంటి పునర్నిర్మాణం జరిగిన కాంప్లెక్సులు షాపింగుకి మరియు వినోదానికి ప్రధాన కేంద్రములు అయ్యాయి. మాంచెస్టర్ ఆర్న్డేల్ UK లో అతి పెద్ద సిటీ సెంటర్ షాపింగ్ మాల్.[44]

1960ల నుండి ఆ నగరంలోని ఎక్కువ భాగములు నేలమట్టమయ్యాయి మరియు పునర్-నిర్మించబడ్డాయి లేదా గాజు మరియు ఉక్కును ఉపయోగించి ఆధునికీకరించబడ్డాయి. పాత మిల్లులు ఆధునిక అపార్టుమెంట్లుగా మార్చబడ్డాయి, హల్మ్ లో చాలా మార్పులు జరిగాయి, మరియు అప్పటి నుండి మిలియన్-పౌండ్ల లాఫ్ట్ హౌస్ అపార్టుమెంటులు నిర్మించబడ్డాయి. 169-మీటర్ల ఎత్తు, 47-అంతస్తులు ఉండి 2006 లో పూర్తి అయిన బీతం టవర్, లండన్ మినహాయించి మిగిలిన UK లో అతి ఎత్తైన భవనము మరియు పశ్చిమ యూరోప్ లో పెద్ద నివాసయోగ్యమైన వసతి. క్రింద ఉన్న 23 అంతస్థులలో హిల్టన్ హోటల్ ఉంది, ఇందులో 23వ అంతస్థులో "స్కై బార్" ఉంది. పైన ఉన్న 24 అంతస్థులు అపార్టుమెంట్లు.[45] 2007 జనవరిలో, ఆ నగరం యొక్క ఈస్ట్ లాండ్స్ ప్రాంతమును పునరుద్దరించటానికి కాసినో అడ్వైసరీ పానెల్ UK లో ఏకైక సూపర్ కాసినో నిర్మాణానికి మాంచెస్టర్ కు లైసెన్స్ ఇచ్చింది,[46] కానీ మార్చిలో హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ పూర్వం హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ యొక్క ఆమోదాన్ని అర్ధంలేనిదిగా వ్యాఖ్యానిస్తూ మూడు ఓటల్తో ఆ నిర్ణయాన్ని త్రోసిపుచ్చింది. దీనితో ఆఖరి నిర్ణయం వచ్చేవరకు సూపర్ కాసినో, మరియు 14 ఇతర చిన్న వ్యాపారములు పార్లమెంటు చేతులలో ఉండిపోయాయి.[47] 11 జూలై 2007 న, ప్రభుత్వ అంతరంగికులు సూపర్ కాసినో ప్రాజెక్ట్ అంతా "నీటి పాలైందని" ప్రకటించారు.[48] మాంచెస్టర్ చాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ సభ్యుడు ఒకరు తాను "ఆశ్చర్య పోయానని మరియు కొద్దిగా షాక్ తిన్నానని" చెపుతూ "దానిలో చాలా ధనము మరియు సమయము వృధా అయిందని" పేర్కొన్నాడు.[49] ప్రధాన మంత్రిని కలిసిన తర్వాత, 24 జూలై 2007 న మాంచెస్టర్ సిటీ కౌన్సిల్ "కొన్ని నివేదికలు విరుద్ధంగా ప్రాంతీయ కాసినోకు మార్గం మూతబడలేదు" అని ప్రకటిస్తూ ఒక పత్రికా ప్రకటనను జారీ చేసింది.[50] ఫిబ్రవరి 2008 లో సూపర్ కాసినో మూతబడినట్లు అధికారికంగా ప్రకటించారు, అప్పుడు ఇచ్చిన నష్ట పరిహారాన్ని ప్రసార మాధ్యమములు "కొత్తగా వెల్లడించిన పాత ఆలోచనలు, గాలి మాటలు మరియు ఖాళీ వాగ్దానములు" గా అభివర్ణించాయి.[51]

ఇరవయ్యోకతవ శతాబ్దం ప్రారంభమైన నాటి నుండి, అంతర్జాతీయ పాత్రికేయులు,[52] బ్రిటిష్ ప్రజలు,[53] మరియు ప్రభుత్వ మంత్రుల[54] లోని కొంతమంది మాంచెస్టర్ ను యునైటెడ్ కింగ్డం యొక్క రెండవ నగరంగా పరిగణించారు. 2007 లో BBC వారు ఇంగ్లాండ్ యొక్క రెండవ నగర విభాగంలో నిర్వహించిన పోల్ లో బర్మింగ్హాం మరియు లివర్పూల్ కన్నా ముందు నిలిచింది, కానీ మూడవ నగర విభాగంలో కూడా ముందు నిలిచింది. ఏ విభాగం కూడా అధికారికంగా మంజూరు అవలేదు, మరియు 'రెండవ నగరం' అనగా ఏమిటో కనుగొనే ప్రమాణము సరిగా నిర్వచించబడలేదు. జన సంఖ్య దృష్ట్యా మాంచెస్టర్ రెండవ పెద్ద నగరం కాదు, కానీ సాంస్కృతిక మరియు చారిత్రిక ప్రమాణములు మరింత ముఖ్యమని వాదించారు.[55] ఇటీవలి సంవత్సరములలోని అభివృద్ధి UK లో మాంచెస్టర్ రెండవ నగరం అనే వాదనలను బలపరుస్తోందని BBC నివేదించింది.[56] అయినప్పటికీ UK లో అనధికారమైన ఈ పేరు, ఇరవై శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి సాంప్రదాయబద్ధంగా బర్మింగ్ హాం వద్ద ఉంది.[57]

పరిపాలన[మార్చు]

Manchester Town Hall in Albert Square, seat of local governance, is an example of Victorian era Gothic revival architecture.

మాంచెస్టర్ లో మూడు అంచెల ప్రభుత్వం పనిచేస్తోంది, మాంచెస్టర్ సిటీ కౌన్సిల్ ("స్థానిక"), UK పార్లమెంట్ ("జాతీయ"), మరియు యూరోపియన్ పార్లమెంట్ ("యూరోప్"). 1986 లో గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ కౌంటీ కౌన్సిల్ పాలన నిర్మూలించబడింది, కావున సిటీ కౌన్సిల్ ఒక యూనిటరీ అథారిటీ (ఏకచ్చత్రాధిపత్యము). 1995 లో అది ప్రారంభమైన నాటి నుండి, మాంచెస్టర్ కు ఇంగ్లీష్ కోర్ సిటీస్ గ్రూప్ లో సభ్యత్వం ఉంది,[58] ఈ గ్రూప్, ఇతర పనులతో పాటు, ఆ నగరం యొక్క సామాజిక, సాంస్కృతిక మరియు ఆర్ధిక హోదాను అంతర్జాతీయ స్థాయికి వృద్ధి చేయటానికి పనిచేస్తుంది.

1301 లో థామస్ గ్రెల్లీ మాంచెస్టర్ పట్టణమునకు ఒక చార్టర్ ను మంజూరుచేసాడు కానీ 1359 కోర్టు కేసులో అది తన బరో హోదాను కోల్పోయింది. పందొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు, మనోరియల్ కోర్టులు స్థానిక ప్రభుత్వమును అందించేవి, వాటిలో ఆఖరుది 1846 లో ముగిసింది.[59] చాలా కాలం నుండి, మాంచెస్టర్ పట్టణం లంకషైర్ యొక్క చారిత్రాత్మక కౌంటీ సరిహద్దులలోనే ఉంది.[59] పెవ్స్నర్ ఈ విధంగా వ్రాసారు "[పొరుగున ఉన్న] స్ట్రేట్ ఫోర్డ్ మరియు సల్ఫోర్డ్ పాలనాపరంగా మాంచెస్టర్ తో ఒకటి కాలేవు అనేది ఇంగ్లాండు యొక్క అత్యంత ఆసక్తికరమైన వైపరీత్యములలో ఒకటి".[24] నార్మన్ బరోన్ కలం మాంచెస్టర్ మరియు సల్ఫోర్డ్ లను విడిచిపెట్టిందని చెప్పబడింది, సల్ఫోర్డ్ మాంచెస్టర్ నుండి విదిపోకపోయినప్పటికీ, మాంచెస్టర్, దాని విధేయులైన అధిపతుల వరుసతో సల్ఫోర్డ్ నుండి విడిపోయింది.[60] ఈ విభజన మూలంగానే సల్ఫోర్డ్ సల్ఫోర్డ్ షైర్ లో న్యాయ విచారణ జరిగే స్థానం అయింది, ఇందులో మాంచెస్టర్ యొక్క పురాత పారిష్ ఉంది. ఆ తర్వాత మాంచెస్టర్ తన పేరు మీద సొంత పూర్ లా యూనియన్ ను ఏర్పాటు చేసుకుంది.[59] 1792 లో, సాధారణముగా పోలీసు కమీషనర్లుగా పిలవబడే—కమీషనర్లు—మాంచెస్టర్ యొక్క సామాజిక అభివృద్ధి కొరకు నియమించబడ్డారు. 1838 లో, మాంచెస్టర్ దాని బరో హోదాను తిరిగి పొందింది, మరియు ఇందులో బెస్విక్, చీతం హిల్, కార్ల్టన్ అపాన్ మెడ్లాక్ మరియు హల్మ్ గ్రామములు ఉన్నాయి.[59] 1846 నాటికి బరో కౌన్సిల్ పోలీసు కమీషనర్ల నుండి అధికారమును తన చేతులలోకి తీసుకుంది. 1853 లో మాంచెస్టర్ కు యునైటెడ్ కింగ్డంలో నగర హోదా ఇవ్వబడింది.[59]

1885 లో, బ్రాడ్ఫోర్డ్, హర్పుర్హే, రాసోల్మ్ మరియు మోస్ సైడ్ యొక్క కొన్ని భాగములు మరియు వితింగ్టన్ పట్టణములు మాంచెస్టర్ నగరంలో భాగం అయ్యాయి. 1889 లో, ఈ నగరం లంకాషైర్ యొక్క పరిపాలక కౌంటీ నుండి విడిపోయి మాంచెస్టర్ కౌంటీ బరో అయింది, ఆ విధంగా ఇది లంకషైర్ కౌంటీ కౌన్సిల్ పాలనలో లేదు.[59] 1890 మరియు 1933 మధ్యలో లంకాషైర్ నుండి బర్నేజ్, కార్ల్టన్-కం-హార్డీ, డిడ్స్బరి, ఫాల్లో ఫీల్డ్, లెవెన్షల్మ్, లాంగ్ సైట్, మరియు వితింగ్టన్ వంటి పురాతన గ్రామములతో సహా అనేక ప్రాంతములు ఈ నగరములో కలిసాయి. 1931 లో చెషైర్ బాగులీ సివిల్ పారిష్లు, మెర్సీ నది దక్షిణ భాగం నుండి నార్తెన్ డెన్ మరియు నార్తెన్ ఎట్చెల్స్ జతచేయబడ్డాయి.[59] 1974 లో, లోకల్ గవర్నమెంట్ ఆక్ట్ 1972 విధానముల వలన, మాంచెస్టర్ నగరం గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ కి మెట్రోపాలిటన్ కౌంటీ యొక్క మెట్రోపాలిటన్ జిల్లా అయింది.[59] ఆ సంవత్సరం, మాంచెస్టర్ విమానాశ్రయం ఉన్న పట్టణం రింగ్వే, ఆ నగరంలో జతచేయబడింది.

భౌగోళిక స్థితి[మార్చు]

Manchester
Climate chart (explanation)
J F M A M J J A S O N D
 
 
69
 
6
1
 
 
50
 
7
1
 
 
61
 
9
3
 
 
51
 
12
4
 
 
61
 
15
7
 
 
67
 
18
10
 
 
65
 
20
12
 
 
79
 
20
12
 
 
74
 
17
10
 
 
77
 
14
8
 
 
78
 
9
4
 
 
78
 
7
2
Average max. and min. temperatures in °C
Precipitation totals in mm
Source: Climate-Charts.com

53°28′0″N 2°14′0″W / 53.46667°N 2.23333°W / 53.46667; -2.23333 వద్ద, 160 miles (257 km) లండన్ యొక్క వాయువ్య దిశలో, మాంచెస్టర్ ఒక దొన్నె ఆకారపు భూభాగంలో ఉంది, దీనికి ఉత్తరము మరియు తూర్పు భాగములలో పెన్నిన్ పర్వతములు ఉన్నాయి, ఈ పర్వతములు ఉత్తర ఇంగ్లాండ్ అంతటా వ్యాపించాయి మరియు మాంచెస్టర్ కు దక్షిణమున చెషైర్ మైదానం ఉంది. నగర కేంద్రం ఇర్వేల్ నదికి తూర్పు ఒడ్డున, అది మెడ్లాక్ మరియు ఇర్క్ నదులతో సంగమించే ప్రదేశానికి సమీపంలో ఉంది, మరియు ఇది సముద్ర మట్ట కన్నా 115 నుండి 138 అడుగుల (35 మరియు 42 m) ఎత్తులో ఉన్న, సాపేక్షంగా లోతట్టు ప్రాంతం.[61] మెర్సీ నది మాంచెస్టర్ దక్షిణ భాగం గుండా ప్రవహిస్తుంది. నగర మధ్య భాగం చాలా వరకు, ముఖ్యంగా దక్షిణము, చదునుగా ఉంటుంది, పర్వత సానువులతో మరియు పెన్నిన్స్ యొక్క చిత్తడి నేలలతో కూడిన నగరంలోని అనేక ఎత్తైన భవనముల నుండి ఈ దృశ్యం చక్కగా కనిపిస్తుంది, శీతాకాలంలో ఈ పర్వతములు ఎక్కువగా మంచుతో కప్పబడి ఉంటాయి. ప్రపంచములో మొదటి పారిశ్రామిక నగరముగా దాని మొట్టమొదటి అభివృద్ధిలో మాంచెస్టర్ యొక్క భౌగోళిక లక్షణములు ఎక్కువ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ లక్షణములలో అక్కడి వాతావరణము, లివర్పూల్ వద్ద వాడ రేవుకి దగ్గరగా ఉండటం, అక్కడి నదుల ద్వారా జల విద్యుత్తు ప్రాప్తి, మరియు దానికి సమీపంలో ఉన్న బొగ్గు నిక్షేపములు మొదలైనవి ఉన్నాయి.[62]

