విజ్ఞానశాస్త్రం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
విజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది ప్రకృతి యొక్క పరదాను తొలగించడానికి చేసిన ఒక మనఃపూర్వక ప్రయత్నం.

మూస:Science విజ్ఞానశాస్త్రం (Latin: scientia నుండి అర్థం "విజ్ఞానం") అనేది ప్రపంచం గురించి పరీక్షించదగిన వివరణలు మరియు భావి కథనాలు రూపంలో విజ్ఞానాన్ని రూపొందించే మరియు నిర్వహించే ఒక రంగం.[1][2][3][4] నేటికి కూడా వాడుకలో ఉన్న ఒక పురాతన మరియు సమీప అర్థం ఏమిటంటే అరిస్టాటిల్ ప్రకారం, శాస్త్రీయ విజ్ఞానం అనేది తార్కికంగా మరియు హేతుబద్ధంగా వివరించగల విశ్వసనీయ విజ్ఞాన రంగం (కింది "చరిత్ర మరియు వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం" విభాగం చూడండి ).[5]

ఒక రకం విజ్ఞానం వలె ప్రామాణిక పురాతనత్వ విజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది తత్త్వ శాస్త్రానికి సమీప సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ప్రారంభ నవీన యుగంలో, "విజ్ఞాన శాస్త్రం" మరియు "తత్త్వశాస్త్రం" అనే రెండు పదాలను కొన్నిసార్లు ఆంగ్ల భాషలో ఒకదానికి ఒకటి ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించారు. 17వ శతాబ్దంనాటికి, "ప్రాకృతిక తత్త్వశాస్త్రం" (నేడు దీనిని "ప్రాకృతిక శాస్త్రం") అనే దానిని సాధారణంగా "తత్త్వ శాస్త్రం"కు భిన్నంగా పేర్కొంటారు.[6][7] అయితే, "విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని" ఒక అంశం గురించి విశ్వసనీయ విజ్ఞానాన్ని సూచించడానికి విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు, ఇదే విధంగా నేటికి కూడా గ్రంథాలయ విజ్ఞాన శాస్త్రం లేజా రాజకీయ విజ్ఞాన శాస్త్రం వలె నవీన పదాల్లో కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు.

ఆధునిక వాడుకలో, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని "తరచూ 'ప్రాకృతిక మరియు భౌతిక శాస్త్రం'తో పర్యాయపదాలు వలె పరిగణిస్తారు" మరియు కనుక ఇది భౌతిక ప్రపంచం మరియు వాటి న్యాయాల దృగ్విషయానికి సంబంధించి ఆ అధ్యయన రంగాలకు పరిమితం చేయబడింది, కొన్నిసార్లు పరిపూర్ణ గణిత శాస్త్రానికి మినహా సూచిస్తారు. సాధారణ వాడుకలో ఇది ప్రస్తుతం ప్రబలంగా ఉంది."[8] విజ్ఞాన శాస్త్రంలో భాగంగా అభివృద్ధి చేసిన "విజ్ఞాన శాస్త్రం" యొక్క ఈ సూక్ష్మ భావం కెప్లెర్ యొక్క న్యాయాలు, గెలీలియో యొక్క న్యాయాలు మరియు న్యూటన్ యొక్క గతి న్యాయాలు వంటి ప్రారంభ ఉదాహరణల ఆధారంగా "ప్రకృతి న్యాయాల"ను పేర్కొనడానికి ఒక విభిన్న రంగంగా మారింది. ఈ కాలంలో, ప్రాకృతిక తత్త్వశాస్త్రాన్ని "ప్రాకృతిక విజ్ఞాన శాస్త్రం" వలె సూచించడం సర్వసాధారణంగా మారింది". 19వ శతాబ్ద కాలంలో జరిగిన పరిశీలన ద్వారా, "విజ్ఞాన శాస్త్రం" అనే పదం ఎక్కువగా భౌతిక శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, భూగర్భ శాస్త్రం మరియు జీవ శాస్త్రాలతో సహా సహజ ప్రపంచం యొక్క అనుశాసన అధ్యయనంతో అనుబంధించబడుతుంది. ఈ అధ్యయనం కొన్నిసార్లు మానవ ఆలోచన మరియు సమాజం దృష్టిలో ఒక భాషా అనిశ్చిత స్థితిలో మిగిలిపోయింది, ఈ స్థితి ఈ విద్యా విషయక అధ్యయన రంగాలను సామాజిక శాస్త్రం వలె వర్గీకరించడం ద్వారా పరిష్కరించబడింది. అదే విధంగా, నేడు లాంఛనప్రాయ శాస్త్రం మరియు అనువర్తిత శాస్త్రం వంటి "శాస్త్రం" యొక్క సాధారణ శీర్షిక కింద పలు ఇతర ప్రధాన అనుశాసన అధ్యయనాలు మరియు విజ్ఞాన రంగాలు ఉనికిలో ఉన్నాయి.[9]

విషయ సూచిక

చరిత్ర మరియు శబ్ద ఉత్పత్తి శాస్త్రం[మార్చు]

బోస్టన్ పబ్లిక్ గ్రంథాలయం ఎదురుగా "విజ్ఞాన శాస్త్రం" యొక్క మానవీకరణ

సహజ ప్రపంచం యొక్క అనుశాసన అనుభావిక పరిశీలనల వివరణలు సాంప్రదాయక పురాతనత్వం నుండి ఉనికిలో ఉంది (ఉదాహరణకు, అరిస్టాటిల్ మరియు ప్లినే ది ఎల్డర్‌లచే), మరియు మధ్య యుగాల నుండి శాస్త్రీయ పద్ధతులు అమలు చేయబడుతున్నాయి (ఉదాహరణకు, అల్హాజెన్ మరియు రోజెర్ బాకన్‌లచే), ఆధునిక శాస్త్రం యొక్క నిశాంతం సాధారణంగా ప్రారంభ ఆధునిక కాలం నుండి ఉనికిలో ఉంది, దీనిని 16వ మరియు 17వ శతాబ్దాల్లో శాస్త్రీయ విప్లవంగా సూచించేవారు.[10] ఈ కాలం అరిస్టాటిల్ యొక్క కారణ సిద్ధాంతం వంటి అధిభౌతిక సమస్యలతో ఆందోళనలను మినహాయిస్తూ "ప్రకృతి నియమాల"ను పేర్కొనడానికి ఉద్దేశించిన పరిశోధన ప్రయోగాలచే సహజ ప్రపంచాన్ని అధ్యయనానికి నూతన మార్గం ద్వారా గుర్తింపు పొందింది.[11]

Rapid accumulation of knowledge, which has characterized the development of science since the 17th century, had never occurred before that time. The new kind of scientific activity emerged only in a few countries of Western Europe, and it was restricted to that small area for about two hundred years. (Since the 19th century, scientific knowledge has been assimilated by the rest of the world).

— Joseph Ben–David, 1971.[10]

ఈ ఆధునిక శాస్త్రం ఒక పురాతన మరియు ప్రముఖ రంగం నుండి అభివృద్ధి చెందింది. "science" అనే పదం పాత ఫ్రెంచ్ నుండి తీసుకోబడింది మరియు దీనిలోకి లాటిన్ నుండి వచ్చింది, scientia ఇది లాటిన్‌లోని "knowledge"కు గల పలు పదాల్లో ఒకటి.[12][13] తాత్విక సందర్భాల్లో, scientia మరియు "science" అనే పదాలను గ్రీకు పదం epistemēను అనువదించడానికి ఉపయోగించేవారు, ఈ పదం గ్రీకు తత్త్వశాస్త్రంలో ప్రధానంగా అరిస్టాటిల్ దృష్టిలో బలమైన ఆధారాల నుండి తార్కికంగా అభివృద్ధి చేసిన ఒక విశ్వసనీయ విజ్ఞాన రకం వలె ఒక నిర్దిష్ట వివరణను సాధించింది మరియు దీనిని చర్చించవచ్చు మరియు నేర్చుకోవచ్చు. ఆధునిక శాస్త్రానికి విరుద్ధంగా, అరిస్టాటిల్ యొక్క ప్రభావవంతమైన అవధారణ ముడి సమాచారం నుండి విశ్వ నియమాలను పేర్కొనేందుకు "సైద్ధాంతిక" దశలపై ఉంది మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రంలో భాగంగా మాత్రమే అనుభవాన్ని మరియు ముడి సమాచారాన్ని సేకరించే అంశంగా పరిగణించబడలేదు.[14]

మధ్య యుగాలు నుండి విశదీకరణ వరకు, science లేదా scientia ను ఈ విస్తృత పరిధిలో ఉపయోగించడం కొనసాగింది, ఈ విధంగా 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది.[15] కనుక "విజ్ఞాన శాస్త్రం" అనేది ఆ సమయంలో తత్త్వశాస్త్రం యొక్క చాలా విసృత అర్థం వంటి అర్థాన్నే కలిగి ఉండేది. ఫ్రెంచ్, స్పానిష్, పోర్చుగీస్ మరియు లాటిన్ భాషలతో సహా ఇతర లాటిన్ ప్రభావిత భాషల్లో, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని సూచించే పదం కూడా ఇదే అర్థాన్ని కలిగి ఉండేది.

18వ శతాబ్దానికి ముందు, ఆంగ్ల భాష మాట్లాడేవారిలో ప్రకృతి యొక్క అధ్యయనానికి సూచిత పదం "సహజ తత్త్వశాస్త్రం", ఇతర తత్త్వ శాస్త్ర అనుశాసనాలను (ఉదా. తార్కిక, అధిభౌతిక శాస్త్రం, జ్ఞానమీమాంస, నీతిశాస్త్రం మరియు సౌందర్య శాస్త్రం) సాధారణంగా "నైతిక తత్త్వశాస్త్రం" వలె సూచిస్తారు. (నేడు, "నైతిక తత్త్వ శాస్త్రం" అనేది దాదాపు "నీతిశాస్త్రం" యొక్క పర్యాయపదం వలె పరిగణిస్తున్నారు.) విజ్ఞాన శాస్త్రం ఫ్రాంకిస్ బాకన్ వంటి ప్రజలచే ప్రాయోగిక శాస్త్ర పద్ధతి యొక్క ప్రాముఖ్యత యొక్క బలమైన ప్రోత్సాహంతో ఇతర విజ్ఞాన శాస్త్రాల కంటే మరింత బలంగా సహజ తత్త్వ శాస్త్రంతో అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంది. బాకన్‌తో, సిద్ధాంతీకరణను ఉద్ఘాటించిన మరియు ముడి సమాచార సేకరణను విజ్ఞాన శాస్త్రంలో భాగంగా పరిగణించని అరిస్టాటిల్ ప్రభావం యొక్క విస్తృత మరియు బహిరంగ విమర్శతో ప్రారంభమైంది. ఒక వ్యతిరేక స్థానం సాధారణంగా మారింది: స్పష్టమైన మరియు ఉపయోగకర ముడి సమాచారాన్ని క్రమ సేకరణ అనేది విజ్ఞాన శాస్త్రంలో చాలా క్లిష్టమైనదిగా చెప్పవచ్చు, ఇది ఇతర కొన్ని రంగాల్లో సులభమైన పద్ధతిగా పేర్కొంటారు.

అయితే ఆంగ్లంలో "science" అనే పదాన్ని 17వ శతాబ్దంలో ఒక నిర్దిష్ట విధిని ఖచ్చితంగా సాధించడానికి ఒక సూచన వలె ఉపయోగించగల విజ్ఞానం యొక్క అరిస్టాటిల్ అభిప్రాయాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగించారు. ఈ కాలంలో "natural philosophy" పదం యొక్క స్థిత్యంతరిత వాడుకపరంగా, 1690లో తత్వవేత్త జాన్ లాక్ "సహజ తత్త్వ శాస్త్రాన్ని ఒక విజ్ఞాన శాస్త్రంతో రూపొందించలేము" అని రాశాడు.[16] అయితే, లాక్ 'విజ్ఞానశాస్త్రం' అనే పదాన్ని ఆధునిక అర్థంలో ఉపయోగించి ఉండక పోవచ్చు, కాని 'పకృతి తత్వశాస్త్రం' అనేది గణితశాస్త్రం మరియు తర్కశాస్త్రంలాగా నిర్ణయించబడదు.[17]


లాక్ ఊహకు భిన్నంగా, 19వ శతాబ్ది ప్రారంభం నాటికి ప్రకృతి తత్వశాస్త్రం అనేది తత్వశాస్త్రం నుండి వేరుపడటం ప్రారంభించింది. అయితే ఇది తరచుగా విస్తృతార్థాన్ని నిలుపుకొంది. అనేక సందర్భాల్లో, విజ్ఞానశాస్త్రం అనేది ఏ అంశం గురించైనా విశ్వసనీయమైన జ్ఞానం వైపు నిలబడటం కొనసాగింది, ఇదేరీతిలో, ఇది ఈనాటికీ లైబ్రరీ సైన్స్, పొలిటికల్ సైన్స్స, మరియు కంప్యూటర్ సైన్స్ వంటి ఆధునిక పదబంధాలలో విస్తృతార్థంలో (ఈ కథనం పరిచయంలో చూడండి) నేటికీ ఉపయోగించబడుతోంది. సైన్స్‌ ,కి ఉన్న మరింత సంకుచితార్థంలో, ప్రకృతి తత్వశాస్త్రం అనేది మరింత స్పష్టంగా నిర్వచించబడిన సూత్రాల (గెలీలీయో సూత్రాలు కెప్లర్ సూత్రాలు, మరియు న్యూటన్ చలన సూత్రాలతో మొదలయ్యాయి) విస్తృత సముదాయంతో ముడిపడినందువల్ల, ప్రకృతి తత్వశాస్త్రమనేది సామాన్యశాస్త్రం -నేచురల్ సైన్స్-గా మరింత ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. 19వ శతాబ్దం సాగే క్రమంలో, సైన్సును ప్రాకృతిక ప్రపంచ అధ్యయనంతో (అంటే మానవేతర ప్రపంచం) ముడిపెట్టి చూసే ధోరణి పెరుగుతూ వచ్చింది. ఈ పరిణామం కొన్ని సార్లు మానవ చింతన మరియు సమాజ అధ్యయనాన్ని (ఆ శతాబ్ది ముగింపులో మరియు తదుపరి శతాబ్దం నాటికి (సామాజిక శాస్త్రం అంటూ పిలవబడుతూ వచ్చింది) భాషా శాస్త్రపరమైన అర్థంలో వదిలివేస్తూ వచ్చింది.[18]

