క్లియోపాత్రా
7వ క్లియోపాత్రా ఫిలోపేటరు ( క్రీపూ 69/70 - క్రీపూ 30 ఆగస్టు 10 లేదా 12) ఈజిప్టులోని టోలెమిక్ రాజ్యానికి రాణి. తండ్రి నుండి అధికారాన్ని పొందిన క్లియోపాత్ర రాణిగా 20 ఏళ్లు (51 నుండి క్రీపూ 30 వరకు ) ఈజిప్టు రాజ్యాన్ని పాలించింది. ఆమె ఈజిప్టుకు చిట్టచివరి ఫారో.[1]క్రీ. పూ. 69లో రాజవంశంలో పుట్టింది . ఆమె తండ్రి ఈజిప్టు రాజు 12వ టాలెమీ. టోలెమికు రాజవంశానికి చెందిన ఆమె మరణం తరువాత ఈజిప్టు రోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రావిన్సుగా మారింది. ఆమె మాతృభాష కొయిను గ్రీకు, ఈజిప్టు భాషను నేర్చుకున్న ఏకైక టోలెమికు పాలకురాలు ఆమె మాత్రమే.
క్లియోపాత్రా 12వ టోలెమీ ఆలెటెసు కుమార్తెగా అలెగ్జాండ్రియాలో జన్మించింది్. క్రీ.పూ. 51లో తన మరణానికి ముందు ఆమెను తన వారసురాలిగా ప్రకటించాడు. క్లియోపాత్రా తన సోదరుడు 13వ టోలెమీతో కలిసి తన పాలనను ప్రారంభించింది. కానీ వారి మధ్య వచ్చిన విభేదాలు అంతర్యుద్ధానికి దారితీశాయి. క్రీ.పూ. 48లో తన ప్రత్యర్థి, రోమను నియంత అయిన జూలియసు సీజరుతో జరిగిన ఫార్సాలసు యుద్ధంలో ఓడిపోయిన తర్వాత, రోమను రాజనీతిజ్ఞుడు పాంపే ఈజిప్టుకు పారిపోయాడు. పాంపే 12వ టోలెమీకి రాజకీయ మిత్రుడు, కానీ సీజరు రాకముందే 13వ టోలెమీ ఆయనను మాటువేసి చంపించాడు. ఆ తర్వాత సీజరు ప్రత్యర్థి టోలెమీ సోదర, సోదరీమణులను రాజీ చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ 13వ టోలెమీ దళాలు రాజభవనంలో క్లియోపాత్రా, సీజరులను ముట్టడించాయి. అదనపు బలగాల రాకతో ముట్టడి ఎత్తివేసిన కొద్దికాలానికే 13వ టోలెమీ నైలు యుద్ధంలో మరణించాడు. సీజరు క్లియోపాత్రా, ఆమె సోదరుడు 14వ టోలెమీ లను సంయుక్త పాలకులగా ప్రకటించాడు. క్లియోపాత్రాతో వ్యక్తిగత సంబంధాన్ని కొనసాగించాడు. దీని ఫలితంగా సీజరియను అనే కుమారుడు జన్మించాడు. క్లియోపాత్రా క్రీ.పూ. 46, 44లో ఒక సామంతురాలిగా రోంకు ప్రయాణించి అక్కడ సీజరు విల్లాలో బస చేసింది. సీజరు హత్య జరిగిన తర్వాత కొద్దికాలానికే 14వ టోలెమీ ఆకస్మిక మరణం (బహుశా క్లియోపాత్రా ఆదేశాల మేరకు హత్య చేయబడి ఉండవచ్చు) సంభవించగా ఆమె సీజరియనును 15వ టోలెమీగా సహ పాలకుడిగా ప్రకటించింది.
క్రీ.పూ. 43–42 నాటి విముక్తిదాతల అంతర్యుద్ధంలో క్లియోపాత్రా సీజరు వారసుడు ఆక్టేవియను, మార్కు ఆంటోనీ, మార్కసు ఎమిలియసు లెపిడసుతో ఏర్పడిన రెండవ త్రయం కూటమికి మద్దతు ఇచ్చింది. క్రీ.పూ. 41లో టార్ససులో వారి సమావేశం తర్వాత రాణికి ఆంటోనీతో సంబంధం ఏర్పడింది. దీని ద్వారా ముగ్గురు పిల్లలు జన్మించారు. అర్సాసిడ్ సామ్రాజ్యం(పార్థియన్ సామ్రాజ్యం) అర్మేనియా రాజ్యాల మీద తన దండయాత్రల సమయంలో ఆంటోనీ ఆర్థిక, సైనిక సహాయం కోసం క్లియోపాత్రా మీద ఎక్కువగా ఆధారపడ్డాడు. అలెగ్జాండ్రియా ప్రకటనల ద్వారా ఆంటోనీ అధికారం కింద ఉన్న వివిధ భూభాగాల మీద తమ పిల్లలను పాలకులగా ప్రకటించారు. ఆక్టేవియను ఈ సంఘటనను దేశద్రోహ చర్యగా చిత్రీకరించాడు, క్రీ.పూ. 32లో రోమను సెనేటులోని ఆంటోనీ మిత్రులను రోం నుండి పారిపోయేలా బలవంతం చేశాడు. క్లియోపాత్రా మీద యుద్ధం ప్రకటించాడు. క్రీ.పూ. 31లో జరిగిన ఆక్టియం యుద్ధంలో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా నావికాదళాన్ని ఓడించిన తర్వాత, క్రీ.పూ. 30లో ఆక్టేవియను దళాలు ఈజిప్టు మీద దండెత్తి ఆంటోనీని ఓడించాయి. దాంతో ఆయన ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. ఆయన మరణం తరువాత రోమను విజయయాత్రలో ఆక్టేవియను తనను బహిరంగంగా ప్రదర్శించకుండా ఉండటానికి క్లియోపాత్రా బహుశా విషం తీసుకుని ఆత్మహత్య చేసుకుంది.
క్లియోపాత్రా వారసత్వం ప్రాచీన, ఆధునిక కళాఖండాలలో సజీవంగా ఉంది. రోమను చరిత్ర రచన, లాటిను కవిత్వం రాణి మీద సాధారణంగా విమర్శనాత్మక దృక్పథాన్ని సృష్టించాయి. ఇది తర్వాతి మధ్యయుగ, పునరుజ్జీవన సాహిత్యంలో కూడా వ్యాపించింది. దృశ్య కళలలో, ఆమె ప్రాచీన చిత్రణలలో రోమను విగ్రహాలు, చిత్రాలు, శిల్పాలు, కామియో చెక్కడాలు, గాజు, టోలెమికు రోమను నాణేలు, ఉబ్బెత్తు శిల్పాలు ఉన్నాయి. పునరుజ్జీవన, బరోకు కళలో ఆమె ఒపెరాలు, చిత్రాలు, కవిత్వం, శిల్పాలు, నాటకాలతో సహా అనేక కళాఖండాలకు వస్తువుగా నిలిచింది. విక్టోరియను యుగం నుండి ఆమె ఈజిప్టోమేనియాకు ఒక పాప్ కల్చరు చిహ్నంగా మారింది. ఆధునిక కాలంలో అనువర్తిత, లలిత కళలు, బర్లెస్కు వ్యంగ్యం, హాలీవుడు సినిమాలు, వాణిజ్య ఉత్పత్తుల బ్రాండు చిత్రాలలో కనిపించింది.
పద వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]లాటిన్ రూపం క్లియోపాత్రా అనేది ప్రాచీన గ్రీకు Kleopátra (Κλεοπάτρα) నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం "ఆమె తండ్రి కీర్తి",[2] ఇది κλέος (kléos, "కీర్తి"), patḗr (patḗr, "తండ్రి") నుండి ఉద్భవించింది.[3] పురుష రూపాన్ని Kleópatros (Κλεόπατρος) లేదా Pátroklos (Πάτροκλος) అని రాసేవారు.[3] క్లియోపాత్రా అనేది అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ సోదరి మాసిడోనియాకు చెందిన క్లియోపాత్రా పేరు, అలాగే గ్రీకు పురాణాలలో మెలియాగరు భార్య అయిన క్లియోపాత్రా అల్సియోను పేరు కూడా.[4] 5వ టోలెమీ ఎపిఫాన్సు 1వ క్లియోపాత్రా సిరా (ఒక సెల్యూసిడు యువరాణి) వివాహం ద్వారా, ఈ పేరు టోలెమికు రాజవంశం లోకి ప్రవేశించింది.[5][6] క్లియోపాత్రా స్వీకరించిన బిరుదు Theā́ Philopátōra (Θεᾱ́ Φιλοπάτωρα) అంటే "తండ్రిని ప్రేమించే దేవత". ఆమె తండ్రి". [7][note 1]
నేపథ్యం
[మార్చు]
టోలెమీ వంశపు ఫారోలకు ఈజిప్టులోని ప్తాహు ప్రధాన పూజారిచే మెంఫిసులో పట్టాభిషేకం జరిగేది. కానీ వారు అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ స్థాపించిన బహుళ సాంస్కృతిక, అధికంగా గ్రీకు నగరమైన అలెగ్జాండ్రియాలో నివసించేవారు.[9][10][11] [note 2] వారు గ్రీకు భాష మాట్లాడేవారు. హెలెనిస్టికు గ్రీకు చక్రవర్తులుగా ఈజిప్టును పరిపాలించారు. స్థానిక ఈజిప్షియను భాషను నేర్చుకోవడానికి నిరాకరించారు.[12][13][14] [note 3]దీనికి విరుద్ధంగా క్లియోపాత్రా యుక్తవయస్సు నాటికి బహుళ భాషలు మాట్లాడగలిగింది. ఈజిప్షియను భాషను నేర్చుకున్న మొదటి టోలెమికు పాలకురాలుగా ప్రసిద్ధి చెందింది.[15][16][14] [note 4]ప్లూటార్కు ప్రకారం ఆమె ఇథియోపియను (అంటే "ట్రోగ్లోడైట్సు" భాష), హీబ్రూ (లేదా అరామికు), అరబికు, "సిరియను భాష" (బహుశా సిరియాకు), మీడియను, పార్థియను భాషలను కూడా మాట్లాడేదని తెలుస్తోంది. ఆమె స్పష్టంగా లాటిన్ కూడా మాట్లాడగలిగేది. అయినప్పటికీ ఆమె సమకాలీన రోమన్లు ఆమె మాతృభాష అయిన కొయినే గ్రీకులో ఆమెతో మాట్లాడటానికి ఇష్టపడేవారు.[16][14][17] [note 5]గ్రీకు, ఈజిప్షియను, లాటిను భాషలతో పాటు, ఈ భాషలు ఒకప్పుడు టోలెమికు రాజ్యంకు చెందిన ఉత్తర ఆఫ్రికా పశ్చిమ ఆసియా భూభాగాలను పునరుద్ధరించాలనే క్లియోపాత్రా కోరికను ప్రతిబింబించాయి.[18]
ఈజిప్టులో రోమన్ల జోక్యం క్లియోపాత్రా పాలన కంటే ముందే ప్రారంభమైంది. [19][20][21] క్రీ.పూ. 81లో ఆమె తాత 9వ టోలెమీ లాథైరోసు మరణించినప్పుడు ఆయన కుమార్తె 3వ బెరెనిసు సింహాసనాన్ని అధిష్టించింది. [22][23] ఏకైక మహిళా పాలకురాలిగా ఆమె పాలన మీద రాజసభలో వ్యతిరేకత పెరగడంతో 3వ బెరెనిసు తన బంధువు, సవతి కొడుకు అయిన 11వ టోలెమీ 2వ అలెగ్జాండరుతో ఉమ్మడి పాలన, వివాహానికి అంగీకరించింది; ఈ ఏర్పాటును రోమను నియంత సుల్లా చేశాడు. [22][23] క్రీ.పూ. 80లో వివాహం జరిగిన కొద్దికాలానికే 11వ టోలెమీ తన భార్యను చంపించాడు. ఈ హత్య కారణంగా చెలరేగిన అల్లర్లలో ఆయనను కూడా ప్రజలు చంపేశారు. [22][24][25] 11వ టోలెమీ బహుశా ఆయన మామ 9వ టోలెమీ లేదా తండ్రి 10వ టోలెమీ 1వ అలెగ్జాండరు అప్పులకు పూచీకత్తుగా టోలెమికు రాజ్యాన్ని రోంకు వీలునామా రాశారు. ఇది 11వ టోలెమీ హత్య తర్వాత వారి సామంత రాజ్యమైన ఈజిప్టును స్వాధీనం చేసుకోవడానికి రోమన్లకు చట్టపరమైన ఆధారాన్ని ఇచ్చింది. [22][26][27] అయితే రోమన్లు దానికి బదులుగా టోలెమికు రాజ్యాన్ని 9వ టోలెమీ చట్టవిరుద్ధ కుమారుల మధ్య విభజించి, ఈజిప్టును 12వ టోలెమీ ఆలెటెసుకు, సైప్రసును టోలెమీకి అప్పగించారు. [22][24]
జీవిత చరిత్ర
[మార్చు]రోమన్లు క్లియోపాత్రా తండ్రి టాలెమీని బందీ చేసి ఈజిప్టుని ఆక్రమించారు. దాంతో ఆయన పెద్ద కూతురు బెరినైసు రోమన్ల సహకారంతో వారి సామంతరాణి అయ్యింది. ఇలా తండ్రిని మోసం చేసినందుకు తన చెల్లెలు క్లియోపాత్రా తనకు పక్కలో బల్లెమవుతుందేమోనని బెరినైసుకి భయం పట్టుకుంది. అందకుని తన సోదరిని అంతఃపురంలో బంధించి కట్టుదిట్టం చేసింది. కానీ అనూహ్యంగా తిరిగి రోమన్ల బిక్షతో టోలమీ రాజయ్యాడు. ఆ వెంటనే రాజద్రోహానికి పాలుబడ్డ బెరినైసు తలని నరికించాడు.
తండ్రి, అక్కల మధ్య సాగిన రాజకీయ చదరంగాన్ని కళ్లారా చూసినా క్లియోపాత్రా భయపడలేదు. తానూ రాణిని అవ్వాలని కలలు కన్నది. అయితే పర్యవసానం ఎలా ఉంటుందో తెలిసి ఈ విషయన్ని క్లియోపాత్రా అత్యంత గోప్యంగా ఉంచింది. రోమను సైన్యం ఈజిప్టులో కవాతు చేసే సమయంలో రోమను యోధుడు అందగాడైన మార్కు ఆంటోని మీద మనసుపడ్డా క్లియోపాత్ర బయటపడలేదు.
క్రీ.పూ. 51లో క్లియోపాత్రా తండ్రి 12వ టాలెమీ మరణించాడు. ఇక రాణి కావడానికి క్లియోపాత్రాకి మార్గం సుగమమం అయింది. అయితే ఈజిప్షియను రాజవంశ ఆచారం ప్రకారం తన తమ్ముడు 13వ టాలెమీని పెళ్లి చేసుకొని పాలనా పగ్గాలు ఇవ్వాల్సిరావడం క్లియోపాత్రకి అసలు నచ్చలేదు.
అయినా తమ్ముణ్ణి వివాహమాడి తాను రాణై ఆయన రాజైన తరువాత పాలన ప్రారంభించింది. కానీ పెత్తనమంతా తనదే కావాలని తమ్ముణ్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా అణచివేసింది. అంతేకాకుండా ఈజిప్టు అంతా తనకే కావాలని రోమన్లపైనే ఎదురు తిరిగింది. కానీ ఇది బెడిసికొట్టి రోమను సైనిక దళాలు క్లియోపాత్రను గద్దెదించాయి. పైగా 13వ టాలెమీకి సకల అధికారాలూ అందాయి.
ఇక అక్కడ బానిసగా బతకడం ఇష్టం లేక తన అనుచరులతో కలిసి ఆమె ఈజిప్టుని వదిలి పారిపోయింది. రాజ్యాన్ని భోగాన్ని వదిలి భీకర వాతావరణంలో తిండి తిప్పలు లేకుండా గడిపింది. ఓటమిని అంగీకరించే వ్యక్తికాదామె. అందుకే నేరుగా రోమను అధినేత జులియస్ సీజర్కే వలవేయాలనుకుంది. దానికోసం క్లియోపాత్రా ఓ పన్నాగంపన్నింది.
తన సహచరులను ఓ అందమైన తివాచీ తెమ్మంది. అందులో ఆమె పడుకొని చాపలా తనను చుట్టమంది. ఆ తివాచీని జులియసు సీజరు వద్దకు చేర్చమంది. ఒక్కో పొరనూ విప్పుకొంటూ ఆయన కాళ్లదగ్గర మోకరిల్లింది. ఆ సౌందర్యరాశిని చూసేసరికి జులియసు సీజరు పరవశుడైపోయాడు. ఆమె అందానికి బానిసైపోయాడు. ఆమె చెప్పిన మాటలకు తల ఆడించడం మొదలుపెట్టాడు.
ఇదే అదనుగా చేసుకుని 22 ఏళ్ళ క్లియోపాత్రా టాలెమీ మీద యుద్ధం ప్రకటించడం ఆయనను ఓడించడం చివరకు మరణించేలా చేసింది. ఆ తరువాత ఆమె ఈజిప్టు అధినేత్రి.అవడమేకాక రోమను చక్రవర్తి జులియసు సీజరుకి భార్య కూడా అయింది.
అయితే అప్పుడే తెలుసుకుంది తన తొలి ప్రియుడు ఆంటోనీ ఎవరో కాదు - తన భర్తకి కుడి భుజం అని. కాలక్రమంలో క్రీ. పూ. 44లో జులియసు సీజరుని కుట్రదారులు చంపేశారు. రోమను ప్రాంతానికి ఆంటోనీ రాజయ్యాడు. సైనిక సాయం కావాలంటూ ఈజిప్టు రాణి క్లియోపాత్రాకి వర్తమానం పంపించాడు. సరిగ్గా 14 ఏళ్ళ కిందటి తన ప్రియుడు - తనంతట తానే స్నేహహస్తం సాచినట్టయింది. దీంతో ఆమె సువర్ణ తాపడాలతో జిగేలుమనే అలంకరణలతో, సంగీత మేళాలతో, లెక్కలేనన్ని బహుమతులతో, పిల్లంగ్రోవి వాద్యకారులతో కూడిన ఓడలో అక్కడికి చేరింది. ఓడదిగి రతీదేవిలా నడిచి ఆంటోని ఎదుట నిలిచింది.
రెప్పపాటు కాలంలో ఆమెకు పరవశుడైపోయాడు. జీవితాంతమూ ఆమెకు బానిసైపోయాడు. అయితే ఆ ఆనందం ఎంతో కాలం నిలువలేదు. ఆంతరంగిక శత్రువులు ఆంటోనీ మీద పగబట్టారు. చేసేది లేక ఆంటోని కత్తితో తనను తాను పొడుచుకొని ఆమె ఒడిలో కన్నుమూశాడు. ప్రియుడు లేనిదే జీవితం లేదనుకున్న 39 వయసులో క్లియోపాత్రా తాచుపాముతో తన వక్షస్థలం మీద కాటు వేయించుకొని కన్నుమూసింది.