The City of Manchester. The land use is overwhelmingly urban

మాంచెస్టర్ అనే పేరు, అధికారికంగా గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ యొక్క మెట్రో పాలిటన్ జిల్లాకు మాత్రమే అన్వయించబడినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతంలోని ఇతర విశాలమైన విభాగములకు, ముఖ్యంగా గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ కౌంటీ మరియు నగర ప్రాంతమునకు కూడా అన్వయించబడింది. "మాంచెస్టర్ సిటీ జోన్", "మాంచెస్టర్ పోస్ట్ టౌన్" మరియు "మాంచెస్టర్ కంజెషన్ ఛార్జ్" ఇవన్నీ దీనికి ఉదాహరణలు. మాంచెస్టర్ సిటీ రీజియన్ యొక్క ఆర్ధిక భూగోళశాస్త్రం గృహనిర్మాణ విపణులు, వ్యాపార సంబంధములు, ట్రావెల్ టు వర్క్ పాటర్న్స్(పని తీరుకి తగినట్లుగా ప్రయానములు), పరిపాలక రంగములు మొదలైన వాటిని నిర్వచించటానికి ఉపయోగపడుతుంది.[63] ది నార్తర్న్ వే ఆర్ధికాభివృద్ధి మంత్రాంగము నిర్వచించిన విధంగా సిటీ రీజియన్ పరిధిలో జాతీయ ఆదాయం యొక్క ట్రావెల్ టు వర్క్ ఏరియా లో ఎక్కువ భాగం ఉంది మరియు ఇందులో మాంచెస్టర్ మరియు సల్ఫోర్డ్ నగరములు, ఇంకా హై పీక్ (ఇది నార్త్ వెస్ట్ ఇంగ్లాండ్ వెలుపల ఉండే ప్రాంతం), చెషైర్ ఈస్ట్, చెషైర్ వెస్ట్ అండ్ చెస్టర్ మరియు వారింగ్టన్ లతో కలిసి పొరుగున ఉన్న స్టాక్ పోర్ట్, టెంసైడ్, ట్రాఫోర్డ్, బోల్టన్, బురీ, ఓల్డ్హాం, రోచ్డేల్ మరియు విగాన్ మొదలైన మెట్రోపాలిటన్ బరోలు ఉన్నాయి.[64]

జాతీయ గణాంకముల కార్యాలయము కొరకు, మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ కింగ్డంలో మూడవ పెద్ద సన్నగరం అయిన గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ అర్బన్ ఏరియా లో ప్రసిద్ధమైన స్థావరము ఏర్పాటుచేసింది. మాంచెస్టర్ లో ఎక్కువ జనసాంద్రత కలిగిన నగర మరియు శివారు ప్రాంతముల మిశ్రమం ఉంది. నగరంలో సుమారు 260 hectares (642 acres) విస్తీర్ణంలో ఉన్న బహిరంగ ప్రదేశము,[65] హీటన్ పార్క్. మాంచెస్టర్ కు అన్ని వైపుల అనేక పెద్ద పెద్ద స్థావరములు ఉన్నాయి, కానీ దాని దక్షిణ సరిహద్దులో ఒక చిన్న భాగంలో చెషైర్ ఉంది. M60 మరియు M56 మోటార్వేలు వరుసగా నార్తర్న్డెన్ మరియు వైతెన్షా ల గుండా, అనగా మాంచెస్టర్ యొక్క దక్షిణ భాగం గుండా వెళతాయి. అన్ని దిశల నుండి భారీ రైలు మార్గములు నగరంలోనికి ప్రవేశిస్తాయి, ఇవన్నీ చిట్టచివరకు మాంచెస్టర్ పిక్కడిల్లీ స్టేషన్ కు చేరుతాయి.

సాపేక్షముగా చల్లని వేసవి కాలములు మరియు నులివెచ్చనైన శీతాకాలములతో, ఎక్కువగా బ్రిటిష్ ద్వీపములు వంటి సమశీతోష్ణ సముద్ర వాతావరణము మాంచెస్టర్ లో కనిపిస్తుంది. సంవత్సరమంతా చిరు జల్లులు పడుతూనే ఉంటాయి.. ఆ నగరం యొక్క వార్షిక వర్షపాతం806.6 millimetres (31.76 in)[66] దీనితో పోల్చితే UK యొక్క సరాసరి వర్షపాతం 1,125.0 millimetres (44.29 in),[67] మరియు ఇక్కడ సంవత్సరానికి సరాసరి 140.4 ోజులు వర్షం పడుతుంది,[66] దీనితో పోల్చితే UK లో సరాసరి 154.4 రోజులు వర్షం పడుతుంది.[67] అయినప్పటికీ మాంచెస్టర్ లో తేమశాతం ఎక్కువ, ఇది అక్కడ జరిగే వస్త్ర తయారీకి అనుకూలంగా ఉంటుంది (నూలు పోగులు తెగిపోవటం తక్కువ). అర్బన్ వార్మింగ్ ప్రభావం వలన, నగరంలో మంచు కురవటం అరుదుగా జరుగుతుంది. అయినప్పటికీ, నగరానికి తూర్పు మరియు పశ్చిమ భాగములలో చుట్టుముట్టి ఉన్న పెన్నైన్ మరియు రోసెండేల్ అటవీ కొండలలో మంచు ఎక్కువగా కురుస్తుంది మరియు నగరం నుండి బయటకు వెళ్ళే రహదారులన్నీ మంచు మూలంగా మూసివేయబడతాయి.[68] ముఖ్యంగా ఓల్డ్హాం మరియు స్టాన్డెడ్జ్ గుండా వెళ్ళే A62 రోడ్, షెఫ్ఫీల్డ్ వైపు వెళ్ళే A57 (స్నేక్ పాస్),[69] మరియు సాడిల్వర్త్ మూర్ మీదుగా వెళ్ళే M62. మూస:Manchester weatherbox

జనాభా విజ్ఞానం[మార్చు]

మాంచెస్టర్ విశ్లేషణ [70][71]
UK జనాభా లెక్కలు 2001 మాంచెస్టర్ గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ ఇంగ్లాండ్
మొత్తం జనాభా 441,200 2,547,700 49,138,831
విదేశాలలో జన్మించినవారు 15.0% 7.2% 9.2%
తెలుపు 81.0% 91.0% 91.0%
ఆసియన్ 9.1% 5.7% 4.6%
నలుపు 4.5% 1.2% 2.3%
75 సంవత్సరముల వయస్సు కన్నా ఎక్కువ 6.4% 7.0% 7.5%
క్రైస్తవులు 62.4% 74% 72%
ముస్లిములు 9.1% 5.0% 3.1%
The population of Manchester shown with other boroughs in the Greater Manchester county from 1801 to 2001.

యునైటెడ్ కింగ్డం 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మాంచెస్టర్ లో నివసించే వారి సంఖ్య 392,819, ఇది 1991 జనాభా లెక్కల కన్నా 9.2% తక్కువ.[72] వీరిలో దాదాపు 83,000 మంది 16 సంవత్సరాల వయస్సు లోపు వారు, 285,000 మంది 16-74 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గలవారు మరియు 25,000 మంది 75 సంవత్సరాల వయస్సు పైబడినవారు ఉన్నారు.[72] 2001 UK జనాభా లెక్కల ప్రకారం మాంచెస్టర్ లో నివసించే వారిలో 75.9% పైగా అక్కడే పుట్టినట్లు చెప్పుకుంటారు. అక్కడ నివసించేవారిని మన్సూనియన్ లేదా సంక్షిప్తంగా మాన్క్స్ అని పిలుస్తారు. నివేదికల ప్రకారం UK లోని అన్ని ప్రాంతములలోకి మాంచెస్టర్ ఉద్యోగస్తుల నిష్పత్తి అతి తక్కువగా ఉన్న వాటిలో రెండవ నగరం. నిరుద్యోగుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండడానికి ముఖ్యమైన కారణం ఇక్కడ ఉండేవారిలో ఎక్కువ మంది విద్యార్ధులు కావడమే.[72] 2007 లో వెలువడిన ఒక నివేదిక ప్రకారం "మాంచెస్టర్ లో నివసించేవారిలో 60 శాతం ప్రజలు UK లోని బాగా వెనుకబడ్డ ప్రాంతాలలో ఒకటైన వాటిలో ఉంటున్నారు".[9] 2006 వ సంవత్సరం మధ్యలో వెలువడిన అంచనా ప్రకారం మాంచెస్టర్ మెట్రోపాలిటన్ బరోలో నివసించే వారి సంఖ్య 452,000. దీనితో మాంచెస్టర్ వాయువ్య ఇంగ్లాండులో అత్యధిక జనాభా గలిగిన పట్టణం అయ్యింది.[73] చారిత్రాత్మకంగా మాంచెస్టర్ జనాభా విక్టోరియా శకంలో మాత్రమే బాగా పెరిగి రికార్డు స్థాయిలో 1931 వ సంవత్సరంలో 766,311 కు చేరింది. ఒక స్థాయికి చేరుకున్న తర్వాత జనసంఖ్య వేగముగా తగ్గిపోవటం ప్రారంభమైంది, మురికివాడల నిర్మూలన మరియు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మాంచెస్టర్ సిటీ కౌన్సిల్ ద్వారా హాటర్స్లీ మరియు లంగ్లీ వంటి సోషల్ హౌసింగ్ ఓవర్ స్పిల్ ఎస్టేట్ (మురికివాడల నిర్మూలనలో నీడ కోల్పోయిన వారికి కొత్త గృహములు నిర్మించటం) ల నిర్మాణము పెరగటం వంటి వాటిని దీనికి కారణములుగా పేర్కొంటారు.[74]

అనేక ఇతర పెద్ద నగరముల వలే, మాంచెస్టర్ లో నివసించేవారు భిన్న మతములకు చెందినవారు. లండన్ కాకుండా UK లో ఉన్నజ్యూయిష్ జనాభాలో ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది,[75] మరియు గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ లో అత్యధిక ముస్లింజనాభా ఉంది.

మాంచెస్టర్ లోని జనాభాలో 0.44% మంది అదే ఇంట్లో ఉంటూ అదే లైంగిక సంబంధాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు చెపుతున్నారు దీనితో పోల్చినప్పుడు ఇంగ్లీష్ జాతీయుల సరాసరి 0.20%.[76]

సంస్కృతులలో భిన్నత్వం దృష్ట్యా గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ లో ఈ నగరం ఉన్నత స్థానాన్ని పొందింది మరియు ఇంగ్లాండ్ లో 34వ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. 2005 నాటి అంచనాల ప్రకారం 77.6 % మంది ప్రజలు 'తెల్లవారు' (నివశించే వారిలో 71.0% మంది బ్రిటిష్ తెల్లవారు, 3.0% మంది ఐరిష్ తెల్లవారు, 3.6% మంది ఇతర తెల్లవారు - వీరి యూరోపియన్ మరియు బ్రిటిష్ పూర్వీకుల సంగతి తెలియనప్పటికీ, 25,000 మందికి పైగా ఇటలీ సంతతికి చెందిన మన్సూనియన్లు ఉన్నారు, ఇది నగర జనసంఖ్యలో 5.5% ని సూచిస్తోంది[77]). 3.2% మంది మిశ్రమ జాతీయులు (1.3% మిశ్రమ తెల్లజాతి మరియు నల్లజాతి కరీబియన్లు, 0.6% మిశ్రమ తెల్ల మరియు నల్లజాతి ఆఫ్రికన్లు, 0.7% మిశ్రమ తెల్లజాతి మరియు ఆసియావారు, 0.7% ఇతర మిశ్రమ జాతివారు). 10.3% మంది పట్టణం జనాభాలో దక్షిణ ఆసియావారు (2.3% భారతీయులు, 5.8% పాకిస్తానీయులు, 1.0% బంగ్లాదేశీయులు, 1.2% ఇతర దక్షిణ ఆసియావారు). 5.2% మంది నల్ల జాతీయులు (2.0% నల్లజాతి కరిబియన్లు, 2.7% నల్లజాతి ఆఫ్రికన్లు మరియు 0.5% ఇతర నల్లజాతివారు). ఈ నగరంలో నివసించే వారిలో 2.3% మంది చైనీయులు, మరియు 1.4% మంది ఇతర జాతులవారు.[78] మోస్ సైడ్, లాంగ్సైట్, చీతం హిల్, రషోల్మ్, లను కిడ్ ఇతర జాతుల మైనారిటీ ప్రజలు నివసించే ప్రాంతాలుగా గుర్తించాడు.[18] సెయింట్ పాట్రిక్స్ డే ఉత్సవంతో కలిపి మాంచెస్టర్ లో జరిగే ఐరిష్ పండుగ యూరోప్ లోనే పెద్దది.[79] ఆ నగరంలో ఒక మాదిరి సంఖ్యలో ప్రాచ్యదేశపు రెస్టారెంట్లు మరియు చైనా సూపర్ మార్కెట్లతో కూడి బాగా స్థిరపడిన చైనా టౌన్ ఉంది. ఈ ప్రాంతం స్థానిక విశ్వవిద్యాలయములకు హాజరయ్యే అనేకమంది చైనా విధ్యార్ధులను ఈ నగరం వైపు ఆకర్షిస్తుంది.[80]

2005 నాటి అంచనాల ప్రకారం, ఈ పట్టణంలో నేరాల స్థాయి బాగా ఎక్కువ మరియు ఇది జాతీయ సరాసరి కన్నా చాలా ఎక్కువ. మాంచెస్టర్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలు పట్టణీకరణ వలన ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నాయి, దీనితో మోస్ సైడ్ మరియు వైతెన్షా వంటి ప్రదేశాలలో నేరాల స్థాయి బాగా పెరిగింది.[81] వాహన సంబంధిత నేరాలు మరియు వాహన దొంగతనాల సంఖ్య ప్రతి 1,000 మంది జనాభాకి 25.5 మరియు 8.9 ఉంది, దీనితో పోల్చినప్పుడు ఇంగ్లీష్ జాతీయుల సరాసరి అదే క్రమములో 7.6 మరియు 2.9.[82] లైంగిక నేరాలు సంఖ్య 1.9 సరాసరితో పోల్చినప్పుడు 0.9.[82] వ్యక్తిగత దౌర్జన్యపు జాతీయ సరాసరి 16.7 ఉండగా మాంచెస్టర్ సరాసరి 32.7.[82] పైన పేర్కొన్న నేర సంబంధిత గణాంకాలు 2006/7 ఆర్ధిక సంవత్సరంలో నమోదు చేశారు.[83]

2004 సంవత్సరంలో యూరోస్టాట్ అనే అధికారసంస్థ అంచనాల ప్రకారం నగర ప్రాంతం అయిన మాంచెస్టర్ ప్రాంతీయ ప్రభుత్వపు జిల్లాలలో జనాభా 2,539,100.[4] LUZ లో, మాంచెస్టర్ తో పాటు గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ కౌంటీలోని మిగిలిన ప్రాంతం ఉంది.[84] మాంచెస్టర్ LUZ లండన్ తరువాత రెండవ పెద్దది.