19వ శతాబ్ది పొడవునా, అనేకమంది ఆంగ్లభాషా వ్యవహర్తలు సైన్సును (అంటే ప్రకృతి శాస్త్రాలు) ఇతర అన్ని విజ్ఞాన శాస్త్ర రూపాలనుంచి అనేక రకాలుగా వేరు చేయడం పెరగసాగింది. ఇప్పుడు ప్రకృతి తత్వశాస్త్రంలో ఆవిష్కరణలు ఎలా జరపాలి అనే అంశంపై దృక్పథం భాగాన్ని ప్రస్తావించే సుపరిచితమైన వ్యక్తీకరణ “శాస్త్రీయ పద్ధతి,”ని ఆనాటివరకు దాదాపుగా ఉపయోగించేవారు కారు. కాని ఇది 1870 తర్వాత విస్తృతంగా వ్యాప్తిలోకి వచ్చింది. అయితే దీనితో ముడిపడి ఉన్న అన్ని అంశాలపై సంపూర్ణ అంగీకారం దాదాపు తక్కువగానే ఉండేది. సైంటిస్టు అనే పదం క్రమానుగతంగా పనిచేసే ప్రకృతి తత్వవేత్తను ప్రస్తావిస్తుంది, ( సహజజ్ఞానానికి లేదా వాస్తవిక జ్ఞానానికి వ్యతిరేకంగా) దీనిని విలియం వేవెల్ 1833లో కనిపెట్టాడు.[19] శాస్త్రాన్ని నేర్చుకున్న వ్యక్తుల ప్రత్యేక బృందంగా సైంటిస్టుపై చర్చ, వీరి గుణాలు చర్చకు తీస్తున్నప్పటికీ, 19వ శతాబ్ది మలిదశలో పెరుగసాగింది.[18] మొదట్లో ప్రజలు ఈ పదాలను వాస్తవార్థంలో తీసుకున్నప్పటికీ, వీరు అంతిమంగా శాస్త్రాన్ని అలవాటైన శాస్త్రీయపద్దతి యొక్క మరియు దాని నుంచి పుట్టుకొచ్చిన సంకుచితార్థంలో వర్ణించారు. ఇది ఇతర మానవ పరిశ్రమ యొక్క ఇతర రంగాల నుంచి పూర్తిగా వేరుపడి ఉంది.

20వ శతాబ్ది నాటికి, ప్రపంచం గురించిన ప్రత్యేక జ్ఞాన విభాగంగా కొద్దిమంది ప్రత్యేక వ్యక్తుల బృందంచే ఆచరించబడి, విశిష్ట పద్ధతితో ఆచరించబడిన సైన్స్ యొక్క ఆధునిక భావన తప్పనిసరై ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఇది "శాస్త్రీయ" వైద్యం, ఇంజనీరింగ్, అడ్వర్టయిజింగ్ లేదా మాతృత్వం వంటి శీర్షికలతో అనేక రంగాలకు చట్టబద్ధత కల్పించడానికి ఉపయోగించబడింది.[18] 20వ శతాబ్దిలో సైన్స్ మరియు టెక్నాలజీ మధ్య అనుసంధానాలు మరింత బలంగా పెరిగాయి. మార్టిన్ రీస్ వివరించినట్లుగా, శాస్త్రీయ అవగాహన మరియు సాంకేతిక జ్ఞానంలో పురోగతి పరస్పరం కలిసిపోయాయి మరియు ఒకటి మరొకదానికి ప్రాణాధారంలా మారాయి.[20]

రిచ్చర్డ్ ఫిన్మన్ సైన్స్ గురించి తన విద్యార్థులకు ఇలా వివరించాడు: "సైన్స్ సూత్రం, నిర్వచనం దాదాపు ఇలా ఉంటాయి: మొత్తం విజ్ఞాన పరీక్ష ప్రయోగమే. ప్రయోగం అనేది శాస్త్రీయ 'సత్యం' యొక్క ఏకైక తీర్పరి అయితే జ్ఞానం యొక్క మూలం ఏమిటి? పరీక్షించబడుతున్న సూత్రాలు ఎక్కడినుంచి వచ్చాయి? ప్రయోగం, తనంతట తానుగా ఈ సూత్రాలను రూపొందించడంలో తోడ్పడుతుంది, అంటే అది సూచనల రూపంలో మనకు ఇస్తుందనే అర్థంలో. అయితే ఈ సూత్రాలనుంచి గొప్ప సాధారణీకరణలను రూపొందించడానికి ఊహాశక్తి కూడా అవసరమవుతుంది — మామూలుగా చెప్పాలంటే అద్భుతాలను ఊహించడం, అయితే వీటన్నిటి వెనుక అనేక కొత్త నమూనాలు ఉంటాయి, తర్వాత మనం సరైనదాన్నే ఊహించామా అని నిర్ధారించుకోడానికి ప్రయోగం చేయాల్సి ఉంటుంది." ఫెన్మన్ కూడా ఇదే విషయం చెప్పాడు, "...ఇక్కడ విస్మరించడం అనే విస్తృత సరిహద్దు ఉంటోంది...నేర్చుకోలేని వాటికోసం లేదా మరోవిధంగా చెప్పాలంటే సరిదిద్ద బడడానికి గాను, విషయాలను మనం నేర్చుకోవలసి ఉంటుంది."[21]

ప్రాధమిక వర్గీకరణలు[మార్చు]

శాస్త్రీయ రంగాలు సాధారణంగా రెండు ప్రధాన బృందాలుగా విభజింపబడ్డాయి: ప్రకృతి శాస్త్రాలు, ఇవి (జీవసంబంధమైన ప్రాణంతోపాటు) ప్రకృతి దృగంశాన్ని అధ్యయనం చేస్తాయి మరియు మానవ ప్రవర్తన మరియు సమాజాలను అధ్యయనం చేసే సామాజిక శాస్త్రాలు ఈ బృంద విభజనలు అనుభవంపై ఆధారపడిన శాస్త్రాలు, అంటే విజ్ఞానం తప్పకుండా పరిశీలనాయోగ్యమైన దృగంశంపై ఆధారపడి ఉండాలి మరియు అదే పరిస్థితులలో పనిచేసే ఇతర పరిశోధకులు చేసే నిర్ధారణలలో ఇది పరీక్షించబడి నెగ్గగలగాలి.[2] పరస్పర క్రమశిక్షణాయుతమైన బృందాలుగా చేయబడిన మరియు ఇంజినీరింగ్ మరియు వైద్య శాస్త్రాలకు సంబంధించిన రంగాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ వర్గీకరణలలో ప్రత్యేకీకరించబడిన శాస్త్రీయ రంగాలు ఉన్నాయి వీటిని ఇతర శాస్త్ర రంగాలలో భాగాలుగా పొందుపర్చబడతాయి కాని తరచుగా తమ సొంత పదజాలాన్ని మరియు ప్రత్యేకతను కలిగి ఉంటాయి.[22]

నియత శాస్త్రం,[23][24]గా వర్గీకరించబడిన గణితశాస్త్రం అనుభవవాద శాస్త్రాలతో (ప్రకృతి మరియు సామాజిక శాస్త్రాలు) పోలికలు మరియు విభేదాలను కలిగి ఉంది. ఇది అనుభవవాద శాస్త్రాలను పోలివుంది ఇది ఒక జ్ఞానరంగానికి చెందిన వస్తుగత, జాగ్రత్తతో కూడిన, క్రమానుగత అధ్యయనంతో కూడుకుని ఉంటుంది; ఇది అనుభవవాద పద్ధతుల కంటే ఒక పూర్వ పద్ధతిని ఉపయోగించి, తన జ్ఞానాన్ని నిర్ధారించే తన పద్ధతి కారణంగా వైవిధ్యంతో ఉంటుంది. సాంఖ్యకశాస్త్రం మరియు తర్కశాస్త్రంని కలిగి ఉండే నియత శాస్త్రాలు అనుభావిక శాస్త్రాలకు ప్ర్రాణాధారమైనటువంటిది. నియత శాస్త్రంలో కీలమైన ముందంజలు అనుభావిక శాస్త్రాలలో చరచుగా ప్రధాన పురోగతికి దారితీశాయి. వస్తువులు ఎలా పనిచేస్తాయి (ప్రకృతి శాస్త్రాలు) మరియు ప్రజలు ఎలా ఆలోచిస్తారు, ఎలా వ్యవహరిస్తారు (సామాజిక శాస్త్రాలు) అనే అంశాన్ని కనుగొనడంలో, వర్ణించడంలో పరికల్పన, సిద్ధాంతాలు, మరియు సూత్రాలు రూపకల్పనకు నియతి శాస్త్రాలు తప్పనిసరి[2]

శాస్త్రీయ పద్ధతి[మార్చు]

శాస్త్రీయ పద్ధతి అనేది ప్రకృతి ఘటనలను ఒక పునరుత్పత్తి చేయదగిన రీతిలో వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి మరియు ఈ వివరణలను మరింత ఉపయోగకరమైన అంచనాలను చేయడానికి ఉపయోగించుకుంటాయి. ప్రకృతి దృగంశాన్ని పరిశీలించడం ద్వారా ఇది పాక్షికంగా చేయబడుతుంది, కాని నియంత్రిత పరిస్థితులలో ప్రకృతి ఘటనలను ప్రేరేపించడానికి ప్రయత్నించే ప్రయోగమూల జ్ఞానం ద్వారా కూడా ఇది చేయబడుతుంది. దాని సంపూర్ణత దృష్ట్యా, అత్యంత సృజనాత్మక సమస్యా పరిష్కారంకోసం ఒక శాస్తీయ పద్ధతి అనుమతించబడుతుంది, ఈ క్రమంలో దాని వినియోగదార్ల స్వీయగత పాక్షికతకు సంబంధించిన ఎలాంటి ప్రభావాలనైనా ఇది కనిష్టపరుస్తుంది. (పేరు పెట్టాలంటే నిర్ధారణ పాక్షికత)[25]

ప్రాథమిక మరియు అనువర్తిత పరిశోధన[మార్చు]

శాస్త్రీయ పరిశోధన నిర్దిష్ట సమస్యలవైపు పరిశోధనను అనువర్తింపజేస్తుంది, మన అవగాహనలో చాలా భాగం ప్రాథమిక పరిశోధన యొక్క ఆసక్తి జనిత బాధ్యతనుంచి వస్తూంటుంది. ఇది పథక రచన చేయబడని లేదా కొన్నిసార్లు ఊహించదగిన సాంకేతిక పురోగతి ఎంపికలకు కూడా దారితీస్తుంటుంది. "ప్రాథమిక పరిశోధన ఉపయోగం అంటే ఏమిటి?" అనే ప్రశ్నకు సమాధానమిస్తున్నప్పుడు మైఖేల్ ఫారడే ఈ అంశాన్ని ప్రతిపాదించారు. అతడిలా స్పందించాడు "అయ్యా, కొత్తగా పుట్టిన పిల్లవాడి ఉపయోగం ఏమిటి?".[26] ఉదాహరణకు, మానవ నేత్రంలోని రాడ్ సెల్స్ లోని ఎరుపుకాంతి ప్రభావాలపై జరిగిన పరిశోధన ఎలాంటి ఆచరణవాద ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు కనిపించలేదు. అదే సమయంలో మన రాత్రి చూపు ఎర్రకాంతివల్ల ఇబ్బందికి గురికాదు అనే విషయం కనిపెట్టడంతో, యుద్ధ విమానాలన్నింటిలోని కాక్‌పిట్‌లలో సైన్యాలు ఎర్ర లైట్‌ని ఉపయోగించడానికి దారితీసింది.[27] ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే, ప్రాథమిక పరిశోధన జ్ఞాన శోధన అనువర్తిత పరిశోధన అనేది ఈ జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి వాస్తవ సమస్యల పరిష్కారానికి చేసే శోధన. చివరగా, ప్రాధమిక పరిశోధన సైతం అనూహ్య మలువులు తిరగవచ్చు, మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతి సజ్జీకరణ భాగ్యంని నిర్మించడంలో కూడా ఒక అర్థం ఉంది.

