ఎమిలీ షెంకెల్
ఎమిలీ షెంకెల్ | |
|---|---|
 సుభాష్ చంద్ర బోస్ తో ఎమిలీ షెంకెల్ | |
| జననం | ఎమిలీ షెంకెల్ 1910 డిసెంబరు 26 |
| మరణం | 1996 మార్చి 13 (వయసు: 85) ఆగ్స్‌బర్గ్, జర్మనీ |
| వృత్తి | స్టెనోగ్రాఫర్ |
| జీవిత సహచరి | సుభాష్ చంద్ర బోస్ |
| పిల్లలు | అనితా బోస్ పాఫ్ |
ఎమిలీ షెంకెల్ (ఆంగ్లం: Emilie Schenkl) (1910 డిసెంబరు 26 – 1996 మార్చి 13) ఆస్ట్రియాకు చెందిన స్టెనోగ్రాఫర్. భారత స్వాతంత్రోద్యమ నాయకుడు సుభాష్ చంద్రబోస్ భార్యగా, వారి కుమార్తె అనితా బోస్ ఫాఫ్ తల్లిగా ఆమె ప్రసిద్ధి చెందింది. 1934లో వియన్నాలో బోస్ తన 'ద ఇండియన్ స్ట్రగుల్' గ్రంథాన్ని రచిస్తున్న సమయంలో ఆయన వద్ద కార్యదర్శిగా పనిచేసిన షెంకెల్‌తో ఆయనకు అనుబంధం ఏర్పడింది. ఆ పరిచయం క్రమంగా వారి వివాహానికి దారితీసింది; 1937లో వీరిద్దరూ వివాహం చేసుకున్నారు; 1942 నవంబరు 29న ఈ దంపతులకు అనిత జన్మించింది.
బోస్ 1943 ఫిబ్రవరిలో యూరప్‌ను విడిచి తూర్పు ఆసియాకు వెళ్లిన తరువాత వారిద్దరూ మళ్లీ కలుసుకోలేకపోయారు. 1945లో బోస్ మరణాంతరం, షెంకెల్ తన కుమార్తెను ఒంటరిగానే పెంచుతూ, టెలిఫోన్ ఎక్స్ఛేంజ్ విభాగంలో ఉద్యోగం చేస్తూ ఆస్ట్రియాలోనే జీవించింది. [1] అయినప్పటికీ, బోస్ కుటుంబంతో ఆమెకు ఉన్న అనుబంధం జీవితాంతం కొనసాగింది. స్వాతంత్ర్యానంతరం 1948 లో బోస్ సోదరుడు శరత్ చంద్రబోస్ సహా నేతాజీ కుటుంబ సభ్యులు ఆమెను వియన్నాలో కలుసుకున్నారు.
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]ఎమిలీ షెంకెల్ 1910 డిసెంబరు 26న వియన్నాలోని ఒక ఆస్ట్రియన్ రోమన్ కాథలిక్ కుటుంబంలో జన్మించింది. సాధారణ మధ్యతరగతి కుటుంబ నేపధ్యం ఆమెది. ఆమె తండ్రి పశువైద్యుడు కాగా, తాత చెప్పులు తయారుచేసే వృత్తిలో ఉండేవాడు.[2] బాలికా విద్య పట్ల తండ్రికి ఉన్న విముఖత వల్ల ఆమె ప్రాథమిక విద్య మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చివరి దశలో ఆలస్యంగా ప్రారంభమైంది. మాధ్యమిక పాఠశాలలో ఆమె విద్యా పురోగతి పట్ల అసంతృప్తి చెందిన తండ్రి, ఆమెను నాలుగేళ్ల పాటు ఒక కాన్వెంటులో చేర్పించాడు.[2] అయితే సన్యాసినిగా మారే ఆలోచన లేకపోవడంతో, ఆమె తిరిగి సాధారణ విద్యను కొనసాగించి సుమారు ఇరవయ్యేళ్ల వయసులో చదువు పూర్తి చేసింది. ఆమె చదువు పూర్తయ్యే సమయానికి ఐరోపాను మహా మాంద్యం (Great Depression) చుట్టుముట్టడంతో ఆమెకు వెంటనే ఉద్యోగం దొరకలేదు.[2] షార్ట్‌హ్యాండ్, టైపింగ్‌లలో శిక్షణ పొందిన షెంకెల్‌కు మాతృభాష అయిన జర్మన్‌తో పాటు ఆంగ్లంలోనూ మంచి ప్రావీణ్యం ఉండేది.