ఆర్థిక వ్యవస్థ[మార్చు]

Manchester city centre from the Beetham Tower at night
The arched entrance into Chinatown

పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు పారిశ్రామిక విప్లవంలో మాంచెస్టర్ ముందంజలో ఉంది, మరియు ఉత్పత్తి రంగంలో ప్రముఖ కేంద్రంగా ఉంది. ఆ నగరం యొక్క ఆర్ధిక పరిస్థితి ఎక్కువగా సేవల ఆధారితం మరియు, మూలధనం తరువాత బయటి పెట్టుబడులకు ప్రాధాన్యత నివ్వటంతో, 2007 నాటికి ఇది UK లో అతి వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న నగరం అయింది.[85] మాంచెస్టర్’స్ స్టేట్ ఆఫ్ ది సిటీ రిపోర్ట్ ఆర్ధిక మరియు వృత్తి సంబంధమైన సేవలు, జీవ శాస్త్ర పరిశ్రమలు, సృజనాత్మక, సాంస్కృతిక మరియు ప్రసార మాధ్యమములు, ఉత్పత్తి మరియు సమాచారములు మొదలైన వాటిని ప్రముఖ కార్యక్రమములుగా గుర్తిస్తోంది.[85] 2007 మరియు 2008 లో ఈ నగరం UK లో వ్యాపారం చేయటానికి రెండవ ఉత్తమ ప్రదేశంగా స్థానం పొందింది,[86] మరియు 2009 లో UK లో మూడవ ఉత్తమ నగరంగా మరియు యూరోప్ లో పదహారవ ఉత్తమ నగరంగా స్థానం పొందింది.[87]

UK లో లండన్ తర్వాత మాంచెస్టర్ లోనే అత్యధిక కార్యాలయములు ఉన్నాయి.[88] గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ UK GVA లో £42 బిలియన్ల కన్నా ఎక్కువకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది, ఇది అన్ని ఇంగ్లీష్ కౌంటీలలో పెద్దవాటిలో మూడవది మరియు వేల్స్ లేదా నార్త్ ఈస్ట్ ఇంగ్లాండ్ కన్నా ఎక్కువ.[89]

స్థానిక, ప్రాంతీయ మరియు అంతర్జాతీయ విపణులకు పనిచేసే వ్యాపారములకు మాంచెస్టర్ కేంద్రం.[88] బ్యాంకింగ్ మరియు ఆర్ధిక రంగములలో 15,000 మంది కన్నా ఎక్కువ ఉద్యోగులతో మరియు 60 కన్నా ఎక్కువ బ్యాంకింగ్ సంస్థలతో ఇది యూరోప్ లోని అతి పెద్ద ఆర్ధిక కేంద్రములలో ఒకటి అయింది.[88] వినియోగదారులే యజమానులుగా నడిపే వ్యాపారములలో ప్రపంచములో అతి పెద్దదైన ది కో-ఆపరేటివ్ గ్రూప్, మాంచెస్టర్ లో ఉంది మరియు నగరంలో అత్యధిక ఉద్యోగులు ఈ సంస్థలోనే ఉన్నారు. లీగల్ (న్యాయ సంబంధ), అకౌంటింగ్, మానేజ్మెంట్ కన్సల్టెన్సీ మరియు ఇతర వృత్తి సంబంధ మరియు సాంకేతిక సేవాసంస్థలు మాంచెస్టర్ లో ఉన్నాయి.[88]

మాంచెస్టర్ యొక్క సెంట్రల్ బిజినెస్ డిస్ట్రిక్ట్ మోస్లీ స్ట్రీట్, డేన్స్గేట్, కింగ్ స్ట్రీట్ మరియు పిక్కడెల్లీ లను దృష్టిలో ఉంచుకుని పిక్కడెల్లీ ప్రక్కనే ఉన్న నగరం నడిబొడ్డులో ఉంది. స్పిన్నింగ్ ఫీల్డ్స్ £1.5 బిలియన్ల బహుళ-ప్రయోజన నిర్మాణము, దీని మూలంగా ఈ జిల్లా డేన్స్గేట్ కు పశ్చిమముగా విస్తరిస్తోంది. ఈ ప్రాంతము కార్యాలయములు, రిటైల్ మరియు కాటరింగ్ సదుపాయములు మరియు న్యాయస్థానములు పెట్టటానికి అనువుగా రూపొందించబడింది. ఉన్నత స్థాయి బాడుగదారులు అనేక మంది ఇక్కడకి వచ్చారు, మరియు అక్టోబర్ 2007 లో ఒక సివిల్ జస్టిస్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది.[90]

మాంచెస్టర్ నార్త్ వెస్ట్ ఇంగ్లాండ్ కు వాణిజ్య, విద్య మరియు సాంస్కృతిక కేంద్రం[88] మరియు అమ్మకముల దృష్ట్యా UK లోని అతిపెద్ద టోకు వ్యాపార ప్రాంతములలో మూడవ లేదా నాలుగవ స్థానం పొందింది.[91] నగర కేంద్రంలోని రిటైల్ వ్యాపార ప్రాంతంలో చైను దుకాణముల నుండి వివీన్నే వెస్ట్ వుడ్, ఎంపోరియో అర్మని, DKNY, హర్వీ నికోలస్, చనేల్ మరియు హీర్మేస్ వంటి ఉన్నత స్థాయి దుకాణముల వరకు అన్నీ ఉంటాయి. ఈ నగరంలో మాంచెస్టర్ ఆర్న్డేల్ తో సహా అనేక షాపింగ్ మాల్స్ ఉన్నాయి, మాంచెస్టర్ ఆర్న్డేల్ UK లోని అతి పెద్ద షాపింగ్ మాల్.[44]

ప్రముఖ స్థలాలు[మార్చు]

Beetham Tower on Deansgate, currently Manchester's tallest building and England's tallest residential tower

మాంచెస్టర్ లోని భవనములలో విక్టోరియన్ నుండి సమకాలీన నిర్మాణ శైలి వరకు విలక్షణ నిర్మాణ రీతులు కనిపిస్తాయి. ఎర్ర ఇటుకను అధికంగా వినియోగించటం ఈ నగరం యొక్క ప్రత్యేకత. ఈ నగరంలోని నిర్మాణ శైలిలో చాలావరకు నూలు వ్యాపారమునకు ప్రపంచ కేంద్రంగా ఉన్న రోజులకు సంబంధించినవని వినికిడి.[21] నగర కేంద్రమునకు కొద్దిగా బయట మునుపటి నూలు మిల్లులు అనేకం ఉంటాయి, వాటిలో కొన్ని అవి మూతబడిన నాటి నుండి అలాగే వదిలివేయబడగా, చాలా వరకు అపార్టుమెంటు భవనములుగా మరియు కార్యాలయ స్థలములుగా మార్పుచెందాయి. ఆల్బర్ట్ స్క్వేర్ లోని మాంచెస్టర్ టౌన్ హాల్, గోతిక్ రివైవల్ తీరులో నిర్మించబడింది మరియు ఇంగ్లాండ్ లోని అతి ముఖ్యమైన విక్టోరియన్ నిర్మాణములలో ఒకటిగా పరిగణించబడింది.[92] పాలెస్ ఆఫ్ వెస్ట్మిన్స్టర్ లో చిత్రీకరణకు అనుమతి లేకపోవటంతో, దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఆ ప్రదేశమును ఉపయోగిస్తారు.[93] మాంచెస్టర్ లో 1960 మరియు 1970లలో నిర్మించిన ఆకాశహర్మ్యాలు కూడా అనేకం ఉన్నాయి, 2006 లో బీతం టవర్ పూర్తి అయ్యేవరకు, వీటన్నింటిలోకి మాంచెస్టర్ విక్టోరియా స్టేషన్ సమీపములో ఉన్న CIS టవర్ ఎత్తైనది; ఎత్తైన భవనములలో ఒక కొత్త ఒరవడికి ఇది ఒక ఉదాహరణ మరియు ఇందులో ఒక హిల్టన్ హోటల్, ఒక రెస్టారెంట్, మరియు అపార్టుమెంట్లు ఉన్నాయి. దాని నిర్మాణం పూర్తి అవగానే, 2008 ప్రారంభములో మాంచెస్టర్ పిక్కడిల్లీ స్టేషన్ వెనకాల, లండన్ కాకుండా UK లో అతి ఎత్తైన భవనమైన పిక్కడిల్లీ టవర్ నిర్మాణము ప్రారంభమైంది (ప్రస్తుతం ఈ ప్రాజెక్టు అనామత్తుగా ఉంది).[94] ఆక్స్ ఫర్డ్ రోడ్ స్టేషన్ ఎదురుగా ఉన్న, ది గ్రీన్ బిల్డింగ్, పర్యావరణ-అనుకూల గృహ నిర్మాణ ప్రాజెక్టులకు మార్గదర్శి, ఇది UK లో అతి తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న ఈ విధమైన భవనములలో ఒకటి.

నగరమునకు ఉత్తరమున ఉన్న పురస్కారములను-గెలుచుకున్న హీటన్ పార్క్ యూరోప్ లోని అతిపెద్ద మునిసిపల్ పార్కులలో ఒకటి, ఇది 610 acres (250 ha) విస్తీర్ణములో ఉంది.[95] ఈ నగరములో 135 ఉపవనములు, ఉద్యానవనములు, మరియు బహిరంగ ప్రదేశములు ఉన్నాయి.[96] రెండు పెద్ద కూడళ్ళలో మాంచెస్టర్ యొక్క ప్రభుత్వ స్మారకములు అనేకం ఉన్నాయి. ఆల్బర్ట్ స్క్వేర్ లో ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్, బిషప్ జేమ్స్ ఫ్రేజర్, ఆలివర్ హేవుడ్, విలియం ఎవర్ట్ గ్లాడ్స్టన్, మరియు జాన్ బ్రైట్ ల స్మారకములు ఉన్నాయి. పిక్కడిల్లీ గార్డెన్స్ లో క్వీన్ విక్టోరియా, రాబర్ట్ పీల్, జేమ్స్ వాట్ మరియు డ్యూక్ ఆఫ్ వెల్లింగ్టన్ ల జ్ఞాపకార్ధం గుర్తులు ఉన్నాయి. St పీటర్స్ స్క్వేర్ లో ఎడ్విన్ లుటిఎన్స్ నిర్మించిన వట్టి గోరీ, యుద్ధంలో మరణించిన వారి జ్ఞాపకార్ధం మాంచెస్టర్ లో ఉన్న ముఖ్య స్మారకం. సాక్విల్లె పార్క్ లోని అలన్ టూరింగ్ మెమోరియల్ ఆధునిక కంప్యూటింగ్ పితామహునిగా అతని పాత్రను జ్ఞాపకం చేస్తుంది. లింకన్ పేరుతో ఉన్న లింకన్ స్క్వేర్ లో జార్జ్ గ్రే బర్నార్డ్ రూపొందించిన అబ్రహం లింకన్ విగ్రహమును (అనేక సంవత్సరములు ప్లాట్ ఫీల్డ్స్ లో అలానే ఉండి పోయింది) నూలు క్షామము మరియు 1861–1865 అమెరికన్ పౌర యుద్ధములో లంకాషైర్ పోషించిన పాత్రకు గుర్తుగా సిన్సినాట్టి, ఒహియో లోని చార్లెస్ ఫెల్ప్స్ టాఫ్ట్ దంపతులు నగరానికి బహుమతిగా అందజేశారు.[97] మాంచెస్టర్ విమానాశ్రయం సమీపంలో ఒక కాంకర్డ్ ప్రదర్శనకు ఉంచబడింది. 

రవాణా[మార్చు]

Manchester Piccadilly Station, the principal railway and Metrolink station in Manchester.
One of the zero-fare buses.


మాంచెస్టర్ విమానాశ్రయం మాంచెస్టర్ కు మరియు నార్త్ వెస్ట్ ఇంగ్లాండుకు సేవలందిస్తోంది. 2008 లో 21.6 మిలియన్ ప్రయాణీకులకు సేవలనందించిన ఈ విమానాశ్రయం లండన్ కాకుండా UK లో ఉన్న విమానాశ్రయములలో అతి ఎక్కువ ప్రయాణీకుల రద్దీ కలిగిన విమానాశ్రయం. ఇక్కడి నుండి యూరోప్, ఉత్తర అమెరికా, కరేబియన్, ఆఫ్రికా, మిడిల్ ఈస్ట్ మరియు ఆసియాలలోని చాలా ప్రాంతాలకు విమానయాన సేవలు ఉన్నాయి(లండన్ హీ త్రూ కన్నా మాంచెస్టర్ నుండి ఎక్కువ ప్రాంతాలకు).[98] 2001 లో రెండవ రన్వే ప్రారంభించిన నాటి నుండి టెర్మినల్ కు కొత్త హంగులు సమకూరుతూనే ఉన్నాయి. 2005 నుండి ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో మార్పు లేదు.

మాంచెస్టర్ లో రైలు వాడకం ఎక్కువ. 2005 మరియు 2006 సంవత్సరాలలో లండన్ కాకుండా ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో,మాంచెస్టర్ పిక్కడిల్లీ చాలా రద్దీగా ఉండే ఇంగ్లీష్ రైల్వే స్టేషన్.[99] ప్రాంతీయంగా పనిచేసే నార్తర్న్ రైల్ ఉత్తర ఇంగ్లాండ్ మొత్తం తన సేవలనందిస్తుంది, మరియు జాతీయ స్థాయిలో పనిచేసే ఇతర సంస్థలలో వర్జిన్ ట్రైన్స్ కూడా ఒకటి. లివర్పూల్ మరియు మాంచెస్టర్ రైల్వే ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి ప్రయాణీకుల రైలు సంస్థ. గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ రెండు ముఖ్య స్టేషన్లను కలిగి ఉంది మరియు జాతీయ స్థాయిలో విస్తారమైన రైలువలయం కలిగి వుంది . మాంచెస్టర్ పట్టణ ప్రాంతం, తమ వాహనాలను అక్కడ నిలిపి రైలులో వెళ్ళడానికి అనువైన ఒక డజనుకు పైగా స్టేషన్లను కలిగి వుంది.[100] పిక్కడిల్లీ స్టేషన్ సామర్ధ్యం పెంచి మాంచెస్టర్ ను ఉత్తరాన రైల్ వలయపు కేంద్రంగా మార్చేందుకు ఉన్న అనుకూలతను అధ్యయనం చేసేందుకు ప్రభుత్వం ఆజ్ఞలు జారిచేసినట్లు అక్టోబర్ 2007 న ఒక ప్రకటనలో తెలిపారు.[101]

1992 లో మాంచెస్టర్ మెట్రోలింక్ ప్రారంభించినప్పుడు UK లో అత్యధునాతమైన లైట్ రైల్ ట్రాము వ్యవస్థ కలిగిన మొట్టమొదటి పట్టణంగా మాంచెస్టర్ నిలిచింది. ప్రస్తుత వ్యవస్థ చాలావరకు లైట్ రైలు కోసం మార్చబడిన పాత రైల్వే లైన్ పైనే నడుస్తోంది మరియు రోడ్డు పైన ఉన్న త్రాము లైన్ల ద్వారా పట్టణ కేంద్ర ప్రాంతంలో తిరుగుతుంది.[102] ఈ 23 mi (37 km)- వ్యవస్థ మూడు లైన్లలో 37 స్టేషన్లను కలిగి ఉంది (పట్టణంలోని వీధులలో ఐదు ట్రాము స్తాపులతో కలిపి). ప్రస్తుతం విస్తరణ కార్యక్రమం అమలు జరుగుతుంది.[103]