బాల్యం
[మార్చు]క్రీ.పూ. 7వ క్లియోపాత్రా 69 ప్రారంభంలో పాలక టోలెమికు ఫారో 12 టోలెమీకి ఒక అనిశ్చిత తల్లికి జన్మించింది.[28][29] [note 6]బహుశా ఆమె 12వ టోలెమీ భార్య 5వ క్లియోపాత్రా ట్రైఫేనా (ఈమె 6వ క్లియోపాత్రా ట్రైఫేనా అనే వ్యక్తి అయి ఉండవచ్చు) అయి ఉంటుంది. [30][31][32][note 7][note 8]క్లియోపాత్రా తల్లిదండ్రుల గురించిన వాదనల పోలిక కోసం, [33][34][35][note 9]ఈమె క్లియోపాత్రా పెద్ద సోదరి, 4వ బెరెనిసు ఎపిఫానియా తల్లి.[33][34][35][note 10]క్రీ.పూ. 69లో క్లియోపాత్రా జన్మించిన కొన్ని నెలల తర్వాత క్లియోపాత్రా ట్రైఫేనా అధికారిక రికార్డుల నుండి అదృశ్యమవుతుంది.[36][37] 12వ టోలెమీ, ముగ్గురు చిన్న పిల్లలు, క్లియోపాత్రా సోదరి 4వ ఆర్సినో, సోదరులు 13వ టోలెమీ థియోసు ఫిలోపేటరు, 14వ టోలెమీ ఫిలోపేటరు,[33][34][35] ఆయన భార్య లేనప్పుడు జన్మించారు.[38][39] క్లియోపాత్రా బాల్య గురువు ఫిలోస్ట్రాటోసు. ఆయన నుండి ఆమె వాక్చాతుర్యం, తత్వశాస్త్రం వంటి గ్రీకు కళలను నేర్చుకుంది.[40] తన యవ్వనంలో క్లియోపాత్రా బహుశా . అలెగ్జాండ్రియా లోని మ్యూజియంలో, అలెగ్జాండ్రియా గ్రంథాలయంతో సహా, విద్యనభ్యసించింది. [41][42]
12వ టోలమీ పాలన - బహిష్కరణ
[మార్చు]
క్రీ.పూ. 65లో రోమను సెన్సారు మార్కసు లిసినియసు క్రాససు రోమను సెనేటు ముందు రోం టోలెమికు ఈజిప్టును విలీనం చేసుకోవాలని వాదించాడు. కానీ ఆయన ప్రతిపాదిత బిల్లు క్రీ.పూ. 63లో ట్రిబ్యూను సెర్విలియసు రుల్లసు ఇలాంటి బిల్లు తిరస్కరించబడ్డాయి.[45][46] 12వ టోలెమ సాధ్యమయ్యే విలీనం ముప్పుకు ప్రతిస్పందనగా తన ప్రచారం సమయంలో పొంపే వంటి శక్తివంతమైన రోమను రాజనీతిజ్ఞులకు చివరికి క్రీ.పూ. 59లో రోమను కాన్సులు అయిన తర్వాత జూలియస్ సీజర్కు పారితోషికం, విలాసవంతమైన బహుమతులు అందించాడు. అయితే 12వ టోలమీ విపరీతమైన ఖర్చుల వల్ల ఆయన దివాళా తీశాడు. ఆయన తన రోమను బ్యాంకరు గైయసు రబీరియసు పోస్టుమసు నుండి రుణాలు తీసుకోవలసి వచ్చింది.
క్రీ.పూ. 58లో రోమన్లు సైప్రసును తమ సామ్రాజ్యంలో కలుపుకున్నారు. సముద్రపు దొంగతనం ఆరోపణలు చేసి 12వ టోలెమ సోదరుడైన సైప్రసు పాలకుడు టోలెమీని పాఫోసుకు బహిష్కరణ విధించారు. దీనిని భరించలేక పాఫోసు ఆత్మహత్య చేసుకునేలా చేశారు. 12వ టోలెమీ తన సోదరుడి మరణం మీద బహిరంగంగా మౌనంగా ఉన్నాడు. ఈ నిర్ణయం సాంప్రదాయ టోలెమీ భూభాగాలను రోమన్లకు అప్పగించడంతో పాటు ఆయన ఆర్థిక విధానాల వలన ఇప్పటికే ఆగ్రహంతో ఉన్న ప్రజలలో ఆయన విశ్వసనీయతను దెబ్బతీసింది. ఆ తర్వాత 12వ టోలెమీ బలవంతంగా ఈజిప్టు నుండి బహిష్కరించబడ్డాడు. మొదట రోడ్సుకు, తర్వాత ఏథెన్సుకు, చివరకు ఇటలీలోని ప్రెనెస్టే సమీపంలో ఉన్న అల్బను కొండలలోని త్రయంవీరుడు పాంపే విల్లాకు ప్రయాణించాడు.
12వ టోలెమ రోం శివార్లలో సుమారు ఒక సంవత్సరం గడిపాడు. పైకి కనిపించడానికి ఆయన కుమార్తె క్లియోపాత్రా అప్పుడు సుమారు 11 సంవత్సరాల వయస్సులో అతనితో పాటు ఉంది. [note 12] 4వ బెరెనిసు తన పాలనను సమర్థించుకోవడానికి, తన తండ్రిని తిరిగి సింహాసనం మీద పునఃస్థాపించడాన్ని వ్యతిరేకించడానికి రోంకు ఒక రాయబార బృందాన్ని పంపింది. టోలెమీ ఆ రాయబార బృందం నాయకులను హంతకులతో చంపించాడు. ఈ సంఘటనను ఆయన శక్తివంతమైన రోమను మద్దతుదారులు కప్పిపుచ్చారు.[47][48][49] [note 13]12వ టోలెమీకి ఈజిప్టుకు తిరిగి రావడానికి సాయుధ రక్షణ సామాగ్రిని అందించడానికి రోమను సెనేటు నిరాకరించినప్పుడు ఆయన క్రీ.పూ. 57 చివరలో రోంను విడిచిపెట్టి ఎఫెససు లోని ఆర్టెమిసు దేవాలయంలో నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.[50][51][52]
12వ పొలెమీ రోమను ఆర్థికవేత్తలు ఆయనను తిరిగి అధికారంలోకి తీసుకురావడానికి నిశ్చయించుకున్నారు. [53] పోంపే, సిరియా రోమను గవర్నరు అయిన ఆయులసు గాబినియసును ఈజిప్టు మీద దండెత్తి 12వ పొలెమీని పునఃస్థాపించమని ఒప్పించాడు. ఈ ప్రతిపాదిత మిషను కోసం ఆయనకు 10,000 టాలెంట్లు ఇస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. [53][54][55] ఇది ఆయనను రోమను చట్టానికి విరుద్ధంగా నడిపించినప్పటికీ గాబినియసు క్రీ.పూ. 55 వసంతకాలంలో హస్మోనియను జుడియా మీదుగా ఈజిప్టు మీద దండెత్తాడు. అక్కడ 2వ హిర్కానసు, హెరోడు ది గ్రేటు తండ్రి అయిన యాంటిపేటరు ది ఇడుమేయనుతో రోమను నేతృత్వంలోని సైన్యానికి సామాగ్రిని సరఫరా చేయించాడు. [53][56] ఒక యువ అశ్వికదళ అధికారిగా మార్కు ఆంటోనీ గాబినియసు ఆధీనంలో ఉన్నాడు. [57][58] ఆయన పెలూసియను నివాసులను 12వ పొలెమీ ఊచకోత కోయకుండా నిరోధించడం ద్వారా, బెరెనిసు భర్త అయిన ఆర్కిలాసు యుద్ధంలో చంపబడిన తర్వాత ఆయన మృతదేహాన్ని రక్షించి ఆయన సరైన రాజ లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు జరిగేలా చూడటం ద్వారా తనను తాను నిరూపించుకున్నాడు. అప్పుడు 14 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్న క్లియోపాత్రా, ఈజిప్టుకు వెళ్ళిన రోమను దండయాత్రతో పాటు ప్రయాణించి ఉంటుంది; సంవత్సరాల తర్వాత ఆంటోనీ తాను ఆ సమయంలోనే ఆమెతో ప్రేమలో పడ్డానని ఒప్పుకున్నాడు. [57][59]

గాబినియసు మీద రోంలో తన అధికారాన్ని దుర్వినియోగం చేసినందుకు విచారణ జరిపారు అందులో ఆయన నిర్దోషిగా విడుదలయ్యాడు. [60][61] అయితే లంచాలు తీసుకున్నందుకు ఆయన మీద జరిగిన రెండవ విచారణ ఆయన బహిష్కరణకు గురిచేసింది. [60][62] ఏడు సంవత్సరాల తరువాత క్రీ.పూ. 48లో సీజరు ఆయనను ప్రవాసం నుండి తిరిగి పిలిపించాడు. ఆయన స్థానంలో క్రాససు సిరియా గవర్నరుగా నియమితుడయ్యాడు. తన ప్రాంతీయ అధికారాన్ని ఈజిప్టు వరకు విస్తరించాడు. కానీ క్రీ.పూ. 53లో కారే యుద్ధంలో పార్థియన్ల చేతిలో క్రాససు చంపబడ్డాడు. [60][62] 12వ టోలెమీ, బెరెనిసు, ఆమె ధనిక మద్దతుదారులను ఉరితీసి వారి ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [63][64][65] ఆయన గాబినియసు ఎక్కువగా జర్మన, గాలికు రోమను సైనిక దళమైన గాబినియానీని అలెగ్జాండ్రియా వీధులలో ప్రజలను వేధించడానికి అనుమతించాడు. తన దీర్ఘకాల రోమను ఆర్థికవేత్త రబీరియసును తన ప్రధాన ఆర్థిక అధికారిగా నియమించాడు. [63][66][67][note 14]
ఒక సంవత్సరంలోపే రబీరియసు ఈజిప్టు వనరులను దోచుకోవడం వల్ల ఆయన ప్రాణానికి ముప్పు ఏర్పడటంతో ఆయనను రక్షణ కస్టడీలోకి తీసుకుని రోంకు తిరిగి పంపారు. [68][69][65][note 15] ఈ సమస్యలు ఉన్నప్పటికీ 12వ టోలెమీ క్లియోపాత్రా 13వ టోలెమీ లను తన ఉమ్మడి వారసులుగా నియమిస్తూ ఒక వీలునామాను సృష్టించాడు. ఎడ్ఫు దేవాలయం, డెండెరా లోని ఒక దేవాలయం వంటి ప్రధాన నిర్మాణ ప్రాజెక్టులను పర్యవేక్షించాడు, ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరీకరించాడు. [70][69][71][note 16] క్రీ.పూ. 52 మే 31న, డెండెరాలోని హథోరు దేవాలయం లోని ఒక శాసనం సూచించినట్లుగా క్లియోపాత్రా 12వ టోలెమీకి రాజప్రతినిధిగా నియమించబడింది. [72][73][74][note 17] రాబిరియసు 12వ టోలెమీ మరణించే సమయానికి ఆయన అప్పు మొత్తాన్ని వసూలు చేయలేకపోయాడు. అందువలన అది ఆయన వారసులైన క్లియోపాత్రా, 13వ టోలెమీ లకు సంక్రమించింది. [68][61]
పాలన
[మార్చు]సింహాసన అధిరోహణం
[మార్చు]12వ ప్టోలెమీ క్రీ.పూ. 51 మార్చి 22వ తేదీకి కొంతకాలం ముందు మరణించాడు. ఆ రోజున క్లియోపాత్రా రాణిగా తన మొదటి చర్యగా ప్రాచీన ఈజిప్షియను మతంలో మోంటు దేవునికి మధ్యవర్తిగా పూజించబడే కొత్త పవిత్ర బుచిసు ఎద్దును ప్రతిష్ఠించడానికి థేబ్సు, సమీపంలోని హెర్మోంతిసుకు తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది.[75][76][77] [note 19]సింహాసనాన్ని అధిష్టించిన కొద్దికాలానికే క్లియోపాత్రా అనేక తీవ్రమైన సమస్యలు, అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొంది. వీటిలో కరువు వల్ల ఏర్పడిన కరవు, నైలు నదికి ఏటా వచ్చే వరదలు తక్కువ స్థాయిలో ఉండటం ఈజిప్టులో సైనిక దళంగా నియమించి గాబినియసు వదిలివెళ్లిన సైనికులు ఇప్పుడు నిరుద్యోగులుగా స్థానిక సమాజంలో కలిసిపోయిన రోమను సైనికులైన గాబినియానీలు రెచ్చగొట్టిన అరాచక ప్రవర్తన వంటివి ఉన్నాయి. [78][79] తన తండ్రి అప్పులను వారసత్వంగా పొందిన క్లియోపాత్రా, రోమను రిపబ్లికుకు 17.5 మిలియన్ల డ్రాక్మాలను కూడా బాకీ పడింది. [80]
క్రీ.పూ. 50లో సిరియా ప్రొకాన్సలు అయిన మార్కసు కల్పుర్నియసు బిబులసు, తన ఇద్దరు పెద్ద కుమారులను ఈజిప్టుకు పంపాడు బహుశా గాబినియానీలతో చర్చలు జరపడానికి, పార్థియన్లకు వ్యతిరేకంగా సిరియాను రక్షించుకోవడానికి వారిని సైనికులను నియమించుకోవడానికి అయి ఉండవచ్చు. [81] గాబినియానీలు ఈ ఇద్దరినీ చిత్రహింసలు పెట్టి హత్య చేశారు. బహుశా క్లియోపాత్రాను ఆస్థానంలోని కొందరు దుష్ట సీనియరు అధికారులు రహస్యంగా ప్రోత్సహించి ఉండవచ్చు. [81][82] క్లియోపాత్రా గాబినియానీ నేరస్థులను బిబులసు తీర్పు కోసం ఖైదీలుగా పంపింది. కానీ ఆయన వారిని తిరిగి క్లియోపాత్రా వద్దకు పంపి వారి మీద విచారణలో జోక్యం చేసుకున్నందుకు ఆమెను మందలించాడు. ఎందుకంటే అది రోమను సెనేటు ప్రత్యేక అధికారం. [83][82] సీజరు అంతర్యుద్ధంలో పాంపే పక్షాన ఉన్న బిబులసు సీజరు గ్రీసులో నావికాదళాన్ని దించకుండా నిరోధించడంలో విఫలమయ్యాడు. ఇది చివరికి పాంపేను వెంబడిస్తూ సీజరు ఈజిప్టుకు చేరుకోవడానికి మార్గం సుగమం చేసింది. [83]
క్రీ.పూ. 51 ఆగస్టు 29 నాటికి అధికారిక పత్రాలు క్లియోపాత్రను ఏకైక పాలకురాలిగా పేర్కొనడం ప్రారంభించాయి. ఇది ఆమె తన సోదరుడు 13వ టోలెమీని సహ-పాలకుడిగా తిరస్కరించిందనడానికి రుజువు. [80][82][84] ఆమె బహుశా ఆయనను వివాహం చేసుకుని ఉండవచ్చు[62] కానీ దీనికి సంబంధించిన ఎటువంటి రికార్డు లేదు. [85][86][87] 2వ టోలెమీ ఆయన సోదరి అర్సినో ద్వారా టోలెమీల కాలంలో సోదర సోదరీమణుల వివాహ పద్ధతి ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది ప్రాచీన ఈజిప్షియను రాజకుటుంబ ఆచారం అయినప్పటికీ సమకాలీన గ్రీకులకు ఇది అసహ్యకరమైనదిగా ఉండేది. ఈ జంటను జియసు, హేరా దివ్య వివాహానికి పునరావిష్కరణకు ఒక వర్గం భావించగా మరో వర్గం తీవ్రమైన అసభ్యకరమైన విమర్శల చేయడానికి వెనుకాడలేదు. అత్యంత వ్యంగ్యంగా వ్యాఖ్యానించిన వారిలో ఒకరైన, పదునైన కలం కలిగిన ఒక కవి అలెగ్జాండ్రియా నుండి పారిపోవలసి వచ్చింది. దురదృష్టవంతుడైన ఆ కవిని క్రేటు తీరంలో టోలెమికు నావికాదళం పట్టుకుని ఇనుప బుట్టలో పెట్టి నీట ముంచి చంపింది. ఇలాంటి చర్యలు తీవ్రమైన విమర్శలను కొంతవరకు నెమ్మదింపజేశాయి."[85][86][87][note 20] అయితే క్లియోపాత్రా పాలన నాటికి ఇది టోలెమికు పాలకులకు ఒక సాధారణ ఏర్పాటుగా పరిగణించబడింది.[85][86][87]
క్లియోపాత్రా తనను తిరస్కరించినప్పటికీ 13వ టోలెమీకి శక్తివంతమైన మిత్రులు ఉన్నారు. ముఖ్యంగా నపుంసకుడైన పోథెనోసు.ఆయన తన బాల్య గురువు, రాజప్రతినిధి, ఆయన ఆస్తుల నిర్వాహకుడుగా ఉన్నాడు.[88][79][89] క్లియోపాత్రాకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన కుట్రలో పాలుపంచుకున్న ఇతరులలో ప్రముఖ సైనిక కమాండరు అయిన అఖిల్లసు, 13వ టోలెమీ మరో గురువు అయిన థియోడోటసు ఆఫ్ చియోసు ఉన్నారు.[88][90] క్లియోపాత్రా తన సోదరుడు 13వ టోలెమీతో స్వల్పకాలిక పొత్తుకు ప్రయత్నించినట్లు అనిపిస్తుంది. కానీ క్రీ.పూ. 50 శరదృతువు నాటికి 13వ టోలెమీ వారి సంఘర్షణలో పైచేయి సాధించి తన సోదరి పేరు కంటే ముందు తన పేరుతో పత్రాల మీద సంతకం చేయడం ప్రారంభించాడు. ఆ తర్వాత క్రీ.పూ. 49లో ఆయన మొదటి రాజరిక తేదీ స్థాపించబడింది.[75][91][92][note 21]
పాంపే హత్య
[మార్చు]
క్రీ.పూ. 49 వేసవిలో క్లియోపాత్రా, ఆమె సైన్యాలు అలెగ్జాండ్రియాలో 13వ టోలెమీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్నప్పుడు. పాంపే కుమారుడు గ్నాయసు పాంపేయసు తన తండ్రి తరపున సైనిక సహాయం కోరుతూ అక్కడికి వచ్చాడు. [91] క్రీ.పూ. 49 జనవరిలో గాలులోని యుద్ధాల నుండి ఇటలీకి తిరిగి వచ్చి రూబికానును దాటిన తర్వాత సీజరు పాంపే ఆయన మద్దతుదారులను గ్రీసుకు పారిపోయేలా బలవంతం చేశాడు. [93][94] బహుశా వారి చివరి ఉమ్మడి శాసనంలో క్లియోపాత్రా, 13వ టోలెమీ ఇద్దరూ గ్నాయసు పాంపేయసు అభ్యర్థనను అంగీకరించి ఆయన తండ్రికి 60 ఓడలు, 500 మంది సైనికులను పంపారు. వీరిలో గాబినీయానీలు కూడా ఉన్నారు; ఈ చర్య రోంకు చెల్లించాల్సిన రుణంలో కొంత భాగాన్ని తీర్చడానికి సహాయపడింది. [93][95] తన సోదరుడితో పోరాటంలో ఓడిపోయిన క్లియోపాత్రా, అలెగ్జాండ్రియా నుండి పారిపోయి థీబ్సు ప్రాంతానికి ఉపసంహరించుకోవలసి వచ్చింది. [96][97][98] క్రీ.పూ. 48 వసంతకాలం నాటికి క్లియోపాత్రా తన చెల్లెలు 4వ అర్సినోతో కలిసి రోమను సిరియాకు ప్రయాణించి, దండెత్తే సైన్యాన్ని సమీకరించింది. [99][92][100] ఆమె ఒక సైన్యంతో తిరిగి ఈజిప్టు వచ్చింది. కానీ అలెగ్జాండ్రియా వైపు ఆమె ముందుకు సాగడాన్ని ఆమె సోదరుడి బలగాలు అడ్డుకున్నాయి. అందులో ఆమెకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి సమీకరించబడిన కొంతమంది గాబినియానీలు కూడా ఉన్నారు. కాబట్టి ఆమె తూర్పు నైలు డెల్టాలోని పెలూసియను వెలుపల విడిది చేసింది. [101][92][102]