సుభాష్ చంద్రబోస్‌తో సంబంధం
[మార్చు]పరిచయం, రహస్య వివాహం (1934–1937)
[మార్చు]
1930ల ప్రారంభంలో బ్రిటిష్ నిర్బంధాల వల్ల ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్న సుభాష్ చంద్రబోస్, వైద్య చికిత్స కోసం 1933లో ఐరోపాకు వెళ్లారు. ఆరోగ్యం కొంత మెరుగుపడిన తరువాత, 1934లో వియన్నాలో ఉంటూ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంపై The Indian Struggle గ్రంథాన్ని రచించడం ప్రారంభించారు. ఆ సమయంలో వియన్నాలో నివసిస్తున్న భారతీయ వైద్యుడు డాక్టర్ మాథుర్ ద్వారా షెంకెల్‌తో బోస్‌కు పరిచయం ఏర్పడింది. ఆమెకున్న షార్ట్‌హ్యాండ్, టైపింగ్ నైపుణ్యం మరియు ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానం కారణంగా బోస్ ఆమెను తన కార్యదర్శిగా నియమించుకున్నారు.[2] ఆమె సహకారంతో సుభాష్ చంద్ర బోస్ The Indian Struggle అనే పుస్తకాన్ని పూర్తిచేశారు. [2] ఇద్దరి మధ్య సుమారు 13 సంవత్సరాల వయస్సు తేడా ఉంది.వృత్తిపరమైన పరిచయంగా మొదలైన వీరి బంధం క్రమంగా ప్రేమగా మారింది. నాటి రాజకీయ పరిస్థితుల దృష్ట్యా, వీరిద్దరూ 1937లో ఎవరికీ తెలియకుండా ఒక హిందూ సాంప్రదాయ పద్ధతిలో రహస్యంగా వివాహం చేసుకున్నారు.[3][4] అయితే, ఈ వివాహం అత్యంత గోప్యంగా జరగడం వల్ల దీనికి సంబంధించిన సమకాలీన అధికారిక పౌర రికార్డులు (civil records) లభించలేదు; చరిత్రకారుడు లియోనార్డ్ ఎ. గార్డన్ ఈ వివాహానికి సంబంధించి స్వతంత్ర డాక్యుమెంటరీ ఆధారాలు (documentary corroboration) పరిమితంగా ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు.[4]
వివాహానికి గుర్తింపు (1943 లేఖ & కుటుంబ ఆమోదం)
[మార్చు]1943 ఫిబ్రవరి 8న యూరప్‌ను విడిచిపెట్టే ముందు సుభాష్ చంద్రబోస్ తన అన్న శరత్ చంద్రబోస్కు బెంగాలీలో రాసిన వ్యక్తిగత లేఖలో తన భార్య ఎమిలీ షెంకెల్, కుమార్తె అనిత వివరాలను మొదటిసారి అధికారికంగా వెల్లడించి, తనకు ఏదైనా జరిగితే వారిని ఆదుకోవాలని కోరారు.Bose, Krishna (2015). Emilie and Subhas: A True Love Story. Niyogi Books. యుద్ధానంతరం ఈ లేఖ ఆధారంగా శరత్ చంద్రబోస్ కుటుంబంతో సహా మొత్తం బోస్ కుటుంబ సభ్యులు ఎమిలీ–బోస్ సంబంధాన్ని వివాహబంధంగా అధికారికంగా గుర్తించారు.