లండన్ కాకుండా ఈ పట్టణం విస్తృత బస్సు వలయాలను కలిగి ఉంది గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ పట్టణ ప్రాంతమును కేంద్రంగా చేసుకొని 50 బస్సు కంపెనీలకు పైగా పని చేస్తున్నాయి. 1986 నాటి నియమాలను సడలించక పూర్వం, SELNEC మరియు GMPTE అన్ని బస్సులను మాంచెస్టర్ లోనే నడిపారు.[104] ఈ బస్సు వ్యవస్థను GM బసెస్ హస్తగతం చేసుకుంది, అది ప్రైవేటీకరణ తరువాత GM బసెస్, GM బసెస్ నార్త్ మరియు GM బసెస్ సౌత్ గా చీలింది మరియు తరువాత వీటిని ఫస్ట్ మాంచెస్టర్ మరియు స్టేజికొచ్ మాంచెస్టర్ లు హస్తగతం చేసుకున్నాయి.[105] మాంచెస్టర్ లోని వ్యాపార ప్రదేశాలనుండి ప్రయాణీకులనురుసుము లేకుండా మోసుకువెళ్ళే మెట్రోషటిల్ అనే బస్సు సౌకర్యాన్ని ఫస్ట్ మాంచెస్టర్ మూడు రూట్లలో నడుపుతుంది.[106]

పారిశ్రామిక విప్లవ కాలం నుండి విస్తృతమైన ఒక జలమార్గ వలయం అలానే ఉంది, ప్రస్తుతం అది విరామం కొరకు ఉపయోగపడుతోంది. మాంచెస్టర్ షిప్ కెనాల్ తెరవబడింది, కానీ ఎగువ ప్రాంతములకు రవాణా తక్కువ.[107]

సంస్కృతి[మార్చు]

సంగీతం[మార్చు]

The Bridgewater Hall
The MEN Arena

మాంచెస్టర్ బ్యాండ్ ది స్మిత్స్

మాంచెస్టర్ మ్యూజిక్ సీన్ నుండి ఉద్భవించిన బ్యాండ్ లలో ది స్మిత్స్, బజ్కాక్స్, ది ఫాల్, జాయ్ డివిజన్ మరియు దానిని అనుసరించి వచ్చిన న్యూ ఆర్డర్, ఒయాసిస్ మరియు డవ్స్ ఉన్నాయి. 1980ల నాటి దేశీయ బ్యాండ్లు అయిన హ్యాపీ మండేస్, ఇన్స్పైరల్ కార్పెట్స్, జేమ్స్, మరియు ది స్టోన్ రోజెస్ లకు ప్రాంతీయముగా ముఖ్య ప్రేరణగా మాంచెస్టర్ కు గౌరవం దక్కింది. ఈ బృందములన్నీ "మాడ్చెస్టర్" సీన్ నుండి పుట్టుకొచ్చాయి, ఇది కూడా ఫ్యాక్టరీ రికార్డ్స్ స్థాపకుడైన టోనీ విల్సన్ నిర్మించిన ఫాక్ 51 హసీండా (సులువుగా ది హసీండా గా కూడా ప్రసిద్ధమైన) చుట్టూ పరిభ్రమిస్తుంది. దక్షిణ ఇంగ్లాండ్ నుండి పుట్టుకొచ్చినప్పటికీ, ది కెమికల్ బ్రదర్స్ ఆ తర్వాత మాంచెస్టర్ లో ఏర్పాటైంది.[108] ఎక్స్-స్టోన్ రోజెస్' ప్రధాన గాయకుడు ఇయాన్ బ్రౌన్ మరియు ఎక్స్-స్మిత్స్ మొర్రిస్సే విజయవంతంగా సోలో వృత్తులను కొనసాగించారు. గణనీయమైన ఇతర మాంచెస్టర్ నాటకములలో టేక్ దట్ మరియు సింప్లీ రెడ్ ఉన్నాయి. గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ కు చెందిన వారిలో ఎ గయ్ కాల్డ్ గెరాల్డ్, ది వెర్వ్ యొక్క రిచర్డ్ ఆష్క్రాఫ్ట్ మరియు జమిరోక్వి యొక్క జే కే ఉన్నారు. మాంచెస్టర్ యొక్క పూర్వ కళాకారులలో 1960ల బ్యాండ్ యొక్క ది హాలీస్, హెర్మన్'స్ హీర్మిట్స్ మరియు ఆస్ట్రేలియాతో సాధారణముగా కలిసి పనిచేస్తున్న సమయములోనే, కార్ల్టన్ లో వృద్ధిలోకి వచ్చిన బీ గీస్ మొదలైనవారు ఉన్నారు.[109]

విక్టోరియా స్టేషన్ పక్కనే ఉన్న మాంచెస్టర్ ఈవెనింగ్ న్యూస్ అరేనా, మాంచెస్టర్ యొక్క ప్రముఖ పాప్ సంగీత వేదిక. ఇందులో 21,000 కన్నా ఎక్కువ మంది ఆశీనులు అవగలరు, యూరోప్ లోని ఈ విధమైన ప్రాంగణములలో ఇది అతి పెద్దది, మరియు ఇంటర్నేషనల్ వెన్యూ ఆఫ్ ది ఇయర్ గా ఎన్నుకోబడింది.[110] కచేరీలకు వెళ్ళే వారి ప్రాతిపదికన, వరుసగా రెండవ మరియు మూడవ స్థానములలో ఉన్న న్యూయార్క్ లోని మాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్ మరియు లండన్ లోని O2 అరేనా ల కన్నా ముందరి స్థానంలో నిలిచిన ప్రపంచములో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ప్రాంగణం.[111] ఇతర ప్రముఖ వేదికలలో మాంచెస్టర్ అపోలో మరియు మాంచెస్టర్ అకాడమి ఉన్నాయి. బ్యాండ్ ఆన్ ది వాల్ రోడ్ హౌస్, నైట్ అండ్ డే కేఫ్, రూబీ లాంజ్, మరియు ది డెఫ్ ఇన్స్టిట్యూట్ మొదలైనవి చిన్న వేదికలు.

మాంచెస్టర్ లో రెండు స్వరసమ్మేళన వాద్యబృందములు ఉన్నాయి, హాలె మరియు BBC ఫిల్హర్మోనిక్. ఇక్కడ మాంచెస్టర్ కెమేరాటా అనబడే చాంబర్ ఆర్కెస్ట్రా, కూడా ఉంది. 1950లలో, ఈ నగరం 'మాంచెస్టర్ స్కూల్' గా పిలవబడే శాస్త్రీయ స్వరకర్తలకు నిలయం, వీరిలో హారిసన్ బిర్ట్విసిల్, పీటర్ మాక్స్వెల్ డేవిస్, డేవిడ్ ఎల్లిస్ మరియు అలెగ్జాండర్ గొర్ మొదలైనవారు ఉన్నారు. రాయల్ నార్తర్న్ కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ మరియు చేతం’స్ స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ లతో, మాంచెస్టర్ సంగీత విద్యకు కేంద్రం అయింది.[112] 1996 లో 2,500 మంది కూర్చోగలిగిన బ్రిడ్జ్ వాటర్ హాల్ ప్రారంభమయ్యే వరకు, పీటర్ స్ట్రీట్ లోని ఫ్రీ ట్రేడ్ హాల్ ప్రధాన సాంస్కృతిక వేదిక.[113]

ఇంగ్లాండ్ ఉత్తర భాగాలో సంప్రదాయమైన, బ్రాస్ బ్యాండ్ సంగీతం, మాంచెస్టర్ యొక్క సంగీత వారసత్వంలో ఒక ముఖ్య భాగం;[114] CWS మాంచెస్టర్ బ్యాండ్ మరియు ఫయిరీ బ్యాండ్ వంటి UK యొక్క ప్రముఖ బ్యాండ్లు కొన్ని, మాంచెస్టర్ మరియు చుట్టుపక్కల ప్రాంతముల నుండి వచ్చినవి, మరియు పొరుగున ఉన్న శాడిల్వర్త్ మరియు టేమ్సైడ్ ప్రాంతములలో ప్రతి సంవత్సరము విట్ ఫ్రైడే బ్రాస్ బ్యాండ్ పోటీ జరుగుతుంది.

ప్రదర్శక కళలు[మార్చు]

The Opera House, one of Manchester's largest theatre venues

మాంచెస్టర్ కేంద్రంగా ఒపెరా మరయు నాట్యరంగము అభివృద్ధి చెందింది. భారీ స్థాయి టూరింగ్ ప్రదర్శనలు చేసే మాంచెస్టర్ ఒపేరా హౌస్, వెస్ట్ ఎండ్ ప్రొడక్షన్స్; పాలస్ థియటర్; మాంచెస్టర్ యొక్క పత్తి ఎక్స్చేంజ్ లోని రాయల్ ఎక్స్చేంజ్ థియటర్; ఒపెరా నార్త్ ప్రదర్శనలిచ్చే సల్ఫోర్డ్ లోని లోరీ సెంటర్ లు ఇక్కడ ఉన్నాయి.

చిన్న స్థాయి ప్రదర్శనలు చేసే లైబ్రరీ థియేటర్, సెంట్రల్ లైబ్రరీ నేల మాళిగలో ప్రదర్శనలు చేస్తుంది. ఈ కోవలోకే గ్రీన్ రూం;కాంటాక్ట్ థియటర్ స్టూడియో సల్ఫోర్డ్ వస్తాయి. డాన్స్ హౌస్ , డాన్స్ ప్రదర్శనలు ఇస్తుంది .[115] 2010 లో లైబ్రరీ థియేటర్ మూతపడుతుంది మరియు 2011 లో సెయింట్ పీటర్స్ వీధిలోని పాత థియేటర్ రాయల్ లో దీనిని తిరిగి తెరుస్తారు.

మ్యూజియంలు మరియు గ్యాలరీలు[మార్చు]

City Art Gallery
Museum of Science and Industry

మాంచెస్టర్ లో పబ్లిక్ మ్యూజియంలు మరియు ఆర్ట్ గ్యాలరీలు అనేకం ఉన్నాయి.[116]

మాంచెస్టర్ లోని మ్యూజియంలలో మాంచెస్టర్ యొక్క రోమన్ చరిత్ర, గొప్ప పారిశ్రామిక వారసత్వం మరియు పారిశ్రామిక విప్లవంలో దాని పాత్ర, వస్త్ర పరిశ్రమ, ట్రేడ్ యూనియన్ ఉద్యమం, స్త్రీ సమానత్వం మరియు ఫుట్ బాల్ మొదలైన వాటికి సంబంధించినవి ఉంటాయి. కాసిల్ఫీల్డ్ జిల్లాలో, మామూసియం యొక్క రోమన్ కోటలో పునర్నిర్మించబడిన భాగము కాసిల్ఫీల్డ్ లో ప్రజల కొరకు ప్రదర్శనకు ఉంచబడింది. పూర్వపు లివర్పూల్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్ లో ఉన్న మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీలో, ఆవిరితో నడిచే వాహనములు, పరిశ్రమలకు సంబంధించిన యంత్రములు మరియు వాయు విహంగముల యొక్క సంగ్రహములు అనేకం ఉన్నాయి.[117] మ్యూజియం ఆఫ్ ట్రాన్స్పోర్ట్ లో పురాతన బస్సులు మరియు ట్రాములు అనేకం ప్రదర్శనకు ఉన్నాయి.[118] ట్రాఫోర్డ్ బరోకు పక్కనే నగర కేంద్రమునకు సమీపంలో ఉన్న సల్ఫోర్డ్ క్వేస్ లో, ఇంపెరియల్ వార్ మ్యూజియం నార్త్ ఉంది.[119] 1880లలో ప్రజల కొరకు తెరవబడిన మాంచెస్టర్ మ్యూజియంలో ప్రసిద్ధమైన ఈజిప్టాలజీ మరియు సామాన్య చరిత్ర సంగ్రహములు ఉన్నాయి.[120]

మోస్లీ స్ట్రీట్ లో మునిసిపాలిటీ ఆధీనంలో ఉన్న మాంచెస్టర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో యూరోపియన్ తైలవర్ణ చిత్రముల యొక్క శాశ్వత సంకలనం ఉంది, మరియు బ్రిటన్ యొక్క అత్యంత ప్రముఖ ప్రీ-రాఫేలైట్ పెయింటింగులలో ఒకటి ఉంది.[121][122]

నగరానికి దక్షిణములో ఉన్న, విట్వర్త్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆధునిక చిత్రకళ, శిల్పం మరియు నేత వస్త్రములను ప్రదర్శిస్తోంది.[123] మాంచెస్టర్ లో ఉన్న ఇతర ప్రదర్శన ప్రదేశములలో ది కార్నర్ హౌస్, అర్బిస్ సెంటర్, ప్లాట్ ఫీల్డ్స్ పార్క్ వద్ద ఉన్న మాంచెస్టర్ కాస్ట్యూమ్ గ్యాలరీ, పీపుల్స్ హిస్టరీ మ్యూజియం, ఓల్డ్ ట్రాఫోర్డ్ ఫుట్ బాల్ స్టేడియంలోని మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ మ్యూజియం మరియు మాంచెస్టర్ జ్యూయిష్ మ్యూజియం మొదలైనవి ఉన్నాయి.[124]

తన "అగ్గిపుల్లల" పెయింటింగులతో ప్రసిద్ధమై, స్ట్రెట్ఫోర్డ్-లో జన్మించిన చిత్రకారుడు L.S. Lowry, యొక్క పారిశ్రామిక మాంచెస్టర్ మరియు సల్ఫోర్డ్ యొక్క చిత్తరువులు, నగరములోని మరియు విట్ఫోర్డ్ మాంచెస్టర్ గ్యాలరీలు రెండింటిలోనూ అగుపిస్తాయి, మరియు సల్ఫోర్డ్ క్వేస్ లోని ది లోవ్రి ఆర్ట్ సెంటర్ (పక్కనే ఉన్న సల్ఫోర్డ్ బరోలో ఉంది) ఒక పెద్ద శాశ్వత ప్రదర్శనను అతని చిత్రములకు కేటాయించింది.[125]

సాహిత్యం[మార్చు]

పందొమ్మిదవ శతాబ్దములో, పారీశ్రామీకరణ మూలంగా బ్రిటన్ లో చోటుచేసుకున్న మార్పుల నేపధ్యంలో వచ్చిన రచనలలో మాంచెస్టర్ గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. వీటిలో ఎలిజబెత్ గాస్కెల్ నవల మేరీ బార్టన్: ఎ టేల్ ఆఫ్ మాంచెస్టర్ లైఫ్ (1848),[126] మరియు మాంచెస్టర్ లో నివసిస్తూ అక్కడ పనిచేస్తున్న సమయంలో ఫ్రీడ్రిచ్ ఎంగెల్స్ రచించిన ది కండిషన్ ఆఫ్ ది వర్కింగ్ క్లాస్ ఇన్ ఇంగ్లాండ్ ఇన్ 1844 . ఈ నగరం ఆధారముగా హార్డ్ టైమ్స్ అనే నవల రచించినందుకు చార్లెస్ డికెన్స్ బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, మరియు ఇది పాక్షికముగా ప్రెస్టన్ ఆధారముగా రచించబడింది, దీనిపై అతని స్నేహితురాలు గాస్కెల్ ప్రభావం కనిపిస్తుంది.[127]

రాత్రి జీవితం[మార్చు]

Canal Street, one of Manchester's liveliest nightspots, part of the city's gay village