గ్రీసులో క్రీ.పూ. 48 ఆగస్టు 9న సీజరు, పాంపే బలగాలు నిర్ణయాత్మక ఫార్సాలసు యుద్ధంలో తలపడ్డాయి. ఇది పాంపే సైన్యంలో ఎక్కువ భాగం నాశనమవడానికి ఆయన టైరుకు పారిపోవడానికి దారితీసింది. టోలెమీలతో ఉన్న తన సన్నిహిత సంబంధం కారణంగా పాంపే చివరికి ఈజిప్టు తన ఆశ్రయ స్థానంగా ఉంటుందని అక్కడ ఆయన తన బలగాలను తిరిగి సమకూర్చుకోగలనని నిర్ణయించుకున్నాడు. [101][103][104][note 22] అయితే 13వ టోలెమీ సలహాదారులు పాంపే సుదీర్ఘ రోమను అంతర్యుద్ధంలో ఈజిప్టును తన స్థావరంగా ఉపయోగించుకుంటాడనే ఆలోచనకు భయపడ్డారు. [105][104][102][note 23] థియోడోటసు పన్నిన ఒక పథకం ప్రకారం పోంపే ఒక లిఖితపూర్వక సందేశం ద్వారా ఆహ్వానించబడి ఓడలో పెలూసియను సమీపానికి చేరుకున్నాడు. [105][106][107] కానీ అక్కడ పొంచి ఉన్నవారి చేతిలో చిక్కి క్రీ.పూ. 48 సెప్టెంబరు 28న పొడిచి చంపబడ్డాడు. [105][103][108][note 24] 13వ టోలెమీ తన అధికారాన్ని ప్రదర్శించానని అదే సమయంలో పరిస్థితిని చక్కదిద్దానని నమ్మాడు. అందుకే పోంపే తలను నరికి, భద్రపరిచి, అక్టోబరు ప్రారంభంలో అలెగ్జాండ్రియాకు చేరుకుని రాజభవనంలో నివాసం ఏర్పరచుకున్న సీజరుకు పంపాడు. పోంపే హత్య మీద సీజరు దుఃఖాన్ని, ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. [109][110][111][note 24] 13వ టోలెమీ, క్లియోపాత్రా ఇద్దరూ తమ బలగాలను రద్దు చేసుకుని ఒకరితో ఒకరు రాజీపడాలని పిలుపునిచ్చాడు. [109][112][111][note 25]
జూలియసు సీజరుతో సంబంధం
[మార్చు]
13వ టోలెమీ తన సైన్యాన్ని రద్దు చేసి తన రాకకు ముందే అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోవాలన్న సీజరు డిమాండును స్పష్టంగా ధిక్కరిస్తూ తన సైన్యంతో అలెగ్జాండ్రియాకు చేరుకున్నాడు.[113][114] క్లియోపాత్రా మొదట సీజరు వద్దకు దూతలను పంపింది. కానీ రాజకుటుంబ మహిళలతో సంబంధాలు పెట్టుకోవడానికి సీజరు మొగ్గు చూపుతున్నాడని విన్న తర్వాత ఆయనను వ్యక్తిగతంగా కలవడానికి ఆమె అలెగ్జాండ్రియాకు వచ్చింది.[113][115][114] చరిత్రకారుడు కాసియసు డియో ఆమె తన సోదరుడికి తెలియకుండానే ఆకర్షణీయంగా దుస్తులు ధరించి, తన తెలివితేటలతో సీజరును ఆకట్టుకుందని నమోదు చేశాడు.[113][116][117] ప్లూటార్కు పూర్తిగా భిన్నమైన వృత్తాంతాన్ని అందిస్తాడు. దాని ప్రకారం ఆమెను ఒక పరుపు సంచిలో కట్టి, సీజరును కలవడానికి రాజభవనంలోకి రహస్యంగా తీసుకువచ్చారు.[113][118][119] [note 26]
పన్నెండవ టోలెమీ తన సోదరి రాజభవనంలో ఉందని గ్రహించినప్పుడు సీజరుతో నేరుగా సంబంధాలు పెట్టుకున్నదని ప్రకటించి ఆయన అలెగ్జాండ్రియా ప్రజలను అల్లర్లకు ఉసిగొల్పడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ సీజరు ఆయనను అరెస్టు చేశాడు. సీజరు తన వాక్చాతుర్యాన్ని ఉపయోగించి ఉన్మాదంతో ఉన్న గుంపును శాంతింపజేశాడు. [120][121][122] ఆ తర్వాత సీజరు క్లియోపాత్రా 13వ టోలెమీలను అలెగ్జాండ్రియా సభ ముందు హాజరుపరిచాడు. అక్కడ సీజరు 12వ టోలెమీ వ్రాతపూర్వక వీలునామాను వెల్లడించాడు—ఇది గతంలో పాంపే వద్ద ఉండేది—ఆ వీలునామాలో క్లియోపాత్రా,13వ టోలెమీలను తన ఉమ్మడి వారసులుగా పేర్కొనబడింది. [123][121][115][note 27] ఆ తర్వాత సీజరు మిగిలిన ఇద్దరు తోబుట్టువులైన 4వ అర్సినో, 15వ టోలెమీ లను సైప్రసు మీద కలిసి పరిపాలించేలా ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. తద్వారా ఈజిప్టు సింహాసనానికి సంభావ్య ప్రత్యర్థి వారసులను తొలగించడంతో పాటు, క్రీ.పూ. 58లో సైప్రసు రోమన్లకు చేజిక్కడం మీద ఇప్పటికీ చేదుగా ఉన్న టోలెమికు పౌరులను కూడా శాంతింపజేశాడు. [124][121][125][note 27]
ఈ ఒప్పందం 13వ టోలెమీ కంటే క్లియోపాత్రాకు అనుకూలంగా ఉందని గాబినియానీలతో సహా ఆయన 20,000 మంది సైన్యం, మద్దతు లేని సీజరు 4,000 మంది సైన్యాన్ని సులభంగా ఓడించగలదని భావించి, పోథెయినోసు అఖిలాసును తమ బలగాలతో అలెగ్జాండ్రియాకు పంపి సీజరు, క్లియోపాత్రా ఇద్దరి మీద దాడి చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. [124][121][126][note 28] సీజరు పోథెయినోసును ఉరితీసిన తర్వాత ఆర్సినోయి అఖిలాసుతో చేతులు కలిపి రాణిగా ప్రకటించబడింది. కానీ కొద్దికాలానికే తన గురువు గనిమెడెసుతో అఖిలాసును చంపించి తన సైన్యానికి కమాండరుగా ఆయన స్థానాన్ని చేపట్టేలా చేసింది. ఆ తర్వాత గనిమెడెసు పూర్వం బందీగా ఉన్న 13వ టోలెమీని సంధి చర్చల కోసం పంపమని సీజరును మోసగించాడు. [127][128][129][note 29] కానీ ఆయన ఆర్సినోయి సైన్యంలో చేరాడు. [127][130][131] దీని ఫలితంగా ఏర్పడిన రాజభవన ముట్టడిలో, సీజరు క్లియోపాత్రా ఇద్దరూ లోపల చిక్కుకున్నారు. ఇది క్రీ.పూ. 47వ సంవత్సరం వరకు కొనసాగింది. [132][112][133][note 30]

క్రీ.పూ. 47 జనవరి, మార్చి మధ్య కాలంలో సీజరుకు సహాయక బలగాలు వచ్చాయి. వాటిలో పెర్గామోనుకు చెందిన మిథ్రిడేట్సు, ఇడూమియాకు చెందిన యాంటిపేటరు నాయకత్వంలోని బలగాలు కూడా ఉన్నాయి. [127][112][134][note 31]13వ టోలెమీ 4వ ఆర్సినో తమ బలగాలను నైలు నది వైపు ఉపసంహరించుకున్నారు. అక్కడ సీజరు వారి మీద దాడి చేశాడు.13వ టోలెమీ పడవలో పారిపోవడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ అది బోల్తా పడటంతో ఆయన మునిగిపోయాడు. [135][112][136][note 32]గనిమెడెసు బహుశా ఈ యుద్ధంలో చంపబడి ఉండవచ్చు. సంవత్సరాల తర్వాత థియోడోటసు ఆసియాలో మార్కసు జూనియసు బ్రూటసు చేత కనుగొనబడి ఉరితీయబడ్డాడు. [137][138][139] సీజరు ఆర్సినోను రోంలో తన విజయయాత్రలో ఊరేగించి ఆ తర్వాత ఆమెను ఎఫెససులోని ఆర్టెమిసు ఆలయానికి బహిష్కరించాడు. ఈ సంఘటనలకు క్లియోపాత్రా స్పష్టంగా దూరంగా ఉంది. రాజభవనంలోనే నివసించింది. బహుశా క్రీ.పూ. 48 సెప్టెంబరు నుండి ఆమె సీజరు బిడ్డతో గర్భవతిగా ఉన్నందువల్ల కావచ్చు. [140][141][142]
క్రీ.పూ. 48 చివరి నాటికి సీజరు కాన్సలు పదవీకాలం ముగిసింది. [137] అయితే ఆయన అధికారి అయిన ఆంటోనీ క్రీ.పూ. 47 అక్టోబరు వరకు ఒక సంవత్సరం పాటు సీజరును నియంతగా నియమించడంలో సహాయపడ్డాడు. ఇది ఈజిప్టులోని రాజవంశ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి సీజరుకు చట్టపరమైన అధికారాన్ని కల్పించింది. [137] ఒక మహిళా రాణిని ఏకైక పాలకురాలిగా నియమించి క్లియోపాత్రా సోదరి 4వ బెరెనిసు చేసిన తప్పును పునరావృతం చేయకూడదనే ఉద్దేశ్యంతో సీజరు 12 ఏళ్ల 14వ టోలెమీ 22 ఏళ్ల క్లియోపాత్రాతో నామమాత్రపు సోదర వివాహం ద్వారా సహ-పాలకుడిగా నియమించాడు. [143][112][134][note 33] సైప్రసు ఆమె నియంత్రణలోకి తిరిగి వచ్చిన కచ్చితమైన తేదీ తెలియదు. అయినప్పటికీ క్రీ.పూ. 42 నాటికి అక్కడ ఆమెకు ఒక గవర్నరు ఉన్నాడు.[144][134]
సీజరు క్లియోపాత్రాతో కలిసి నైలు నదిలో విహారయాత్రకు వెళ్లి, ప్రాచీన ఈజిప్టు కట్టడాలను సందర్శించారని ఆరోపణలు ఉన్నాయి. [112][145][146] అయితే ఇది తరువాతి కాలపు సంపన్న రోమన్ల అభిరుచులను ప్రతిబింబించే ఒక శృంగార కథ కావచ్చు తప్ప, నిజమైన చారిత్రక సంఘటన కాకపోవచ్చు. [147] చరిత్రకారుడు సుయెటోనియసు ఈ యాత్ర గురించి గణనీయమైన వివరాలను అందించారు. అందులో 4వ టోలెమీ నిర్మించిన 'థలమెగోసు' అనే విహార నౌక వాడకం కూడా ఉంది. 90 metres (300 ft) ఆయన పాలనలో ఈ నౌక పొడవు 300 అడుగులు, ఎత్తు 80 అడుగులు ఉండేది. 24 metres (80 ft) ఇది తేలియాడే విల్లాను పోలి దాని రెండు డెక్ల వెంట భోజన గదులు, రాజ గదులు, పవిత్ర మందిరాలు, విహార మార్గాలతో సంపూర్ణంగా ఉండేది. భౌగోళిక శాస్త్రం మీద తనకున్న ఆసక్తి కారణంగా సీజరుకు నైలు నది విహారయాత్ర మీద ఆసక్తి కలిగి ఉండవచ్చు; ఆయన ఎరటోస్తనీసు, పైథియాసు రచనలను బాగా చదివాడు. బహుశా నది మూలాన్ని కనుగొనాలనుకున్నాడు. కానీ ఇథియోపియాకు చేరుకోవడానికి ముందే వెనుదిరిగాడు.[148][149]
క్రీ.పూ. 47 ఏప్రిలు నెలలో సీజరు ఈజిప్టు నుండి బయలుదేరాడు. అనటోలియాలో రోంకు ఇబ్బందులు సృష్టిస్తున్న పొంటసుకు చెందిన 6వ మిథ్రిడేట్సు కుమారుడైన పొంటసుకు చెందిన 2వ ఫర్నాసెసును ఎదుర్కోవడానికి అని చెప్పబడింది.[150] ప్రముఖ రోమను మహిళ కల్పూర్నియాను వివాహం చేసుకున్న సీజరు, క్లియోపాత్రాకు వారి కుమారుడు జన్మించినప్పుడు ఆమెతో కలిసి కనిపించకుండా ఉండాలనుకుండా ఉండడానికి అవకాశం ఉంది.[150][145] క్లియోపాత్రా బలహీనమైన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేయడానికి, కానీ బహుశా ఆమె కార్యకలాపాలను నియంత్రణలో ఉంచడానికి కూడా ఆయన విముక్తి పొందిన బానిస అయిన రూఫియో ఆధ్వర్యంలో మూడు సైనిక దళాలను ఈజిప్టులో విడిచిపెట్టాడు. వీటి సంఖ్య తరువాత నాలుగుకు పెరిగింది.[150][151][152]

సీజరు, క్లియోపాత్రాకు పుట్టిన బిడ్డగా చెప్పబడే సీజారియను, క్రీ.పూ. 47లో ఏదో ఒక సమయంలో జన్మించాడు. సాఖారాలోని సెరాపియంలో ఉన్న "కింగు సీజరు" అని పేర్కొన్న శిలాఫలకం ప్రకారం బహుశా క్రీ.పూ. 47 జూన్ 23న జన్మించి ఉండవచ్చు. అది ఆయనను సూచిస్తుంది. [154][112][155][note 34] బహుశా కాల్పుర్నియాతో తన వివాహంలో ఇంకా సంతానం లేకపోవడం వలన సీజరు సీజరియను గురించి బహిరంగంగా మౌనంగా ఉన్నాడు (కానీ బహుశా వ్యక్తిగతంగా తన తండ్రిత్వాన్ని అంగీకరించాడు).సీజరు, సీజరియను, తండ్రిత్వం గురించి ఈ క్రింది విధంగా రాశారు: "క్రీ.పూ. 30వ దశకం చివరలో ఆంటోనియసు, ఆక్టేవియను మధ్య జరిగిన ప్రచార యుద్ధంలో తండ్రిత్వం విషయం ఎంతగా చిక్కుముడి పడిందంటే—ఒక పక్షం సీజరు పాత్రను నిరూపించడం, మరొక పక్షం దానిని తిరస్కరించడం చాలా అవసరం కావడంతో—ఈ రోజు సీజరు అసలు స్పందనను నిర్ధారించడం అసాధ్యం. [156][note 35] మరోవైపు క్లియోపాత్రా, సీజరియను తండ్రిగా సీజరు పేరును పేర్కొంటూ ఆయన తండ్రిత్వం గురించి పదే పదే అధికారిక ప్రకటనలు చేసింది.[156][157][158]
క్లియోపాత్రా 14వ టోలెమీ క్రీ.పూ. 46 చివరిలో ఏదో ఒక సమయంలో రోంను సందర్శించారు. బహుశా సీజారియను లేకుండానే వారికి హోర్టి సీజారిసు లోని సీజరు విల్లాలో బస కల్పించబడింది. [159][155][160][note 36] వారి తండ్రి 12వ టోలెమీ వలెనే సీజరు క్లియోపాత్రా, 14వ టోలెమీ ఇద్దరికీ "రోమను ప్రజల స్నేహితుడు, మిత్రుడు" (Latin: socius et amicus populi Romani) అనే చట్టపరమైన హోదాను ప్రసాదించాడు. వాస్తవానికి వారు రోంకు విధేయులైన సామంతులు. [161][162][163] టైబరు నదికి అవతల ఉన్న సీజరు విల్లాలో క్లియోపాత్రాను సందర్శించిన వారిలో సెనేటరు సిసెరో కూడా ఉన్నాడు. ఆయనకు ఆమె అహంకారిగా అనిపించింది. [164][165] క్లియోపాత్రా ఆస్థాన సభ్యులలో ఒకరైన అలెగ్జాండ్రియాకు చెందిన సోసిజెనెసు క్రీ.పూ. 45 జనవరి 1న అమలులోకి వచ్చిన కొత్త జూలియను క్యాలెండరు కోసం లెక్కలు వేయడంలో సీజరుకు సహాయం చేశాడు.[166][167][168] క్రీ.పూ. 46 సెప్టెంబరు 25న ఫోరం ఆఫ్ సీజరులో స్థాపించబడిన వీనసు జెనెట్రిక్సు దేవాలయంలో క్లియోపాత్రా బంగారు విగ్రహం ఉండేది (ఇది కనీసం క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం వరకు అక్కడ ఉంది), ఇది సీజరు బిడ్డ తల్లిని నేరుగా వీనసు దేవతతో ముడిపెట్టింది.[169][167][170] రోమన్ల తల్లి అయిన వీనసు దేవతగా క్లియోపాత్రాను చిత్రీకరించారు. ఈ విగ్రహం ఈజిప్షియను దేవత ఐసిసును రోమను మతంతో సూక్ష్మంగా ముడిపెట్టింది.[164]
సీజరు హత్యకు ఒక నెల ముందు జరిగిన లూపరుకేలియా పండుగలోని సంఘటనల మీద రోంలో క్లియోపాత్రా ఉనికి ప్రభావం చూపి ఉండవచ్చు. [171][172] ఆంటోనీ సీజరు తల మీద రాజ కిరీటాన్ని ఉంచడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ సీజరు దానిని నిరాకరించాడు. [171][172] ఇది బహుశా ఒక నాటకీయ ప్రదర్శన అయి ఉండవచ్చు, బహుశా హెల్లెనిస్టికు-శైలి రాజరికాన్ని అంగీకరించడం మీద రోమను ప్రజల మనోభావాలను అంచనా వేయడానికి అలా చేసి ఉండవచ్చు. [171][172] ఆ పండుగలో ఉన్న సిసిరో, ఆ కిరీటం ఎక్కడి నుండి వచ్చిందని ఎగతాళిగా అడిగాడు. ఇది ఆయన అసహ్యించుకునే టోలెమికు రాణికి స్పష్టమైన సూచన. [173][174][175] మార్చి ఐడ్సు (క్రీ.పూ. 44 మార్చి 15) నాడు సీజరు హత్యకు గురయ్యాడు, కానీ సీజేరియనును సీజరు వారసుడిగా గుర్తించాలనే వ్యర్థమైన ఆశతో క్లియోపాత్రా ఏప్రిల్ మధ్య వరకు రోం లోనే ఉంది. అయితే సీజరు వీలునామా ఆయన మేనల్లుడు ఆక్టేవియను ప్రధాన వారసుడిగా పేర్కొంది. ఆక్టేవియను అదే సమయంలో ఇటలీకి వచ్చాడు. క్లియోపాత్రా ఈజిప్టుకు బయలుదేరాలని నిర్ణయించుకుంది. [173][174][176]