వైవాహిక జీవితం
[మార్చు]వివాహానంతరం బోస్ తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చారు. ఆ కాలంలో ఆయన ఐరోపాలో పర్యటిస్తున్నప్పుడు, భారతదేశంలో ఉన్నప్పుడూ వీరిద్దరి మధ్య ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు కొనసాగాయి. అనంతరం 1941లో బోస్ బ్రిటిష్ నిర్బంధం నుంచి తప్పించుకుని జర్మనీ చేరుకున్నాక షెంకెల్‌తో అతని అనుబంధం తిరిగి కొనసాగింది. బోస్ జర్మనీలో భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి అంతర్జాతీయ మద్దతు కూడగట్టే ప్రయత్నాలు చేస్తున్న సమయంలో వారిద్దరూ బెర్లిన్‌లో కొంతకాలం కలిసి జీవించారు.[5] అయితే ఎమిలీ గర్భం దాల్చిన తరువాత నాజీ చట్టాల దృష్ట్యా బోస్‌తో ఆమెకు గల సంబంధాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించలేని పరిస్థితులు ఉండటంతో, బోస్ కాన్పు కోసం ఆమెను తిరిగి ఆస్ట్రియాలోని వియన్నాకు పంపించారు. వియన్నాలో 1942 నవంబరు 29న వారికి కుమార్తె అనిత జన్మించింది. ఆమె తరువాత కాలంలో అనితా బోస్ ఫాఫ్గా ప్రసిద్ధి చెంది ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తగా, జర్మనీలో విశ్వవిద్యాలయ అధ్యాపకురాలిగా పనిచేసింది.[6]
కుమార్తె అనిత కొన్ని నెలల పసిపాపగా ఉన్నప్పుడే, 1943 ఫిబ్రవరి 8న బోస్ జర్మనీ నుంచి రహస్యంగా జలాంతర్గామి (U-boat) ద్వారా తూర్పు ఆసియాకు బయలుదేరారు. అదే షెంకెల్, బోస్‌ల చివరి ప్రత్యక్ష కలయికగా మిగిలిపోయింది. [7] మొత్తం మీద వారి తొమ్మిదేళ్ల వైవాహిక బంధంలో, వీరిద్దరూ కలిసి జీవించగలిగింది కేవలం మూడేళ్లు మాత్రమే. భౌతికంగా దూరంగా ఉన్నప్పటికీ, 1934 నుంచి 1942 వరకు వీరి మధ్య సాగిన సుదీర్ఘ ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు వారి వైవాహిక అనుబంధాన్ని నిరంతరం సజీవంగా ఉంచాయి. [8]
బోస్ తరువాత జీవితం
[మార్చు]
1945లో బోస్ మరణించినట్లు వార్తలు వచ్చిన తరువాత షెంకెల్ తన కుమార్తె, తల్లితో వియన్నాలోనే జీవించింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధానంతర క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో కుటుంబ పోషణ బాధ్యతను ఆమె స్వయంగా చేపట్టింది. టెలిఫోన్ ట్రంక్ ఎక్స్చేంజ్‌లో షిఫ్టుల పద్ధతిలో పనిచేస్తూ అనితను పెంచింది.[2] ఆమె అమ్మమ్మ కూడా వారితో ఉండేది. ఆ ముగ్గురి కుటుంబాన్ని నడిపింది. ఆమె జీవితాంతం పునర్వివాహం చేసుకోలేదు; అలాగే బోస్‌తో తన వ్యక్తిగత జీవితానికి సంబంధించిన వివరాలను బహిరంగంగా చర్చించడానికి కూడా ఎన్నడూ ఆసక్తి చూపలేదు. [7]
బోస్ యూరప్‌ను విడిచిపెట్టే సమయానికి అనిత కొన్ని నెలల పసికందు కావడంతో, తండ్రితో గడిపిన వ్యక్తిగత బాల్య జ్ఞాపకాలు ఆమెకు లేవు. తండ్రి గురించి తెలుసుకోవడానికి ఆయన రాసిన ఉత్తరాలు, ఇతర పత్రాలు, ఎమిలీ జ్ఞాపకాలు, కుటుంబ సభ్యుల ద్వారా అందిన వివరాలపైనే ఆమె ఆధారపడాల్సి వచ్చింది.[9] ఈ నేపథ్యంలో అనితను ఒంటరిగా పెంచిన ఎమిలీ, తన వద్ద ఉన్న బోస్ ఉత్తరాలు, పత్రాలు, వ్యక్తిగత జ్ఞాపకాల ద్వారా తండ్రి వ్యక్తిత్వాన్ని, ఆదర్శాలను కుమార్తెకు పరిచయం చేసింది. 1948లో సుభాష్ చంద్రబోస్ సోదరుడు శరత్ చంద్రబోస్ తన భార్య బిభాబతి బోస్, కుమారుడు శిశిర్ కుమార్ బోస్ తదితరులతో కలిసి వియన్నాలో షెంకెల్, అనితలను కలుసుకున్నారు. ఆ తొలి కలయిక తర్వాత, బోస్ కుటుంబంలోని పలువురు సభ్యులతో వీరి ఆత్మీయ అనుబంధం జీవితాంతం కొనసాగింది. [7] ఎమిలీ షెంకెల్, అనితా ఇద్దరూ బోస్ కుటుంబంతో లేఖల ద్వారా సంబంధాలు కొనసాగించారు.