స్థానిక అధికారుల సహకారంతో పాటు, బార్లు, మద్యం దుకాణములు మరియు క్లబ్బులనోని సారాయిబట్టీలలో పెట్టిన పెట్టుబడుల ద్వారా 1993 నుండి మాంచెస్టర్ యొక్క రాత్రి వ్యాపారం గణనీయముగా విస్తరించింది.[128] నగర కేంద్రములో 500 కన్నా ఎక్కువ ఉన్న లైసెన్సు పొందిన భవనములు[129] 2,50,000 కన్నా ఎక్కువ మంది సందర్శకులకు సదుపాయములు సమకూర్చగలవు,[130] వారాంతములో రాత్రిపూట ఇక్కడికి 110–1,30,000 మంది వస్తారు.[129] రాత్రి వ్యాపారం విలువ సుమారు £100 million pa[131] మరియు ఇది 12,000 మందికి ఉద్యోగావకాశములను కల్పిస్తోంది.[129]

1980ల నాటి మాడ్చెస్టర్ వీడియో ది హసీండా వంటి క్లబ్బుల ఆధారముగా చిత్రీకరించబడింది, దీని నుండే ది స్టోన్ రోజెస్, హ్యాపీ మండేస్, ఇన్స్పిరల్ కార్పెట్స్, 808 స్టేట్, జేమ్స్ మరియు ది చార్లటన్స్ మొదలైన వర్గములు ఉద్భవించాయి.[132] ఆ సమయం 24 అవర్ పార్టీ పీపుల్ అనే చిత్రానికి ఇతివృత్తం. ఆ సమయంలో అనేక పెద్ద క్లబ్బులు నేరస్తుల వర్గములతో ఇబ్బందులు ఎదుర్కున్నాయి; కొన్ని సందర్భములలో ఉచిత ప్రవేశము మరియు పానీయముల కొరకు సిబ్బందిని బెదిరించి బహిరంగముగా మాదక ద్రవ్యములు సేవించేవారని హస్లం వివరించారు.[132] మాదక ద్రవ్యముల కొరకు కొన్ని హింసాత్మక సంఘటనలు జరిగిన తరువాత, 1997 లో హసీండ మూతబడింది.[128]

స్వలింగసంపర్కుల గ్రామం[మార్చు]

కెనాల్ స్ట్రీట్ ప్రాంతములోని మద్యం దుకాణములు సుమారు 1940 నుండి చాలామంది స్వలింగ సంపర్కులు ఉండేవారు[128] మరియు ఇప్పుడు ఆ గృహములు మాంచెస్టర్ యొక్క స్వలింగ సంపర్కుల వర్గమునకు కేంద్రంగా అయ్యాయి. ఉపనిర్మాణముల కొరకు సంఘం పెట్టుబడి పెట్టిన తరువాత, UK యొక్క మొదటి స్వలింగ సంపర్కుల సూపర్ మార్కెట్ ప్రారంభమైంది; కొత్త బార్లు మరియు క్లబ్బులు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ప్రతి వారాంతములో 20,000 మంది ఈ ప్రాంతమునకు వస్తున్నారు[128] మరియు 1991 నుండి ప్రతి ఆగష్టు నెలలో ఇక్కడ మాంచెస్టర్ ప్రైడ్ అనే జనరంజక వేడుక జరుగుతుంది.[133] క్వీర్ ఆస్ ఫోక్ అనే TV ధారావాహిక ఈ ప్రాంతములోనే చిత్రీకరించబడింది.

విద్య[మార్చు]

The entrance to Whitworth Hall, part of the University of Manchester campus

మాంచెస్టర్ నగరంలో రెండు విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. మాంచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయము యునైటెడ్ కింగ్డంలో కళాశాల సంభంధము లేని ఫుల్ టైం(పూర్తి కాలం) పనిచేసే విశ్వవిద్యాలయాలలో పెద్దది. మాంచెస్టర్ యొక్క విక్టోరియా విశ్వవిద్యాలయము మరియు UMIST[134] ల విలీనంతో ఇది 2004 సంవత్సరంలో ఆవిర్భవించింది . 1965 లో UK లో మొట్టమొదటిగా MBA కోర్సును అందించిన మాంచెస్టర్ బిజినెస్ స్కూల్ ఈ విశ్వవిద్యాలయములో భాగమే. 1970 లో మూడు కాలేజీల విలీనంతో మాంచెస్టర్ మెట్రోపాలిటన్ విశ్వవిద్యాలయము మాంచెస్టర్ పాలిటెక్నిక్ గా ఆవిర్భవించింది. అది 1992 లో విశ్వవిద్యాలయపు స్థాయిని పొందింది, మరియు అదే సంవత్సరంలో దక్షిణ చెషైర్ లోని క్రూవ్ మరియు అల్సాగర్ ఉన్నత విద్య కళాశాలలను విలీనం చేసుకుంది.[135]

పట్టణానికి దక్షిణ దిశలో ఆక్స్ఫర్డ్ రహదారి దగ్గరలో, మాంచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయము, మాంచెస్టర్ మెట్రోపోలిటన్ విశ్వవిద్యాలయము మరియు రాయల్ నార్తర్న్ కాలేజ్ అఫ్ మ్యూజిక్ లు తమ కళాశాలలు స్థాపించాయి, ఇది యూరోప్ నగరాలలోని పెద్ద ఉన్నత విశ్వవిద్యాలయ సమూహము.[136] వీటి అన్నింటిలో కలిపి 73,160 మంది ఉన్నత విద్య[137] అభ్యసిస్తున్న విద్యార్ధులు ఉన్నారు, వీరిలో దాదాపు 6,000 మంది చెషైర్[138] లోని క్రూవ్ మరియు అల్సాగర్ వద్ద ఉన్న మాంచెస్టర్ మెట్రోపాలిటన్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణాలలో ఉన్నారు.

మాంచెస్టర్ లోని మాధ్యమిక విద్యాలయములలో చెప్పుకోతగ్గది మాంచెస్టర్ గ్రామర్ స్కూల్. ఇప్పటి కెథడ్రాల్ పక్కనే 1515 లో ఉచిత గ్రామర్ స్కూల్ గా స్థాపించబడిన ఈ విద్యాలయం, విద్యార్ధుల సంఖ్య పెరగటంతో 1931 లో సౌత్ మాంచెస్టర్ లోని ఫాలోఫీల్డ్ లో ఉన్న ఓల్డ్ హాల్ లేన్ కు మార్చబడింది. యుద్ధం తరువాతి కాలంలో, అది ఒక డైరెక్ట్ గ్రాంట్ గ్రామర్ స్కూల్ (అనగా పాక్షికంగా రాష్ట్ర నిధులు పొందేది), కానీ డైరెక్ట్-గ్రాంట్ వ్యవస్థ రద్దయిన తరువాత 1976 లో అది స్వతంత్ర హోదాను తిరిగి పొందింది.[139] దాని పూర్వపు ప్రాంగణములను ప్రస్తుతం చేతం'స్ స్కూల్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ వినియోగించుకుంటోంది. సమీపంలో మూడు విద్యాలయములు ఉన్నాయి: విలియం హుల్మ్'స్ గ్రామర్ స్కూల్, వితింగ్టన్ గర్ల్స్' స్కూల్ మరియు మాంచెస్టర్ హై స్కూల్ ఫర్ గర్ల్స్.

క్రీడలు[మార్చు]

The City of Manchester Stadium, used for the 2002 Commonwealth Games

మాంచెస్టర్ ఒక క్రీడా నగరముగా బాగా ఖ్యాతి చెందింది. ఈ నగరం పేరుతో రెండు ప్రీమియర్ షిప్ ఫుట్ బాల్ క్లబ్బులు ఉన్నాయి, మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ మరియు మాంచెస్టర్ సిటీ. మాంచెస్టర్ నగరం యొక్క మైదానం సిటీ ఆఫ్ మాంచెస్టర్ స్టేడియం (సుమారు 48,000 మంది ఉండే సామర్ధ్యం) వద్ద ఉంది; 76,000 మంది కూర్చునే సదుపాయం కలిగి ఉండి యునైటెడ్ కింగ్డంలో అతి పెద్ద క్లబ్ ఫుట్ బాల్ మైదానం అయిన, మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ యొక్క ఓల్డ్ ట్రాఫోర్డ్ మైదానం, నగరం బయట ఉన్న ట్రాఫోర్డ్ బరోలో ఉంది. ఇది 2003 లో జరిగిన UEFA చాంపియన్స్ లీగ్ ఫైనల్ కు ఆతిధ్యమిచ్చిన ఇంగ్లాండ్ లోని ఏకైక క్లబ్ ఫుట్ బాల్ గ్రౌండ్. రగ్బీ లీగ్ లోని సూపర్ లీగ్ గ్రాండ్ ఫైనల్ కూడా ఇక్కడే జరిగింది. లంకాషైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్ యొక్క మైదానం కూడా ట్రాఫోర్డ్ లోనే ఉంది.[140] ప్రీమియర్ లీగ్ చాంపియన్స్ మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ కు ప్రపంచములో అతిపెద్ద అభిమానుల సంఘం ఉంది, ధనవంతులైన యజమానులు ఉండటంతో మాంచెస్టర్ సిటీ ప్రపంచములో సంపన్నమైన ఫుట్ బాల్ క్లబ్ అయింది.[141]

సిటీ ఆఫ్ మాంచెస్టర్ స్టేడియం 2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల కొరకు నిర్మించబడింది. ఆ ఆటల తర్వాత, ఆ స్టేడియం ఉత్తర భాగమున ఉన్న ఒక తాత్కాలిక స్టాండును తొలగించి మిగతా స్టేడియంకి సరిపడేటట్లు ఒక పక్కా నిర్మాణం కట్టబడింది. ఇంకా గ్రౌండ్ లెవెల్ సుమారు 10m క్రిందకి దించబడింది మరియు మొదటి లెవెల్ సీటింగ్ (కూర్చునే) ప్రాంతమంతా నిర్మించబడింది. ఆ క్రీడల సమయంలో ఆ స్టేడియంలో 38,000 మంది వీక్షించగలరు. ఇది 2003 లో మాంచెస్టర్ నగర ఆగమనం కొరకు సంసిద్ధతను పెంచింది, మరియు ఏప్రిల్ 2008 నాటికి దాని కెపాసిటీ అధికారికంగా 47,726 గా నమోదయింది.[142] 2008 UEFA కప్ ఫైనల్ ఈ స్టేడియంలోనే జరిగింది .

ప్రస్తుతం నేలమట్టం చేయబడిన, మాంచెస్టర్ నగరం యొక్క పూర్వ విడిది మైన్ రోడ్, ఇప్పటికీ అనేక అద్భుతమైన ఫుట్ బాల్ మైలురాళ్ళను మరియు రికార్డులను కలిగి ఉంది. వీటిలో ఇంగ్లాండ్ లో జరిగిన మొదటి ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయింగ్ మ్యాచ్ (1949); లీగ్ క్రౌడ్ రికార్డు (83,260, మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ V ఆర్సెనాల్, 1948); ప్రొవిన్షియల్ హాజరు రికార్డు (84,569, మాంచెస్టర్ సిటీ V స్టోక్ సిటీ, FA కప్, 1934) మొదలైనవి ఉన్నాయి.[143]

2002 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ కొరకు సిటీ ఆఫ్ మాంచెస్టర్ స్టేడియం, నేషనల్ స్క్వాష్ సెంటర్ మరియు మాంచెస్టర్ ఆక్వాటిక్స్ సెంటర్ లలో ఉన్నత స్థాయి క్రీడా సదుపాయములు కల్పించబడ్డాయి.[144] ఒలంపిక్ గేమ్స్ కు ఆతిధ్యమివ్వటానికి మాంచెస్టర్ రెండుసార్లు పోటీ పడింది, 1996 లో అట్లాంటాకు మరియు 2000 లో సిడ్నీ కి అవకాశం దక్కింది. మాంచెస్టర్ వెలోడ్రోం 2000 సంవత్సరపు క్రీడల కొరకు జరిగిన వేలంపాటలో భాగంగా నిర్మించబడింది.[128] 2008 లో UCI ట్రాక్ సైక్లింగ్ వరల్డ్ చాంపియన్షిప్స్ మూడవసారి ఇక్కడే జరిగాయి. నగరం చుట్టుప్రక్కల ఉన్న వివిధ క్రీడా ప్రాంగణములు లండన్ లో జరిగే 2012 ఒలంపిక్స్ కొరకు సన్నద్ధమవుతున్న క్రీడాకారులకు శిక్షణా సదుపాయములుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. 2008 లో MEN అరేనా లో FINA వరల్డ్ స్విమ్మింగ్ చాంపియన్షిప్స్ జరిగాయి.[145] 2008 వరల్డ్ స్క్వాష్ చాంపియన్షిప్స్ కూడా మాంచెస్టర్ లో జరిగాయి,[146] మరియు 2010 వరల్డ్ లాక్రోస్ చాంపియన్షిప్ కూడా జూలై 2010 లో మాంచెస్టర్ లో జరుగుతాయి.[147]

ప్రసార మాధ్యమాలు[మార్చు]

The headquarters of Granada Television
The headquarters of the Manchester Evening News, in the Spinningfields district
The Manchester Eye

ITV ఫ్రాంచైజీ గ్రనడా టెలివిజన్ యొక్క ప్రధానకార్యాలయం ఆ నగరం యొక్క కాసిల్ ఫీల్డ్ ప్రాంతంలోని క్వే స్ట్రీట్ లో ఉంది.[148] చాలా కాలము నుండి ప్రసారమవుతూ ప్రపంచములో అత్యంత ప్రేక్షకాదరణ పొందిన దూరదర్శన్ ధారావాహిక, కోరోనేషన్ స్ట్రీట్ ను గ్రనడా నిర్మించింది,[149] ఈ ధారావాహిక ITV1 లో వారానికి ఐదుసార్లు ప్రసారమైంది. వాయువ్య ప్రాంతమునకు చెందిన స్థానిక వార్తలు మరియు కార్యక్రమములు మాంచెస్టర్ లో నిర్మితమవుతాయి.