సిసెరో లేఖ ఆధారంగా ఆ సమయంలో క్లియోపాత్రా తన, సీజరు రెండవ బిడ్డతో గర్భవతి అయి ఉండవచ్చని సూచించబడింది; ఒకవేళ అదే నిజమైతే, ఆ గర్భం శిశువును కోల్పోవడంతో ముగిసింది. [177] కొన్ని నెలల తరువాత[178] 14వ టోలెమీ మరణించాడు—ఆరోపణల ప్రకారం క్లియోపాత్రా విషప్రయోగం చేసి చంపింది— ఆమె తన కుమారుడైన సీజరియనును తన సహ పాలకుడిగా నియమించింది.[179][180][158][note 37]
విమోచకుల అంతర్యుద్ధం
[మార్చు]ఆక్టేవియను, ఆంటోనీ, మార్కసు ఎమిలియసు లెపిడసు క్రీ.పూ. 43లో రెండవ ట్రయంవిరేటును ఏర్పాటు చేశారు. దీనిలో వారు రిపబ్లికులో శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి సీజరు హంతకులను న్యాయస్థానం ముందు నిలబెట్టడానికి ఒక్కొక్కరు ఐదేళ్ల కాలానికి ఎన్నికయ్యారు.[182][183] క్లియోపాత్రా నుండి సైనిక సహాయం కోరుతూ సీజరు హంతకులలో ఒకరైన గైయసు కాసియసు లాంగినసు, సిరియా ప్రొకాన్సలు సీజరుకు విధేయుడైన పబ్లియసు కార్నెలియసు డోలబెల్లా ఇద్దరి నుండి క్లియోపాత్రాకు సందేశాలు వచ్చాయి.[182] తన రాజ్యంలో చాలా అంతర్గత సమస్యలు ఉన్నాయని కాసియసుకు ఒక సాకు చెబుతూ లేఖ రాసి అదే సమయంలో సీజరు ఈజిప్టులో వదిలివెళ్లిన నాలుగు సైనిక దళాలను డోలబెల్లాకు పంపాలని ఆమె నిర్ణయించుకుంది.[182][184] ఈ దళాలను పాలస్తీనాలో కాసియసు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[182][184]
క్లియోపాత్రా సైప్రసు గవర్నరు అయిన సెరాపియను కాసియసుకు పక్షం మారి ఆయనకు ఓడలను అందించగా క్లియోపాత్రా వ్యక్తిగతంగా ఆక్టేవియను, ఆంటోనీకి సహాయం చేయడానికి తన సొంత నౌకాదళంతో గ్రీసుకు వెళ్లింది. మధ్యధరా సముద్రంలో వచ్చిన తుఫానులో ఆమె ఓడలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి. ఆమె పోరాటంలో సహాయం చేయడానికి చాలా ఆలస్యంగా చేరుకుంది. క్రీ.పూ. 42 శరదృతువు నాటికి ఆంటోనీ గ్రీసులోని ఫిలిప్పి యుద్ధంలో సీజరు హంతకుల బలగాలను ఓడించాడు. దీని ఫలితంగా క్యాసియసు, బ్రూటసు ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. క్రీ.పూ. 42 చివరి నాటికి ఆక్టేవియను రోమను రిపబ్లికు పశ్చిమ భాగంలో చాలా వరకు నియంత్రణ సాధించాడు. ఆంటోనీ తూర్పు భాగాన్ని నియంత్రించాడు. లెపిడసు ఎక్కువగా ప్రాధాన్యత కోల్పోయాడు. క్రీ.పూ. 41 వేసవిలో ఆంటోనీ అనటోలియాలోని టార్ససులో తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని స్థాపించాడు. అనేక లేఖల ద్వారా క్లియోపాత్రాను అక్కడికి పిలిపించాడు. అయితే ఆంటోనీ దూత క్వింటసు డెల్లియసు ఆమెను ఒప్పించే వరకు ఆమె రావడానికి నిరాకరించింది. ఈ సమావేశం అంతర్యుద్ధ సమయంలో తాను క్యాసియసుకు మద్దతు ఇచ్చాననే అపోహను తొలగించుకోవడానికి, లెవంతులోని ప్రాదేశిక మార్పిడుల గురించి చర్చించడానికి క్లియోపాత్రాకు అవకాశం కల్పించింది. కానీ ఆంటోనీ కూడా నిస్సందేహంగా రాణితో వ్యక్తిగత, శృంగార సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకోవాలని కోరుకున్నాడు. క్లియోపాత్రా 'థలమెగోసు' అనే ఓడలో కైడ్నోసు నది మీదుగా టార్ససుకు ప్రయాణించి, ఓడలో రెండు రాత్రులు ఆంటోనీకి, ఆయన అధికారులకు విలాసవంతమైన విందులతో ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఈజిప్టు దేవత ఐసిసు (గ్రీకు దేవత అఫ్రొడైటు రూపంలో) తన దైవిక భర్త ఒసిరిసును (గ్రీకు దేవుడు డయోనిససు రూపంలో) కలుస్తున్నట్లుగా ఆమె తనను తాను ఆయనకు పరిచయం చేసుకుంది. ఈ భేటీకి కొద్దికాలం ముందు ఎఫెససులోని ఆర్టెమిసు ఆలయ పూజారులు ఆంటోనీని డయోనిససుతో ముడిపెట్టారని ఆమెకు తెలుసు. బ్రౌన్ (2011) అభిప్రాయం ప్రకారం ఐసిసుకు సంబంధించిన ఒక ఆరాధన వందల సంవత్సరాలుగా ఆ ప్రాంతమంతటా వ్యాపిస్తోంది. క్లియోపాత్రా తన పూర్వీకులలో చాలా మందిలాగే తనను తాను ఐసిసుతో గుర్తించుకోవడానికి, పూజలందుకోవడానికి ప్రయత్నించింది. అదనంగా ఫ్లెచరు (2008, పేజి 205) వివరించినట్లుగా, క్లియోపాత్రాకు సంబంధించిన కొన్ని మిగిలి ఉన్న నాణేలు కూడా ఆమెను వీనసు-అఫ్రొడైటుగా చిత్రీకరిస్తాయి. కాసియసు మద్దతుదారురాలిగా తన మీద ఉన్న ఆరోపణల నుండి క్లియోపాత్రా తన పేరును నిర్దోషిగా నిరూపించుకుంది. తాను నిజానికి సిరియాలో డోలబెల్లాకు సహాయం చేయడానికి ప్రయత్నించానని వాదించింది. తన బహిష్కృత సోదరి ఆర్సినోను ఎఫెససులో ఉరితీయడానికి ఆంటోనీని ఒప్పించింది. సైప్రసుకు చెందిన క్లియోపాత్రా మాజీ తిరుగుబాటు గవర్నరును కూడా ఉరితీయడానికి ఆమెకు అప్పగించారు.
మార్కు ఆంటోనీతో సంబంధం
[మార్చు]
టార్సోసు నుండి బయలుదేరే ముందు క్లియోపాత్రా ఆంటోనీని ఈజిప్టుకు ఆహ్వానించింది. దీని ఫలితంగా ఆంటోనీ క్రీ.పూ. 41 నవంబరు నాటికి అలెగ్జాండ్రియాను సందర్శించాడు.[185][186] 12వ టోలెమీని తిరిగి అధికారంలోకి తీసుకురావడంలో ఆయన వీరోచిత చర్యలకు, సీజరు చేసినట్లుగా ఆక్రమణ సైన్యం లేకుండా ఈజిప్టుకు వచ్చినందుకు అలెగ్జాండ్రియా ప్రజలు ఆంటోనీకి ఘన స్వాగతం పలికారు.[187][188] ఈజిప్టులో ఆంటోనీ టార్సోసులో లంగరు వేసిన క్లియోపాత్రా ఓడలో తాను చూసిన విలాసవంతమైన రాజ జీవనశైలిని ఆస్వాదించడం కొనసాగించాడు.[189][190] ఆయన తన అధీనంలో ఉన్న పబ్లియసు వెంటిడియసు బాససు వంటి వారిచే అనటోలియా, సిరియా నుండి పార్థియన్లను తరిమివేయించాడు.[188][191][192] [note 38]
సీజరు మరణానంతరం అత్యంత శక్తివంతమైన రోమను వ్యక్తిగా పరిగణించబడినందున, క్లియోపాత్రా భవిష్యత్తు వారసులను కనడానికి ఆంటోనీని తన భాగస్వామిగా జాగ్రత్తగా ఎంచుకుంది.[193] త్రిమూర్తులలో ఒకరిగా తన అధికారాలతో ఆంటోనీకి ప్రస్తుతం రోమన్ల చేతిలో ఉన్న పూర్వ టోలెమికు భూభాగాలను తిరిగి ఇచ్చే విస్తృత అధికారం కూడా ఉంది. క్లియోపాత్రా క్రీ.పూ. 38 నవంబరు 19 నాటికి సిలిసియా, సైప్రసు రెండూ క్లియోపాత్రా నియంత్రణలో ఉన్నాయని స్పష్టమైనప్పటికీ ఈ బదిలీ బహుశా అంతకు ముందు క్రీ.పూ. 41–40 శీతాకాలంలో ఆమె ఆంటోనీతో గడిపిన సమయంలో జరిగి ఉండవచ్చు.
క్రీ.పూ. 40 వసంతకాలం నాటికి సిరియాలో తలెత్తిన సమస్యల కారణంగా ఆంటోనీ ఈజిప్టును విడిచిపెట్టాడు. అక్కడ గవర్నరు లూసియసు డెసిడియసు సాక్సా చంపబడ్డాడు. ఆయన కాసియసు వద్ద మాజీ అధికారిగా ఉండి ఇప్పుడు పార్థియను సామ్రాజ్యానికి సేవ చేస్తున్న క్వింటసు లాబియెనసు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. క్లియోపాత్రా తన సైనిక యాత్ర కోసం, తాను కొత్తగా పొందిన భూభాగాలకు చెల్లింపుగా ఆంటోనీకి 200 ఓడలను అందించింది. ఆమె క్రీ.పూ. 37 వరకు ఆంటోనీని మళ్ళీ చూడలేదు. కానీ ఆమె ఆయనతో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు కొనసాగించింది. ఆయన శిబిరంలో ఆమె ఒక గూఢచారిని ఉంచిందని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. క్రీ.పూ. 40 చివరి నాటికి క్లియోపాత్రా అలెగ్జాండరు హీలియోసు అనే అబ్బాయికి, క్లియోపాత్రా 2వ సెలెను అనే అమ్మాయికి జన్మనిచ్చింది. వీరిద్దరినీ ఆంటోనీ తన పిల్లలుగా అంగీకరించాడు. హీలియోసు (సూర్యుడు), సెలెను (చంద్రుడు) సామాజిక పునరుజ్జీవనానికి ఒక కొత్త శకానికి ప్రతీకలు, అలాగే పార్థియనులను జయించడం ద్వారా ఆంటోనీ అలెగ్జాండరు ది గ్రేటు విజయాలను పునరావృతం చేస్తాడని క్లియోపాత్రా ఆశించిందనడానికి సూచన కూడా భావిస్తున్నారు.[188]

తూర్పున మార్కు ఆంటోనీ పార్ధియను దండయాత్రకు, ఆయన ప్రతిష్టాత్మక భార్య ఫుల్వియా తన భర్తను రోంకు తిరుగులేని నాయకుడిని చేయాలనే ఆశతో ఆక్టేవియనుకు వ్యతిరేకంగా ప్రారంభించిన పెరుసిను యుద్ధం (క్రీ.పూ. 41–40) సంఘటనల వల్ల అంతరాయం కలిగింది.[194][195] ఫుల్వియా ఆంటోనీని క్లియోపాత్రా నుండి దూరం చేయాలనుకుందని సూచించబడింది. కానీ టార్ససులో క్లియోపాత్రా ఆంటోనీని కలవడానికి ముందే ఇటలీలో ఈ సంఘర్షణ తలెత్తింది.[196] ఫుల్వియా ఆంటోనీ సోదరుడు లూసియసు ఆంటోనియసును చివరికి ఆక్టేవియను పెరుసియా (ఆధునిక పెరూజియా, ఇటలీ) వద్ద ముట్టడించి ఆ తర్వాత ఇటలీ నుండి బహిష్కరించింది. ఆ తర్వాత ఫుల్వియా ఆంటోనీని కలవడానికి ప్రయత్నిస్తూ గ్రీసులోని సిసియోనులో మరణించింది.[197] ఆమె ఆకస్మిక మరణం క్రీ.పూ. 40 సెప్టెంబరులో ఇటలీలోని బ్రండిసియంలో ఆక్టేవియను, ఆంటోనీల మధ్య రాజీకి దారితీసింది.[197][188] బ్రండిసియంలో కుదిరిన ఒప్పందం అయోనియను సముద్రంకు తూర్పున ఉన్న రోమను రిపబ్లికు భూభాగాల మీద ఆంటోనీ నియంత్రణను పటిష్టం చేసినప్పటికీ అది ఆయన ఇటాలియా హిస్పానియా, గౌలులను వదులుకోవాలని, క్లియోపాత్రాకు సంభావ్య ప్రత్యర్థి అయిన ఆక్టేవియను సోదరి ఆక్టేవియా ది యంగరును వివాహం చేసుకోవాలని కూడా నిర్దేశించింది.[198][199]
క్రీ.పూ. 40 డిసెంబరులో క్లియోపాత్రా అలెగ్జాండ్రియాలో హెరోడును ఊహించని అతిథిగా, జుడియాలోని అల్లకల్లోల పరిస్థితి నుండి పారిపోయి వచ్చిన శరణార్థిగా స్వీకరించింది. ఆంటోనీ ఆయనను అక్కడ ఒక టెట్రార్కుగా నియమించాడు. కానీ ఆయన త్వరలోనే సుదీర్ఘకాలంగా ఉన్న హస్మోనియను రాజవంశానికి చెందిన 2వ ఆంటిగోనసు మత్తతియాసుతో విభేదించాడు. ఆంటిగోనసు హెరోడు సోదరుడు, సహ-టెట్రార్చు అయిన ఫాసేలును ఖైదు చేశాడు. హెరోడు క్లియోపాత్రా ఆస్థానానికి పారిపోతున్నప్పుడు ఆయనను ఉరితీశారు. క్లియోపాత్రా హెరోడుకు ఆయన సైనిక పదవిని ఇవ్వడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ హెరోడు దానిని నిరాకరించి రోంకు ప్రయాణించాడు. అక్కడ త్రిమూర్తులు ఆక్టేవియను, ఆంటోనీ ఆయనను జుడియా రాజుగా ప్రకటించారు. ఈ చర్య హెరోడును క్లియోపాత్రాతో ఘర్షణ మార్గంలోకి నెట్టింది. ఎందుకంటే ఆమె ఆయన కొత్త హెరోడియను రాజ్యంలో భాగమైన పూర్వ టోలెమికు భూభాగాలను తిరిగి పొందాలని కోరుకుంది.
ఆంటోనీ అక్టేవియాను వివాహం చేసుకోవడమే కాకుండా ఆమెకు క్రీ.పూ. 39లో ఆంటోనియా ది ఎల్డరు, క్రీ.పూ. 36లో ఆంటోనియా మైనరు అనే ఇద్దరు పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, తన ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏథెన్సుకు మార్చినప్పుడు ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా మధ్య సంబంధాలు బహుశా దెబ్బతిన్నాయి. అయితే ఈజిప్టులో క్లియోపాత్రా స్థానం సురక్షితంగా ఉంది. ఆమె ప్రత్యర్థి హెరోడు జుడియాలో అంతర్యుద్ధంతో బిజీగా ఉన్నాడు. దానికి భారీ రోమను సైనిక సహాయం అవసరమైంది. కానీ క్లియోపాత్రా నుండి ఆయనకు ఎలాంటి సహాయం లభించలేదు. క్రీ.పూ. 37 జనవరి 1న త్రిమూర్తులుగా ఆంటోనీ, ఆక్టేవియన్ల అధికారం ముగియడంతో, అక్టేవియా టారెంటంలో ఒక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అక్కడ త్రిమూర్తుల పాలన అధికారికంగా క్రీ.పూ. 33 చివరి వరకు పొడిగించబడింది. ఆక్టేవియను మంజూరు చేసిన రెండు రోమను సైనిక దళాలు, అక్టేవియా అప్పుగా ఇచ్చిన వెయ్యి మంది సైనికులతో ఆంటోనీ ఆంటియోకుకు ప్రయాణించి అక్కడ పార్థియన్లకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధానికి సన్నాహాలు చేశాడు.
హెరోడు రాజ్యం తన పార్థియను సైనిక చర్యకు ఆర్థిక సహాయం వంటి కీలక సమస్యలను చర్చించడానికి ఆంటోనీ క్లియోపాత్రాను ఆంటియోకుకు పిలిపించాడు. క్లియోపాత్రా తన అప్పటికి మూడేళ్ల వయస్సున్న కవలలను ఆంటియోకుకు తీసుకువచ్చింది. అక్కడ ఆంటోనీ వారిని మొదటిసారి చూశాడు. అక్కడ బహుశా ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా, భవిష్యత్తు కోసం ఉన్న ప్రతిష్టాత్మక ప్రణాళికలలో భాగంగా వారికి హీలియోసు, సెలెను అనే ఇంటిపేర్లు మొదటిసారిగా వచ్చాయి. తూర్పు ప్రాంతాన్ని స్థిరీకరించడానికి ఆంటోనీ క్లియోపాత్రా రాజ్యాన్ని విస్తరించడమే కాకుండా తనకు విధేయులుగా ఉండే కొత్త పాలక రాజవంశాలను, సామంతులను కూడా స్థాపించాడు. అయినప్పటికీ వారు చివరికి ఆయన కంటే ఎక్కువ కాలం కొనసాగారు.[203][204] [note 40]
ఈ ఏర్పాటులో క్లియోపాత్రా లెవంతులో గణనీయమైన పూర్వ టోలెమికు భూభాగాలను పొందింది. ఇందులో రోమన్ల చేతిలో ఉన్న టైర్, సిడాను మినహా దాదాపు మొత్తం ఫోనిషియా (లెబనాను) కూడా ఉంది.[205][204][206] ఆమె 2వ టోలెమీ స్థాపించిన నగరమైన టోలెమైసు అక్కో (ఆధునిక ఏకరు, ఇజ్రాయెలు)ను కూడా పొందింది.[205] సెల్యూసిడులతో ఆమెకు ఉన్న వంశపారంపర్య సంబంధాల కారణంగా ఆమెకు ఎగువ ఒరోంటెసు నది వెంబడి ఉన్న కోయెలే-సిరియా ప్రాంతం మంజూరు చేయబడింది.[207][206] ఆమెకు పాలస్తీనాలోని జెరికో చుట్టుపక్కల ప్రాంతం కూడా ఇవ్వబడింది. కానీ ఆమె ఈ భూభాగాన్ని తిరిగి హెరోడుకు లీజుకు ఇచ్చింది.[208][209] నబాటియను రాజు 1వ మాలిచసు (హెరోడు బంధువు) నష్టానికి, క్లియోపాత్రాకు ఎర్ర సముద్రంలోని అకాబా సింధుశాఖ చుట్టూ ఉన్న నబాటియను రాజ్యంలో కొంత భాగం కూడా ఇవ్వబడింది. ఇందులో ఐలానా (ఆధునిక అకాబా, జోర్డాను) కూడా ఉంది.[210] పశ్చిమాన, క్లియోపాత్రాకు లిబియా తీరంలో ఉన్న సైరీను, అలాగే రోమను క్రేటు లోని ఇటానోసు, ఓలసు ప్రాంతాలు అప్పగించబడ్డాయి. ఈ భూభాగాలు ఇప్పటికీ రోమను అధికారులచే పరిపాలించబడుతున్నప్పటికీ, అవి ఆమె రాజ్యాన్ని సుసంపన్నం చేశాయి. క్రీ.పూ. 36లో ఆమె తన నాణేల మీద రెండు తేదీలను ముద్రించడం ద్వారా ఒక కొత్త శకం ప్రారంభాన్ని ప్రకటించడానికి దారితీశాయి.