ప్రయోగాత్మక విజ్ఞానం మరియు పరికల్పన[మార్చు]

DNA తెలిసిన అన్ని జీవుల జన్యు నిర్మాణాన్ని గుర్తిస్తుంది

ఒక దృగంశం యొక్క పరిశీలనలపై ఆధారపడి, శాస్త్రజ్ఞులు ఒక నమూనాను రూపొందిస్తారు. ఇది తర్క, భౌతిక లేదా గణాంక ప్రాతినిధ్య అర్థంలో దృగ్విషయాన్ని వివరించడం లేదా వర్ణించడానికి చేసే ప్రయత్నం. అనువపూర్వమైన ఆధారం సమీకరించబడినందున, శాస్త్రజ్ఞులు దృగ్విషయాన్ని వివరించడానికి ఒక పరికల్పనను సూచిస్తారు. పరికల్పన అనేది పిసినారితనం (దీన్ని "ఒకామ్స్ రేజర్" అని కూడా పిలుస్తున్నారు) వంటి సూత్రాలను ఉపయోగించి సూత్రీకరించబడుతుంది, మరియు నిలకడతనాన్ని‌ ఇవి సాధారణంగా ఊహిస్తాయి - ఇది దృగ్విషయానికి సంబంధించిన ఆమోదిత సత్యాలతో సరిగ్గా అమరిపోతాయి. ఈ కొత్త వివరణ ప్రయోగం లేదా పరిశీలన ద్వారా రుజువు చేయబడిన దోషరహిత అంచనాలను రూపొందించడానికి ఉపయోగించబడింది. ఒక పరికల్పన అసంతృప్తికరమైనదని రుజువైనప్పుడు, ఇది సవరించబడుతుంది లేదా వదిలివేయబడుతుంది. ప్రయోగాత్మక విజ్ఞానం అనేది ప్రత్యేకించి (సహసంబంధ అవాస్తవాన్ని అధిగమించడానికి) గాను సకారణ సంబంధాలను నెలకొల్పడానికి తోడ్పడే ఒక ముఖ్యమైన శాస్త్రం.

కార్యాచరణీకరణ కూడా విభిన్న రంగాలలో పరిశోధనను సమన్వయించడంలో ముఖ్య పాత్ర నిర్వహిస్తోంది.

ఒకసారి ఒక పరికల్పన పరీక్షలో నిలబడ్డాక, అది ఒక శాస్త్రీయ సిద్ధాంత చట్రంలోకి స్వీకరించబడుతుంది ఇది కొన్ని ప్రాకృతిక దృగ్విషయాల యొక్క ప్రవర్తనను వర్ణించడం కోసం తర్కబద్ధమైన కారణం, స్వీయ నిలకడ కలిగిన నమూనా లేదా చట్రం. ఒక సిద్ధాంతం ప్రత్యేకించి పరికల్పన కంటే విస్తృతమైన దృగ్విషయ సముదాయాల ప్రవర్తనను వర్ణిస్తుంది; సాధారణంగా, భారీసంఖ్యలోని పరికల్పన ఒక ఏకైక సిద్ధాంతం ద్వారా తార్కికంగా కట్టుబాటుకు గురై ఉంటుంది. కాబట్టి సిద్ధాంత అనేది అనేక ఇతర పరికల్పనలను వివరించే ఒక పరికల్పన. ఆ అర్థంలో సిద్ధాంతాలు పరికల్పనల వంటి ఒకే రకమైన శాస్త్రీయ సూత్రాలకు అనుగుణంగా సూత్రీకరించబడి ఉంటాయి.

ప్రయోగాలు చేస్తున్నప్పుడు శాస్త్రజ్ఞులు ఒక ఫలితం కంటే మరొక ఫలితానికి ప్రాధాన్యమిస్తుండవచ్చు, కాబట్టి, సైన్స్ అనేది మొత్తంమీద ఈ వివక్షతను తొలగించగలుగుతుందని చెప్పడం చాలా ముఖ్యం.[28][29] ఇది జాగ్రత్తతో కూడిన ప్రయోగశీలమైన డిజైన్ ద్వారా, పారదర్శకత ద్వారా, మరియు ప్రయోగాత్మక ఫలితాల సమవీక్షణం ద్వారా మరే ఇతర నిర్ధారణల ద్వారా అయినా సాధించబడుతుంది.[30][31] ఒక ప్రయోగ ఫలితాలు ప్రకటించిన లేదా ప్రచురించిన తర్వాత, ఆ పరిశోధన ఎలా నిర్వహించబడిందని డబుల్ చెక్ చేయడం, మరియు ఆ ఫలితాలపై ఎంతమేరకు ఆధారపడవచ్చో నిర్ధారించడానికి మరిన్ని ప్రయోగాలు నిర్వహించడం స్వతంత్ర పరిశోధకులకు సాధారణ అభ్యాసంగా ఉంటుంది.[32]

నిశ్చయత్వం మరియు సైన్స్[మార్చు]

శాస్త్రీయ సిద్ధాంతం అనేది ప్రయోగానుభవంlతో కూడి ఉంటుంది, ఇది కొత్త ఆధారం సమర్పించబడినప్పుడు అన్నివేళలా, దోషనిరూపణకు సిద్ధంగా ఉంటుంది. అంటే సైన్స్ అనేది దోషనిరూపణ భావనను ఆమోదిస్తున్నందున ఏ సూత్రం కూడా ఖచ్చితంగా నిశ్చయం అని ఎన్నడూ పరిగణించబడలేదు. శాస్త్ర తత్వవేత్త కార్ల్ పాప్పర్ నిశ్చయత్వం నుంచి నిజాన్ని సూటిగా వేరుపరుస్తుంది. శాస్త్రీయ విజ్ఞానం "సత్యాన్వేషణ కొరకు శోధనలో నిలకడతనంతో" కూడి ఉంటుందని ఇతడు రాశాడు, కాని "ఇది నిశ్చయత్వం కోసం శోధన కాదు ... మానవ విజ్ఞానం మొత్తంగా దోషభూయిష్టమైంది కాబట్టి అది అనిశ్చితత్వంతో కూడి ఉంటుంది.[33]"

విజ్ఞాన శాస్త్ర విలువ చట్టబద్ధతపై అనుమానాలు ఉన్నప్పటికీ, ది ఫ్లాట్ ఎర్త్ సొసైటీ ఇప్పటికీ అనుమానాస్పద అంశాలను ఎంతవరకు సాధించవచ్చో ఒక ఉదాహరణ వలె మంచి గుర్తింపు పొందింది

సిద్ధాంతాలు చాలా అరుదుగా మన అవగాహనలో పెద్ద మార్పులు తీసుకువస్తుంటాయి. మనస్తత్వ శాస్త్రవేత్త కీత్ స్టనోవిచ్ ప్రకారం, మూలమలుపు వంటి పదాలను మీడియానే మోతాదుకు మించి ఉపయోగిస్తుండవచ్చు, దీంతో సైన్స్ ప్రతిదాన్ని నిరంతరం రుజువు చేస్తూవస్తూంటుందని ప్రజల్లో ఒక భావనకు దారి తీస్తోంది.[34] సాపేక్ష సిద్ధాంతం వంటి సుప్రసిద్ధ ఘటనలు ఉంటున్నాయి, వీటికి సంపూర్ణ పునర్ భావనీకరణలు అవసరమవుతాయి, ఇవి పూర్తి మినహాయింపులుగా ఉంటున్నాయి. శాస్త్రంలో విజ్ఞానం అనేది విభిన్న రకాల శాస్త్ర రంగాలలో, వివిధ పరిశోధకుల ద్వారా నిర్వహించబడిన వివిధ ప్రయోగాల నుంచి వచ్చిన సమాచారం యొక్క క్రమానుగత విశ్లేషణ నుంచి సాధించిబడినట్టిది.[35] సిద్ధాంతాలనేవి తాము పరీక్షించబడిన మరియు నిర్ధారించబడిన స్థాయిలకు, అలాగే శాస్త్రీయ సముదాయంలో వాటి ఆమోదానికి అనుగుణంగా విభిన్నంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, హీలియోకేంద్రక సిద్ధాంతం, పరిణామ సిద్ధాంతం, మరియు క్రిమి సిద్ధాంతం వంటివి ఆచరణలో వాస్తవమైనవని గుర్తించబడినప్పటికీ ఇవి ఇప్పటికీ "సిద్ధాంతం" అనే పేరును తగిలించుకుంటున్నాయి.[36]

తత్వవేత్త బార్రీ స్ట్రౌడ్ దీనికి మరింతగా జోడిస్తూ, "విజ్ఞానం" పదానికి ఉత్తమ నిర్వచనం పోటీపడుతున్నప్పటికీ, ఇది సందేహాస్పదంగా ఉంటుందని, మరియు సరైనది కానిది సరైనదానితో పోటీపడుతుందనే సంభావ్యత ను ప్రదర్శిస్తుంటుందని చెప్పాడు. వ్యంగ్యాత్మకంగా అప్పుడు, శాస్త్రజ్ఞుడు అవలంబించే నిర్దిష్ట శాస్త్రీయ పద్ధతి ఒక్కోసారి అవి నిజాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ వాటిని సందేహిస్తూ ఉంటుంది.[37] 0}దోషనిరూపణ వాది C. S. పియర్స్ వాదిస్తూ, విచారణ అంటేనే వాస్తవ సందేహాన్ని పరిష్కరించేందుకు చేసే పోరాటమని, కేవలం పోరాటం, మాటలు లేదా తీవ్రమైన సందేహం నిష్ప్రయోజనకరమని అన్నాడు[38]—అదే సమయంలో సాధారణ జ్ఞానంపై విమర్శా రహితంగా ఆధారపడటం కంటే నిజమైన సందేహాన్ని పరిష్కరించటానికి విచారణ ప్రయత్నించాలని చెప్పాడు.[39] నిజమైన శాస్త్రాలు ఏ ఒక్క అంశం యొక్క సారాంశపు గొలుసును మాత్రమే విశ్వసించవని, (దాని బలహీనమైన లింకు కంటే ఎక్కువ శక్తివంతం కానిదానిని), అయితే సన్నిహితంగా అనుసంధించబడిన బహుళ మరియు విభిన్న వాదనల సారాంశాన్ని మాత్రమే అవి విశ్వసిస్తాయని ఇతడు చెప్పాడు.[40]

శాస్త్రం "మ్యాజిక్ బుల్లెట్‌"ను శోధించడానికి పూనుకోవని స్టనోవిచ్ కూడా నొక్కి చెప్పాడు. అది ఏకైక కారణ లోపభూయిష్టతను అధిగమిస్తుందని కూడా అన్నాడు. దీనర్థం ఏమిటంటే, ఒక శాస్త్రజ్ఞుడు "ఏది కారణం..." అని మాత్రమే అడగబోవని, అందుకు బదులుగా "ఏవి అత్యంత ప్రధానమైన కారణాలు గా ఉంటున్నాయి..."అని అడుగుతాయి. శాస్త్రాలలో మరింత సూక్ష్మ రంగాలకు (ఉదా. మానసిక తత్వశాస్త్రం, అంతరిక్ష శాస్త్రంవంటివి) ఇవి మరీ ప్రత్యేకంగా వర్తిస్తాయి.[41] అయితే, పరిశోధన అనేది ఏకకాలంలో కొత్త అంశాలను విశ్లేషిస్తుంది, కాని ఇది పరిగణించడానికి అత్యంత ప్రధానమైన అంశాల సుదీర్ఘ జాబితాకు చేర్చడానికి మాత్రమే ఇలా జరుగుతుంది.[41] ఉదా: ఒక వ్యక్తికి చెందిన వ్యక్తిగత జన్యుశాస్త్రం వివరాలను మాత్రమే తెలుసుకోవడం లేదా వారి చరిత్ర లేదా పెంపకం లేదా ప్రస్తుత పరిస్థితి వంటివి మాత్రమే ప్రవర్తనను వివరించక పోవచ్చు, కాని మిళితమైన ఉన్న అన్ని అంశాలపై లోతైన అవగాహనను కలిగి ఉంటే అది మరింత ఊహాత్మకంగా ఉంటుంది.

గణితశాస్త్రం[మార్చు]

ప్రఖ్యాత మిచెల్సన్-మోర్లే ప్రయోగం నుండి సమాచారం

గణితశాస్త్రం శాస్త్రాలకు అత్యవసరమైనట్టిది. సైన్స్‌లో గణితశాస్త్రం యొక్క ముఖ్య విధి ఏమిటంటే, శాస్త్రీయ నమూనాల వ్యక్తీకరణలో అది నిర్వహించే పాత్రే. కొలమానాలను సేకరించడం, పరిశీలించడం, పరికల్పన చేయడం, ఊహించడం వంటి పనులకు తరచుగా గణితశాస్త్రాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించుకోవలసి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, అంకగణితము, బీజగణితము, జ్యామితి, త్రికోణమితి మరియు కలనగణితం వంటివి భౌతికశాస్త్రంకి అత్యవసరమైనట్టివి. వాస్తవంగా, సంఖ్యా సిద్ధాంతం మరియు టోపోలజీ వంటి "శుద్ధ" రంగాలతో సహా, గణితశాస్త్రం యొక్క ప్రతి విభాగమూ సైన్స్‌లో అనువర్తనలను కలిగివుంది.

సాంఖ్యక పద్ధతులు, డేటాను సంశ్లేషించి, విశ్లేషించడానికి ఉన్న గణితశాస్త్ర పద్ధతులు, ఇవి ప్రయోగ ఫలితాలలో వ్యత్యాసపు శ్రేణిని, ఆధారపడదగిన స్థాయిని అంచనా వేయడానికి శాస్త్రజ్ఞులకు అనుమతిస్తాయి. ప్రకృతి శాస్త్రాలు మరియు సామాజిక శాస్త్రాలు రెండింటికి సంబంధించిన అనేక రంగాలలో సాంఖ్యక విశ్లేషణ ప్రాథమిక పాత్ర పోషిస్తుంది.