ఇంగ్లాండ్ లో ఉన్న మూడు ప్రధాన BBC కేంద్రములలో,[148] లండన్ మరియు బ్రిస్టల్ లతో పాటు మాంచెస్టర్ ఒకటి. ఎ క్వశ్చన్ ఆఫ్ స్పోర్ట్ , మాస్టర్ మైండ్ ,[150] మరియు రియల్ స్టోరీ లతో సహా అనేక కార్యక్రమములు,[151] నగర కేంద్రానికి దక్షిణముగా ఉన్న ఆక్స్ ఫోర్డ్ రోడ్ లోని న్యూ బ్రాడ్కాస్టింగ్ హౌస్ వద్ద నిర్మించబడతాయి. విజయవంతమైన ధారావాహిక కట్టింగ్ ఇట్ , నగరం యొక్క నార్తర్న్ క్వార్టర్ లో చిత్రీకరించబడింది మరియు BBC1 లో ఐదు ధారావాహికలుగా ప్రసారమైంది. లైఫ్ ఆన్ మార్స్ 1973 లో మాంచెస్టర్ లో నిర్మితమైంది. 2007 లో BAFTA మరియు అంతర్జాతీయ ఎమ్మీ అవార్డు గెలుచుకున్న ది స్ట్రీట్ కూడా, మాంచెస్టర్ లో నిర్మితమైంది.[152] టాప్ ఆఫ్ ది పాప్స్ యొక్క మొదటి సంచిక 1964 నూతన సంవత్సరం రోజు రాష్లోం లోని ఒక స్టూడియో (మార్పు చెందిన ఒక చర్చి) నుండి ప్రసారమైంది.[153] BBC వన్ నార్త్ వెస్ట్ రీజియన్ యొక్క ప్రాంతీయ కేంద్రం కూడా మాంచెస్టర్ లోనే ఉంది కావున నార్త్ వెస్ట్ టునైట్ వంటి కార్యక్రమాలు ఇక్కడే నిర్మించబడ్డాయి.[154] చాలా మంది సిబ్బందిని మరియు సదుపాయములను లండన్ నుండి సల్ఫోర్డ్ క్వేస్ వద్ద ఉన్న మీడియా సిటీకి తరలించాలని BBC యోచిస్తోంది. పిల్లలకు సంబంధించిన (CBBC), కామెడీ, స్పోర్ట్ (BBC స్పోర్ట్) మరియు న్యూ మీడియా విభాగములన్నీ 2010 కి ముందే వేరే ప్రాంతానికి తరలించాలని ఆలోచించారు.[155] గార్డియన్ మీడియా గ్రూప్ యాజమాన్యంలో ఉన్న ఛానల్ M అనే టెలివిజన్ చానల్ మాంచెస్టర్ యొక్క సొంత చానల్, మరియు అది 2000 సంవత్సరం నుండి పనిచేస్తోంది.[148] ఈ స్టేషన్ స్థానిక వార్తలతో సహా దాదాపు అన్ని విషయములను చిత్రీకరిస్తుంది మరియు ఇది BSkyB టెలివిజన్ వేదిక పైన లభ్యమవుతుంది. మాంచెస్టర్ లో ప్రసారమయ్యే దూరదర్శన్ పాత్రలలో ఫ్రేజియర్ లో డఫ్నే మూన్ (జేన్ లీవ్స్ ఈ పాత్ర పోషించింది), లాస్ట్ లో చార్లీ పేస్ (డొమినిక్ మొనఘన్ ఈ పాత్ర పోషించాడు), నవోమి డోరిట్ (లాస్ట్) మరియు నెస్సా హోల్ట్ (లాస్ వెగాస్ ) పాత్రలు ఉన్నాయి, చివరి రెండు పాత్రలను స్థానిక నటి మార్ష థాంప్సన్ పోషించింది.


లండన్ ను మినహాయించితే ఈ నగరంలో BBC రేడియో మాంచెస్టర్, Key 103, గెలాక్సీ, పిక్కడిల్లీ మ్యాజిక్ 1152, 105.4 సెంచరీ FM, 100.4 స్మూత్ FM, కాపిటల్ గోల్డ్ 1458, 96.2 ది రివోల్యూషన్, NMFM (నార్త్ మాంచెస్టర్ FM) మరియు Xfm వంటి అనేక స్థానిక రేడియో స్టేషన్లు ఉన్నాయి.[156][157] 1988 లో BBC GMR అయిన తర్వాత రేడియో మాంచెస్టర్ దాని పూర్వపు పేరును తిరిగి పొందింది.[158] స్టూడెంట్ రేడియో స్టేషన్లలో మాంచెస్టర్ యూనివర్సిటీ వద్ద ఉన్న ఫ్యూజ్ FM మరియు మాంచెస్టర్ మెట్రోపాలిటన్ యూనివర్సిటీ వద్ద ఉన్న MMU రేడియో ఉన్నాయి.[159] ఒక కమ్యూనిటీ రేడియో నెట్వర్క్ కు రేడియో రెజెన్ సహకారం అందిస్తోంది, ఇది సౌత్ మాంచెస్టర్ కమ్యూనిటీల యొక్క ఆర్డ్విక్, లాంగ్ సైట్ మరియు లెవెన్ శుల్మ్ (ఆల్ FM 96.9) మరియు వైతెన్షా (వైతెన్షా FM 97.2) స్టేషన్లను కవర్ చేస్తుంది.[157] మూతబడిన రేడియో స్టేషన్లలో కిస్ 102 గా మారిన సన్ సెట్ 102, అప్పుడు గెలాక్సీ మాంచెస్టర్), మరియు సిగ్నల్ చెషైర్ గా మారిన KFM (ప్రస్తుతం ఇమాజిన్ FM) ఉన్నాయి. ఈ స్టేషన్లు, అదే విధంగా పైరేట్ రేడియో, నగరం యొక్క హౌస్ మ్యూజిక్ సంస్కృతిలో గణనీయమైన పాత్ర పోషించాయి, ఇది మాడ్చెస్టర్ సీన్ గా కూడా ప్రసిద్ధమైంది, ఇది కిస్ 102 లో తన సొంత ప్రదర్శనను కలిగి ఉన్న ది హసీండా వంటి క్లబ్బుల పైన ఆధారపడింది.


మై సన్, మై సన్! వంటి అనేక హాలీవుడ్ చిత్రములలో కూడా మాంచెస్టర్ కనిపిస్తుంది (1940), ఈ చిత్రానికి చార్లెస్ విడోర్ దర్శకత్వం వహించాడు మరియు బ్రియాన్ ఆహెర్నే మరియు లూయిస్ హేవార్డ్ నటించారు. గ్రాండ్ హోటల్ (1932) లో కూడా, వాలెస్ బీరి తరచుగా "మాంచెస్టర్!" అని కేకలు వేస్తాడు. ఎవాన్ మాక్ గ్రెగార్ నటించిన వెల్వెట్ గోల్డ్ మైన్ , మరియు సర్ అలెక్ గిన్నిస్ యొక్క ది మాన్ ఇన్ ది వైట్ సూట్ లలో కూడా దీని ప్రస్తావన ఉంది. ఇటీవలే, 2002 లో వచ్చిన చిత్రం 28 డేస్ లేటర్ లో ఉవ్వెత్తున ఎగిసిపడే అగ్నికీలలు మాంచెస్టర్ నగరమంతటినీ ముంచెత్తుతాయి. 2004 లో వచ్చిన జపనీస్ యానిమేటెడ్ చిత్రం స్టీంబాయ్ పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలోని, మాంచెస్టర్ లో ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. మాంచెస్టర్ అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవం కూడా ఈ నగరంలోనే జరుగుతుంది[160] మరియు కామన్వెల్త్ ఫిలిం ఫెస్టివల్ ఇక్కడే నిర్వహించబడింది.


ది గార్డియన్ వార్తాపత్రిక ది మాంచెస్టర్ గార్డియన్ గా 1821 లో మాంచెస్టర్ లో ప్రారంభమైంది. 1964 లో దాని నిర్వాహక కార్యక్రమములు చాలావరకు లండన్ కు తరలించబడినప్పటికీ, దాని ప్రధాన కార్యాలయం ఇంకా మాంచెస్టర్ లోనే ఉంది.[18] దాని సోదర ప్రచురణ సంస్థ, మాంచెస్టర్ ఈవెనింగ్ న్యూస్ , UK లోని ప్రాంతీయ సాయం సమయపు వార్తాపత్రికలలో అత్యధిక సర్క్యులేషన్ ఉన్న పత్రిక. నగర కేంద్రంలో దీనిని ఉచితముగా పంపిణీ చేస్తారు, కానీ నగర శివార్లలో దీని కొరకు డబ్బులు చెల్లించాలి. దాని పేరు ఏదైనప్పటికీ, అది రోజంతా అందుబాటులో ఉంటుంది.[161] మెట్రో నార్త్ వెస్ట్ మెట్రోలింక్ స్టాపులలో, రైలు స్టేషన్లలో మరియు రద్దీగా ఉండే ఇతర ప్రదేశములలో ఉచితంగా దొరుకుతుంది. MEN గ్రూప్ వారానికి ఒకసారి వచ్చే అనేక స్థానిక ఉచిత వార్తాపత్రికలను పంపిణీ చేస్తుంది.[162] చాలా సంవత్సరముల వరకు అనేక జాతీయ వార్తాపత్రికల కార్యాలయములు మాంచెస్టర్ లోనే ఉండేవి: ది డైలీ టెలిగ్రాఫ్ , డైలీ ఎక్స్ప్రెస్స్ , డైలీ మెయిల్ , ది డైలీ మిర్రర్ , ది సన్ . కేవలం ది డైలీ స్పోర్ట్ ఒక్కటే ప్రస్తుతం మాంచెస్టర్ లో ఉంది. 1,500 పాత్రికేయులకు విపరీతంగా ఉద్యోగాలు దొరికాయి, అయినప్పటికీ 1980లలో కార్యాలయములు మూతపడటం ప్రారంభమైంది మరియు ఇవాళ "సెకండ్ ఫ్లీట్ స్ట్రీట్" ఇక లేదు.[163] పాత్రికేయులకు ఉద్యోగమిచ్చి, ఇతర పేర్లతో ఒక నార్తర్న్ డైలీ వార్తాపత్రిక, నార్త్ వెస్ట్ టైమ్స్ ను ప్రారంభించాలని అనేక ప్రయత్నములు చేసిన తర్వాత, 1988 లో అది మూతబడింది.[164] నార్త్ వెస్ట్ ఎంక్విరార్ తో మరియొక ప్రయత్నం జరిగింది, యార్క్ షైర్ కు యార్క్ షైర్ పోస్ట్ లేదా నార్త్ ఈస్ట్ కు ది నార్తర్న్ ఎకో ఉన్నట్లుగా, ఇది నార్త్ వెస్ట్ కు ఒక నిజమైన "ప్రాంతీయ" వార్తాపత్రికను అందిస్తుందని ఆశ ఉండేది; అక్టోబర్ 2006 లో అది మూతబడింది.[164] అక్కడ YQ మాగజైన్ మరియు మూవింగ్ మాంచెస్టర్ లతో సహా అనేక స్థానిక లైఫ్ స్టైల్ పత్రికలు ఉన్నాయి.[165]

జంట నగరములు మరియు దౌత్య కార్యాలయములు[మార్చు]

మాంచెస్టర్ కు అనేక ప్రాంతములతో విధ్యుక్తమైన కలయిక సదుపాయములు (లేదా "మైత్రీ ఒప్పందములు") ఉన్నాయి.[166][167][168] దానికి తోడు, బ్రిటిష్ కౌన్సిల్ మాంచెస్టర్ లో ఒక మెట్రోపాలిటన్ కేంద్రమును నడుపుతోంది.[169] ఒక అధికారిక జంట నగరం కాకపోయినప్పటికీ, ఫిన్లాండ్ లోని టాంపేర్, " ఫిన్లాండ్ యొక్క మాంచెస్టర్ " గా – లేదా సంక్షిప్తంగా "మాన్సే" గా పేరుగాంచింది. అదేవిధంగా, భారతదేశంలోని అహ్మదాబాద్, వృద్ధిచెందుతున్న వస్త్ర పరిశ్రమకు కేంద్రంగా స్థిరపడింది, దీనితో దానికి "మాంచెస్టర్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్ " గా పేరు వచ్చింది.[170][171]

దేశము ప్రదేశం కౌంటీ / జిల్లా / ప్రాంతము / రాష్ట్రము ప్రారంభంలో కలిసినది తేదీ
Nicaragua నికార్గ్వా బిల్వి Bandera Atlàntic Nord.png అట్లాంటికో నార్టే మాంచెస్టర్ నగరం
Germany ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! జర్మనీ Coat of arms of Chemnitz.svg చెంనిట్జ్ Flag of Saxony.svg సచ్సేన్ మాంచెస్టర్ నగరం 1983
Spain ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! స్పెయిన్ COA Córdoba, Spain.svg కార్డోబా Bandera de Andalucia.svg అండలూసియా మాంచెస్టర్ నగరం
Israel ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! ఇజ్రాయెల్ Rehovot COA.png రెహోవోట్ హమెర్కాజ్ మాంచెస్టర్ కౌంటీ బరో
Russia ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! రష్యా Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).png ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ Flag of Saint Petersburg Russia.svg సంక్ట్-పీటర్బర్గ్ మాంచెస్టర్ కౌంటీ బరో 1962
China ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! చైనా వుహన్ హుబీ మాంచెస్టర్ నగరం ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! (1986)
Pakistan ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! పాకిస్తాన్ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! ఫైసలాబాద్ పంజాబ్ మాంచెస్టర్ నగరం 1997
అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! యునైటెడ్ స్టేట్స్ Seal of Los Angeles, California.svg ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! లాస్ ఏంజిల్స్ Flag of California.svg ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! కాలిఫోర్నియా మాంచెస్టర్ నగరం ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! 2009

లండన్ ను మినహాయించితే UK లో అనేక మంది అధికారులు మాంచెస్టర్ లోనే ఉన్నారు. పారిశ్రామిక విప్లవ సమయంలో అంతర్జాతీయ వ్యాపార సంబంధాల విస్తరణ 1820లలో మొదటి ప్రభుత్వ అధికారుల ప్రవేశానికి దారి తీసింది మరియు అప్పటినుండి ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాంతముల నుండి 800 మందికి పైగా ప్రభుత్వాధికారులు మాంచెస్టర్ లో ఉన్నారు. రెండు శతాబ్దముల పాటు మాంచెస్టర్ UK లో రెండవ ప్రముఖ నగరముగా (కనీసం ప్రభుత్వాధికారుల విషయంలో అయినా) నిలిచిపోయింది, మరియు ఇంగ్లాండ్ యొక్క ఉత్తర భాగమంతటికీ అధికారిక సేవల నిలయంగా ఉంటోంది. ఆధునికమైన అంతర్జాతీయ వ్యాపారానికి అవసరమైన స్థానిక కాగితపు పని పరిమాణంలో తరుగుదలకు అంతర్జాతీయ యాత్రికుల సంఖ్య పెరగటం పాక్షికంగా కారణమైంది. లండన్ కాకుండా UK యొక్క అతిపెద్ద మరియు అత్యంత రద్దీగా ఉండే మాంచెస్టర్ విమానాశ్రయం గుండా అనేక మంది సులువుగా ప్రయాణిస్తూ ఉంటారు.[172]