కుమార్తె గుర్తింపు, పౌరసత్వ ప్రయత్నాలు
[మార్చు]స్వాతంత్ర్యం తరువాత జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ షెంకెల్, అనితలతో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలను కొనసాగించాడు. అనిత భవిష్యత్తుకు స్థిరమైన ఆర్థిక ఏర్పాటు చేయాలనే ప్రయత్నాల్లోనూ పాల్గొన్నాడు. 1951లో షెంకెల్‌ను, అనితను భారతదేశానికి రావాలని ఆహ్వానించి, వారి ప్రయాణం, భారతదేశంలో బసకు అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేస్తానని తెలిపాడు.[10] అయితే షెంకెల్ ఆ ఆహ్వానాన్ని స్వీకరించలేదు; ఆమె తన జీవితకాలంలో భారతదేశాన్ని ఎన్నడూ సందర్శించలేదు.
1954 మార్చిలో ఎమిలీ షెంకెల్ తన కుమార్తె అనిత వివరాలను భారతీయ పౌరుడి సంతానంగా (child of an Indian citizen) వియన్నాలోని భారత దౌత్య కార్యాలయంలో రిజిస్టర్ చేయాలని కోరింది. అనిత జనన వివరాలతో పాటు తండ్రిగా సుభాష్ చంద్రబోస్, తల్లిగా తన పేరును పేర్కొని, అనిత జనన ధ్రువీకరణ పత్రం, బోస్ తన అన్న శరత్ చంద్రబోస్కు రాసిన ఉత్తరం ప్రతిని ఆధారాలుగా సమర్పించింది.[11] ఈ వ్యవహారాన్ని పరిశీలించిన భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 8 కింద అనితను భారతీయ పౌరురాలిగా (Indian citizen) నమోదు చేయడానికి అభ్యంతరం లేదని తెలిపినప్పటికీ,[12] అనితకు భారతీయ పౌరసత్వం మంజూరు కాలేదు. 1954 జూన్ 8న షెంకెల్‌కు పంపిన ఉత్తరంలో వియన్నాలోని భారత దౌత్య కార్యాలయం అనిత వివరాలను “భారతీయ పౌరుడి సంతానంగా” నమోదు చేసినట్లు మాత్రమే తెలిపింది.[13] అనిత భారతీయ పౌరసత్వాన్ని పొందాలని కోరుకుంటూనే ఆస్ట్రియన్ పౌరసత్వాన్ని కూడా కొనసాగించాలని వారు కోరినట్లు జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పేర్కొన్నారు. భారత చట్టాల ప్రకారం ద్వంద్వ పౌరసత్వానికి (dual citizenship) అవకాశం లేకపోవడంతో, అనితకు భారత పౌరసత్వం మంజూరు చేయడం సాధ్యం కాదని 1958లో బి.సి. రాయ్‌కు రాసిన లేఖలో నెహ్రూ స్పష్టం చేశారు. [14] ఫలితంగా, నేతాజీ కుటుంబానికి భారత పౌరసత్వ హోదా కల్పించేందుకు ఎటువంటి ప్రత్యేక మినహాయింపులు లభించలేదు; తన కుమార్తెకు భారతీయ పౌరసత్వ గుర్తింపును సాధించాలన్న ఎమిలీ ప్రయత్నం ఫలించలేదు. అనిత విదేశీ పౌరురాలిగానే కొనసాగాల్సి వచ్చింది.