కంప్యుటేషనల్ సైన్స్ వాస్తవ ప్రపంచ పరిస్థితులను ఉద్దీపింపజేయడానికి గణన శక్తిని అనువర్తింపజేస్తాయి, ఇవి నియత గణితశాస్త్రం ఒక్కటి సాధించేదానికంటే ఎక్కువగా శాస్త్రీయ సమస్యలను మరింత చక్కగా అర్థం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. పారిశ్రామిక మరియు అనువర్తిత గణితశాస్త్ర సమాజం ప్రకారం, గణన అనేది ఇప్పుడు శాస్త్రీయ విజ్ఞానాన్ని పురోగమింపజేయడంలో సిద్ధాంతం మరియు ప్రయోగాలంత ముఖ్యంగా మారింది.[42]

గణితశాస్త్రం తనకు తానుగా ఒక శాస్త్రంగా సరిగా వర్గీకరించబడిందా అనే అంశం కొంత వాదనకు తావిస్తోంది. కొంతమంది చింతనాపరులు గణితశాస్త్రజ్ఞులను శాస్త్రవేత్తలుగా చూస్తున్నారు, ఎందుకంటే దీనిలో భౌతిక ప్రయోగాలు తప్పనిసరి కాదు లేదా గణిత ఆధారాలు ప్రయోగాలకు సమానమైనట్టివి కావు. ఇతరులు గణితశాస్త్రాన్ని శాస్త్రంగా చూడటం లేదు, ఎందుకంటే దాని సిద్ధాంతాలు మరియు పరికల్పనల విషయంలో దీనికి ప్రయోగపరమైన పరీక్ష అవసరం లేదు. గణితశాస్త్రపరమైన సిద్ధాంతాలు మరియు సూత్రాలు అనేవి తార్కిక ఉత్పాదనల ద్వారా పొందబడతాయి, ఇవి అంతేకాని శాస్త్రీయ పద్ధతిలా తెలిసిన ప్రయోగవాద పరిశీలన మరియు తార్కిక హేతువుల కలయికగా ఉండటం కంటే, ప్రత్యక్ష ప్రమాణ వ్యవస్థలను ఊహిస్తాయి. సర్వసాధారణంగా, గణితశాస్త్రం నియతశాస్త్రంగా వర్గీకరించబడతాయి, కాగా ప్రకృతి మరియు సామాజిక శాస్త్రాలు ప్రయోగవాద శాస్త్రాలు.[43]గా వర్గీకరించబడినాయి.

శాస్త్రీయ ప్రపంచం[మార్చు]

మైస్నెర్ ప్రభావం వలన ఒక ఉత్తమ వాహకంపై ఒక అయస్కాంతం ఎగురుతుంది

శాస్త్రీయ ప్రపంచం మొత్తం శాస్త్రాల అంగంగా, దాని సంబంధాల, పరస్పరచర్యలతో కూడుకుని ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా "ఉప-కమ్యూనిటీలు"గా విభజించబడుతుంది, ప్రతిదీ శాస్త్రంలో ప్రత్యేక రంగంపై పనిచేస్తుంది.

రంగాలు[మార్చు]

శాస్త్ర రంగాలు ప్రత్యేక నిపుణుల ద్వారా విస్తృతంగా గుర్తించబడిన వర్గీకరణలు, ఇవి తమ స్వంత పదజాలం మరియు నామ్నీకరణంను రూపొందించుకుంటాయి. ప్రతి రంగం సాధారణంగా ఒకటి లేదా ఎక్కువ శాస్త్ర పత్రికల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించబడుతూ ఉంటుంది, ఇక్కడ సమానహోదా కలవారిచే సమీక్షించబడిన పరిశోధన ప్రచురించబడుతుంది.

సంస్థలు[మార్చు]

1671లో [88]ను సందర్శించిన లూయిస్ XIV

శాస్త్రీయ ఆలోచన మరియు ప్రయోగవాద కమ్యూనికేషన్ మరియు ప్రోత్సాహం కోసం విజ్ఞాన సమాజాలు, పునరుజ్జీవన దశ నుంచి ఉనికిలో ఉంటూవచ్చాయి.[44] వీటిలో అతి పురాతన కాలం నుంచి మనగలుగుతున్న సంస్థ Accademia dei Lincei ఇటలీలో ఉంది.[45] గౌరవనీయ జాతీయ సైన్స్ అకాడమీలు విశిష్ట గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు, 1660[46]లో బ్రిటిష్ రాయల్ సొసైటీ మరియు 1666లో ఫ్రెంచ్‌లో Académie des Sciences జాతీయ అకాడమీ ప్రారంభమయ్యాక ఇవి అనేక దేశాలలో ఉనికిలో ఉంటున్నాయి.[47]

అంతర్జాతీయ శాస్త్ర మండలి వంటి అంతర్జాతీయ శాస్త్రీయ సంస్థలు వివిధ దేశాలలోని శాస్త్రీయ కమ్యూనిటీల మధ్య సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఏర్పడుతూ వచ్చాయి. ఇటీవలే, శాస్త్రీయ పరిశోధనలకు మద్దతుగా U.S.‌లో నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ వంటి ప్రాభావిత ప్రభుత్వ సంస్థలు రూపొందించబడ్డాయి,

అర్జెంటీనాలో నేషనల్ సైంటిఫిక్ అండ్ టెక్నికల్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్, అనేక దేశాలలో శాస్త్ర అకాడమీలు, ఆస్ట్రేలియాలో CSIRO ఫ్రాన్స్‌లో మాక్స్ ఫ్లాంక్ సొసైటీ మరియు జర్మనీ, స్పెయిన్‌లలో CSIC వంటి ఇతర ప్రముఖ సంస్థలు కూడా వీటిలో ఉన్నాయి.

సాహిత్యం[మార్చు]

విస్తృత స్థాయిలో శాస్త్రీయ సాహిత్యం ప్రచురించబడింది.[48] శాస్త్ర పత్రికలు పలు విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు అనేక ఇతర పరిశోధనా సంస్థలలో కొనసాగించిన పరిశోధనా ఫలితాలను కమ్యూనికేట్ చేయడం, డాక్యుమెంట్ చేయడం వంటివి చేస్తూ సైన్స్ యొక్క భాండాగార గనిగా పనిచేస్తుంటుంది. మొట్టమొదటి శాస్త్రీయ పత్రికలు, జర్నల్ డెస్ స్కావన్స్ తర్వాత ఫిలసాఫికల్ ట్రాన్సాక్షన్లు , 1665లో ప్రచురణలను ప్రారంభించాయి. అప్పటినుంచి క్రియాశీలంగా ఉన్న పీరియాడికల్స్ మొత్తం సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతూ వచ్చింది. 1981 నాటికి, ఒక అంచనా ప్రకారం, ప్రచురణలో ఉన్న శాస్త్ర, సాంకేతిక పత్రికల సంఖ్య 11,500కు చేరింది.[49] నేడు, గుర్తించబడిన జాబితాలలో 40,000 వరకు వైద్యశాస్త్ర పత్రికలు మాత్రమే ఉన్నాయి.[50]

అనేక శాస్త్రీయ పత్రికలు ఒకే ఒక శాస్త్రీయ రంగానికి పరిమితం అవుతుంటాయి, ఆ రంగంలోపలి పరిశోధననే ప్రచురిస్తుంటాయి, ఈ పరిశోధనలు సాధారణంగా శాస్త్రీయ పత్రాల రూపంలో వ్యక్తీకరించబడుతుంటాయి. శాస్త్రం ఆధునిక సమాజాలలో సర్వత్రా వ్యాపించింది, విజయాలను, వార్తలను, శాస్త్రజ్ఞుల ఆకాంక్షలను విస్తృత ప్రజానికానికి వివరించడంలో ఇవి తప్పనిసరిగా గుర్తించబడుతున్నాయి.

న్యూ సైంటిస్ట్, సైన్స్ & వెయి మరియు సైంటిఫిక్ అమెరికన్ వంటి శాస్త్ర పత్రికలు విస్తృత స్థాయి పాఠకులను పొందవలసిన అవసరముంది మరియు కొన్ని పరిశోధనా రంగాలలో గుర్తించదగిన ఆవిష్కరణలు మరియు పురోగతులతో సహా పరిశోధనకు సంబంధించిన ప్రాభావిత శాస్త్రేతర సారాంశ రంగాలను అందించవలసిన అవసరం ఉంది. శాస్త్ర పుస్తకాలు అనేక మంది ప్రజల ప్రయోజనాలకోసం పనిచేస్తున్నాయి. అసందర్భంగా, సైన్స్ ఫిక్షన్ రచయితలు ప్రాథమికంగా స్వభావరీత్యా అద్భుతంగా ఉంటారు, ప్రజల ఊహాశక్తిలో మునిగితేలుతూ, సైన్స్ పద్ధతులను కాకుండా భావాలను సరఫరా చేస్తుంటారు.

సైన్స్ మరియు సాహిత్యం లేదా, మరింత ప్రత్యేకంగా, కవిత్వం, సృజనాత్మక రచనా శాస్త్రం వంటి శాస్త్రేతర రంగాల మధ్య అనుసంధానాన్ని విస్తృతపర్చడానికి లేదా అభివృద్ధి చేయడానికి జరిగిన ఇటీవల ప్రయత్నాలు రాయల్ లిటరరీ ఫండ్ ద్వారా వనరులను అభివృద్ధి చేశాయి.[51]

సైన్స్‌లో మహిళలు[మార్చు]

Estudiante INTEC.jpg

సైన్స్ అనేది సాధారణంగా, పురుషాధిపత్యంతో కూడిన రంగం. ఎందుకంటే ఇది కొన్ని మూసల కారణంగా (ఉదా. సైన్స్ "పురుష" స్వభావంతో కూడింది) మరియు స్వయం సంతృప్త ప్రచారకులతో కూడినదనే సూచనలకు ఆధారంగా ఉంటోంది.[52][53] తల్లిదండ్రులు బాలికల కంటే బాలురకే మరింత ఎక్కువగా సవాల్ విసురుతూ, వివరిస్తుంటారని, వారిని మరింత లోతుగా, తార్కికంగా తమ్ముతాము ప్రతిఫలించుకోమని కోరుతుంటారని ప్రయోగాలు సూచిస్తున్నాయి.[54] భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఎవెలిన్ ఫాక్స్ కెల్లర్ వాదిస్తూ, సైన్స్ ప్రధానంగా తన మూసవిధానం వల్లే దెబ్బతినవచ్చునని, అహంకారం మరియు స్పర్థాస్వభావం అనేవి ఇక్కడ పురోగతిని అడ్డుకుంటుంటాయని, ఈ ధోరణులు సహకారాన్ని, సమాచార పంపకాన్ని నిరోధిస్తాయని వాదించాడు.[55]

సైన్స్ తత్వశాస్త్రం[మార్చు]

ఒక వాయువులోని రూబీడియమ్ అణువుల చలన వేగ-వ్యాప్తి సమాచారం, పదార్థం యొక్క నూతన వేగ ఆవిష్కరణను నిర్ధారిస్తుంది, బోస్-ఐన్‌స్టీన్ సంగ్రహణ

సైన్స్ తత్వశాస్త్రం శాస్త్రీయ. విజ్ఞానం యొక్క స్వభావం మరియు సమర్థనను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఒక నిర్దిష్టమైన శాస్త్రీయ పద్ధతి ని అందించడం కష్టసాధ్యమని నిరూపితమైంది, ఇది సైన్స్‌ను శాస్త్రేతరం నుంచి వేరుపర్చడానికి నిర్ణయాత్మకంగా ఉపయోగపడుతుంది. అందుచేత సరిహద్దులు ఎక్కడున్నాయో ఖచ్చితంగా తెలుసుకునేందుకు చట్టబద్దమైన వాదనలు కూడా ఉన్నాయి, దీన్ని డీమార్కేషన్ సమస్య అని పిలుస్తున్నారు. తద్భిన్నంగా, ప్రచురించబడిన సైన్స్ తత్వవేత్తల మధ్యన మరియు విస్తృత స్థాయిలో శాస్త్రీయ ప్రపంచంలోపల విశాల ఏకాభిప్రాయ సాధనను కలిగి ఉన్న ముఖ్యమైన దృక్పధాలు ఉంటున్నాయి. ఉదాహరణకు, శాస్త్రీయ పరికల్పన మరియు సిద్ధాంతాలు శాస్త్రీయ ప్రపంచంచేత ఆమోదించబడాలంటే, స్వతంత్రంగా పరీక్షించబడాలి మరియు ఇతర శాస్త్రవేత్తలచేత నిర్ధారించబడాలి.