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. "Manchester (local authority) Resident Population Estimates by Ethnic Group (Percentages)". Office for National Statistics. Retrieved 2009-10-20. 
  2. మూస:English district population citation
  3. United Kingdom Census 2001 (2001). "Key Statistics for urban areas in England and Wales". statistics.gov.uk. Retrieved 2007-06-29. 
  4. 4.0 4.1 "Urban Audit – City Profiles: Manchester". Urban Audit. Retrieved 2008-10-05. 
  5. Aspin, Chris (1981). The Cotton Industry. Shire Publications Ltd. p. 3. ISBN 0-85263-545-1. 
  6. Kidd, Alan (2006). Manchester: A History. Lancaster: Carnegie Publishing. ISBN 1-85936-128-5. 
    Frangopulo, Nicholas (1977). Tradition in Action. The historical evolution of the Greater Manchester County. Wakefield: EP Publishing. ISBN 0-7158-1203-3. 
    "Manchester United in Celebration of City". European Structural Funding. 2002. Retrieved 2006-12-18. 
  7. "Manchester 'England's second city'". BBC. 2002-09-12. Retrieved 2007-05-02. 
    "Manchester 'England's Second City'". Ipsos MORI. 2002. Retrieved 2009-08-15. 
    Riley, Catherine (2005-07-08). "Can Birmingham halt its decline?". London: The Times. Retrieved 2007-08-01. 
    "Manchester 'close to second city'". BBC. 2005-09-29. Retrieved 2006-05-02. 
    "Manchester tops second city poll". BBC. 2007-02-10. Retrieved 2007-06-18. 
    "Birmingham loses out to Manchester in second city face off". BBC. 2007. Retrieved 2007-06-18. 
  8. "Britain's Best Cities 2005–2006 Executive Summary" (PDF). OMIS Research. 2006. Archived from the original on 2007-11-26. Retrieved 2007-09-08. 
  9. 9.0 9.1 "Manchester – The State of the City". Manchester City Council. 2007. Retrieved 2007-09-11. 
  10. "GaWC – The World According to GaWC 2008". 
  11. "National Statistics Online – International Visits". ONS. Retrieved 2009-07-19. 
  12. గమనిక: మాంచెస్టర్ యునైటెడ్ ఆట మైదానం గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ లో ఉంది కానీ మాంచెస్టర్పట్టణ పరిధిబయట ఉంది; it is in the borough of ట్రఫర్డ్
  13. Mills, A.D. (2003). A Dictionary of British Place-Names. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-852758-6. 
  14. The Antiquaries Journal (ISSN 0003-5815) 2004, vol. 84, pp. 353–357
  15. 15.0 15.1 Cooper, Glynis (2005). Salford: An Illustrated History. The Breedon Books Publishing Company. p. 19. ISBN 1-85983-455-8. 
  16. Rogers, Nicholas (2003). Halloween: from Pagan Ritual to Party Night. Oxford University Press. p. 18. ISBN 0-19-516896-8. 
  17. Gregory, Richard (ed) (2007). Roman Manchester: The University of Manchester's Excavations within the Vicus 2001–5. Oxford: Oxbow Books. p. 190. ISBN 978-1-84217-271-1. 
  18. 18.00 18.01 18.02 18.03 18.04 18.05 18.06 18.07 18.08 18.09 18.10 18.11 18.12 18.13 Kidd, Alan (2006). Manchester: A History. Lancaster: Carnegie Publishing. pp. 12, 15–24, 224. ISBN 1-85936-128-5. 
  19. 19.0 19.1 19.2 19.3 Hylton, Stuart (2003). A History of Manchester. Phillimore & Co. pp. 1–10, 22, 25, 42, 63–67, 69. ISBN 1-86077-240-4. 
  20. Arrowsmith, Peter (1997). Stockport: a History. Stockport Metropolitan Borough Council. p. 30. ISBN 0-905164-99-7. 
  21. 21.0 21.1 21.2 21.3 Hartwell, Clare (2001). Pevsner Architectural Guides: Manchester. London: Penguin Books. pp. 11–17, 155, 256, 267–268. ISBN 0-14-071131-7. 
  22. 22.0 22.1 Nicholls, Robert (2004). Curiosities of Greater Manchester. Sutton Publishing. ISBN 0-750-93661-4. 
  23. Letters, Samantha (2005). Gazetteer of Markets and Fairs in England and Wales to 1516. British History Online. p. 19. Retrieved 2009-05-05. 
  24. 24.0 24.1 Pevsner, Nikolaus (1969). Lancashire, The Industrial and Commercial South. London: Penguin Books. p. 265. ISBN 0-14-071036-1. 
  25. Durston, Christopher (2001). Cromwell's major generals: godly government during the English Revolution. Politics, culture, and society in early modern Britain. Manchester: Manchester University Press. ISBN 0-7190-6065-6. Retrieved 2009-05-05. 
  26. 26.0 26.1 26.2 26.3 26.4 McNeil, Robina; Michael Nevell (2000). A Guide to the Industrial Archaeology of Greater Manchester. Association for Industrial Archaeology. ISBN 0-9528930-3-7. 
  27. 27.0 27.1 Hall, Peter (1998). "The first industrial city: Manchester 1760–1830". Cities in Civilization. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-84219-6. 
  28. "Manchester, n.". Oxford English Dictionary. Oxford: Oxford University Press. March 2009. Retrieved 2009-05-04. 
  29. "Timelines.tv Urban Slums". Timelines.tv. 
  30. Aspin, Chris (1981). The Cotton Industry. Aylesbury: Shire Publications. p. 3. ISBN 0-85263-545-1. 
  31. "Events in Telecommunications History". BT Archives. 1878. Retrieved 2009-05-05. 
  32. "Directory – MSC". 
  33. "Marx-Engels Internet Archive – Biography of Engels". Marx/Engels Biography Archive. 1893. Retrieved 2009-05-05. 
  34. Kidd, Alan (2006). "Chapter 9 England Arise! The Politics of Labour and Women's Suffrage". Manchester: A history. Lancaster: Carnegie Publishing. ISBN 1-85936-128-5. 
  35. Speake, Jennifer, ed. (2003). The Oxford Dictionary of Proverbs (4th ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-860524-2. Retrieved 2007-07-06. "What Manchester says today, the rest of England says tomorrow" 
    Osborne, George (March 7, 2007). "Osborne: Our vision to make Manchester the creative capital of Europe". Conservative Party Website. Conservative Party. Retrieved 2009-05-04. "The saying goes that what Manchester does today the rest of the world does tomorrow." 
    "Manchester Life". Manchester Metropolitan University. 2007. Archived from the original on 2007-11-08. Retrieved 2009-05-05. "What Manchester does today, the world does tomorrow" 
  36. Simon Schama (presenter) (2002-06-04). "Victoria and Her Sisters". A History of Britain. episode 13. BBC One.
  37. Hardy, Clive (2005). "The blitz". Manchester at War (2nd ed.). Altrincham: First Edition Limited. pp. 75–99. ISBN 1-84547-096-6. 
  38. "Timeline". Manchester Cathedral Online. 2008. Retrieved 2009-05-05. 
  39. Parkinson-Bailey, John J (2000). Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. p. 127. ISBN 0-7190-5606-3. 
    Pevsner, Nikolaus (1969). Lancashire, The Industrial and Commercial South. London: Penguin Books. p. 267. ISBN 0-14-071036-1. 
  40. "Salford Quays milestones: the story of Salford Quays" (PDF). Salford City Council. 2005. Retrieved 2009-05-05. 
  41. 41.0 41.1 Hartwell, Clare (2001). Pevsner Architectural Guides: Manchester. London: Penguin Books. ISBN 0-14-071131-7. 
    Parkinson-Bailey, John J (2000). Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. ISBN 0-7190-5606-3. 
    Hartwell, Clare; Matthew Hyde, Nikolaus Pevsner (2004). Lancashire: Manchester and the South-East. New Haven & London: Yale University Press. ISBN 0-300-10583-5. 
  42. Hylton, Stuart (2003). A History of Manchester. Chichester: Phillimore & Co. pp. 227–230. ISBN 1-86077-240-4. 
  43. "Panorama – The cost of terrorism". BBC. 15 May 2004. Retrieved 2009-05-05. 
  44. 44.0 44.1 "Manchester Arndale". Prudential plc. 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  45. "City building reaches full height". BBC. 26 April 2006. Retrieved 2008-10-09. 
  46. మూస:Cite press
    "Greenwich loses Casino Bet". BBC. 15 February 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  47. "Lords scupper super-casino plan". BBC. 28 March 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  48. "Brown cools on supercasino plan". Reuters. 11 July 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  49. "Anger at super-casino plan review". BBC. 11 July 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  50. "Manchester reaffirms casino commitment". Manchester City Council. 27 July 2007. Retrieved 2008-10-09. 
  51. Ottewell, David (26 February 2008). "Empty promises and spin". Manchester Evening News (M.E.N. media). Retrieved 2008-10-09. 
  52. "With Manchester Festival, England's second city bids for cultural spotlight". LA Times. 3 July 2007. Archived from the original on 2007-10-11. Retrieved 2009-05-05. 
  53. "Manchester poll 'England's second city'". Ipsos MORI North. 2002. Retrieved 2009-05-05. [dead link]
  54. "Prescott ranks Manchester as second city". Manchester Evening News (M.E.N media). 3 February 2005. Retrieved 2009-05-05. "We have had fantastic co-operation here in Manchester—our second city, I am prepared to concede." 
  55. "Manchester 'close to second city'". BBC. 29 September 2005. Retrieved 2009-05-05. 
  56. "Manchester 'England's second city'". BBC. 12 September 2002. Retrieved 2009-05-05. 
    "Manchester tops second city poll". BBC. 10 February 2007. Retrieved 2009-05-05. 
    "Birmingham loses out to Manchester in second city face off". BBC. 9 February 2007. Retrieved 2009-05-05. 
  57. Jeffries, Stuart (6 September 2003). "Second coming". London: The Guardian. Retrieved 2009-05-05. 
  58. "About the Core Cities Group". English Core Cities Group. 2004. Retrieved 2007-07-09. 
  59. 59.0 59.1 59.2 59.3 59.4 59.5 59.6 59.7 "A select gazetteer of local government areas, Greater Manchester County". Greater Manchester County Record Office. 2003-07-31. Retrieved 2007-07-09. 
  60. Frangopulo, Nicholas (1977). Tradition in Action. The historical evolution of the Greater Manchester County. Wakefield: EP Publishing. ISBN 0-7158-1203-3. 
  61. Kidd, Alan (2006). Manchester: A History. Lancaster: Carnegie Publishing. p. 11. ISBN 1-85936-128-5. 
  62. "The Manchester Coalfields" (PDF). Museum of Science and Industry in Manchester. 2001. Retrieved 2009-05-05. 
  63. "Manchester – Accelerating the growth of the North". The Northern Way. 2007. Archived from the original on 2007-05-14. Retrieved 2009-05-05. 
  64. "The Manchester City Region Development Programme" (PDF). The Northern Way. 2006. p.  5. Retrieved 2009-05-05. 
  65. "Heaton Park". thecgf.com. Retrieved 2009-07-20. 
  66. 66.0 66.1 "Manchester Airport 1971–2000 weather averages". Met Office. 2001. Retrieved 2009-05-05. 
  67. 67.0 67.1 "UK 1971–2000 averages". Met Office. 2001. Retrieved 2009-05-05. 
  68. "Roads chaos as snow sweeps in Manchester". Manchester Evening News. 24 February 2005. Retrieved 2009-05-05. 
  69. "Peak District sightseer's guide – Snake Pass". High Peak. 2002. Retrieved 2009-05-05. 
  70. United Kingdom Census 2001 (2007-01-17). "2001 Census; Key facts sheets". manchester.gov.uk. Retrieved 2007-07-10. 
  71. United Kingdom Census 2001 (2001). "Manchester (Local Authority)". neighbourhood.statistics.gov.uk. Retrieved 2007-07-10. 
  72. 72.0 72.1 72.2 "Manchester profile of 2001 census". Office for National Statistics. 2003. Retrieved 2006-10-25. 
  73. "Mid-year estimates for 2006" (XLS). Office of National Statistics. 2007. Retrieved 2007-09-13. 
  74. Shapely, Peter (2002–3). "The press and the system built developments of inner-city Manchester" (PDF). Manchester Region History Review (Manchester: Manchester Centre for Regional History) 16: 30–39. ISSN 0952-4320. Retrieved 2007-11-22. 
  75. ""Second largest"". Something Jewish. Retrieved 2007-09-14. 
  76. "Manchester Neighbourhood Statistics – Same-Sex couples". Office of National Statistics. 2001. Retrieved 2007-11-22. 
  77. "Italians revolt over church closure". BBC News. 2003-11-29. Retrieved 2010-05-12. 
  78. "Manchester ethnic grouping percentages". Office of National Statistics. 2005. Retrieved 2007-12-26. 
  79. "The Manchester Irish Festival: the largest in the UK". Manchester Irish Festival Website. 2007. Retrieved 2007-06-28. 
  80. "History of Manchester's Chinatown". BBC. bbc.co.uk. 2004. Retrieved 2007-11-22. 
  81. Nick Ravenscroft (2006-09-11). "Killing surprises few in Moss Side". BBC (bbc.co.uk). Retrieved 2007-11-22. 
  82. 82.0 82.1 82.2 "Local Area Crime Figures for Manchester". UpMyStreet,co.uk. 2006/7. Retrieved 2007-11-22. 
  83. "Local Area Crime Figures for Manchester – Learn More section". UpMyStreet,co.uk. 2006/7. Retrieved 2007-11-22. 
  84. "Towards a Common Standard" (PDF). Greater London Authority. p. 29. Retrieved 2008-10-05. 
  85. 85.0 85.1 Manchester Partnership; Manchester City Council; KPMG (September 2007). "Manchester’s State of the City Report 2006/2007" (PDF). Retrieved 2007-10-21. 
  86. "London, Manchester and Birmingham lead UK survey of business friendly cities". Cushman & Wakefield web pages. Cushman & Wakefield. 24 September 2008. Retrieved 2008-09-24. 
  87. "European Cities Monitor: Warsaw named as favoured city for expansion; London leads again". Cushman & Wakefield. 6 October 2008. Retrieved 2009-10-07. 
  88. 88.0 88.1 88.2 88.3 88.4 Anon (2002). "Manchester host city; All about Manchester" (http). m2002.thecgf.com. Retrieved 2007-11-08. 
  89. "Regional GVA December 2007 (Page 7)" (PDF). Office for National Statistics. 2007. Archived from the original on 2008-01-08. Retrieved 2008-03-29. 
  90. Calverley, Tom (25 October 2007). "Landmark court opens". Manchester Evening News (M.E.N media). Retrieved 2007-11-01. 
    Barry, Chris (12 October 2007). "City's 5-star rebirth". Manchester Evening News (M.E.N media). Retrieved 2007-11-01. 
    "Spinningfields". Allied London. 2005. Retrieved 2007-11-01. 
  91. "Life in Manchester – Shopping". bbc.co.uk. BBC. 15 December 2004. Retrieved 2007-10-12. 
    Fearis, Beverley (29 September 2007). "Shopping: Spend, spend, spend". Guardian Magazine Supplement (The Guardian). "When it comes to shopping for fashion, Manchester is hard to beat. Rub shoulders with the Wags in the designer stores of Exchange Square and New Cathedral Street ..." 
    "Credit crunch resistant retail centres unveiled". CACI web pages. CACI Limited. April 2008. Retrieved 2009-05-04. 
    "Experian publishes the definitive 2007 retail ranking" (Press release). Experian. 28 September 2007. Retrieved 2007-10-12. 
  92. Robinson (1986), The Architecture of Northern England , p. 153
  93. "Film Location Charter" (PDF). Manchester City Council. 8 September 2003. Retrieved 2007-11-12. 
    "Filming at Manchester Town Hall". Manchester City Council web pages. Manchester City Council. 17 October 2006. Archived from the original on 2007-04-24. Retrieved 2007-11-12. 
  94. "Inacity step out as Ballymore stride in with plans for Eastgate Tower". Manchester Confidential. 2007. Retrieved 2007-09-11. 
  95. "About Heaton Park". Manchester City Council. 2005. Retrieved 2007-11-23. 
  96. "Manchester's parks and open spaces". Manchester City Council. 2005. Retrieved 2007-11-23. 
  97. Cocks, Harry; Wyke, Terry (2004). Public Sculpture of Greater Manchester. Public Sculpture of Britain. Liverpool: Liverpool University Press. pp. 11–27, 88–92, 111–121, 123–5, 130–2. ISBN 0-85323-567-8. 
  98. Wilson, James (26 April 2007). "A busy hub of connectivity". Financial Times – FT report – doing business in Manchester and the NorthWest (The Financial Times Limited). 
  99. "Passenger Numbers 2005–06". http://www.rail-reg.gov.uk/upload/xls/station_usage_2005-06.xls. Retrieved 2007-10-01.
  100. "GMPTE Park & Ride – Stations and Stops". GMPTE. 2007. Retrieved 2007-09-11. 
  101. "Plans for rail capital of north". Manchester Evening News. MEN Media. 5 October 2007. Retrieved 2007-10-05. 
  102. "Metrolink: a network for the twenty-first century" (PDF). GMPTE. 2002. Retrieved 2007-09-19. 
  103. "History of GM Buses and SELNEC PTE". Greater Manchester Buses Group. 2000. Retrieved 2007-09-20. 
  104. "GMPTE Trends and Statistics 2001/2002" (PDF). GMPTE. 2002. pp. 28–9. Retrieved 2007-09-19. 
  105. Satchell, Clarissa (22 September 2005). "Free buses on another city route". Manchester Evening News (M.E.N media). Retrieved 2007-09-18. 
  106. "North West Cities". Waterscape. British Waterways. 2007. Retrieved 2007-09-19. 
    Pivaro, Nigel (20 October 2006). "Ship canal cruising is all the rage". Manchester Evening News (M.E.N media). Retrieved 2007-09-19. 
  107. "The Chemical Brothers – Alumni". University of Manchester. 2005. Retrieved 2007-11-12. 
  108. "Bee Gees go back to their roots". BBC (BBC Online). 12 May 2004. Retrieved 2007-11-12. 
  109. "Pollstar Concert Industry Awards Winners Archives". Pollstar Online. 2001. Retrieved 2007-06-24. 
    Brown, Rachel (10 August 2007). "M.E.N Arena's world's top venue". Manchester Evening News (M.E.N Media). Archived from the original on 2007-09-27. Retrieved 2007-08-12. "The M.E.N. Arena is the top-selling venue in the world." 
  110. "M.E.N Named Most Popular Entertainment Venue on Planet". http://www.men-arena.com/about/?page_id=1412/. Retrieved 2008-05-08.
  111. Redhead, Brian (1993). Manchester: a Celebration. London: Andre Deutsch. pp. 60–61. ISBN 0-233-98816-5. 
  112. "Good Venue Guide; 28 – Bridgewater Hall, Manchester.". Independent on Sunday. 12 April 1998. 
  113. "Procession – Jeremy Deller". Manchester International Festival. July 2009. Retrieved 2009-07-24. 
  114. "The Dancehouse Theatre". thedancehouse.co.uk. Retrieved 2009-02-07. 
  115. "Manchester". Culture24. 2009. Retrieved 2009-07-24. 
  116. "Explore MOSI". Museum of Science and Industry. 2009. Retrieved 2009-07-24. 
  117. "Vehicle Collection". Greater Manchester Museum of Transport. 2007. Retrieved 2009-07-24. 
  118. "Imperial War Museum North website". Imperial War Museum. Retrieved 2009-07-24. 
  119. "The History of The Manchester Museum". University of Manchester. Retrieved 2009-07-24. 
  120. Moss, Richard (2003-10-17). "The Pre-Raphaelite Collections". 24-Hour Museum. Retrieved 2009-07-24. 
  121. Morris, Edward (2001). Public art collections in north-west England. Liverpool University Press. p. 118. ISBN 0853235279. 
  122. "Collection". Whitworth Gallery. Retrieved 2009-07-24. 
  123. "Manchester Museums Guide". Virtual Manchester. 2009. Retrieved 2009-07-24. 
  124. "The Lowry Collection". The Lowry. 2009. Retrieved 2009-07-24. 
  125. "Elizabeth Gaskell (1810–1865)". BBC. Retrieved 2007-11-02. 
  126. "Charles Dickens's Hard Times for These Times as an Industrial Novel". Archived from the original on 2006-09-27. Retrieved 2007-11-02. 
  127. 128.0 128.1 128.2 128.3 128.4 Parkinson-Bailey, John J (2000). Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. pp. 249–250, 284–6. ISBN 0-7190-5606-3. 
  128. 129.0 129.1 129.2 Hobbs, Dick; Simon Winlow, Philip Hadfield, Stuart Lister (2005). "Violent Hypocrisy: Governance and the Night-time Economy". European Journal of Criminology 2: 161. doi:10.1177/1477370805050864. 
  129. "The Night-time Economy". esrc society today. Economic and Social Research Council. Retrieved 2007-11-12. 
  130. "Guide to Manchester". BBC Sport (BBC). 2002-06-16. Retrieved 2007-11-12. 
  131. 132.0 132.1 Haslam, Dave (2000). Manchester, England. New York: Fourth Estate. ISBN 1-84115-146-7. 
  132. "Europe's biggest gay festival to be held in UK". Manchester Evening News (M.E.N media). 11 February 2003. Retrieved 2007-05-20. 
  133. "Manchester still top of the popularity league". University of Manchester. 18 January 2007. Retrieved 2008-10-06. 
  134. Fowler, Alan (1994). Many Arts, Many Skills: Origins of Manchester Metropolitan University. Manchester: Manchester Metropolitan University. pp. 115–20, 226–8. ISBN 1-870355-05-9. 
  135. Hartwell, Clare (2001). Pevsner Architectural Guides: Manchester. London: Penguin Books. p. 105. ISBN 0-14-071131-7. 
  136. "Table 0a – All students by institution, mode of study, level of study, gender and domicile 2006/07" (XLS). Students and Qualifiers Data Tables. Higher Education Statistics Agency. 2008. Retrieved 2008-03-21. 
  137. "History – About Us". MMU Cheshire. Manchester Metropolitan University. 2008. Retrieved 2008-10-06. 
  138. Bentley, James (1990). Dare to be wise: a history of the Manchester Grammar School. London: James & James. pp. 108, 114, 119–121. ISBN 0-907383-04-1. 
  139. "Football fever". Visit Manchester web pages. Visit Manchester. Retrieved 2008-10-06. 
    "Sporting heritage". Visit Manchester web pages. Visit Manchester. Retrieved 2008-10-06. 
  140. Qureshi, Yakub (2 September 2008). "The new football powerhouse". Manchester Evening News (M.E.N. media). Retrieved 2008-10-06. 
  141. James, Gary (2008). Manchester – A Football History. Halifax: James Ward. ISBN 978-0-9558127-0-5. , pp388-391& p425
  142. James, Gary (2008). Manchester – A Football History. Halifax: James Ward. ISBN 978-0-9558127-0-5. , pp381-385
  143. "Sporting Legacy". Commonwealth Games Legacy Manchester 2002. Commonwealth Games Legacy. 2003. Retrieved 2008-10-06. 
  144. "9th Fina World Swimming Championships (25m)". Fina.org. 2008. Retrieved 2008-10-06. 
  145. "Hi-Tec World Squash Championships – Manchester 2008". Hi-Tec World Squash Championships Manchester 2008. 2008. Retrieved 2009-05-05. 
  146. "World Lacrosse Championships – Manchester 2010". World Lacrosse Championships 2010. 2010. Retrieved 2010-03-29. 
  147. 148.0 148.1 148.2 "The creative media industries and workforce in North West England". skillset.org. 2008. Retrieved 2008-10-06. [dead link]
  148. Little, Daran (1995). The Coronation Street Story. London: Boxtree. p. 6. ISBN 1-85283-464-1. "Coronation Street is without doubt the most successful television programme in the world. ... what is today the world's longest running drama serial." 
  149. మూస:Cite press
  150. మూస:Cite press
  151. "International Emmys Awards to honor Al Gore". USA Today. 19 November 2007. Retrieved 2008-10-06. 
  152. "'Top of the Pops' shows". Observer Music Monthly (London: Guardian News and Media Limited). July 16, 2006. Retrieved 2008-10-06. 
  153. "Television & Radio Stations in Manchester". Manchester 2002 UK. 2002. Retrieved 2007-09-11. 
  154. "BBC R&D to relocate to Salford Quays". Digital TV Group. 1 June 2007. Retrieved 2008-10-06. 
    మూస:Cite press
  155. Anon (2005). "A Guide to Radio Stations in and Around North West England" (http). northwestradio.info. Retrieved 2007-11-08. 
  156. 157.0 157.1 See Radio at the Ofcom web site and subpages, especially the directory of analogue radio stations, the map Commercial Radio Styles (PDF), and the map Community Radio in the UK (PDF). Retrieved on 6 November 2007
  157. మూస:Cite press
  158. "FUSE FM – Manchester Student Radio". fusefm.co.uk. Retrieved 2008-10-06. 
    "MMU radio". www.mmunion.co.uk. MMUnion. Retrieved 2008-10-06. 
  159. "Manchester International Film Festival Home Page". miff.co.uk. Retrieved 2008-10-06. 
  160. Sweney, Mark (30 August 2007). "Paid-for sales of MEN slump". Guardian Unlimited (London: Guardian News and Media Limited). Retrieved 2008-10-06. 
  161. "M.E.N. Makes Changes To Metro Distribution". Merry Media News. 9 March 2007. Retrieved 2008-10-06. [dead link]
    "manchester local press". ManchesterOnline. GMG Regional Digital. 2007. Retrieved 2007-11-06. 
  162. Waterhouse, Robert (2004). The Other Fleet Street. First Edition Limited. ISBN 1-84547-083-4. 
  163. 164.0 164.1 Herbert, Ian (30 January 2006). "New quality weekly for Manchester is a good idea on paper". The Independent (London: Independent News and Media Limited). Retrieved 2008-10-06. 
    Waterhouse, Robert (20 September 2006). "The Enquirer suspends publication". The North West Enquirer. The North West Enquirer. Archived from the original on 2007-04-03. Retrieved 2008-10-06. 
  164. Barnett, Mike (22 March 2007). "What's (not) on?". How-Do. How-Do. Retrieved 2007-11-06. 
  165. Manchester City Council : Questions to the Deputy Leader in 2007 retrieved 8 January 2010
  166. At the time of the twinning agreement, the city was in the German Democratic Republic and named Karl-Marx-Stadt.
  167. "Twinning link with LA". Manchester Evening News. Retrieved 2009-07-28. 
  168. "British Council Annual Report 2007–2008". British Councildate = 2008-05-31. Retrieved 2009-05-01. 
  169. Engineer, Ashgar Ali (2003). The Gujarat Carnage. Orient Longman. p. 196. ISBN 81-250-2496-4. 
  170. "Profile of the City Ahmedabad" (PDF). Ahmedabad Municipal Corporation Ahmedabad, Urban Development Authority and CEPT University, Ahmedabad. Ahmedabad Municipal Corporation. 2006. Retrieved 2008-07-22.  |coauthors= requires |author= (help)
  171. Fox, David (2007). Manchester Consuls. Lancaster: Carnegie Publishing. pp. vii–ix. ISBN 978-1-85936-155-9. 
    "Manchester Consular Association". Manchester Consular Association. Retrieved 2007-09-15. 
    "List of Consulates, Consulate Generals and High Commissioners". MCA (subsidiary of Sheffield University). Retrieved 2007-01-05. 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