అనితా బోస్ ట్రస్ట్ ఫండ్
[మార్చు]ట్రస్ట్ ఏర్పాటు, నిర్వహణ
[మార్చు]అనిత భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం 1954లో ₹2 లక్షల మూలధనంతో "అనితా బోస్ ట్రస్ట్ ఫండ్" (Anita Bose Trust Fund) ఏర్పాటైంది. నాటి భారత ప్రధానమంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి బి.సి రాయ్ దీనికి తొలి ట్రస్టీలుగా వ్యవహరించారు. ట్రస్ట్ డీడ్ ప్రకారం—వచ్చిన ఆదాయాన్ని అనిత సంరక్షణ, విద్య మరియు ఇతర అవసరాల నిమిత్తం ఎమిలీ షెంకెల్‌కు అందించాలి; అనితకు 21 సంవత్సరాల వయస్సు నిండిన తరువాత ట్రస్ట్ మూలధనం, ఆస్తులన్నీ ఆమెకే చెందాలి. [15] దీని ద్వారా ఎమిలీకి అనిత పోషణ కోసం సంవత్సరానికి ₹6,000 (నెలకు ₹500 చొప్పున) ఆర్థిక సహాయం అందింది; ఈ చెల్లింపులు 1964 చివరి వరకు కొనసాగాయి.[16]
ట్రస్ట్ పరిష్కారంలో ప్రతిష్టంభన, ఎమిలీ ప్రయత్నాలు
[మార్చు]1962లో బిధాన్ చంద్ర రాయ్, 1964లో నెహ్రూ మరణించడంతో ట్రస్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలను నాటి ప్రధానమంత్రి లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్ చేపట్టారు. [17] అయితే, 1963 నవంబరు నాటికే అనితకు 21 సంవత్సరాలు నిండినప్పటికీ ట్రస్ట్ ఆస్తులను ఆమె పేరిట బదిలీ చేసే ప్రక్రియ సకాలంలో పూర్తి కాలేదు; 1968 నాటికీ ఈ బదిలీ పెండింగ్‌లోనే ఉండిపోయింది. [18] 1970లలోనూ పరిష్కారం కాని ఈ వ్యవహారంపై 1975లో రాసిన లేఖలకు సైతం ప్రభుత్వం నుంచి స్పందన లభించలేదని 1977లో వియన్నాలోని భారత రాయబారి అమ్రిక్ ఎస్. మెహతా పేర్కొన్నారు.[19]
ట్రస్ట్ ఆస్తుల్లో బ్యాంకు ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లు, భారత ప్రభుత్వ ట్రెజరీ సేవింగ్స్ డిపాజిట్ సర్టిఫికెట్లు, నేషనల్ సేవింగ్స్ బాండ్లు, ప్రామిసరీ నోట్లు వంటి వివిధ పెట్టుబడులు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని గడువు (maturity) ముగిసిన తర్వాత కూడా ఏళ్ల తరబడి పునరుద్ధరణ (renewal) కాకపోవడంతో రావాల్సిన వడ్డీ కోల్పోయే పరిస్థితి ఏర్పడింది.[16] 1983 నాటికీ కూడా షెంకెల్, అనిత ట్రస్ట్ మూలధనం, చివరకు అనితకు చెల్లించాల్సిన మొత్తం గురించి స్పష్టత కోసం ప్రయత్నిస్తూనే ఉన్నారు.[16] అయితే ఈ సమయంలోనే 1983 నాటికి ట్రస్ట్ అసలు డీడ్‌తో పాటు ఈ విలువైన పెట్టుబడి పత్రాలన్నీ అధికారిక సంస్థాగత పర్యవేక్షణలో గానీ, లబ్ధిదారురాలైన అనిత వద్ద గానీ కాకుండా, అనారోగ్యంతో ఉన్న ట్రస్టీ ప్రఫుల్ల చంద్ర సేన్ సూచన మేరకు ఆయన న్యాయ సలహాదారు, మాజీ ఎంపీ అశోక్ కృష్ణ దత్ వ్యక్తిగత సంరక్షణలో ఉన్నట్లు వెల్లడైంది. [20]