ప్రత్యక్షంగా రోమన్ల నియంత్రణలో ఉన్న భూభాగాన్ని వదులుకోవడం ద్వారా టోలెమికు రాజ్యాన్ని విస్తరించిన ఆంటోనీ చర్యను ఆయన ప్రత్యర్థి ఆక్టేవియను సొమ్ము చేసుకున్నాడు. ఆక్టేవియను, తమ గణతంత్ర రాజ్యానికి నష్టం కలిగించి ఒక విదేశీ రాణికి అధికారం కట్టబెట్టడాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న రోంలోని ప్రజల మనోభావాలను తనకు అనుకూలంగా మలుచుకున్నాడు. ఆంటోనీ తన సద్గుణవంతురాలైన రోమను భార్య ఆక్టేవియాను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాడనే కథనాన్ని ప్రచారం చేస్తూ, ఆక్టేవియాకు, తన సొంత భార్య అయిన లివియాకు అసాధారణమైన పవిత్రతను, విశేషాధికారాలను ఆక్టేవియను ప్రసాదించాడు. సుమారు 50 సంవత్సరాల క్రితం స్కిపియో ఆఫ్రికానసు కుమార్తె అయిన కొర్నేలియా ఆఫ్రికానా విగ్రహం ప్రతిష్టించబడిన మొదటి జీవించి ఉన్న రోమను మహిళగా నిలిచింది. ఇప్పుడు ఆమెను అనుసరిస్తూ ఆక్టేవియా, లివియాలకు కూడా విగ్రహాలు ప్రతిష్టించబడ్డాయి. ఈ విగ్రహాలు సీజరు ప్రతిష్టించిన క్లియోపాత్రా విగ్రహానికి పోటీగా సీజరు ఫోరంలోనే ఏర్పాటు చేయబడి ఉండవచ్చు.
క్రీ.పూ. 36లో పార్థియను సామ్రాజ్యం మీద దండయాత్రకు వెళ్తున్న ఆంటోనీతో పాటు క్లియోపాత్రా యూఫ్రటీసు నది వరకు ప్రయాణించింది. ఆ తర్వాత బహుశా గర్భం ముదిరిన కారణంగా ఆమె ఈజిప్టుకు తిరిగి వచ్చింది. క్రీ.పూ. 36 వేసవి నాటికి ఆమె ఆంటోనీతో తన మూడవ సంతానం, రెండవ కుమారుడైన టోలెమీ ఫిలడెల్ఫసుకు జన్మనిచ్చింది.
క్రీ.పూ. 36లో ఆంటోనీ చేపట్టిన పార్థియను దండయాత్ర అనేక కారణాల వల్ల పూర్తిగా విఫలమైంది. ముఖ్యంగా అర్మేనియాకు చెందిన రెండవ ఆర్టవాస్డెసు పార్థియన్ల పక్షానికి ఫిరాయించి ద్రోహం చేయడం దీనికి ఒక ప్రధాన కారణం. సుమారు 30,000 మంది సైనికులను కోల్పోయిన తర్వాత అంటే కారే యుద్ధంలో క్రాససు కోల్పోయిన దానికంటే ఎక్కువ మందిని (దీనికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని ఆయన ఆశించాడు) ఆంటోనీ చివరకు డిసెంబరులో బెరిటసు (ఆధునిక బీరుటు, లెబనాను) సమీపంలోని ల్యూకోకోంకు చేరుకున్నాడు. అక్కడ క్లియోపాత్రా వచ్చి తన దెబ్బతిన్న సైనికులకు నిధులు, దుస్తులను అందించేలోపు ఆయన విపరీతంగా మద్యం సేవించాడు. రోంకు తిరిగి వెళ్లడంలో ఉన్న ప్రమాదాలను నివారించాలనుకున్న ఆంటోనీ, తన నవజాత కుమారుడిని చూడటానికి క్లియోపాత్రాతో కలిసి అలెగ్జాండ్రియాకు తిరిగి ప్రయాణించాడు.
అలెగ్జాండ్రియా విరాళాలు
[మార్చు]
క్రీ.పూ. 35లో ఆంటోనీ మరో పార్థియను దండయాత్రకు సిద్ధమవుతున్నప్పుడు ఈసారి వారి మిత్రరాజ్యమైన ఆర్మేనియా మీద లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నప్పుడు ఆంటోనీకి మద్దతుగా అని చెబుతూ ఆక్టేవియా 2,000 మంది సైనికులతో ఏథెన్సుకు ప్రయాణించింది. కానీ ఇది ఆంటోనీ సైనిక నష్టాల కారణంగా ఆయనను ఇబ్బంది పెట్టడానికి ఆక్టేవియను పన్నిన పథకంలో భాగమే అయి ఉండవచ్చు.[214][215][note 41] ఆంటోనీ ఈ సైనికులను స్వీకరించాడు. కానీ తాను, క్లియోపాత్రా కలిసి ఆంటియోకుకు ప్రయాణిస్తున్నందున ఏథెన్సుకు తూర్పుగా వెళ్లవద్దని ఆక్టేవియాకు చెప్పాడు. ఆ తర్వాత అకస్మాత్తుగా వివరించలేని విధంగా సైనిక దండయాత్రను విడిచిపెట్టి అలెగ్జాండ్రియాకు తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు.[214][215] ఆక్టేవియా రోంకు తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఆక్టేవియను తన సోదరిని ఆంటోనీ చేతిలో అన్యాయానికి గురైన బాధితురాలిగా చిత్రీకరించాడు. అయినప్పటికీ ఆమె ఆంటోనీని విడిచి వెళ్ళడానికి నిరాకరించింది. పశ్చిమంలో తన ప్రత్యర్థులను, సెక్స్టసు పాంపేయసుతో సహా, త్రయం కూటమిలో మూడవ సభ్యుడైన లెపిడసును కూడా తొలగించడంతో ఆక్టేవియను ఆత్మవిశ్వాసం పెరిగింది. సిసిలీలో ఆక్టేవియనుకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన తర్వాత లెపిడసును గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.
క్రీ.పూ. 34లో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా కుమారుడైన అలెగ్జాండరు హీలియోసుకు అర్మేనియా రాజు కుమార్తెతో వివాహం జరిపించే ఒక సంభావ్య వివాహ కూటమి గురించి చర్చించడానికి డెల్లియసును 2వ అర్తవాస్డెసు వద్దకు ఆంటోనీ దూతగా పంపారు. దీనిని తిరస్కరించినప్పుడు ఆంటోనీ తన సైన్యంతో అర్మేనియా మీద దండెత్తి, వారి బలగాలను ఓడించి, రాజును, అర్మేనియా రాజకుటుంబాన్ని బంధించాడు. ఆ తర్వాత ఆంటోనీ అలెగ్జాండ్రియాలో రోమను విజయయాత్రను అనుకరిస్తూ ఒక సైనిక కవాతు నిర్వహించాడు. ఆయన డయోనిససు వేషంలో, ఒక రథం మీద నగరంలోకి ప్రవేశించి వెండి వేదిక మీద ఉన్న బంగారు సింహాసనం మీద కూర్చున్న క్లియోపాత్రాకు రాజ ఖైదీలను సమర్పించాడు. ఈ సంఘటన వార్త రోంలో తీవ్రంగా విమర్శించబడింది. ఎందుకంటే ఇది చిరకాలంగా గౌరవించబడే రోమను ఆచారాలు, సంప్రదాయాలను వక్రీకరించి ఒక ఈజిప్షియను రాణి ఆనందం కోసం ఉపయోగించబడింది.

విజయోత్సవం జరిగిన కొద్దిసేపటికే వ్యాయామశాలలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో క్లియోపాత్రా ఐసిసు దేవత వేషంలో కనిపించి తన కుమారుడు సీజరియనుతో కలిసి తాను 'రాణుల రాణి' అని ప్రకటించుకుంది. సీజరియనును 'రాజుల రాజు'గా ప్రకటించారు. అదే సమయంలో అలెగ్జాండరు హీలియోసును అర్మేనియా, మీడియా, పార్థియాకు రాజుగా ప్రకటించారు. రెండేళ్ల టోలెమీ ఫిలడెల్ఫసును సిరియా, సిలిసియాకు రాజుగా ప్రకటించారు. క్లియోపాత్రా 2వ సెలెనుకి క్రీటు, సైరీనులను ప్రసాదించారు. ఈ వేడుకలోనే ఆంటోనీ క్లియోపాత్రా వివాహం జరిగి ఉండవచ్చు. ఆంటోనీ ఈ ప్రాదేశిక వాదనలకు ఆమోదం కోరుతూ రోంకు ఒక నివేదికను పంపాడు. ఇవి ఇప్పుడు 'అలెగ్జాండ్రియా విరాళాలు'గా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆక్టేవియను ప్రచార ప్రయోజనాల కోసం దానిని బహిరంగపరచాలనుకున్నాడు. కానీ ఆంటోనీకి మద్దతుదారులైన ఇద్దరు కాన్సలులు దానిని ప్రజల దృష్టికి రాకుండా నిరోధించారు.
క్రీ.పూ. 34 చివరిలో ఆంటోనీ, ఆక్టేవియను మధ్య తీవ్రమైన ప్రచార యుద్ధం మొదలైంది. అది సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. ఆంటోనీ తన ప్రత్యర్థి లెపిడసును వారి త్రయం నుండి చట్టవిరుద్ధంగా తొలగించాడని, ఇటలీలో సైన్యాన్ని సమీకరించకుండా అడ్డుకున్నాడని ఆరోపించాడు. అయితే ఆక్టేవియను, ఆంటోనీ అర్మేనియా రాజును చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించాడని, తన సోదరి ఆక్టేవియాకు వివాహితుడై ఉన్నప్పటికీ క్లియోపాత్రను వివాహం చేసుకున్నాడని, ఆక్టేవియనుకు బదులుగా సీజరియనును సీజరు వారసుడిగా తప్పుగా ప్రకటించాడని ఆరోపించాడు. ఈ ప్రచార యుద్ధానికి సంబంధించిన ఆరోపణలు, పుకార్ల పరంపర, ఆగస్టను కాలపు సాహిత్యం నుండి ఆధునిక కాలంలోని వివిధ మాధ్యమాల వరకు క్లియోపాత్ర గురించి ప్రజల అభిప్రాయాలను ప్రభావితం చేసింది. క్లియోపాత్ర మంత్రవిద్య చేతబడితో మార్కు ఆంటోనీని మాయ చేసిందని, నాగరికతను నాశనం చేయడంలో హోమరు ట్రోజను హెలెను వలె ప్రమాదకరమైనదని చెప్పబడింది. ప్లినీ ది ఎల్డరు తన 'సహజ చరిత్ర'లో క్లియోపాత్ర ఒకసారి ఒక విందులో పందెం గెలుచుకోవడానికి పది మిలియన్ల సెస్టర్సెసు విలువైన ముత్యాన్ని కేవలం వినెగరులో కరిగించిందని పేర్కొన్నాడు. . ఆంటోనీ పెర్గామం గ్రంథాలయం నుండి పుస్తకాలను దొంగిలించి, వాటితో అలెగ్జాండ్రియా గ్రంథాలయాన్ని తిరిగి నింపాడనే ఆరోపణ, తరువాత గైయసు కాల్విసియసు సబినసు చేసిన ఒక కల్పిత కథ అని తేలింది.
క్రీ.పూ. 33 ఫిబ్రవరి 23న స్వీకరించిన ఒక పాపిరసు పత్రం (పాపిరసు బింగెను 45), తర్వాత ఒక మమ్మీని చుట్టడానికి ఉపయోగించబడింది. అందులో బహుశా క్లియోపాత్రా స్వదస్తూరి ఉండవచ్చు. ఈ అధికారిక శాసనం ఈజిప్టులో క్వింటసు కాసిలియసు లేదా పబ్లియసు కానిడియసు క్రాససుకు కొన్ని పన్ను మినహాయింపులను మంజూరు చేస్తుంది. ఆయన మాజీ రోమను కాన్సులు, ఆంటోనీకి నమ్మకస్తుడు, యాక్టియంలో ఆయన భూ బలగాలకు నాయకత్వం వహించాడు. పాపిరసు దిగువన వేరే చేతిరాతలో ఉన్న ఒక సంతకం "దీనిని జరిగేలా చేయండి" లేదా "అలాగే జరుగుగాక" (γινέσθωι) అని ఉంది. ఈ స్పెల్లింగు దోషాన్ని "ప్రముఖ మీడియా గమనించలేదు", అయితే, దానిని "అదనపు అయోటా అడ్స్క్రిప్టును కూడా వ్యాఖ్య లేకుండా చేర్చి, యథాతథంగా లిప్యంతరీకరించారు" (పు. 208). విద్యా సంబంధిత మూలాలలో కూడా ఈ తప్పును చాలా వరకు గుర్తించలేదు లేదా నిశ్శబ్దంగా సరిదిద్దారు (పు. 206–208, 210). పీటరు వాన్ మిన్నెను దీనిని సాధారణ' స్పెల్లింగు" అని వర్ణించినప్పటికీ (సరైన' స్పెల్లింగుకు విరుద్ధంగా) (పు. 208), ఈ స్పెల్లింగు దోషం ఈజిప్టులోని గ్రీకు పాపిరసులలో ఆశించే దానికంటే "చాలా అరుదైనది. మరింత గందరగోళమైనది" (పు. 210)—వాస్తవానికి ఇది క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం, క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం మధ్య పాపిరొలాజికలు నావిగేటరు డేటాబేసులోని 70,000 గ్రీకు పాపిరసులలో కేవలం రెండుసార్లు మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఒక పదానికి "అయోటా అడ్స్క్రిప్టు ఉండటానికి ఎటువంటి వ్యుత్పత్తి లేదా రూపవిజ్ఞాన కారణం లేనప్పటికీ" (పు. 210) అది జోడించబడిందని, దానిని "సుశిక్షితురాలైన, స్థానిక గ్రీకు మాట్లాడే ఈజిప్టు రాణి"7వ క్లియోపాత్రా రాసిందని పరిగణించినప్పుడు ఇది మరింత ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది (పు. 208). పత్రాల నకిలీని నివారించడానికి వాటి మీద ప్రతిసంతకం చేయడం టోలెమికు ఆచారంగా ఉన్నందున ఇది బహుశా రాణి స్వదస్తూరీ అయి ఉండవచ్చు.
ఆక్టియం యుద్ధం
[మార్చు]క్రీ.పూ. 33 జనవరి 1న తన కాన్సలుషిపు మొదటి రోజున రోమను సెనేటులో చేసిన ప్రసంగంలో ఆక్టేవియను ఆంటోనీ తన ప్రాచ్య రాణికి బానిసగా మారి రోమను స్వేచ్ఛను ప్రాదేశిక సమగ్రతను దెబ్బతీయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడని ఆరోపించాడు. ఆంటోనీ, ఆక్టేవియనుల ఉమ్మడి 'ఇంపీరియం' క్రీ.పూ. 33 డిసెంబరు 31న ముగియక ముందే ఆంటోనీ ఆక్టేవియనును బలహీనపరిచే ప్రయత్నంలో సీజరియనును సీజరు నిజమైన వారసుడిగా ప్రకటించాడు. క్రీ.పూ. 32లో ఆంటోనీకి విధేయులైన గైయసు సోసియసు, గ్నాయసు డొమిటియసు, అహెనోబార్బసు కాన్సలులుగా అయ్యారు. ఆయన ఇప్పుడు ఏ ప్రభుత్వ పదవిలో లేని ఒక సాధారణ పౌరుడైన ఆక్టేవియనును ఖండిస్తూ ఒక ఉద్వేగభరితమైన ప్రసంగం చేశాడు. ఆయనను వ్యతిరేకంగా కొన్ని చట్టాలను ప్రవేశపెట్టాడు. తదుపరి సెనేటు సమావేశంలో ఆక్టేవియను సాయుధ గార్డులతో సెనేటు భవనంలోకి ప్రవేశించి కాన్సలులోతన సొంత ఆరోపణలు చేశాడు. ఈ చర్యతో భయపడిన కాన్సలులు ఆంటోనీకి మద్దతుగా ఉన్న 200 మందికి పైగా సెనేటర్లు మరుసటి రోజు రోం నుండి పారిపోయి ఆంటోనీ పక్షంలో చేరారు.