సైన్స్ ఫిలాసఫీ పద్ధతిలో విభిన్న ప్రాపంచిక దృక్పధాలు ఉంటున్నాయి. వీటిలో అత్యంత ప్రాభావిత స్థానం అనుభవవాదంకి ఉంది. ఇది విజ్ఞానం అనేది పరిశీలనతో కూడుకున్న ప్రక్రియగా ప్రకటిస్తుంది, అందుచేత, శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలు అనేవి పరిశీలన నుంచి చేయబడిన సాధారణీకరణ ఫలితం. అనుభవవాదం సాధారణంగా నియోగితవాదంని ప్రబోధిస్తుంటుంది. ఇది మానవులు చేయగలిగిన పరిమిత సంఖ్యలోని పరిశీలనల ద్వారా సమర్థించబడిన సాధారణ సిద్ధాంతాల రీతిని వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంటుంది. అందుచేత అనుభవవాద సాక్ష్యం యొక్క పరిమిత సంఖ్య శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలను నిర్ధారించడానికి అందుబాటులో ఉంటుంది. ఆ సిద్ధాంతాలు రూపొందించినది పలు అంచనాలు నియతమే కాబట్టి ఇది తప్పనిసరి అవసరంగా ఉంటుంది. అంటే నిగమన తర్కాన్ని మాత్రమే ఉపయోగించి పరిమిత సాక్ష్యాధారం నుంచి వీటిని తెలుసుకోలేము. ఇలాంటి వైఖరిని తీసుకోవడానికి ప్రపంచ నిర్మాణం గురించిన అధిభౌతిక అంచనాలు అవసరమా లేదా అనే విషయమై సుదీర్ఘకాలంగా తాత్విక చర్చ జరుగుతోంది. వీటిని శాస్త్రీయ పద్ధతిలో సమర్థించడం కష్టం, కాగా, సైన్స్ సమస్యను ఇది కలిగి ఉంటుందా లేదా అనే చర్చ కూడా జరుగుతోంది. ఉదాహరణకు జీవశాస్త్రజ్ఞుడు స్టీఫెన్ J. గౌల్డ్ ప్రకారం, 1) చట్ట ఏకీకరణ మరియు 2) స్థల కాలాలకు అనుగుణంగా ప్రక్రియల ఏకీకరణ అనేవి సైంటిస్టుగా సైన్స్‌రంగంలో పనిచేయదలిచిన ఏ వ్యక్తిచేత అయినా మొదటగా అంచనా వేయబడాలి. గౌల్డ్ ఈ అభిప్రాయాన్ని ఇలా సంక్షిప్తీకరించాడు:

The assumption of spatial and temporal invariance of natural laws is by no means unique to geology since it amounts to a warrant for inductive inference which, as Bacon showed nearly four hundred years ago, is the basic mode of reasoning in empirical science. Without assuming this spatial and temporal invariance, we have no basis for extrapolating from the known to the unknown and, therefore, no way of reaching general conclusions from a finite number of observations. (Since the assumption is itself vindicated by induction, it can in no way “prove” the validity of induction - an endeavor virtually abandoned after Hume demonstrated its futility two centuries ago).

— Gould, S. J. 1965. Is uniformitarianism necessary? American Journal of Science 263:223–228.

శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాల విశిష్టత సాక్ష్యం నుంచి రాబట్టబడే వాటి నిర్ధారణతత్వమేనని అనుభవవాదం నొక్కి చెబుతుంది. అనుభవవాదానికి సంబంధించి అనేక వెర్షన్లు ఉనికిలో ఉంటున్నాయి, వీటిలో ప్రధానమైనది బాయెసినిజమ్ (సాక్ష్యం నుంచి సిద్ధాంతాల సంభావ్యతను గణించడానికి ఇది బాయెస్ సూత్రాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. మరియు పరికల్పనా-తగ్గింపు పద్ధతి (సిద్ధాంతాల ప్రేరక నిర్ధారణ ఆవిష్కరణ యొక్క పరిశుద్ధ పరికల్పనను ఆవిష్కరణ దృష్టికోణంలో పరిశుద్ధ పరికల్పనగా తీసుకుంటుంది).

అనుభవవాదం అనేది హేతువాదంకి వ్యతిరేకంగా నిలబడుతుంది, వ్యతిరేక స్థితి మొదట్లో బేకన్‌కు వ్యతిరేకంగా డెస్కార్టెస్ వైఖరితో ముడిపడి ఉంటుంది, ఇది విజ్ఞానం పరిశీలన ద్వారా కాక మానవ మేధస్సు ద్వారా రూపొందించబడుతుందని చెబుతుంది. ప్రత్యేకించి 20వ శతాబ్దపు హేతువాద వెర్షన్ విమర్శనాత్మక హేతువాదం, దీన్ని మొదటగా ఆస్ట్రియన్-బ్రిటిష్ తత్వవేత్త కార్ల్ పాప్పర్ ప్రతిపాదించారు. పరిశీలన మరియు సిద్ధాంతాల మధ్య ఒక అనుసంధానం ఉనికిలో ఉందన్న వాస్తవాన్ని పాప్పర్ గుర్తించాడు. అయితే అనుభవవాదం ఈ కనెక్షన్‌ స్వభావాన్ని వర్ణిస్తుందన్న అభిప్రాయాన్ని తోసిపుచ్చాడు. మరింత స్పష్టంగా, సిద్ధాంతాలు పరిశీలన ద్వారా ఉత్పత్తి కావని ఆ పరిశీలనే సిద్ధాంతాల వెలుగులో చేయబడుతుందని పాప్పర్ ప్రకటించాడు. ఈరకం పరిశీలన "సిద్ధాంతం-రూపొందించినది"— మరియు పరిశీలన ద్వారా సిద్ధాంతం ప్రభావితమయ్యే ఒకే ఒక మార్గం దానితో అది ఘర్షించడానికి వచ్చినప్పుడే జరుగుతుంది. పాపర్ దోష నిరూపణ తత్వంని (సిద్ధాంతాలు పరిశీలనతో ఘర్షించగల సామర్థ్యం) అనుభవవాద సిద్ధాంతాలకు మేలిమి నమూనాగా ప్రతిపాదించాడు మరియు దోష నిరూపణని (సిద్ధాంతంతో ఘర్షించే పరిశీలనల శోధన) తన దృక్పధాలను ప్రేరకవాదంతో పోల్చుకున్న పాప్పర్, శాస్త్రీయ పద్ధతి వాస్తవానికి ఉనికిలో లేదని ప్రకటించేంతవరకు పోయాడు. : "(1) శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాన్ని ఆవిష్కరించే పద్ధతి అనేది లేదు (2) శాస్త్రీయ పరికల్పన సత్యాన్ని ప్రకటించే పద్ధతి కూడా లేదు, ఉదా. ఎలాంటి నిర్ధారణ పద్ధతీ లేదు. (3) పరికల్పన సంభావ్యమైనదేనా లేదా ఇది సంభావ్య సత్యమేనా అని నిర్ణయించే పద్ధతి లేదు"[56] దీనికి బదులుగా అతడు ఒకే ఒక సార్వత్రిక పద్ధతి ఉందని ఈ పద్ధతి సైన్స్‌కు ప్రత్యేకించినది కాదని ప్రకటించాడు. విమర్శయొక్క వ్యతిరేక ఫథకం, దోష నిరూపణ. ఇది మానవ మనస్సులోని అన్ని ఉత్పత్తులను అంటే సైన్స్, గణితం, తత్వశాస్త్రం, కళ వంటివాటిని కవర్ చేస్తుంది. మరియు ఇది జీవిత పరిణామాన్ని కూడా తడుముతుంది.[57] ప్రకృతి శాస్త్రాలకు, సామాజిక శాస్త్రాలకు[58] మధ్య వ్యత్యాసం ఉందన్న భావనను పాప్పర్ ప్రత్యేకించి వ్యతిరేకించాడు మరియు సామాజిక శాస్త్రాలను శాస్త్రపరమైనవిగా చెప్పిన సమకాలీన తత్వశాస్త్రాన్ని అతడు విమర్శించాడు, దీన్ని సైన్స్ పద్ధతికి, భాషకు స్లేవిష్ అనుకరణగా కొంతమంది ప్రజలు తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారు ఇతడు పేర్కొన్నాడు. ప్రత్యక్ష జ్ఞాన వివాదం అని పిలువబడుతున్న దానికి అతడు దోహదపడ్డాడు, ఈ సమస్యకు సమాధానంగా, విమర్శనాత్మక హేతువాదం (పాప్పర్, ఆల్బర్ట్) మరియు ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ స్కూల్ (అడోర్నో, హాబర్మస్) మధ్య తాత్విక వివాదం కొనసాగింది. సామాజిక శాస్త్రాల వైధానికం గురించి వీరు ఘర్షణపడ్డారు. పాప్పర్ తన విద్యార్థులు విలియం W. బార్ట్‌లే మరియు డేవిడ్ మిల్లర్‌తో కలిసి హేతువాదపు సాంప్రదాయిక సిద్ధాంతాన్ని కూడా ప్రశ్నించాడు. హేతు జ్ఞానం సర్వసాధారణంగానూ, శాస్త్రీయ జ్ఞానం ప్రత్యేకం గానూ, ఇతరుల నిర్ధారణలను సమర్థించలేనిరీతిలో తనను తాను సమర్థించుకునే జ్ఞానంగా నిలుస్తుంది. సమర్థతావాదపు మూలభావననే పాప్పర్ విమర్శించాడు (చూడండి సమర్ధనావాదం), శాస్త్రం లేదా హేతుత్వం అనేవి సాధారణంగా భావాలను సమర్థించడం లేదా అనుమతించడం రీతిలో లేవని ఇతడు నొక్కి చెప్పాడు[59] పైగా, హేతుత్వం అనేది విమర్శను ఆమోదిస్తుందని, దానికనుగుణంగా ఒకరి అభిప్రాయాలను మారుస్తుందని ఇతడు వాదించాడు. ఇతరుల అభిప్రాయాలను సమర్థించడం లేదా ఇతరులలో సమర్థన లోపించడంపై విమర్శించే సామర్థ్యాన్ని గాని ఇది కలిగి ఉండదని చెప్పాడు. హేతుత్వపు పరిమితులపై పాప్పర్, బార్ట్‌లే, మిల్లర్‌లు వాదించారు, ప్రత్యేకించి దోష నిర్ధాణను చూడడానికి వ్యతిరేకంగా వీరు వాదించారు. తదనుగుణంగా, సైన్స్ ప్రాధికారత ను కలిగి ఉందన్న విషయాన్ని వీరు తిరస్కరించారు మరియు దాన్ని వారసత్వపరంగా దోషగుణాన్ని కలిగి ఉందని వీరు పేర్కొన్నారు.

మరొక దృక్పథం ఇన్‌స్ట్రుమెంటలిజం, దీన్ని యాసలో చెప్పాల్సివస్తే "నోర్మూసుకుని గణించండి", దృగ్విషయాన్ని వివరించడం, అంచనా వేయడానికి సిద్ధాంతాలను ఉపయోగించడాన్ని ఒక విధానంగా నొక్కి చెబుతుందిది. శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలు బ్లాక్ బాక్సులవంటివని ఇది ప్రకటిస్తుంది, వీటి ఇన్ పుట్ (ప్రారంభ పరిస్థితులు) మరియు అవుట్‌పుట్ (అంచనాలు) మాత్రమే సందర్భోచితమైనవని చెబుతుంది. సిద్ధాంతాల ఫలితాలు, భావనలు, తార్కిక నిర్మాణం అనేవి పూర్తిగా విస్మరించదగినవిగా ప్రకటించబడ్డాయి మరియు శాస్త్రజ్ఞులు రాద్దాంతం చేయకూడదని సూచించాయి (చూడండి క్వాంటమ్ మెకానిక్స్‌పై వ్యాఖ్యానాలు).

సృష్టివాదం వంటి వివాదాస్పద ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా శాస్త్రీయ సందేహవాదం గురించిన రాజకీయ చర్చలలో ఒక వైఖరి వ్యక్తమవుతుంటుంది, కాని ప్రధాన స్రవంతి శాస్త్రపు వివాదాస్పద విమర్శలను వైధానిక ప్రకృతి శాస్త్రం అని పిలుస్తున్నారు. దీని ప్రధాన పాయింట్ ఏమిటంటే ప్రకృతి మరియు అతీత ప్రకృతి మధ్య అంచనాలను రూపొందించాలి, సైన్సును ప్రకృతి ప్రయోగాలకు వైధానికంగా ఉపయోగించడానికి పరిమితం చేయాలి. అంటే ఆంక్ష అంటే కేవలం వైధానికంగా ఉండాలి (ఇది ఒంటోలాజికల్) గా ఉండదు. అంటే సైన్స్ తనకు తానుగా అతీత ప్రకృతి వివరణను భావించకూడదు కాని, వాటిని తప్పుగా ప్రకటించకూడదు. దీనికి బదులుగా, అతీత ప్రకృతి వివరణలు సైన్స్ పరిథికి ఆవతలే వ్యక్తిగత విశ్వాసాన్ని వదిలేయాలి. నిర్దిష్ట శాస్త్రం అనుభవవాద అధ్యయనానికి పూర్తిగా కట్టుబడి ఉండేలా వైధానిక ప్రకృతితత్వశాస్త్రం వ్యవహరించాలి. అలాగే పరిశీలించదగిన దృగ్విషయం కోసం.[60] అంచనాలను తగిన విధంగా రూపొందించి, లెక్కించడానికి స్వతంత్ర నిర్ధారణను ఒక ప్రక్రియగా ఇది కొనసాగస్తోంది. ఈ ప్రమాణాల గైర్హాజరీలో అధికారం నుంచి వాదన, కుహనా పరిశీలనాత్మక అధ్యయనాలు మరియు ఇతర దురవగాహనలును తరచుగా వైధానికి నేచురలిజం సమర్థకులు పేర్కొంటుంటారు. వీరు దీన్ని తాము నిజమైన సైన్స్ కాదని విమర్శిస్తున్న తప్పుడు ప్రకటనలకు వర్గీకరణగా వీరు తరచుగా సూచిస్తుంటారు.

విజ్ఞాన శాస్త్ర విధానం[మార్చు]

విజ్ఞాన శాస్త్ర విధానం అనేది వ్యాపార ఉత్పత్తి అభివృద్ధి, ఆయుధాల అభివృద్ధి, ఆరోగ్య సంరక్షణ మరియు పర్యావరణ పర్యవేక్షణలను ప్రోత్సహించడానికి సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు వంటి ఇతర జాతీయ విధాన లక్ష్యాల అనుసరణతో పరిశోధన నిధుల సేకరణతో సహా, విజ్ఞాన శాస్త్ర మరియు పరిశోధన సంస్థ ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేసే విధానాలతో సంబంధించిన ప్రజా విధాన రంగంగా చెప్పవచ్చు. విజ్ఞాన శాస్త్ర విధానం ప్రజా విధానాల అభివృద్ధికి శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానం మరియు ఆమోదాలను వర్తించే చర్యను కూడా సూచిస్తుంది. ఈ విధంగా విజ్ఞాన శాస్త్ర విధానం ప్రాకృతిక శాస్త్రాల్లో ఉండే మొత్తం సమస్యలను నిర్వహిస్తుంది. ప్రజా విధానం అనేది దాని పౌరుల శ్రేయస్సు సంబంధించి ఉంటుందనే ఏకీభావంతో, విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క లక్ష్యం వలె విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు సాంకేతికతలు ప్రజలకు ఎంతవరకు సహాయపడతాయో అంచనా వేయడాన్ని చెప్పవచ్చు.