ట్రస్ట్‌కు చెందిన బాండ్లు, సెక్యూరిటీలలో కొన్నింటిని అనేక సంవత్సరాలుగా పునరుద్ధరించలేదని 1983లో అనితకు తెలియడంతో, వాటిపై వడ్డీ లేదా డివిడెండ్లు లభించకపోవచ్చనే విషయం వెలుగులోకి వచ్చింది. ఈ సుదీర్ఘమైన పరిపాలనా జాప్యం వల్ల సెక్యూరిటీలపై రావలసిన వడ్డీ నష్టం వాటిల్లడంపై ఆర్థికశాస్త్ర ఆచార్యురాలైన అనిత విస్మయం చెందారు; అయినప్పటికీ, వివాదాలకు తావివ్వకుండా అప్పటికి ట్రస్ట్‌లో మిగిలి ఉన్న మొత్తాన్ని తన నియంత్రణకు బదిలీ చేయాలని, ఆ మొత్తాన్ని తిరిగి భారతదేశంలోనే పెట్టుబడిగా పెడతానని 1983 ఆగస్టులో వియన్నాలోని భారత రాయబార కార్యాలయానికి తెలిపారు.[21] ప్రస్తుతం లభ్యమైన పత్రాల ప్రకారం 1983 నాటికీ అనితకు పూర్తి కార్పస్ (corpus), దానిపై రావాల్సిన మొత్తాల బదిలీ పూర్తయినట్లు నిర్ధారణ లేదు. ఆ తరువాత మొత్తం ఎప్పుడు, ఎంత చెల్లించబడిందో నిర్ధారించే తుది సెటిల్మెంట్ డాక్యుమెంట్స్ లేదా పూర్తి రికార్డులు ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేవు. అందువల్ల అనితకు ఆ మొత్తం చివరకు అందిందని గానీ, అసలు అందలేదని గానీ నిర్ధారించడం సాధ్యం కాదు.
శేష జీవితం
[మార్చు]షెంకెల్ తన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం ఆస్ట్రియాలోని వియన్నా నగరంలోనే గడిపారు. 1980ల మధ్యకాలం నాటికి ఆమె వియన్నాలోనే ఒంటరిగా నివసిస్తుండగా, కుమార్తె అనిత తన భర్త ప్రొఫెసర్ మార్టిన్ ఫాఫ్‌తో కలిసి జర్మనీలోని ఆగ్స్‌బర్గ్ (Augsburg) నగరంలో స్థిరపడ్డారు. వయస్సు పైబడిన తరువాత ఒంటరిగా జీవించడం కష్టతరమైతే వృద్ధాశ్రమంలో చేరాలని షెంకెల్ భావించినప్పటికీ, అనిత తన తల్లిని జర్మనీకి తీసుకువెళ్లడంతో ఆ పరిస్థితి రాలేదు. దీంతో షెంకెల్ తన శేష జీవితాన్ని కుమార్తె కుటుంబంతో కలిసి గడిపారు.[22]
1990ల ప్రారంభం నాటికి షెంకెల్ వియన్నాను విడిచిపెట్టి, ఆగ్స్‌బర్గ్‌లోని తన కుమార్తె, అల్లుడి వద్ద శాశ్వతంగా స్థిరపడి తన శేష జీవితాన్ని వారి కుటుంబంతో కలిసి గడిపారు.[23] 1995లో భారత విదేశాంగ శాఖ మంత్రి ప్రణబ్ ముఖర్జీ జర్మనీ పర్యటన సందర్భంగా ఆగ్స్‌బర్గ్‌లోని వారి నివాసానికి వచ్చినప్పుడు, షెంకెల్ స్వయంగా ఆయనకు ఆతిథ్యమిచ్చి కలుసుకున్నారు.[24]
వ్యక్తిత్వం
[మార్చు]షెంకెల్ తన వ్యక్తిగత జీవితాన్ని ప్రచారానికి, ప్రజా దృష్టికి దూరంగా ఉంచడానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. సుభాష్ చంద్రబోస్‌తో తన అనుబంధం గురించి కూడా ఆమె పరిమితంగానే మాట్లాడేవారు. అందువల్ల ఆమె జీవితానికి సంబంధించిన అనేక వివరాలు వ్యక్తిగత లేఖలు, సమకాలీనుల జ్ఞాపకాలు, కుటుంబ సభ్యుల వాంగ్మూలాల ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చాయి. బోస్‌తో వియోగం, రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సృష్టించిన పరిస్థితులు, యుద్ధానంతర ఆర్థిక ఇబ్బందుల మధ్య ఆమె ఉద్యోగం చేస్తూ అనితను పెంచారు. భారతదేశాన్ని ఆమె స్వయంగా సందర్శించనప్పటికీ, బోస్ కుటుంబ సభ్యులతో ఆమె సంబంధాలు జీవితాంతం కొనసాగాయి.