క్రీ.పూ. 32లో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా కలిసి ఎఫెససుకు ప్రయాణించారు. అక్కడ ఆమె ఆయనకు లభించిన 800 నావికా నౌకలలో 200 నౌకలను అందించింది. ఆక్టేవియను ప్రచారాన్ని ప్రజలు నిజమని నమ్మే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన చెందిన అహెనోబార్బసు, ఆక్టేవియనుకు వ్యతిరేకంగా జరిగే ప్రచారం నుండి క్లియోపాత్రాను దూరంగా ఉంచమని ఆంటోనీని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించాడు. పబ్లియసు కానిడియసు క్రాససు, క్లియోపాత్రానే యుద్ధానికి నిధులు సమకూరుస్తోందని ఆమె ఒక సమర్థవంతమైన రాణి అని ప్రతివాదన చేశాడు. గ్రీసులో ఆక్టేవియనును అడ్డుకోవడం ద్వారా ఈజిప్టును మరింత సులభంగా రక్షించుకోవచ్చని భావించిన క్లియోపాత్రా, ఈజిప్టుకు తిరిగి వెళ్ళమని ఆంటోనీ చేసిన అభ్యర్థనలను తిరస్కరించింది. గ్రీసు యుద్ధంలో తాను పాల్గొనాలని క్లియోపాత్రా పట్టుబట్టడం అహెనోబార్బసు, లూసియసు వంటి ప్రముఖ రోమన్లు పక్షం మారడానికి దారితీసింది. మునాటియసు ప్లాంకసు.[216][217]

క్రీ.పూ. 32 వసంతకాలంలో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా ఏథెన్సుకు ప్రయాణించారు. అక్కడ ఆమె ఆంటోనీని ఒప్పించి, ఆక్టేవియాకు అధికారిక విడాకుల ప్రకటన పంపేలా చేసింది.[216][217][218] ఇది ఆక్టేవియనుకు సలహా ఇవ్వడానికి ప్లాంకసును ప్రోత్సహించింది. ఆయన వెస్టు కన్యల వద్ద ఉంచిన ఆంటోనీ వీలునామాను స్వాధీనం చేసుకోవాలని సూచించాడు.[216][217][219] ఇది పవిత్ర చట్టపరమైన హక్కుల ఉల్లంఘన అయినప్పటికీ, ఆక్టేవియను బలవంతంగా వెస్టు దేవాలయం నుండి ఆ పత్రాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అది ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రాకు వ్యతిరేకంగా ప్రచార యుద్ధంలో ఒక ఉపయోగకరమైన సాధనంగా మారింది.[216][219] ఆక్టేవియను వీలునామాలోని కొన్ని భాగాలను హైలైటు చేశాడు, అవి సీజరియనును సీజరుకు వారసుడిగా ప్రకటించడం, అలెగ్జాండ్రియా దానాలు చట్టబద్ధమైనవని, ఆంటోనీని రోంకు బదులుగా ఈజిప్టులో క్లియోపాత్రా పక్కన ఖననం చేయాలని, అలెగ్జాండ్రియాను రోమను రిపబ్లికు కొత్త రాజధానిగా చేస్తారని పేర్కొన్నాయి.[220][217][219] రోంకు తన విధేయతను ప్రదర్శిస్తూ ఆక్టేవియను క్యాంపసు మార్టియసు వద్ద తన సొంత సమాధి నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.[217] ఆక్టేవియను చట్టపరమైన క్రీ.పూ. 31లో కాన్సలుగా ఎన్నికవడం ద్వారా ఆయన హోదా కూడా మెరుగుపడింది. ఆంటోనీ వీలునామా బహిరంగం కావడంతో, ఆక్టేవియనుకు యుద్ధానికి తగిన కారణం లభించింది. రోం ఆంటోనీ మీద కాకుండా క్లియోపాత్రా మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. యుద్ధానికి చట్టపరమైన వాదన, క్లియోపాత్రా ఆంటోనీతో తన పిల్లల ద్వారా పరిపాలిస్తున్న పూర్వ రోమను భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకోవడం మీద కాకుండా, ఆంటోనీ త్రయంవర్గ అధికారం ముగిసిన తర్వాత ఆమె ఒక సాధారణ పౌరుడికి సైనిక మద్దతు ఇస్తున్నదనే వాస్తవం మీద ఎక్కువగా ఆధారపడింది.
ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా వద్ద ఆక్టేవియను కంటే పెద్ద నౌకాదళం ఉన్నప్పటికీ ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా నౌకాదళంలోని సిబ్బంది అందరూ అంతగా శిక్షణ పొందినవారు కాదు; వారిలో కొందరు బహుశా వాణిజ్య నౌకల నుండి వచ్చినవారు. అయితే ఆక్టేవియనుకు పూర్తిగా వృత్తిపరమైన సైన్యం ఉండేది. ఆంటోనీ ఏడ్రియాటికు సముద్రాన్ని దాటి టారెంటం లేదా బ్రండిసియం వద్ద ఆక్టేవియనును దిగ్బంధించాలని కోరుకున్నాడు. కానీ ప్రధానంగా ఈజిప్టును రక్షించుకోవడం మీద దృష్టి సారించిన క్లియోపాత్రా, ఇటలీ మీద నేరుగా దాడి చేయాలనే నిర్ణయాన్ని తోసిపుచ్చింది. ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా గ్రీసులోని పాట్రాయిలో తమ శీతాకాలపు ప్రధాన కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. క్రీ.పూ. 31 వసంతకాలం నాటికి వారు అంబ్రేసియను సింధుశాఖకు దక్షిణాన ఉన్న యాక్టియంకు మారారు.
క్లియోపాత్రా, ఆంటోనీకి వివిధ మిత్ర రాజుల మద్దతు ఉంది. కానీ క్లియోపాత్రా అప్పటికే హెరోడుతో వివాదంలో ఉంది. జుడియాలో సంభవించిన భూకంపం ఆయన ఈ సైనిక చర్య నుండి దూరంగా ఉండటానికి ఒక సాకును ఇచ్చింది. వారు 1వ మాలిచసు మద్దతును కూడా కోల్పోయారు. ఇది వ్యూహాత్మక పరిణామాలకు దారితీసింది. క్రీ.పూ. 31 వేసవిలో యాక్టియం చుట్టూ ఆక్టేవియనుతో జరిగిన అనేక చిన్నపాటి పోరాటాలలో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా ఓడిపోయారు. అదే సమయంలో ఆక్టేవియను శిబిరంలోకి ఫిరాయింపులు కొనసాగాయి. వీరిలో ఆంటోనీ దీర్ఘకాల సహచరుడు డెల్లియసు, మిత్ర రాజులైన గలాటియాకు చెందిన అమింటాసు, పాఫ్లగోనియాకు చెందిన డియోటారోసు ఉన్నారు. ఆంటోనీ శిబిరంలోని కొందరు నావికా యుద్ధాన్ని విడిచిపెట్టి లోపలికి వెనక్కి తగ్గాలని సూచించగా, క్లియోపాత్రా ఆక్టేవియను నౌకాదళాన్ని ఈజిప్టుకు దూరంగా ఉంచడానికి నావికా ఘర్షణకే పట్టుబట్టింది.[221]
క్రీ.పూ. 31 సెప్టెంబరు 2న, మార్కసు విప్సానియసు అగ్రిప్పా నాయకత్వంలోని ఆక్టేవియను నావికా దళాలు, ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా దళాలను యాక్టియం యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాయి.[221][222][223] క్లియోపాత్రా, తన ప్రధాన నౌక 'ఆంటోనియాస్'లో ఉండి అంబ్రేసియను సింధుశాఖ ముఖద్వారం వద్ద, నౌకాదళం వెనుక భాగంలో ఉన్న 60 నౌకలకు నాయకత్వం వహించింది. యుద్ధ సమయంలో ఆమెను పక్కన పెట్టడానికి ఆంటోనీ అధికారులచే ఇది ఒక చర్య అయి ఉండవచ్చు.[221] శత్రువులను వెంబడించడానికి లేదా వారి నుండి పారిపోవడానికి మెరుగైన అవకాశం కోసం తమ నౌకలలో తెరచాపలు ఉంచుకోవాలని ఆంటోనీ ఆదేశించాడు. ఈజిప్టును రక్షించడం గురించి నిరంతరం ఆందోళన చెందే క్లియోపాత్రా దీనిని ఉపయోగించుకుని, ప్రధాన యుద్ధ ప్రాంతం గుండా వేగంగా కదులుతూ పెలోపొన్నెసు వైపు వ్యూహాత్మకంగా వెనుదిరిగింది.[224][225][226]
పక్షపాత రోమను రచయితలు తరువాత క్లియోపాత్రా పిరికిగా ఆంటోనీని విడిచిపెట్టిందని ఆరోపించారని బర్నుస్టెయిను రాశారు. కానీ వారి నౌకలలో తెరచాపలు ఉంచుకోవాలనే వారి అసలు ఉద్దేశ్యం దిగ్బంధనాన్ని ఛేదించి తమ నౌకాదళంలో వీలైనంత ఎక్కువ భాగాన్ని కాపాడటమే కావచ్చు.[226] ఆంటోనీ క్లియోపాత్రాను అనుసరించి ఆమె నౌకలోకి ఎక్కాడు. ఆ నౌక దాని విలక్షణమైన ఊదా తెరచాపల ద్వారా గుర్తించబడింది. వారిద్దరూ యుద్ధం నుండి తప్పించుకుని టైనరోను వైపు వెళ్లారు.[224] ఈ మూడు రోజుల ప్రయాణంలో ఆంటోనీ క్లియోపాత్రాతో మాట్లాడకుండా ఉన్నాడని చెబుతారు. టైనరోనులో ఉన్న ఆమె పరిచారికలు ఆయనను ఆమెతో మాట్లాడమని కోరే వరకు ఇది కొనసాగింది.[227] క్లియోపాత్రా ఆంటోనీ లేకుండానే యాక్టియం యుద్ధం మరుసటి ఉదయం వరకు కొనసాగింది. సెప్టెంబరు 3న ఇది జరిగింది. ఆ తర్వాత అధికారులు, సైనికులు, మిత్రరాజులు పెద్ద సంఖ్యలో ఆక్టేవియను పక్షంలోకి ఫిరాయించారు.
పతనం - మరణం
[మార్చు]
ఆక్టేవియను ఏథెన్సును ఆక్రమించుకున్నప్పుడు ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా ఈజిప్టులోని పారైటోనియను వద్ద దిగారు.[227][230] ఆ తర్వాత ఆ ఇద్దరూ వేర్వేరు మార్గాల్లో వెళ్లారు; ఆంటోనీ మరిన్ని సైన్యాలను సమీకరించడానికి సైరీనుకు వెళ్ళగా, క్లియోపాత్రా వ్యతిరేక వర్గాన్ని తప్పుదోవ పట్టించడానికి, గ్రీసులోని కార్యకలాపాలను విజయంగా చిత్రీకరించడానికి అలెగ్జాండ్రియాలోని ఓడరేవుకు వెళ్ళింది.[227] యాక్టియం యుద్ధ ఫలితం గురించిన వార్తలు తిరుగుబాటుకు దారితీస్తాయని ఆమె భయపడింది.[231] ఈ సమయంలో ఆమె నిజంగా 2వ ఆర్టవాస్డెసును ఉరితీసి ఆయన ప్రత్యర్థి అయిన మీడియా అట్రోపటేనుకు చెందిన 1వ ఆర్టవాస్డెసుతో పొత్తు పెట్టుకోవడానికి ఆయన తలను పంపిందా లేదా అనేది అనిశ్చితం.[232][233]
ఆంటోనీ నియమించిన సైరీను గవర్నరు అయిన లూసియసు పినారియసు ఆంటోనీ దూతలు తన ఆస్థానానికి చేరుకోవడానికి ముందే ఆక్టేవియను యాక్టియం యుద్ధంలో గెలిచాడనే వార్తను అందుకున్నాడు.[232] పినారియసు ఆ దూతలను ఉరితీసి ఆ తర్వాత పక్షం మారాడు. [232] ఆంటోనీ పొందాలనుకున్న తన ఆధీనంలో ఉన్న నాలుగు సైనిక దళాలను ఆక్టేవియను పక్షానికి అప్పగించాడు. [232] ఈ వార్త విని ఆంటోనీ దాదాపు ఆత్మహత్య చేసుకోబోయాడు. కానీ ఆయన సిబ్బంది అధికారులు ఆయన ఆపారు. [232] అలెగ్జాండ్రియాలో ఆయన ఫారోసు ద్వీపంలో ఒక ఏకాంత కుటీరాన్ని నిర్మించుకున్నాడు. దానికి తన నిరాశావాదం మానవ ద్వేషానికి ప్రసిద్ధి చెందిన తత్వవేత్త ఏథెన్సుకు చెందిన టిమోను పేరు మీద 'టిమోనియను' అని మారుపేరు పెట్టాడు. [234] ఆక్టియం యుద్ధం తర్వాత క్లియోపాత్రాకు ద్రోహం చేయమని ఆంటోనీకి వ్యక్తిగతంగా సలహా ఇచ్చిన హెరోడు, ఆంటోనీ పట్ల తన విధేయత కారణంగా తన రాజ పదవికి రాజీనామా చేయడానికి ఆక్టేవియనును కలవడానికి రోడ్సుకు ప్రయాణించాడు. ఆయన ప్రసంగం, విధేయతకు ఆక్టేవియను ముగ్ధుడయ్యాడు. కాబట్టి ఆయన యూదియాలో తన పదవిని కొనసాగించడానికి అనుమతించాడు. ఇది ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రాలను మరింత ఒంటరిని చేసింది. [234]
క్రీ.పూ. 31 వేసవి చివరి నాటికి క్లియోపాత్రా బహుశా ఆంటోనీని ఒక భారంగా చూడటం ప్రారంభించింది. ఆ సమయంలో ఆమె తన కుమారుడు సీజారియను కోసం ఈజిప్టును విడిచి వెళ్ళడానికి సిద్ధమైంది. [235] క్లియోపాత్రా తన సింహాసనాన్ని ఆయనకు అప్పగించి తన నౌకాదళాన్ని మధ్యధరా సముద్రం నుండి ఎర్ర సముద్రంలోకి తీసుకువెళ్లి ఆతరువాత విదేశీ ఓడరేవుకు, బహుశా భారతదేశానికి ప్రయాణించి అక్కడ కోలుకోవడానికి కొంత సమయం గడపాలని ప్రణాళిక వేసింది. [236] అయితే ఆక్టేవియను సిరియా గవర్నరు క్వింటసు డిడియసు సలహా మేరకు, క్లియోపాత్రా ప్రారంభించిన హెరోడుతో జరిగిన యుద్ధంలో తన నష్టాలకు ప్రతీకారంగా 1వ మాలిచసు క్లియోపాత్రా నౌకాదళాన్ని తగలబెట్టడంతో ఈ ప్రణాళికలు చివరికి విరమించుకోబడ్డాయి. క్లియోపాత్రాకు ఈజిప్టులో ఉండటం తప్ప వేరే మార్గం లేకపోయింది. [236] [233] ఆక్టేవియనుతో చర్చలు జరపడానికి ఆమె ప్రయత్నించింది. [237] అయితే ఇది బహుశా తర్వాత కాలంలో ఆక్టేవియనుకు అనుకూలమైన ప్రచారం అయినప్పటికీ ఈ సమయంలో క్లియోపాత్రా ఖైదీల మీద, తన సొంత సేవకుల మీద కూడా వివిధ విషాల ప్రభావాన్ని పరీక్షించడం ప్రారంభించిందని నివేదించబడింది. [237]

క్లియోపాత్రా సీజారియనును 'ఎఫెబి' (యువ సైనికుల) శ్రేణులలో చేర్పించింది. ఇది క్రీ.పూ. 31 సెప్టెంబరు 21 నాటి కోప్టోసు నుండి లభించిన ఒక శిలాఫలకం మీద ఉన్న శిల్పాలతో పాటు, క్లియోపాత్రా ఇప్పుడు తన కుమారుడిని ఈజిప్టుకు ఏకైక పాలకుడిగా తీర్చిదిద్దుతోందని నిరూపించింది. [238] సంఘీభావం ప్రకటిస్తూ, ఆంటోనీ కూడా ఫుల్వియాతో తన కుమారుడైన మార్కసు ఆంటోనియసు యాంటిల్లసును అదే సమయంలో 'ఎఫెబి'లో చేర్పించాడు. [235] ఆ తర్వాత ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా నుండి వేర్వేరు సందేశాలు, దూతలు రోడ్సులో ఉన్న ఆక్టేవియనుకు పంపబడ్డారు. [236] అయినప్పటికీ ఆక్టేవియను క్లియోపాత్రాకు మాత్రమే ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చినట్లు తెలుస్తోంది. [236] [233] క్లియోపాత్రా తన పిల్లలు ఈజిప్టును వారసత్వంగా పొందాలని, ఆంటోనీని ఈజిప్టులో ప్రవాసంలో జీవించడానికి అనుమతించాలని అభ్యర్థించింది. భవిష్యత్తులో ఆక్టేవియనుకు డబ్బును అందించింది. [239] వెంటనే ఆయనకు విలాసవంతమైన బహుమతులు పంపింది. తాను నిర్మిస్తున్న సమాధిలో తనను తాను, తన అపారమైన సంపదను కాల్చుకుంటానని క్లియోపాత్రా బెదిరించిన తర్వాత, ఆక్టేవియను తన దౌత్యవేత్త థైర్సోసును ఆమె వద్దకు పంపాడు. థైర్సోసు ఆమె ప్రాణాలను కాపాడటానికి ఆంటోనీని చంపమని సలహా ఇచ్చాడు. కానీ ఆంటోనీ దురుద్దేశం ఉందని అనుమానించి ఆయన ఈ దౌత్యవేత్తను కొట్టించి, ఎటువంటి ఒప్పందం లేకుండా ఆక్టేవియనుకు తిరిగి పంపాడు. [237]
చివరికి ఎటువంటి ఫలితాలను ఇవ్వని సుదీర్ఘ చర్చల తర్వాత ఆక్టేవియను క్రీ.పూ. 30 వసంతకాలంలో ఈజిప్టు మీద దండెత్తడానికి బయలుదేరాడు. [240] ఫోనిషియాలోని టోలెమైసు వద్ద ఆగి, అక్కడ ఆయన కొత్త మిత్రుడు హెరోడు తన సైన్యానికి తాజా సామాగ్రిని అందించాడు. ఆక్టేవియను దక్షిణం వైపు కదిలి పెలూసియనును వేగంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. [241] అదే సమయంలో సైరీను నుండి తూర్పుగా కదులుతున్న కార్నెలియసు గాలసు, పారైటోనియను వద్ద ఆంటోనీ దళాలను ఓడించాడు. [242][243]ఆక్టేవియను వేగంగా అలెగ్జాండ్రియా వైపు ముందుకు సాగాడు. కానీ ఆంటోనీ తిరిగి వచ్చి, నగరం వెలుపల ఉన్న హిప్పోడ్రోం వద్ద ఆక్టేవియను అలసిపోయిన సైనికుల మీద ఒక చిన్న విజయం సాధించాడు. [242][243] అయితే క్రీ.పూ. 30 ఆగస్టు 1న ఆంటోనీ నావికాదళం ఆక్టేవియనుకు లొంగిపోయింది. ఆ తర్వాత ఆంటోనీ అశ్వికదళం కూడా లొంగిపోయింది. [242][225][244]