చైనాలోని హండ్రెడ్ స్కూల్స్ ఆఫ్ థాట్ కాలంలో తార్కిక అధ్యయనం మరియు వారింగ్ స్టేట్స్ పీరియడ్‌లో రక్షణార్థ ప్రబలీకరణ అధ్యయనాలచే ప్రోత్సహించబడిన మోహిస్ట్స్ కాలం నుండి వేల సంవత్సరాలుగా ప్రజా పనులు మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రానికి నిధులు సమకూర్చడం ద్వారా రాష్ట్ర విధానం ప్రభావితమైంది. గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో, పదిహేడవ శతాబ్దంలో రాయల్ సమాజం యొక్క ప్రభుత్వ ఆమోదం నేటికి ఉనికిలో ఉన్న ఒక శాస్త్రీయ సంఘం వలె గుర్తించబడింది. పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రొఫెషినలైజేషన్ అనేది నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, కాయిసెర్ విల్హెల్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ వంటి శాస్త్రీయ సంస్థలు మరియు వారి సంబంధిత దేశాలచే రాష్ట్ర నిధులు అందుకునే విశ్వవిద్యాలయాల ఏర్పాటుతో పాక్షికంగా సాధ్యమైంది. ప్రజా విధానం పరిశోధనకు నిధులను సమకూర్చే సంస్థలకు పన్ను ప్రోత్సాహకాలను అందించడం ద్వారా ప్రత్యక్షంగా పారిశ్రామిక పరిశోధనకు పెట్టుబడి సామగ్రి, మేధో నిర్మాణానికి నిధుల సేకరణను ప్రభావితం చేస్తుంది. సంయుక్త రాష్ట్రాలు ప్రభుత్వం కోసం శాస్త్రీయ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి యొక్క కార్యాలయ అధ్యక్షుడు, నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ యొక్క పిత వానెవార్ బుష్ 1945 జూలైలో ఇలా రాశాడు, "విజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది ప్రభుత్వం యొక్క ప్రధాన వ్యవహారం" [61]

విజ్ఞాన శాస్త్ర మరియు సాంకేతిక పరిశోధనకు తరచూ ఒక పోటీ విధానం ద్వారా నిధులు అందుతాయి, ఈ విధానంలో సమర్థవంతమైన పరిశోధన ప్రాజెక్ట్‌లు పరిశీలించబడతాయి మరియు అత్యంత సమర్థవంతమైన ప్రాజెక్ట్‌లకు మాత్రమే నిధులు ఇవ్వబడతాయి. ప్రభుత్వం, సంస్థలు లేదా ఫౌండేషన్‌లు నిర్వహించే ఇటువంటి విధానాలు కొద్ది మొత్తంలో నిధులను కేటాయిస్తాయి. ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో పరిశోధనకు కేటాయించే నిధులు మొత్తం GDPలో 1.5% నుండి 3% మధ్య ఉంటుంది.[62] OECDలో,శాస్త్రీయ మరియు సాంకేతిక రంగాల్లో మూడింట రెండింతల పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి పరిశ్రమలచే మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు ప్రభుత్వాలచే వరుసగా 20% మరియు 10% సాధ్యమవుతుంది. నిర్దిష్ట పరిశ్రమల్లో ప్రభుత్వ నిధుల శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది మరియు ఇది సామాజిక శాస్త్రం మరియు మానవీయ శాస్త్రాలలో పరిశోధనను ప్రభావితం చేస్తుంది. అదే విధంగా, కొన్ని మినహాయింపులతో (ఉదా. జీవసాంకేతిక విజ్ఞానం) ప్రభుత్వం ప్రాథమిక శాస్త్రీయ పరిశోధనకు అత్యధిక నిధులను అందిస్తుంది. వాణిజ్య పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిలో, అన్ని అత్యధిక పరిశోధనా సంస్థలు ఎక్కువగా "బ్లూ-స్కై" ఆలోచనలు లేదా సాంకేతికతలు (అణు కలయిక వంటివి) కంటే వాణిజ్యీకరణ అవకాశాలపై దృష్టిసారిస్తాయి.

కుహనా విజ్ఞాన శాస్త్రం, శివారు విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు వ్యర్థ శాస్త్రం[మార్చు]

ఒక చట్టబద్ధతను పొందడానికి ప్రయత్నంలో విజ్ఞాన శాస్త్రం వలె వ్యవహరించే ఒక అధ్యయన రంగాన్ని కొన్నిసార్లు కుహనా విజ్ఞాన శాస్త్రం, శివారు విజ్ఞాన శాస్త్రం లేదా "ప్రత్యామ్నాయ విజ్ఞాన శాస్త్రం" అని సూచిస్తారు. మరొక పదం వ్యర్థ శాస్త్రాన్ని వాటిలోనే చట్టబద్ధతను పొందే శాస్త్రీయ పరికల్పనలు లేదా నిర్ధారణలను వివరించడానికి తరచూ ఉపయోగిస్తారు, వీటిని మొత్తం ఆధారంచే చట్టబద్ధతగా కనిపించిన సందర్భంలో మద్దతు కోసం ఉపయోగిస్తారని విశ్వసిస్తారు. భౌతిక శాస్త్రవేత్త రిచర్డ్ ఫేన్మాన్ విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క అధికారిక రుపాన్ని అందించడానికి అనుసరణగా "కార్గో కల్ట్ విజ్ఞాన శాస్త్రం" అనే పదాన్ని రూపొందించాడు, కాని వీటి ఫలితాలను పూర్తిగా విశ్లేషించడానికి అనుమతించే "శుద్ధ నిజాయితీ" రకానికి సంబంధించినదనే శాస్త్రీయ ఆలోచన యొక్క ఒక నియమాన్ని కలిగి లేదు. శక్తివంతమైన అంశం నుండి మోసపూరిత అంశం వరకు గల పలు రకాల వ్యాపార ప్రకటనలు ఈ వర్గీకరణలోకి రావచ్చు.

ఇటువంటి చర్చల అన్ని స్లయిడ్‌ల్లో రాజకీయ లేదా సైద్ధాంతిక దృష్టిలో ఒక మూలకం కూడా ఉండవచ్చు. కొన్నిసార్లు, పరిశోధనను "చెడు విజ్ఞాన శాస్త్రం" వలె పేర్కొనవచ్చు, అంటే పరిశోధన మంచి ఉద్దేశ్యం కోసం అయినప్పటికీ, దీనిని శాస్త్రీయ ఆలోచనల దోషపూరిత, వ్యవహారభ్రష్ట, అసంపూర్ణ లేదా చాలా సాధారణ ప్రతిపాదనలుగా భావిస్తారు. "శాస్త్రీయ దుష్ప్రవర్తన" అనే పదాన్ని పరిశోధకులు ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా వారి ప్రచురించిన సమాచారాన్ని తప్పుగా సూచించడం లేదా తప్పుడు వ్యక్తి దానిని ఆవిష్కరించినట్లు ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా సూచించడం వంటి సందర్భాల్లో ఉపయోగిస్తారు.

విమర్శలు[మార్చు]

తత్వశాస్త్రవేత్తల విమర్శలు[మార్చు]

చరిత్రకారుడు జాక్యూస్ బార్జన్ విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని "చరిత్రలో మూఢ భక్తి గల ఒక విశ్వాసం"గా పేర్కొన్నాడు మరియు మానవ ఉనికికి సమాకలని వంటి అర్థాన్ని అధిగమించడానికి శాస్త్రీయ ఆలోచనను ఉపయోగించరాదని హెచ్చరించాడు.[63] కారోలేన్ మర్చెంట్, థెయోడర్ ఆడోర్నో మరియు E. F. షూమాచెర్ వంటి పలువురు ఇటీవల నిపుణులు 17వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ విప్లవం విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క దృష్టిని ప్రకృతి లేదా జ్ఞానాన్ని అర్థం చేసుకోవడంపై నుండి ప్రకృతిని అంటే శక్తిని మార్చడంపైకి మార్చిందని భావిస్తున్నారు మరియు ప్రకృతిని మార్చడం వలన అది ప్రజలను మారుస్తుందని శాస్త్రం ఉద్ఘాటిస్తుంది.[64] పరిమాణాత్మక అంచనాలపై విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క దృష్టి కారణంగా అది ప్రపంచంలో ముఖ్యమైన గుణాత్మక అంశాల గుర్తించలేకపోతుందనే విమర్శను ఎదుర్కొంటుంది.[64]

విజ్ఞాన శాస్త్ర తత్వవేత్త పాల్ కే ఫెయెరాబెండ్ జ్ఞానాత్మాక అరాజకవాదం ఆలోచనను ప్రోత్సహించాడు, ఇది విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రగతిని మరియు జ్ఞాన అభివృద్ధిని నియంత్రించే ఉపయోగరహిత మరియు మినహాయింపురహిత పరిశోధనా నియమాలను కలిగి ఉంటుంది మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది ప్రపంచ మరియు స్థిర నియమాల ప్రకారం అమలు చేయాలనే అంశం విజ్ఞాన శాస్త్రానికే అవాస్తవిక, హానికర మరియు వినాశకరమైన భావనగా చెప్పవచ్చు.[65] ఫేయెరాబెండ్ విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని మతం, మంత్రం మరియు పురాణాలు వంటి ఇతర అంశాలతోపాటు ఒక ఆదర్శంగా భావించాలని మరియు సమాజంలో విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క ఆధిపత్యం నిరంకుశాధికారం మరియు సమర్థించరానిదని సూచించాడు.[65] అతను వాస్తవిక ఆధారాలపై కుహనా విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని నుండి వేరు చేసే హద్దు సమస్య సాధ్యం కాదని కూడా వాదించాడు (ఇమ్రే లాకటోస్‌తో కలిసి) మరియు ఈ వాదన విజ్ఞాన శాస్త్రం స్థిర, ప్రపంచ నియమాలకు అనుగుణంగా అమలు అవుతుందనే భావనకు పూర్తిగా వ్యతిరేకమైనది.[65]

ఫేయెరాబెండ్ విజ్ఞాన శాస్త్రం దాని స్వీయ తాత్విక భావనలకు ఆధారాన్ని కలిగి లేకపోవడాన్ని కూడా విమర్శించాడు. ముఖ్యంగా సమయం మరియు అంతరిక్షాల్లో సమభావ నియమం మరియు సమభావ విధానం భావనను చెప్పవచ్చు. "భౌతిక ప్రపంచం యొక్క ఒక ఏకీకృత సిద్ధాంతం ఉనికిలో లేదని మనం గుర్తించాలి" అని పేర్కొన్న ఫెయెరాబెండ్ "పరిమిత ప్రాంతాల్లో పని చేసే సిద్ధాంతాలను మనం కలిగి ఉన్నాము, వాటిని ఒకే ఒక సూత్రం వలె కేంద్రీకరించడానికి అధికారికంగా ప్రయత్నించాము, మనం తెలియని పలు వాదనలు కలిగి ఉన్నాము (మొత్తం రసాయన శాస్త్రాన్ని భౌతిక శాస్త్రం వలె కేంద్రీకరించవచ్చనే వాదన వంటివి), ఆమోదిత విధానంలో ఇమడని దృగ్విషయాన్ని నిరోధించవచ్చు; పలువురు శాస్త్రవేత్తలు ఒక యదార్థ ప్రాథమిక విజ్ఞాన శాస్త్రం వలె పేర్కొనే భౌతిక శాస్త్రంలో, మనం ప్రస్తుతం సందర్భోచిత (మరియు అధికారికంగా మాత్రమే కాకుండా) సంధానం యొక్క ఒక హామీ లేకుండా మూడు విభిన్న అంశాలను కలిగి ఉన్నాము."[66]

సామాజిక శాస్త్రవేత్త స్టాన్లే ఆరోనోవిట్జ్ విజ్ఞాన శాస్త్రం ఏర్పర్చుకున్న సైద్ధాంతిక విధానంలో నిర్వహించబడే విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క ఆమోదిత విమర్శల అభిప్రాయంతో పని చేస్తుందని తనిఖీ చేశాడు. శిక్షణ మరియు ఆధారాలు రూపంలో దాని సంఘంలోకి ప్రవేశించినవారు మాత్రమే ఈ విమర్శలు చేయడానికి అర్హత గలవారని విజ్ఞాన శాస్త్రం పేర్కొంటుంది.[67] ఆరోనోవిట్జ్ బైబిల్ అనేది వాస్తవమని వారి వాదనకు మద్దతుగా మూలసూత్ర క్రైస్తవమతం బైబ్లికల్ సూచనలను ఉపయోగిస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు సందర్భరహితంగా భావించారని కూడా పేర్కొన్నాడు, శాస్త్రవేత్తలు దాని స్వంత సక్రమతకు సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించడానికి విజ్ఞాన శాస్త్ర సాధనాలను ఉపయోగించడం ద్వారా ఇదే యుక్తిని అనుసరిస్తున్నారు.[68]

మనస్తత్వ నిపుణుడు కార్ల్ జంగ్ విజ్ఞాన శాస్త్రం మొత్తం ప్రకృతిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, కృత్రిమ మరియు నియత ప్రశ్నలకు కారణమైన ప్రాయోగిక పద్ధతి సమాన కృత్రిమ సమాధానాలను అందిస్తుందని విశ్వసించాడు. ఈ 'కృత్రిమ' పద్ధతులకు బదులుగా ఒక అవిభాజ్య విధానంలో ప్రపంచాన్ని అనుభావికంగా పరీక్షించాలని పేర్కొన్నాడు.[69] డేవిడ్ పార్కిన్ విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క జ్ఞానాత్మాక పద్ధతిని దాని భవిష్కవాణితో సరిపోల్చాడు.[70] అతను భవిష్యవాణి అనేది ఒక ప్రశ్నలో సూక్ష్మీక్షికను పొందడానికి ఒక అనుభావిక నిర్దిష్ట పద్ధతి అయినంత వరకు, విజ్ఞాన శాస్త్రం అనేది పరిజ్ఞానం యొక్క పాశ్చాత్య స్వభావం (మరియు ఈ విధంగా సాధ్యమయ్యే అనువర్తనాలు) నుండి రూపొందించిన ఒక భవిష్యవాణి రూపంగా భావించవచ్చని పేర్కొన్నాడు.