valign = "top" style="font-size:90%"
  • వాస్తుశిల్పం
    • Hands, David; Parker, Sarah (2000). Manchester: A Guide to Recent Architecture. London: Ellipsis Arts. ISBN 1-899858-77-6. 
    • Hartwell, Clare (2001). Manchester. Pevsner Architectural Guides. London: Penguin Books. ISBN 0-14-071131-7. 
    • Hartwell, Clare; Hyde, Matthew, Pevsner, Nikolaus (2004). Lancashire: Manchester and the South-East. The Buildings of England. New Haven & London: Yale University Press. ISBN 0-300-10583-5. 
    • Parkinson-Bailey, John J. (2000). Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. ISBN 0-7190-5606-3. 
    • Robinson, John Martin (1986). The Architecture of Northern England. London: Macmillan. ISBN 0-333-37396-0. 
  • సాధారణం
    • Beesley, Ian (1988). Victorian Manchester and Salford. Keele: Ryburn. ISBN 1-85331-006-9. 
    • Hylton, Stuart (2003). A History of Manchester. Chichester: Phillimore & Company. ISBN 1-86077-240-4. 
    • Kidd, Alan J. (1993). Manchester. Town and City Histories. Keele: Ryburn. ISBN 1-85331-016-6. 
    • Price, Jane; Stebbing, Ben (eds.) (2002). The Mancunian Way. Manchester: Clinamen Press. ISBN 1-903083-81-8. 
    • Redhead, Brian (1993). Manchester: a Celebration. London: André Deutsch. ISBN 0-233-98816-5. 
    • Schofield, Jonathan (2005). The City Life Guide to Manchester. Manchester: City Life. ISBN 0-9549042-2-2. 
valign = "top" style="font-size:90%"
  • సంస్కృతి
    • Champion, Sarah (1990). And God Created Manchester. Manchester: Wordsmith. ISBN 1-873205-01-5. 
    • Gatenby, Phill (2002). Morrissey's Manchester: The Essential "Smiths" Tour. Manchester: Empire Publications. ISBN 1-901746-28-3. 
    • Haslam, Dave (2000). Manchester, England. New York: Fourth Estate. ISBN 1-84115-146-7. 
    • Lee, C. P. (2002). Shake, Rattle and Rain: popular music making in Manchester 1955–1995. Ottery St Mary: Hardinge Simpole. ISBN 1-84382-049-8. 
    • Lee, C. P. (2004). Like the Night (Revisited): Bob Dylan and the Road to the Manchester Free Trade Hall. London: Helter Skelter Publishing. ISBN 1-900924-33-1. 
    • Savage, John (editor) (1992). The Haçienda Must Be Built. Woodford Green: International Music Publications. ISBN 0-86359-857-9. 
  • క్రీడలు

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Spoken Wikipedia-2

Manchester గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo-en.png నిఘంటువు నిర్వచనాలు విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg పాఠ్యపుస్తకాలు వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg ఉదాహరణలు వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg మూల పుస్తకాల నుండి వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg చిత్రాలు మరియు మాద్యమము చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png వార్తా కథనాలు వికీ వార్తల నుండి

Wikivoyage has a travel guide for Manchester.

సంబంధిత సమాచారం[మార్చు]

మూస:UK cities మూస:LargestUKCities మూస:Manchester మూస:Greater Manchester మూస:NW England మూస:Commonwealth Games Host Cities