క్లియోపాత్రా తన సన్నిహిత పరిచారకులతో కలిసి తన సమాధిలో దాక్కుని, తాను ఆత్మహత్య చేసుకున్నానని ఆంటోనీకి సందేశం పంపింది. [242][245][246] నిరాశతో ఆంటోనీ తన కడుపులో పొడుచుకుని ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. [242][247][248] ప్లూటార్కు ప్రకారం ఆయనను క్లియోపాత్రా సమాధి వద్దకు తీసుకువచ్చినప్పుడు ఆయన ఇంకా ప్రాణాలతో కొట్టుమిట్టాడుతున్నాడు. ఆయన గౌరవప్రదంగా మరణించానని, తన పరివారంలోని ఆక్టేవియను సహచరుడైన గైయసు ప్రోక్యులియసును ఎక్కువగా నమ్మవచ్చని ఆమెకు చెప్పాడు. [249][250] అయితే ప్రోక్యులియసు ఒక నిచ్చెన సహాయంతో ఆమె సమాధిలోకి చొరబడి రాణిని నిర్బంధించాడు తద్వారా ఆమె తనను తాను అగ్నికి ఆహుతి చేసుకోకుండా అడ్డుకున్నాడు. ఆ తర్వాత క్లియోపాత్రాను రాజభవనానికి తీసుకువెళ్లే ముందు ఆమె తన సమాధిలోనే ఆంటోనీ మృతదేహానికి లేపనం చేసి, ఖననం చేయడానికి అనుమతించారు.[249][233]

ఆక్టేవియను అలెగ్జాండ్రియాలోకి ప్రవేశించి రాజభవనాన్ని ఆక్రమించి, క్లియోపాత్రా ముగ్గురు చిన్న పిల్లలను బంధించాడు.[249][251] ఆమె ఆక్టేవియనును కలిసినప్పుడు క్లియోపాత్రా ఆయనతో నిర్మొహమాటంగా, "నన్ను విజయయాత్రలో ఊరేగించడానికి వీల్లేదు" అని చెప్పిందని లివీ పేర్కొన్నాడు. ఇది ఆమె పలికిన కచ్చితమైన మాటలకు సంబంధించిన అరుదైన నమోదు.[252][253] ఆక్టేవియను ఆమెను బ్రతికిస్తానని వాగ్దానం చేశాడు. కానీ ఆమె రాజ్యం విషయంలో తన భవిష్యత్తు ప్రణాళికల గురించి ఎలాంటి వివరణ ఇవ్వలేదు.[254] మూడు రోజుల్లో తనను తన పిల్లలను రోంకు తరలించాలని ఆక్టేవియను ప్రణాళిక వేస్తున్నాడని ఒక గూఢచారి ఆమెకు తెలియజేసినప్పుడు తన సోదరి అర్సినో వలె రోమను విజయయాత్రలో ఊరేగింపుగా వెళ్లడానికి ఆమెకు ఇష్టం లేకపోవడంతో ఆత్మహత్యకు సిద్ధపడింది.[254][225][233] క్రీ.పూ. 30 ఆగస్టు 12న, 39 సంవత్సరాల వయస్సులో క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్య రాజభవనంలో జరిగిందా లేదా ఆమె సమాధిలో జరిగిందా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.[255][256][note 42] ఆమెతో పాటు ఆమె సేవకురాళ్లైన ఐరాసు, చార్మియను కూడా ఉన్నారని వారు కూడా ఆత్మహత్య చేసుకున్నారని చెబుతారు.[254][257]
ఈ ఫలితం పట్ల ఆక్టేవియను కోపగించుకున్నాడని చెబుతారు. కానీ క్లియోపాత్రాను ఆమె సమాధిలో ఆంటోనీ పక్కన రాజమర్యాదలతో ఖననం చేయించాడు. క్లియోపాత్రా సమాధి. [254][258][259] క్లియోపాత్రా వైద్యుడు ఒలింపోసు ఆమె మరణానికి గల కారణాన్ని వివరించలేదు. [260][261][233] అయినప్పటికీ ఆమె ఒక ఆస్ప్ లేదా ఈజిప్షియను నాగుపాముతో కరిపించుకుని విషప్రయోగం ద్వారా ఆత్మహత్య చేసుకుందని ఒక ప్రసిద్ధ నమ్మకం ఉంది. ప్లూటార్కు ఈ కథను వివరిస్తాడు. [262][261][263][note 43] కానీ ఆ తర్వాత విషాన్ని గీకడం ద్వారా శరీరంలోకి ప్రవేశపెట్టడానికి ఒక పరికరాన్ని (κνῆστις, 'ముల్లు, చీజు తురుము') ఉపయోగించారని సూచిస్తాడు; డియో ఆమె సూదితో (βελόνη) విషాన్ని ఎక్కించిందని చెప్పగా, స్ట్రాబో అది ఏదో ఒక రకమైన లేపనం అని వాదించాడు. [264] హోరేసు అది విషపూరితమైన పాము అనే సాధారణ నమ్మకాన్ని ధృవీకరించాడు. కానీ అది ఒక పాము కాదని, అనేక పాములు (serpentēs) అని పేర్కొన్నాడు. వర్జిలు కూడా అవి అనేక పాములేనని అంగీకరించాడు. ఈ రెండు కథనాలు హోరేసు కథనం ఈ నమ్మకం ఆక్టేవియను ప్రచారం నుండి పుట్టిందని సూచిస్తున్నాయి. ఆమె మృతదేహం వద్ద ఎటువంటి విషపూరిత పాము కనుగొనబడలేదు. కానీ ఆమె చేతి మీద సూది వల్ల ఏర్పడి ఉండగల చిన్న గుచ్చిన గాయాలు ఉన్నాయి. [260][263][259] ప్రపంచంలో ఒకే ఒక సీజరుకు మాత్రమే చోటు ఉందని తత్వవేత్త ఆరియసు డిడిమసు ఇచ్చిన సలహాతో ఆక్టేవియను ఒప్పించబడ్డాడు. [265][266][243]
క్లియోపాత్రా తన చివరి క్షణాలలో సీజారియనును ఎగువ ఈజిప్టుకు పంపాలని నిర్ణయించుకుంది. బహుశా కుషైటు నుబియా, ఇథియోపియా లేదా భారతదేశానికి పారిపోవాలనే ప్రణాళికలతో అలా చేసి ఉండవచ్చు. [267][268][269][note 44] ఆక్టేవియను ఆయనకు రాజుగా గుర్తింపు ఇస్తానని హామీ ఇచ్చిన తర్వాత సీజారియను అలెగ్జాండ్రియాకు తిరిగి వచ్చాడు. క్రీ.పూ. 30 ఆగస్టు 29వ తేదీన ఆక్టేవియను ఆయనకు మరణశిక్ష విధించాడు.[270][271][note 45] ఇది హెలెనిస్టికు కాలం ముగింపును సూచించింది.[272][225][273][note 46]టోలెమికు రాజ్యం పతనంతో, రోమనూ ఈజిప్టు ప్రావిన్సు స్థాపించబడింది.[274][275][note 47]క్రీ.పూ. 27 జనవరిలో ఆక్టేవియనుకు అగస్టసు ("పూజనీయుడు") అని పేరు మార్చబడింది. ఆయన మొదటి రోమను చక్రవర్తిగా స్థాపించడానికి అవసరమైన రాజ్యాంగ అధికారాలను కూడగట్టుకున్నాడు. తద్వారా రోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రిన్సిపేటు యుగాన్ని ప్రారంభించాడు. [276]
క్లియోపాత్రా రాజ్యం - రాణిగా ఆమె పాత్ర
[మార్చు]
మాసిడోనియను పాలకుల సంప్రదాయాన్ని అనుసరించి, క్లియోపాత్రా ఈజిప్టు సైప్రసు వంటి ఇతర భూభాగాలను ఒక నిరంకుశ రాణిగా పరిపాలించింది. తన రాజ్యానికి ఏకైక శాసనకర్తగా వ్యవహరించింది.[278] ఆమె తన రాజ్యంలో ప్రధాన మత అధికారిణిగా ఉండేది. ఈజిప్షియను, గ్రీకు బహుదేవతారాధన విశ్వాసాల దేవతలకు అంకితం చేయబడిన మతపరమైన వేడుకలకు అధ్యక్షత వహించేది.[279] ఆమె ఈజిప్షియను, గ్రీకు దేవతల కోసం వివిధ దేవాలయాల నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించింది.[280] ఈజిప్టులోని యూదుల కోసం ఒక ప్రార్థనా మందిరాన్ని నిర్మించింది. తన పోషకుడు, ప్రేమికుడైన జూలియసు సీజరు ఆరాధన కోసం అలెగ్జాండ్రియాలోని సీజారియంను కూడా నిర్మించింది.[281][282]
క్లియోపాత్రా తన రాజ్య పరిపాలనా వ్యవహారాలలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంది. [283][362] ఆమె పాలన ప్రారంభంలో కరువు సమయంలో ఆకలితో అలమటిస్తున్న ప్రజలకు ఆహారాన్ని పంపిణీ చేయమని రాజ ధాన్యాగారాలను ఆదేశించడం ద్వారా కరువు వంటి సంక్షోభాలను పరిష్కరించింది. [284]అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు ప్రతికూల వాతావరణానికి కారణమయ్యాయని, ఇది క్లియోపాత్రా మరణానికి దోహదపడిందని ఒక అధ్యయనం సూచించింది. [285] అయితే ఇతరులు ఈ పరికల్పన మీద సందేహాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఆమె నిర్వహించే కమాండు ఎకానమీ వాస్తవికత కంటే ఆదర్శవంతమైనది అయినప్పటికీ[286]ప్రభుత్వం ధర నియంత్రణలు, సుంకాలు, కొన్ని వస్తువులకు రాష్ట్ర గుత్తాధిపత్యాలను, విదేశీ కరెన్సీలకు స్థిర మారకపు రేట్లను, రైతు రైతులు నాటడం, కోత కాలంలో వారి గ్రామాలలో ఉండాల్సిన కఠినమైన చట్టాలను విధించడానికి ప్రయత్నించింది. [287][288][289] స్పష్టమైన ఆర్థిక ఇబ్బందులు క్లియోపాత్రా తన నాణేలను తగ్గించాయి. అందులో వెండి, కాంస్య కరెన్సీలు ఉన్నాయి. కానీ ఆమె సుదూర టోలెమికు పూర్వీకులలో కొంతమంది బంగారు నాణేలు లేవు. [290]
వారసత్వం
[మార్చు]సంతనం - వారసులు
[మార్చు]
ఆమె ఆత్మహత్య చేసుకున్న తర్వాత క్లియోపాత్రా జీవించి ఉన్న ముగ్గురు పిల్లలైన క్లియోపాత్రా 2వ సెలెను, అలెగ్జాండరు హీలియోసు, టోలెమీ ఫిలడెల్ఫసు, వారి తండ్రికి మాజీ భార్య అయిన ఆక్టేవియను సోదరి ఆక్టేవియా ది యంగరు సంరక్షణలో రోంకు పంపబడ్డారు. క్రీ.పూ. 29లో జరిగిన ఆక్టేవియను రోమను విజయయాత్రలో క్లియోపాత్రా 2వ సెలెను. అలెగ్జాండరు హీలియోసు పాల్గొన్నారు. ఈ సంఘటన తర్వాత అలెగ్జాండరు హీలియోసు, టోలెమీ ఫిలడెల్ఫసు గతి ఏమిటనేది తెలియదు. ఆక్టేవియా 2వ క్లియోపాత్రా సెలెనుకి 1వ జూబా కుమారుడైన 2వ జూబాతో నిశ్చితార్థం జరిపించింది. జూబా పాంపేకు మద్దతు ఇచ్చినందున క్రీ.పూ. 46లో జూలియసు సీజరు ఆయన ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని నుమిడియా రాజ్యాన్ని రోమను ప్రావిన్సుగా మార్చేశాడు.
చక్రవర్తి అగస్టసు క్రీ.పూ. 25లో వారి వివాహం తర్వాత 2వ జూబా, క్లియోపాత్రా 2వ సెలెనులను మౌరేటానియాకు కొత్త పాలకులగా నియమించాడు. అక్కడ వారు పురాతన కార్థేజియను నగరమైన ఇయోలును తమ కొత్త రాజధానిగా మార్చుకుని దానికి సీజరియా మౌరేటానియే (ఆధునిక చెర్చెలు, అల్జీరియా) అని పేరు పెట్టారు. 2వ క్లియోపాత్రా సెలెను తన తల్లి అలెగ్జాండ్రియాలోని రాజసభ నుండి అనేక మంది ముఖ్యమైన పండితులు, కళాకారులు, సలహాదారులను సీజరియాలో తన సేవ కోసం రప్పించుకుంది. ఆ నగరం అప్పటికి హెలెనిస్టికు గ్రీకు సంస్కృతిలో పూర్తిగా లీనమై ఉంది. ఆమె తమ టోలెమికు రాజవంశ వారసత్వానికి గౌరవ సూచకంగా తన కుమారుడికి టోలెమీ ఆఫ్ మౌరిటానియా అని పేరు పెట్టింది.2వ క్లియోపాత్రా సెలెను క్రీ.పూ. 5వ సంవత్సరంలో మరణించింది. క్రీ.శ. 23/24లో 2వ జూబా మరణించినప్పుడు ఆయన కుమారుడు టోలెమీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. అయితే క్రీ.శ. 40లో రోమను చక్రవర్తి కాలిగులా టోలెమీని ఉరితీశాడు. బహుశా టోలెమీ చట్టవిరుద్ధంగా తన సొంత రాజ నాణేలను ముద్రించాడని, రోమను చక్రవర్తి కోసం కేటాయించిన రాజ చిహ్నాలను ఉపయోగించాడనే నెపంతో ఈ పని చేసి ఉండవచ్చు. టోలెమీ ఆఫ్ మౌరిటానియా టోలెమికు రాజవంశంలో చివరిగా తెలిసిన పాలకుడు అయినప్పటికీ మూడవ శతాబ్దపు సంక్షోభం సమయంలో స్వల్పకాలిక పామిరీను సామ్రాజ్యానికి చెందిన రాణి జెనోబియా, తాను క్లియోపాత్రా వంశానికి చెందినదానినని చెప్పుకుంది. క్రీ.శ. 373 నాటికి కూడా క్లియోపాత్రాకు అంకితం చేయబడిన ఒక ఆరాధన ఉనికిలో ఉంది. ఆ సమయంలో ఐసిసు పుస్తకానికి చెందిన ఈజిప్షియను లేఖకుడు పెటెసెనుఫే, తాను "క్లియోపాత్రా విగ్రహాన్ని బంగారంతో కప్పాను" అని వివరించాడు.
రోమను సాహిత్యం - చరిత్ర రచన
[మార్చు]
దాదాపు 50 ప్రాచీన రోమను చరిత్ర రచన గ్రంథాలలో క్లియోపాత్రా గురించి ప్రస్తావించినప్పటికీ వాటిలో తరచుగా యాక్టియం యుద్ధం, ఆమె ఆత్మహత్య, ఆమె వ్యక్తిగత లోపాల గురించి అగస్టను ప్రచారానికి సంబంధించిన సంక్షిప్త వివరాలు మాత్రమే ఉంటాయి.[296] క్లియోపాత్రా జీవిత చరిత్ర కానప్పటికీ, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో ప్లూటార్కు రాసిన ఆంటోనియసు జీవితం క్లియోపాత్రా జీవితం గురించి లభించిన అత్యంత సమగ్రమైన వృత్తాంతాన్ని అందిస్తుంది.[297][298][299] ప్లూటార్కు క్లియోపాత్రా తర్వాత ఒక శతాబ్దం గడిచి జీవించినప్పటికీ ఆయన ప్రాథమిక ఆధారాల మీద ఆధారపడ్డాడు, అవి: టోలెమికు రాజభవనానికి ప్రాప్యత ఉన్న అంఫిస్సాకు చెందిన ఫిలోటాసు, క్లియోపాత్రా వ్యక్తిగత వైద్యుడు ఒలింపోసుం మార్కు ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రాకు సన్నిహితుడైన క్వింటసు డెల్లియసు.[300] ప్లూటార్కు రచనలో క్లియోపాత్రా మీద అగస్టను దృక్పథం—అది ఆయన కాలానికి ప్రామాణికంగా మారింది—అలాగే ప్రత్యక్ష సాక్షుల నివేదికల వంటి ఈ సంప్రదాయానికి వెలుపల ఉన్న ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి.[301][299]
క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో రాసిన యూదు రోమను చరిత్రకారుడు జోసెఫసు, హెరోడు ది గ్రేటుతో ఆమె దౌత్య సంబంధాల ద్వారా క్లియోపాత్రా జీవితం మీద విలువైన సమాచారాన్ని అందించాడు.[302][303] అయితే ఈ రచన ఆధారపడుతుంది ఈ సమాచారం ఎక్కువగా హెరోడు జ్ఞాపకాలు, డమాస్కసుకు చెందిన నికోలసు పక్షపాతపూరిత వృత్తాంతం మీద ఆధారపడి ఉంది. నికోలసు, హెరోడు ఆస్థానంలో సలహాదారుడిగా, చరిత్రకారుడిగా పనిచేయడానికి జుడియాకు వెళ్ళడానికి ముందు అలెగ్జాండ్రియాలో క్లియోపాత్రా పిల్లలకు గురువుగా ఉన్నాడు. క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అధికారి, చరిత్రకారుడైన కాసియసు డియో ప్రచురించిన 'రోమను చరిత్ర', చివరి హెలెనిస్టికు ప్రపంచంలోని సంక్లిష్టతలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేకపోయినప్పటికీ క్లియోపాత్రా పాలన కాలం నాటి నిరంతర చరిత్రను అందిస్తుంది.

సీజరు కింద పనిచేసిన ఒక అజ్ఞాత సిబ్బంది అధికారి జ్ఞాపకాలైన డి బెల్లో అలెగ్జాండ్రినోలో క్లియోపాత్రా గురించి చాలా తక్కువగా ప్రస్తావించబడింది.[304][305][306][note 49] ఆమెను వ్యక్తిగతంగా తెలిసిన సిసెరో రచనలు, క్లియోపాత్రా ఒక అప్రియమైన చిత్రాన్ని అందిస్తాయి.[304] అగస్టను కాలపు రచయితలైన వర్జిలు, హోరేసు, ప్రొపెర్టియసు, ఓవిడు, అధికారంలో ఉన్న రోమను పాలన ఆమోదించిన క్లియోపాత్రా మీద ఉన్న ప్రతికూల అభిప్రాయాలను కొనసాగించారు.[304][307] అయినప్పటికీ వర్జిలు క్లియోపాత్రాను ప్రేమ, ఇతిహాస మధుర విషాద నాటకం పాత్రగా స్థాపించాడు.[308][note 50] హోరేసు కూడా క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్యను ఒక సానుకూల ఎంపికగా చూశాడు.[309][307] ఈ ఆలోచన జెఫ్రీ చాసరుతో పాటు మధ్యయుగాల చివరి కాలంలో ఆమోదం పొందింది.[310][311] ఆ చరిత్రకారులైన స్ట్రాబో, వెల్లెయసు, ప్లూటార్కు, జోసెఫసు లేదా డియో అందించినంత పూర్తి వివరాలను ఇవ్వనప్పటికీ, వలేరియసు మాగ్జిమసు, ప్లినీ ది ఎల్డరు, అప్పియను, ఆమె జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలను అందించారు. అవి ఇతర చారిత్రక గ్రంథాలలో లభ్యం కాలేదు. సమకాలీన టోలెమికు నాణేల మీద ఉన్న శాసనాలు, కొన్ని ఈజిప్షియను పాపిరసు పత్రాలు క్లియోపాత్రా దృక్కోణాన్ని తెలియజేస్తాయి. కానీ రోమను సాహిత్య రచనలతో పోలిస్తే ఈ సమాచారం చాలా పరిమితంగా ఉంది. మొత్తం మీద టోలెమికు ఈజిప్టు ఇతర కాలాలతో పోలిస్తే, ఇది మిగిలి ఉన్న స్థానిక గ్రంథాల చాలా చిన్న సమూహం. క్లియోపాత్రా అల్లుడు 2వ జూబా ఆదేశంతో రచించబడిన ఖండితమైన 'లిబికా' గ్రంథం క్లియోపాత్రా దృక్కోణానికి మద్దతు ఇచ్చిన చారిత్రక రచనల సమూహం గురించి ఒక సంగ్రహావలోకనాన్ని అందిస్తుంది.