పలువురు విద్యావేత్తలు విజ్ఞాన శాస్త్రంలోని నియమాలు గురించి విమర్శించారు. ఉదాహరణకు, విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు నీతి శాస్త్రం లో, తత్వవేత్త బెర్నార్డ్ రోలిన్ విజ్ఞాన శాస్త్రానికి నీతి శాస్త్రం యొక్క అనుబంధాన్ని పరిశీలించాడు మరియు శాస్త్రీయ శిక్షణలో నీతి శాస్త్రాన్ని భాగంగా చేయడానికి అనుకూలంగా వాదించాడు.[71]

ప్రసారసాధనాల దృష్టికోణాలు[మార్చు]

ప్రసార మాధ్యమాలు మొత్తంగా శాస్త్రీయ కమ్యూనిటీలో వాటి విశ్వసనీయత దృష్ట్యా పోటీతత్వ శాస్త్రీయ వాదనలను స్పష్టంగా సూచించకుండా నిరోధించే పలు ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఒక శాస్త్రీయ చర్చలో ఏ అంశానికి ఎంత ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలో గుర్తించడానికి ఆ అంశం గురించి మంచి అవగాహన ఉండాలి.[72] కొంతమంది పాత్రికేయులకు నిజమైన శాస్త్రీయ విజ్ఞానం ఉంది మరియు నిర్దిష్ట శాస్త్రీయ సమస్యల గురించి మంచి అవగాహన గల బీట్ రిపోర్టర్‌లు కూడా ఇతర శాస్త్రీయ సమస్యలు గురించి వార్తలను సేకరించాలని కోరినప్పుడు కొన్ని అంశాలను విస్మరించవచ్చు.[73][74]

విజ్ఞాన శాస్త్ర రాజకీయాలు మరియు ప్రజా అవగాహన[మార్చు]

పలు సమస్యలు ప్రసార మాధ్యమాలకు విజ్ఞాన శాస్త్ర సంబంధాలను మరియు రాజకీయ నాయకులచే విజ్ఞాన శాస్త్ర వినియోగం మరియు శాస్త్రీయ చర్చలను దెబ్బతీస్తున్నాయి. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, పలువురు రాజకీయ నాయకులు నిర్దిష్టత మరియు వాస్తవాల ను ఆశిస్తున్నారు, అయితే శాస్త్రవేత్తలు సాధారణంగా సంభావ్యతలు మరియు ఆటంకాలను మాత్రమే పేర్కొంటారు. అయితే, తరచూ ప్రసార మాధ్యమాలలో వినిపించే రాజకీయ నాయకుల అధికారం ప్రజలు అర్థం చేసుకునే శాస్త్రీయ అంశాలను వక్రీకరిస్తుంది. బ్రిటన్‌లో ఉదాహరణల్లో MMR టీకాలలో వివాదం మరియు బ్యాటరీ గుడ్లు సాల్మోనెల్లా తో కలుషితమయ్యే సంభావ్యత ఎక్కువగా ఉందని పేర్కొన్నందుకు ఒక ప్రభుత్వ మంత్రి ఎడ్వినా కుర్రైచే 1988లో బలవంతంగా రాజీనామా చేయించిన అంశాలు ఉన్నాయి.[75]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

Lua error in package.lua at line 80: module `Module:Portal/images/s' not found.

  • ఆదిమవిజ్ఞానశాస్త్రం
  • విజ్ఞాన శాస్త్ర బాహ్య రూపం
  • శాస్త్ర యుద్ధాలు
  • పురాతన విజ్ఞాన శాస్త్ర పుస్తకాలు

గమనికలు[మార్చు]