మరణం, అంత్యక్రియలు
[మార్చు]ఎమిలీ షెంకెల్ 1996 మార్చి 13న తన 85వ ఏట జర్మనీలోని ఆగ్స్‌బర్గ్‌లో కన్నుమూశారు. [25] మార్చి 18న ఆగ్స్‌బర్గ్ సమీపంలోని లైటర్స్‌హోఫెన్ (Leitershofen) గ్రామంలో ఉన్న చారిత్రక సెయింట్ ఓస్వాల్డ్ చర్చిలో ఆమె అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు; అనంతరం ఆమె భౌతికకాయాన్ని దహనం చేశారు.[26]
భారత ప్రభుత్వం తరఫున నాటి కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి డాక్టర్ దేబీ ప్రసాద్ పాల్, జర్మనీలో భారత రాయబారి సతీందర్ కుమార్ లాంబా ఈ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు. భారత ప్రభుత్వం మరియు భారత ప్రజల తరఫున మంత్రి దేబీ ప్రసాద్ పాల్ నివాళులర్పించారు. అంత్యక్రియలకు ముందు భారత ప్రతినిధి బృందం అనిత నివాసానికి వెళ్లి ఆమె కుటుంబ సభ్యులను పరామర్శించి ప్రగాఢ సంతాపాన్ని తెలియజేసింది. [27]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]ఆధార గ్రంథాలు (Bibliography]
[మార్చు]ప్రాథమిక ఆధారాలు
[మార్చు]- Bose, Subhas Chandra (1994). Bose, Sisir Kumar; Bose, Sugata (eds.). Netaji Collected Works, Volume 7: Letters to Emilie Schenkl, 1934–1942. Netaji Research Bureau / Oxford University Press.
- Correspondence concerning Frau Emilie Schenkl and Anita Schenkl-Bose (Report). Legation of India, Vienna / Ministry of External Affairs, Government of India. 1954. File No. F.2(Pol)-Aus/53.
- Correspondence concerning the Anita Bose Trust Fund (Report). Embassy of India, Vienna / Ministry of External Affairs, Government of India. 1983. Vien/415/5/65.
ద్వితీయ ఆధారాలు
[మార్చు]- Bose, Krishna (2015). Emilie and Subhas: A True Love Story. Niyogi Books.
- Gordon, Leonard A. (1990), Brothers against the Raj: A Biography of Indian Nationalists Sarat and Subhas Chandra Bose, Columbia University Press, ISBN 978-0-231-07442-1
- Bose, Sugata (2011), His Majesty's Opponent: Subhas Chandra Bose and India's Struggle against Empire, Harvard University Press, ISBN 978-0-674-04754-9
- Hayes, Romain (2011), Subhas Chandra Bose in Nazi Germany: Politics, Intelligence and Propaganda 1941–1943, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-932739-3
- Santhanam, Kausalya (1 March 2001), "Wearing the mantle with grace", The Hindu
చిత్రమాల
[మార్చు]
1937 డిసెంబరులో ఆస్ట్రియాలోని బాడ్ గాస్టైన్‌లో సుభాష్ చంద్రబోస్, ఎమిలీ షెంకెల్, ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్ తదితరులు
1937లో సుభాష్ చంద్రబోస్, ఎమిలీ షెంకెల్ తమ జర్మన్ షెపర్డ్ కుక్కతో
1937 లో ఎమిలీ షెంకెల్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Santhanam 2001.