  1. "Online dictionary". Merriam-Webster. సంగ్రహించిన తేదీ 2009-05-22. "knowledge or a system of knowledge covering general truths or the operation of general laws especially as obtained and tested through scientific method . . . such knowledge or such a system of knowledge concerned with the physical world and its phenomena" 
  2. 2.0 2.1 2.2 Popper, Karl (2002) [1959]. The Logic of Scientific Discovery (2nd English ed.). New York, NY: Routledge Classics. పేజీ. 3. ISBN 0-415-27844-9. OCLC 59377149. 
  3. Wilson, Edward (1999). Consilience: The Unity of Knowledge. New York: Vintage. ISBN 0-679-76867-X. 
  4. లుడ్విడ్ ఫ్లెక్ (1935), జెనెసిస్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ ఏ సైంటిఫిక్ ఫ్యాక్ట్ రిమైండ్స్ అజ్ బిఫోర్ ఏ స్పెసిఫిక్ ఫ్యాక్ట్ 'ఎగ్జిస్టెడ్', ఇట్ హ్యాడ్ టు బి క్రియేటెడ్ యాజ్ పార్ట్ ఆఫ్ ఏ సోషల్ అగ్రిమెంట్ వితిన్ ఏ కమ్యూనిటీ.
  5. అరిస్టాటిల్, ca. ఫోర్త్ సెంచరీ BCE "[[Nicomachean Ethics]] Book VI, and [[Metaphysics (Aristotle)|Metaphysics]] Book I:".  Wikilink embedded in URL title (సహాయం) "ఇన్ జనరల్ ది సైన్ అఫ్ నాలెడ్జ్ ఆర్ ఇగ్నోరన్స్ ఇజ్ ది ఎబిలిటీ టు టీచ్, అండ్ ఫర్ థిస్ రీజన్ వుయి హోల్డ్ దట్ ఆర్ట్ రెదర్ దెన్ ఎక్స్‌ఫీరియన్స్ ఈజ్ సైంటిఫిక్ నాల్డెజ్ (epistemē ); ఫర్ ది ఆర్టిస్ట్స్ కెన్ టీచ్, బట్ ది అదర్స్ కెనాట్ ." — అరిస్టాట్. మెట్. 1.981b
  6. కన్సిడెర్ ఫర్ ఎగ్జాంపుల్, ఇసాక్ న్యూటన్ (1687) Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica
  7. Andrew Janiak (13 October 2006). "Newton's Philosophy". Stanford Encyclopedia of Philosophy. సంగ్రహించిన తేదీ 19 March 2011. "Fully understanding Newton means avoiding anachronistically substituting our conception of philosophy in the twenty-first century for what the early moderns called 'natural philosophy'. To be sure, the latter includes much that we now call 'science', and yet it clearly includes much else besides...Newton may have provided physics with its paradigm...Newton's scientific achievement was in part to have vanquished both Cartesian and Leibnizian physics; in the eighteenth century, and indeed much of the nineteenth, physics was largely a Newtonian enterprise." 
  8. ఆక్స్ఫర్డ్ ఆంగ్ల నిఘంటువు
  9. మ్యాక్స్ బర్న్ (1949, 1965) నేచురల్ ఫిలాసఫీ ఆఫ్ కాజ్ అండ్ చాన్స్ పాయింట్స్ అవుట్ దట్ ఆల్ నాలెడ్జ్, ఇన్‌క్లూడింగ్ నేచురల్ ఆర్ సోషల్ సైన్స్ ఈజ్ ఆల్సో సబ్జెట్కివ్. పేజీ 162: "దజ్ ఇట్ డానెడ్ అపాన్ మీ దట్ ఫండమెంటల్లీ ఎవరీథింగ్ ఈజ్ సబ్జెక్టివ్, ఎవరీథింగ్ విత్అవుట్ ఎక్సెప్షన్. దట్ వజ్ ఏ షాక్." సీ: intersubjective verifiability.
  10. 10.0 10.1 Hunt, Shelby D. (2003). Controversy in marketing theory: for reason, realism, truth, and objectivity. M.E. Sharpe. పేజీ. 18. ISBN 0765609320. 
  11. "ది సైటింఫిక్ రివల్యూషన్". వాషింగ్టన్ స్టేట్ యూనివర్సిటీ.
  12. ఇట్ ఈజ్ ది నామినల్ ఫారమ్ ఆఫ్ వెర్బ్ scire, "టు నో". ది ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ (PIE) రూట్ దట్ ఈల్డ్స్ scire ఈజ్ *skei- , మీనింగ్ టు "కట్, సెపరేట్ ఆర్ డిసెర్న్".
  13. ఎటీమాలజీ ఆఫ్ "సైన్స్" ఎట్ ఎటీమాలజీ ఆన్‌లైన్. సీ ఆల్స్ డిటైల్స్ ఆఫ్ ది PIE రూట్ ఎట్ అమెరికన్ హెరిటేజ్ డిక్షనరీ ఆఫ్ ఇంగ్లీష్ లాంగ్వేజ్, ఫోర్త్ ఎడిషన్, 2000. .
  14. "... [A] మ్యాన్ నోస్ ఏ థింగ్ సైంటిఫికల్లీ వెన్ ఏ పోసెస్ ఏ కన్విక్షన్ ఎరైవెడ్ ఎట్ ఏ సెర్టెన్ వే, అండ్ వెన్ ది ఫస్ట్ ప్రిన్సిపల్స్ ఆన్ విచ్ దట్ కన్విక్షన్ రెస్ట్స్ ఆర్ నౌన్ టు హిమ్ విత్ సెర్టన్టీ—ఫర్ అన్లెస్ హీ ఈజ్ మోర్ సెర్టెన్ ఆఫ్ హిజ్ ఫస్ట్ ప్రిన్సపల్స్ దెన్ ఆఫ్ కన్క్లూజెన్ డ్రాన్ ఫ్రమ్ దెమ్ గి విల్ ఓన్లీ పోసె ది నాల్డెజ్ ఇన్ క్వశ్చన్ యాక్సిడెంటల్లీ." — అరిస్టాటిల్, నికోమాచీన్ ఎథిక్స్ 6 (H. Rackham, ed.) అరిస్టాట్. నిక్. Eth. 1139b
  15. MacMorris, Neville (1989). The Natures of Science. New York: Fairleigh Dickinson University Press. పేజీలు. 31–33. ISBN 0838633218. 
  16. Locke, J. (1838). An Essay Concerning Human Understanding. Printed by Thomas Davison. ISBN 0140434828. యాన్ ఎస్సే కన్సెర్నింగ్ హ్యూమన్ అండర్‌స్టాండింగ్
  17. క్రాగ్, H., యాన్ ఇంటోడక్షన్ టు ది హిస్ట్రోగ్రఫీ ఆఫ్ సైన్స్ , కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 1989, p.138.
  18. 18.0 18.1 18.2 Thurs, Daniel Patrick (2007). Science Talk: Changing Notions of Science in American Popular Culture. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. పేజీలు. 22:55. ISBN 978-0813540733. OCLC 170031241. 
  19. Ross, S. (1962). "Scientist: The story of a word" (PDF). Annals of Science 18 (2): 65–85. doi:10.1080/00033796200202722. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-02-08. 
  20. http://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/b00sp194/The_Reith_Lectures_Martin_Rees_Scientific_Horizons_2010_What_Well_Never_Know/
  21. ఫేన్మాన్, లైటాన్, శాండ్స్. "ది ఫేన్మాన్ లెక్చర్స్ ఆన్ ఫిజిక్స్", pp. 1–1, కాలిఫోర్నియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, 1964.
  22. సీ: Editorial Staff (March 7, 2008). "Scientific Method: Relationships among Scientific Paradigms". Seed magazine. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-12. .
  23. మార్కస్ టోమాలిన్ (2006) లింగ్విస్టిక్స్ అండ్ ది ఫార్మల్ సైన్సెస్
  24. బెనెడిక్ట్ లోవ్ (2002) "ది ఫార్మల్ సైన్సెస్: దేర్ స్కోప్, దేర్ ఫౌండేషన్స్ అండ్ దేర్ యునిటీ"
  25. Backer, Patricia Ryaby (October 29, 2004). "What is the scientific method?". San Jose State University. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-03-28. 
  26. http://richarddawkins.net/articles/91
  27. స్టానోవిచ్, 2007, pp 106–110
  28. van Gelder, Tim (1999). ""Heads I win, tails you lose": A Foray Into the Psychology of Philosophy" (PDF). University of Melbourne. Archived from the original on 2008-04-09. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-03-28. 
  29. Pease, Craig (September 6, 2006). "Chapter 23. Deliberate bias: Conflict creates bad science". Science for Business, Law and Journalism. Vermont Law School. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-03-28. 
  30. Shatz, David (2004). Peer Review: A Critical Inquiry. Rowman & Littlefield. ISBN 074251434X. OCLC 54989960. 
  31. Krimsky, Sheldon (2003). Science in the Private Interest: Has the Lure of Profits Corrupted the Virtue of Biomedical Research. Rowman & Littlefield. ISBN 074251479X. OCLC 185926306. 
  32. Bulger, Ruth Ellen; Heitman, Elizabeth; Reiser, Stanley Joel (2002). The Ethical Dimensions of the Biological and Health Sciences (2nd ed.). Cambridge University Press. ISBN 0521008867. OCLC 47791316. 
  33. పోపెర్, KR. ఇన్ రీసెర్చ్ ఆఫ్ ఏ బెటర్ వరల్డ్ , రూట్లెడ్జ్, 1996, p.4.
  34. Stanovich 2007 pg 119–138
  35. Stanovich 2007 pg 123
  36. Dawkins, Richard; Coyne, Jerry (2005-09-02). "One side can be wrong". The Guardian (London). 
  37. http://philosophybites.com/2007/12/barry-stroud-on.html
  38. పెయిర్స్ (1877), "ది ఫిక్సాయేషన్ ఆఫ్ బిలీఫ్", పాపులర్ సైన్స్ మంత్లీ, v. 12, pp. 1–15, సీ §IV ఆన్ p. 6–7. రిప్రింటెడ్ కలెక్టడ్ పేపర్స్ v. 5, పారాగ్రాఫ్స్ 358–87 (సీ 374–6), రైటింగ్స్ v. 3, pp. 242–57 (see 247–8), ఎసెన్షియల్ పైర్స్ v. 1, pp. 109–23 (సీ 114–15), అండ్ ఎల్స్‌వేర్.
  39. పైర్స్ (1905), "ఇష్యూస్ ఆఫ్ ప్రాగ్నాటిజమ్", ది మోనిస్ట్ , v. XV, n. 4, pp. 481–99, సీ "క్యారెక్టర్ V" on p. 491. రిప్రింటెడ్ ఇన్ కలెక్టెడ్ పేపర్స్ v. 5, పారాగ్రాఫ్స్ 438–63 (సీ 451), ఎసెన్షియల్ పైర్స్ v. 2, pp. 346–59 (సీ 353), అండ్ ఎల్స్‌వేర్.
  40. పైర్స్ (1868), "సమ్ కాన్‌సీక్వెన్స్ ఆఫ్ ఫోర్ ఇన్‌క్యాపాసిటీస్", జర్నల్ ఆఫ్ స్పెక్యులేటివ్ ఫిలాసఫీ v. 2, n. 3, pp. 140–57, సీ p. 141. రిప్రింటెడ్ ఇన్ కలెక్టెడ్ పేపర్స్ , v. 5, పారాగ్రాఫ్స్ 264–317, రైటింగ్స్ v. 2, pp. 211–42, ఎసెన్షియల్ పైర్స్ v. 1, pp. 28–55, అండ్ ఎల్స్‌వేర్.
  41. 41.0 41.1 Stanovich 2007 pp 141–147
  42. గ్రాడ్యుయేట్ ఎడ్యుకేషన్ ఫర్ కంప్యూటేషనల్ సైన్స్ అండ్ ఇంజినీరింగ్, SIAM వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆన్ CSE ఎడ్యుకేషన్. 2008-04-27న తిరిగి పొందబడింది.
  43. Bunge, Mario Augusto (1998). Philosophy of Science: From Problem to Theory. Transaction Publishers. పేజీ. 24. ISBN 0-765-80413-1. 
  44. Parrott, Jim (August 9, 2007). "Chronicle for Societies Founded from 1323 to 1599". Scholarly Societies Project. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-11. 
  45. "Benvenuto nel sito dell'Accademia Nazionale dei Lincei" (Italianలో). Accademia Nazionale dei Lincei. 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-11. 
  46. "Brief history of the Society". The Royal Society. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-11. 
  47. Meynell, G.G. "The French Academy of Sciences, 1666–91: A reassessment of the French Académie royale des sciences under Colbert (1666–83) and Louvois (1683–91)". Topics in Scientific & Medical History. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-11. 
  48. Ziman, Bhadriraju (1980). "The proliferation of scientific literature: a natural process". Science 208 (4442): 369–371. doi:10.1126/science.7367863. PMID 7367863. 
  49. Subramanyam, Krishna; Subramanyam, Bhadriraju (1981). Scientific and Technical Information Resources. CRC Press. ISBN 0824782976. OCLC 232950234. 
  50. NIH.gov
  51. Petrucci, Mario. "Creative Writing <-> Science". సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-27. 
  52. సమర్స్, L. H. (2005). రిమార్క్స్ ఎట్ NBER కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ డైవర్సిఫెయింగ్ ది సైన్స్ & ఇంజినీరింగ్ వర్క్‌ఫోర్స్. ది ఆఫీస్ ఆఫ్ ది ప్రెసిడింట్. హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ.
  53. నోసెక్, B.A., et al. (2009). నేషనల్ డిఫెరెన్సెస్ ఇన్ జండర్–సైన్స్ స్టీరియోటైప్స్ ప్రిడిక్ట్ నేషనల్ సెక్స్ డిఫెరెన్సెస్ ఇన్ సైన్స్ అండ్ మ్యాథ్ ఎచీవ్‌మెంట్. PNAS, జూన్ 30, 2009, 106, 10593–10597.
  54. క్రోలే, K. కాలానాన్, M.A., టెనెబామ్, H. R., & అలెన్, E. (2001). పేరెంట్స్ ఎక్స్‌ప్లెయిన్ మోర్ ఆఫన్ టు బాయ్స్ దెన్ టు గర్ల్స్ డ్యూరింగ్ షేర్డ్ సైంటిఫిక్ థింకింగ్. సైకాలజికల్ సైన్స్, 258–261.
  55. రిఫ్లెక్షన్స్ ఆన్ జెండర్ అండ్ సైన్స్. యాలే యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2001.
  56. Popper, Karl (1983). "Preface, On the non-existence of scientific method". Realism and the Aim of Science (1st edition ed.). Totowa, New Jersey: Rowman and Littlefield. 
  57. కార్ల్ పోపెర్: ఆబ్జెక్టివ్ నాల్డెజ్ (1972)
  58. కార్ల్ R. పోపెర్: ది పోవెర్టీ ఆఫ్ హిస్టారిజమ్
  59. Popper, Karl (2002). "On The Sources of Knowledge and of Ignorance". Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge. Routledge. ISBN 0061313769. , సెక్షన్ XIII
  60. Brugger, E. Christian (2004). "Casebeer, William D. Natural Ethical Facts: Evolution, Connectionism, and Moral Cognition". The Review of Metaphysics 58 (2). 
  61. వానేవర్ బుష్ (జూలై 1945), "సైన్స్, ది ఎండ్లెస్ ఫ్రంటైర్"
  62. మూస:PDF
  63. జాక్యూస్ బార్జన్, సైన్స్: ది గ్లోరియస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ , హార్పెర్ అండ్ రో: 1964. p. 15. (quote) అండ్ చాప్టెర్స్ II అండ్ XII.
  64. 64.0 64.1 ఫ్రిట్జోఫ్ కాప్రా, అన్‌కామన్ విజ్డమ్ , ISBN 0-671-47322-0, p. 213
  65. 65.0 65.1 65.2 Feyerabend, Paul (1993). Against Method. London: Verso. ISBN 9780860916468. 
  66. Feyerabend, Paul (1987). Farewell To Reason. Verso. పేజీ. 100. ISBN 0860911845. 
  67. Aronowitz, Stanley (1988). Science As Power: Discourse and Ideology in Modern Society. University of Minnesota Press. పేజీ. viii (preface). ISBN 0816616590. 
  68. స్టాన్లీ ఆరోనోవిట్జ్ ఇన్ కన్వర్జేషన్ విత్ డెరిక్ జెన్సెస్ ఇన్ Jensen, Derrick (2004). Welcome to the Machine: Science, Surveillance, and the Culture of Control. Chelsea Green Publishing Company. పేజీ. 31. ISBN 1931498520. 
  69. Jung, Carl (1973). Synchronicity: An Acausal Connecting Principle. Princeton University Press. పేజీ. 35. ISBN 0691017948. 
  70. Parkin 1991 "సిముల్టేనిటీ అండ్ సీక్వెన్సింగ్ ఇన్ ది ఓరాక్యూలర్ స్పీచ్ ఆఫ్ కెన్యాన్ డైవెనెర్స్", p. 185.
  71. Rollin, Bernard E. (2006). Science and Ethics. Cambridge University Press. ISBN 0521857546. OCLC 238793190. 
  72. Dickson, David (October 11, 2004). "Science journalism must keep a critical edge". Science and Development Network. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-02-20. 
  73. Mooney, Chris (2007). "Blinded By Science, How 'Balanced' Coverage Lets the Scientific Fringe Hijack Reality". Columbia Journalism Review. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-02-20. 
  74. McIlwaine, S.; Nguyen, D. A. (2005). "Are Journalism Students Equipped to Write About Science?". Australian Studies in Journalism 14: 41–60. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-02-20. 
  75. "1988: ఎగ్ ఇండస్ట్రీ ఫ్యూరీ ఓవర్ సాల్మోనెల్లా క్లెయిమ్", "ఆన్ దిస్ డే," BBC న్యూస్, డిసెంబర్ 3, 1988.

సూచనలు[మార్చు]

  • ఫెయెరాబెండ్, పాల్ (2005). సైన్స్, హిస్టరీ ఆఫ్ ది ఫిలాసఫీ , Honderich, Ted (2005). The Oxford companion to philosophy. Oxford Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0199264791. OCLC 173262485. లో చెప్పినట్లు. ఆక్స్‌ఫర్డ్ కాంపానియన్ టు ఫిలాసఫీ. ఆక్స్‌ఫర్డ్.
  • Feynman, R.P. (1999). The Pleasure of Finding Things Out: The Best Short Works of Richard P. Feynman. Perseus Books Group. ISBN 0465023959. OCLC 181597764. 
  • పాపినీయు, డేవిడ్. (2005). సైన్స్, ప్రాబ్లమ్స్ ఆఫ్ ది ఫిలాసఫీ ఆఫ్. , Honderich, Ted (2005). The Oxford companion to philosophy. Oxford Oxfordshire: Oxford University Press. ISBN 0199264791. OCLC 173262485. లో పేర్కొన్నట్లు
  • Parkin, D (1991). "Simultaneity and Sequencing in the Oracular Speech of Kenyan Diviners". In Philip M. Peek. African Divination Systems: Ways of Knowing. Indianapolis, IN: Indiana University Pressమూస:Inconsistent citations .
  • Stanovich, Keith E (2007). How to Think Straight About Psychology. Boston: Pearson Educationమూస:Inconsistent citations 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • ఆగ్రోస్, రాబర్ట్ M., స్టాసియు, జార్జ్ N., "ది న్యూ స్టోరీ ఆఫ్ సైన్స్: మైండ్ అండ్ ది యూనివర్స్", లేక్ బ్లఫ్, Ill.: రెజ్నెరే గేట్వే, c1984. ISBN 0-89526-833-7
  • బాక్స్టెర్, చార్లెస్ "Myth versus science in educational systems" PDF (66.4 KB)
  • Becker, Ernest (1968). The structure of evil; an essay on the unification of the science of man. New York: G. Braziller. 
  • కోల్, K. C., థింగ్స్ యువర్ టీచర్ నెవర్ టోల్డ్ యు ఎబౌట్ సైన్స్: నైన్ షాకింగ్ రీవెలేషన్స్ న్యూస్‌డే, లాంగ్ ఐలాండ్, న్యూయార్క్, మార్చి 23, 1986, pg 21+
  • ఫేన్మాన్, రిచర్డ్ "కార్గో కల్ట్ సైన్స్"
  • గోప్నిక్, అలిసన్, "ఫైండింగ్ అవర్ ఇన్నర్ సైంటిస్ట్", డీడాలస్, వింటర్ 2004.
  • క్రిజ్, జాన్ మరియు డొమినిక్యూ పెస్ట్రే మొదలైన వారు, సైన్స్ ఇన్ ది ట్వంటీత్ సెంచరీ , రూట్లెడ్జ్ 2003, ISBN 0-415-28606-9
  • కుహ్న్, థామస్, ది స్ట్రక్చర్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ రివల్యూషన్స్ , 1962.
  • మాక్‌కోమాస్, విలియమ్ F. "The principal elements of the nature of science: Dispelling the myths" PDF (189 KB)"The principal elements of the nature of science: Dispelling the myths" PDF (189 KB) రోజైర్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సదరన్ కాలిఫోర్నియా. డైరెక్ట్ ఇన్‌స్ట్రక్షన్ న్యూస్. స్ప్రింగ్ 2002 24–30.
  • Obler, Paul C.; Estrin, Herman A. (1962). The New Scientist: Essays on the Methods and Values of Modern Science. Anchor Books, Doubleday. 
  • Thurs, Daniel Patrick (2007). Science Talk: Changing Notions of Science in American Popular Culture. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. పేజీలు. 22–52. ISBN 978-0-8135-4073-3. 
  • లెవిన్, యువాల్ (2008). ఇమేజినింగ్ ది ఫ్యూచర్: సైన్స్ అండ్ అమెరికన్ డెమోక్రసీ . న్యూయార్క్, ఎన్‌కౌంటర్ బుక్స్. ISBN 1-59403-209-2
  • స్టెఫెన్ గౌక్రోజెర్. ది ఎమెర్జెన్స్ ఆఫ్ ఏ సైంటిఫిక్ కల్చర్: సైన్స్ అండ్ ది షేపింగ్ ఆఫ్ మోడర్నిటీ 1210–1685. ఆక్స్‌ఫర్డ్, క్లారెండన్ ప్రెస్, 2006, 576 pp.

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

పబ్లికేషన్స్

న్యూస్

రిసోర్స్