- 1 2 3 4 5 6 Gordon 1990, p. 285.
- ↑ Hayes 2011, p. 15.
- 1 2 Gordon 1990, pp. 344–345.
- ↑ Hayes 2011.
- ↑ Bose, Sugata (2011). His Majesty's Opponent: Subhas Chandra Bose and India's Struggle against Empire. Harvard University Press.
- 1 2 3 Bosefirst=Krishna (2015). Emilie and Subhas: A True Love Story. Niyogi Books.
- ↑ Bose, Subhas Chandra (1994). Bose, Sisir Kumar; Bose, Sugata (eds.). Netaji Collected Works, Volume 7: Letters to Emilie Schenkl, 1934–1942. Netaji Research Bureau / Oxford University Press.
- ↑ Khan, Ruhi (29 October 2017). "'To have an iconic dad is, of course, difficult' says Anita Bose Pfaff, Netaji Subhash Chandra Bose'daughter". Bangalore Mirror. Retrieved 7 October 2026.
- ↑ Nehru, Jawaharlal. Selected Works of Jawaharlal Nehru, Second Series, Volume 15, Part 2. Jawaharlal Nehru Memorial Fund. pp. 646–647.
- ↑ Correspondence concerning Frau Emilie Schenkl and Anita Schenkl-Bose (PDF) (Report). Legation of India, Vienna / Ministry of External Affairs, Government of India. 31 March 1954. File No. F.2(Pol)-Aus/53. Retrieved 6 October 2026.
- ↑ Correspondence concerning Frau Emilie Schenkl and Anita Schenkl-Bose (PDF) (Report). Ministry of External Affairs, Government of India. 31 May 1954. File No. F.2(Pol)-Aus/53. Retrieved 6 October 2026.
- ↑ K. V. Ramaswamy (8 June 1954). Letter to Emilie Schenkl concerning registration of Anita (PDF) (Report). Legation of India, Vienna. Con/8(18). Retrieved 6 October 2026.
- ↑ Nehru, Jawaharlal (30 November 1958). "To B. C. Roy". Selected Works of Jawaharlal Nehru. Second Series. Vol. 45. Jawaharlal Nehru Memorial Fund. pp. 850–851. Retrieved 6 October 2026.
- ↑ Anita Bose Trust Fund — Trust Deed and correspondence (Report). 1954.
- 1 2 3 Correspondence concerning the Anita Bose Trust Fund (Report). Embassy of India, Vienna / Ministry of External Affairs, Government of India. 25 July 1983. Vien/415/5/65.
- ↑ Anita Bose Trust Fund correspondence (Report). Government of India / AICC. 1964.
- ↑ Anita Bose Trust Fund correspondence (Report). Government of India. 1968.
- ↑ Mehta, Amrik S. (1977). "Correspondence concerning Anita Bose Trust Fund". Letter to.
- ↑ Prafulla Chandra Sen (28 June 1983). Letter concerning Anita Bose Trust Fund (PDF) (Report). Government of India. Vien/415/5/65. Retrieved 6 October 2026.
- ↑ Letter concerning Anita Bose Trust Fund (PDF) (Report). Embassy of India, Vienna. 31 August 1983. VL GN/415/5. Retrieved 6 October 2026.
- ↑ Bose, Madhuri (23 January 2002). "Auntie was a person with iron will". The Times of India.
- ↑ Communication concerning Emilie Schenkl and Anita Pfaff (Report). Embassy of India. 10 February 1992.
- ↑ Official records concerning Netaji Subhas Chandra Bose and his family (Report). Government of India. 1995.
- ↑ Death of Mrs Emilie Schenkl-Bose (Report). Government of India. 13 March 1996.
- ↑ Funeral of Mrs Emilie Schenkl-Bose (Report). Embassy of India, Bonn / Ministry of External Affairs, Government of India. 18 March 1996. BON-POL-415/2/96.
- ↑ Funeral of Mrs Emilie Schenkl-Bose (Report). Embassy of India, Bonn / Ministry of External Affairs, Government of India. 18 March 1996. BON-POL-415/2/96.