క్లియోపాత్రా బహుశా ప్రాచీన ఈజిప్టు గ్రీకో-రోమను ప్రపంచం గురించిన ప్రాచీన, మధ్యయుగ, ఆధునిక చరిత్ర రచనలలో ఆమెను ఒక ప్రాముఖ్యత లేని వ్యక్తిగా కాకపోయినా ఒక చిన్న వ్యక్తిగా చిత్రీకరించడానికి దారితీసింది. ఉదాహరణకు చరిత్రకారుడు రోనాల్డు సైం, ఆమె సీజరుకు పెద్దగా ప్రాముఖ్యత లేని వ్యక్తి అని, ఆక్టేవియను ప్రచారం ఆమె ప్రాముఖ్యతను అధిక స్థాయిలో పెంచిందని నొక్కి చెప్పాడు. క్లియోపాత్రా గురించి సాధారణ అభిప్రాయం ఆమె ఒక విపరీతమైన వశీకరణ శక్తి గల స్త్రీ అని అయినప్పటికీ ఆమెకు ఇద్దరు మాత్రమే తెలిసిన లైంగిక భాగస్వాములు ఉన్నారు. వారు సీజరు ఆంటోనీ. ఆ కాలంలోని అత్యంత ప్రముఖ రోమన్లైన వీరు ఆమె రాజవంశం మనుగడను నిర్ధారించగల స్థితిలో ఉన్నారు. ప్లూటార్కు క్లియోపాత్రాకు శారీరక సౌందర్యం కంటే బలమైన వ్యక్తిత్వం, ఆకర్షణీయమైన తెలివితేటలు ఉన్నాయని వర్ణించాడు.
సాంస్కృతిక చిత్రణలు
[మార్చు]ప్రాచీన కళలో చిత్రణలు
[మార్చు]విగ్రహాలు
[మార్చు]క్లియోపాత్రా వివిధ ప్రాచీన కళాఖండాలలో, ఈజిప్షియను, హెలెనిస్టికు-గ్రీకు, రోమను శైలులలో చిత్రీకరించబడింది. మిగిలి ఉన్న కళాఖండాలలో విగ్రహాలు, శిరఃప్రతిమలు, శిల్పాలు, ముద్రించిన నాణేలు ఉన్నాయి. అలాగే ప్రాచీన చెక్కిన కామియోలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు హెలెనిస్టికు శైలిలో క్లియోపాత్రా, ఆంటోనీలను చిత్రీకరించిన ఒక కామియో ప్రస్తుతం బెర్లినులోని ఆల్టెసు మ్యూజియంలో ఉంది. క్లియోపాత్రా సమకాలీన చిత్రాలు టోలెమికు ఈజిప్టు లోపల, వెలుపల రెండింటిలోనూ సృష్టించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు, రోంలోని టెంపులు ఆఫ్ వీనసు జెనెట్రిక్సు లోపల ఒకప్పుడు క్లియోపాత్రా పెద్ద బంగారు పూత పూసిన కంచు విగ్రహం ఉండేది. ఒక జీవించి ఉన్న వ్యక్తి విగ్రహాన్ని ఒక దేవత విగ్రహం పక్కన ఒక రోమను దేవాలయంలో ఉంచడం అదే మొదటిసారి. దీనిని సీజరు అక్కడ ప్రతిష్టించాడు. ఇది కనీసం క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం వరకు దేవాలయంలోనే ఉంది. బహుశా సీజరు పోషణ వలనే అది భద్రపరచబడి ఉండవచ్చు. అయినప్పటికీ అగస్టసు అలెగ్జాండ్రియాలో క్లియోపాత్రాను చిత్రీకరించే కళాఖండాలను తొలగించలేదు లేదా నాశనం చేయలేదు.

రోంలోని నెరోను సమాధి సమీపంలో వియా కాసియా వెంబడి క్లియోపాత్రా కనుగొనబడింది. ఇప్పుడు అది వాటికను మ్యూజియం లలో భాగమైన మ్యూజియో పియో-క్లెమెంటైనోలో ఉంది. 25–27. ప్లూటార్కు తన 'ఆంటోనియసు జీవిత చరిత్ర'లో ఆంటోనీ ప్రభుత్వ విగ్రహాలను అగస్టసు కూల్చివేశాడని కానీ క్లియోపాత్రా మరణానంతరం ఆమె విగ్రహాలను మాత్రం భద్రపరిచారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి కారణం ఆమె స్నేహితుడైన ఆర్కిబియసు చక్రవర్తికి 2,000 టాలెంట్లు చెల్లించి, ఆమె విగ్రహాలను నాశనం చేయకుండా నివారించడమే.[312][313][258]
1950ల నుండి పండితులు 1874లో రోంలోని ఎస్క్విలిను కొండ మీద కనుగొనబడి, క్యాపిటోలిను మ్యూజియమ్సులోని పలాజ్జో డీ కన్సర్వేటోరిలో ఉన్న 'ఎస్క్విలిను వీనసు' విగ్రహం క్లియోపాత్రా చిత్రణేనా కాదా అనే దాని మీద చర్చించుకుంటున్నారు. ఈ విగ్రహం కేశాలంకరణ, ముఖ కవళికలు, తల మీద ధరించినట్లు కనిపించే రాజ కిరీటం, పీఠం చుట్టూ చుట్టబడిన యురేయసు (ఐగుప్తు నాగుపాము) ఆధారంగా ఈ చర్చ జరుగుతోంది.[314][315][316] ఈ సిద్ధాంతాన్ని వ్యతిరేకించేవారు. ఈ విగ్రహంలోని ముఖం బెర్లిను చిత్రపటంలోని ముఖం కంటే సన్నగా ఉందని వాదిస్తూ, ఆమెను నగ్న దేవత వీనసు (లేదా గ్రీకు అఫ్రొడైటు)గా చిత్రీకరించే అవకాశం లేదని పేర్కొన్నారు.[314][315][316] అయితే ఆమె ఒక ఐగుప్తు విగ్రహంలో ఐసిసు దేవతగా చిత్రీకరించబడింది.[317] కాగా ఆమె నాణేలలో కొన్ని ఆమెను చిత్రీకరిస్తాయి. ఆమెను వీనసు-అఫ్రొడైటుగా భావించారు. టార్సోసులో ఆంటోనీని కలిసినప్పుడు కూడా ఆమె అఫ్రొడైటుగా అలంకరించుకుంది. 'ఎస్క్విలైను వీనసు' అనేది సాధారణంగా క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దానికి చెందిన పాసిటెలెసు పాఠశాలకు చెందిన గ్రీకు మూల విగ్రహానికి, క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన రోమను ప్రతిరూపంగా పరిగణించబడుతుంది.
నాణేల మీద చిత్రాలు
[మార్చు]
క్లియోపాత్రా పాలన కాలం నాటి మిగిలి ఉన్న నాణేలలో క్రీ.పూ. 51 నుండి 30 వరకు ప్రతి పాలనా సంవత్సరం నాటి నమూనాలు ఉన్నాయి.[319] తన సొంత పేరు మీద నాణేలను జారీ చేసిన ఏకైక టాలెమీ రాణి అయిన క్లియోపాత్రా, తన భాగస్వామి సీజరును తన సొంత నాణేల మీద తన చిత్రాన్ని ముద్రించిన మొదటి జీవించి ఉన్న రోమనుగా మారడానికి దాదాపు ఖచ్చితంగా ప్రేరేపించింది.[320][note 51] రోమను నాణేల మీద తన చిత్రం కనిపింపజేసిన మొదటి విదేశీ రాణి క్లియోపాత్రా. ఆమె, ఆంటోనీ వివాహ కాలానికి చెందిన ఆయన చిత్రాన్ని కూడా కలిగి ఉన్న నాణేలు, రాణికి తన భర్తకు ఉన్నట్లే చాలా పోలికలున్న ముక్కు, ప్రముఖ గడ్డం ఉన్నట్లు చిత్రీకరిస్తాయి. ఈ సారూప్య ముఖ లక్షణాలు, ఒక రాజ దంపతుల మధ్య పరస్పరం కనిపించే సామరస్యాన్ని సూచించే ఒక కళాత్మక సంప్రదాయాన్ని అనుసరించాయి.
ఈ ప్రత్యేక నాణేలలో ఆమె బలమైన, దాదాపు పురుష లక్షణాలున్న ముఖ కవళికలు, ఈజిప్షియను లేదా హెలెనిస్టికు శైలులలో ఉన్న ఆమె సున్నితమైన, మృదువైన, బహుశా ఆదర్శవంతమైన శిల్ప చిత్రాల కంటే విలక్షణంగా భిన్నంగా ఉంటాయి. ముద్రించిన నాణేల మీద ఆమె పురుష లక్షణాలున్న ముఖ కవళికలు ఆమె తండ్రి 12వ టోలెమీ ఆలెటెసును పోలి ఉంటాయి. బహుశా ఆమె టోలెమికు పూర్వీకురాలైన 2వ ఆర్సినో (క్రీ.పూ. 316–260) హ్యాటుషెపుసటు నెఫెర్టిటి వంటి పూర్వపు రాణుల చిత్రాలను కూడా పోలి ఉంటాయి. రాజకీయ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా, ఆంటోనీ రూపాన్ని ఆమెకు మాత్రమే కాకుండా టోలెమికు రాజవంశాన్ని స్థాపించిన ఆమె మాసిడోనియను గ్రీకు పూర్వీకుల రూపాలకు కూడా అనుగుణంగా మార్చడం జరిగింది. తద్వారా ఆయన రాజ కుటుంబంలో ఒక చట్టబద్ధమైన సభ్యుడిగా ఆమె ప్రజలకు పరిచయం కావడానికి అవకాశం ఏర్పడింది.

నాణేల మీద ఉన్న శాసనాలు గ్రీకు భాషలో వ్రాయబడ్డాయి. కానీ గ్రీకు నాణేల జెనిటివు సందర్భంలో కాకుండా రోమను నాణేల నామినేటివు సందర్భంలో కూడా ఉన్నాయి. గ్రీకు నాణేలకు ఆచారంగా అడ్డంగా లేదా నిలువుగా కాకుండా నాణెం అంచుల వెంట అక్షరాలను వృత్తాకార పద్ధతిలో ఉంచడంతో పాటు. [321] వారి నాణేల ఈ అంశాలు రోమను, హెలెనిస్టికు సంస్కృతి సంశ్లేషణను సూచిస్తాయి. బహుశా వారి ప్రజలకు ఒక ప్రకటన కూడా. ఆధునిక పండితులకు ఎంత అస్పష్టంగా ఉన్నా ఆంటోనీ లేదా క్లియోపాత్రా ఆధిపత్యం గురించి మరొకదాని మీద ఉంది.[321] డయానా క్లీనరు వాదిస్తూ క్లియోపాత్రా తన భర్త ఆంటోనీ ద్వంద్వ చిత్రంతో ముద్రించిన ఆమె నాణేలలో ఒకదానిలో తనను తాను ఇతర చిత్రాల కంటే పురుషంగా కనిపించేలా హెలెనిస్టికు పాలకుడి కంటే ఆమోదయోగ్యమైన రోమను క్లయింటు రాణిలాగా చేసింది.[322] క్లియోపాత్రా ఆంటోనీతో తన అనుబంధానికి ముందే నాణేలలో ఈ పురుష రూపాన్ని సాధించింది. సిరియా, లెవాంటులకు ఆమె బహిష్కరణకు గురైన కొద్ది కాలంలో అస్కాలోను మింటులో ముద్రించబడిన నాణేలు వంటివి, దీనిని జోన్ ఫ్లెచరు తన తండ్రిలా కనిపించడానికి, పురుష టోలెమికు పాలకుడికి చట్టబద్ధమైన వారసురాలిగా కనిపించడానికి చేసిన ప్రయత్నంగా వివరించాడు.[100][323].
క్రీ.పూ. 37లో ఆంటోనీతో క్లియోపాత్రా వివాహం జరిగిన తర్వాత కొంతకాలానికి ముద్రించిన వెండి టెట్రాడ్రాక్ము వంటి వివిధ నాణేలు, ఆమె రాజ కిరీటం గ్రీకో-రోమను 'మెలను' కేశాలంకరణతో ఉన్నట్లు చిత్రిస్తాయి. ఈ కేశాలంకరణ, కిరీటం కలయిక రెండు మిగిలి ఉన్న పాలరాతి శిల్ప శిరస్సులలో కూడా కనిపిస్తుంది. జుట్టును వెనుకకు అల్లి, ముడి వేసిన ఈ కేశాలంకరణ, ఆమె టోలెమికు పూర్వీకులైన 2వ అర్సినో, 2వ బెరెనిసు తమ నాణేల మీద ధరించిన కేశాలంకరణ వలెనే ఉంటుంది. క్రీ.పూ. 46–44లో ఆమె రోంను సందర్శించిన తర్వాత రోమను మహిళలు దీనిని తమ కేశాలంకరణలో ఒకటిగా స్వీకరించడం ఫ్యాషనుగా మారింది. కానీ అగస్టసు సంప్రదాయవాద పాలనలో మరింత నిరాడంబరమైన, కఠినమైన రూపం కోసం దీనిని విడిచిపెట్టారు.
గ్రీకో-రోమను విగ్రహాలు - శిరస్సులు
[మార్చు]క్లియోపాత్రా మనుగడలో ఉన్న గ్రీకో-రోమను-శైలి విగ్రహాలు, తలలలో, [note 52] ఆల్టెసు మ్యూజియంలోని యాంటికెన్సామ్లుంగు బెర్లిను సేకరణలో ఉన్న "బెర్లిను క్లియోపాత్రా" అని పిలువబడే శిల్పం ఆమె పూర్తి ముక్కును కలిగి ఉంది. అయితే వాటికను మ్యూజియంలలో ఉన్న "వాటికను క్లియోపాత్రా" అని పిలువబడే తల ముక్కు దెబ్బతింది. [325][326][327][note 53] బెర్లిను క్లియోపాత్రా, వాటికను క్లియోపాత్రా రెండూ రాజ కిరీటాలను కలిగి ఉన్నాయి, సారూప్య ముఖ లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. బహుశా ఒకప్పుడు వీనసు జెనెట్రిక్సు ఆలయంలో ఉంచబడిన ఆమె కాంస్య విగ్రహం ముఖాన్ని పోలి ఉండవచ్చు. [326][328][327][note 54]
ఈ రెండు తలలు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినవిగా గుర్తించబడ్డాయి. ఇటలీలోని వియా అప్పియా వెంబడి ఉన్న రోమను విల్లాలలో కనుగొనబడ్డాయి. వాటికను క్లియోపాత్రా కనుగొనబడిన ప్రదేశం... [329][325][327][note 55] క్వింటిలి విల్లాలో ఇది కనుగొనబడింది. ఫ్రాన్సిస్కో పినా పోలో ఇలా వ్రాశారు. క్లియోపాత్రా నాణేలు ఆమె రూపాన్ని నిస్సందేహంగా చూపిస్తాయి. బెర్లిను తల శిల్ప రూప చిత్రం, ఆమె జుట్టును ముడి వేసుకుని, కిరీటం ధరించి, వంకర ముక్కుతో ఉన్న ఆమె పోలికను పోలి ఉందని ధృవీకరించబడింది. [330][note 56]
మేధావులు ప్రామాణికమైనదిగా అంగీకరించిన క్లియోపాత్రా మూడవ శిల్ప చిత్రం అల్జీరియాలోని చెర్చెలులోని పురావస్తు మ్యూజియంలో ఉంది. [331][291][292] ఈ చిత్రపటంలో బెర్లిను వాటికను తలల మాదిరిగానే రాజ కిరీటం, ఇలాంటి ముఖ లక్షణాలను కలిగి ఉంది. కానీ మరింత ప్రత్యేకమైన కేశాలంకరణను కలిగి ఉంది. వాస్తవానికి క్లియోపాత్రా కుమార్తె 2వ క్లియోపాత్రా సెలీనును వర్ణించవచ్చు. [292][332][202][note 39] ఈజిప్షియను శైలిలో రాబందు శిరస్త్రాణం ధరించిన క్లియోపాత్రా పారియను-పాలరాయి శిల్పం కాపిటోలిను మ్యూజియంలలో ఉంది. [333] రోంలోని ఐసిసు అభయారణ్యం సమీపంలో కనుగొనబడింది. ఇది క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దానికి చెందినది, ఇది రోమను లేదా హెలెనిస్టికు-ఈజిప్షియను మూలం. [334]
క్లియోపాత్రా ఇతర శిల్ప చిత్రణలలో లండనులోని బ్రిటిషు మ్యూజియంలో ఉన్న సున్నపురాయితో చేసిన ఒక శిల్పం ఉంది. ఇది బహుశా రోంకు ఆమె పర్యటన సమయంలో ఆమె పరివారంలోని ఒక మహిళను మాత్రమే చిత్రీకరిస్తుంది. [335][324] ఈ చిత్రపటంలోని మహిళకు ఇతరుల మాదిరిగానే ముఖ లక్షణాలు ఉన్నాయి (స్పష్టమైన డేగ ముక్కుతో సహా), కానీ రాజ కిరీటం లేదు. వేరే కేశాలంకరణను కలిగి ఉంది. [335][324] అయితే ఒకప్పుడు పూర్తి విగ్రహానికి చెందిన బ్రిటిషు మ్యూజియం తల, క్లియోపాత్రా జీవితంలో వేరొక దశను సూచించవచ్చు. రిపబ్లికను రోం పౌరులకు తనను తాను మరింత ఆకర్షణీయంగా చూపించుకోవడానికి రాజ చిహ్నాలను (అంటే కిరీటాన్ని) ఉపయోగించడాన్ని విడిచిపెట్టాలనే క్లియోపాత్రా ప్రయత్నాన్ని కూడా ఇది సూచించవచ్చు. [324] డ్యూన్ డబ్ల్యూ. రోలరు ఊహించిన దాని ప్రకారం, బ్రిటిషు మ్యూజియం తల, కైరోలోని ఈజిప్షియను మ్యూజియం, క్యాపిటోలిను మ్యూజియమ్సు, మారిసు నాహ్మెను ప్రైవేటు సేకరణలోని తలలు, బెర్లిను చిత్రపటం వలె సారూప్య ముఖ లక్షణాలు, కేశాలంకరణను కలిగి ఉన్నప్పటికీ రాజ కిరీటం లేకపోవడం వలన అవి బహుశా రాజ దర్బారు సభ్యులను లేదా క్లియోపాత్రా ప్రజాదరణ పొందిన జుట్టు కేశాలంకరణ శైలిని అనుకరించే రోమను మహిళలను సూచిస్తాయి.[336]
-
వాటికను క్లియోపాత్రా ప్రొఫైలు వీక్షణ
-
బెర్లిను క్లియోపాత్రా ప్రొఫైలు వీక్షణ
చిత్రాలు
[మార్చు]ఇటలీలోని పొంపేయిలో ఉన్న మార్కస్ ఫాబియస్ రూఫస్ గృహంలో, క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన రెండవ శైలి కుడ్యచిత్రంలో భారీ ఆలయ ద్వారాల దగ్గర ఒక క్యూపిడును పట్టుకున్న దేవత వీనసు చిత్రం, చాలా మటుకు క్లియోపాత్రను వీనసు జెనెట్రిక్సుగా ఆమె కుమారుడు సీజరియనుతో పాటు చిత్రీకరించినదిగా భావిస్తున్నారు.[315][337] ఈ చిత్రలేఖనం ఏర్పాటు క్రీ.పూ. 46 సెప్టెంబరులో సీజరు ఫోరంలో వీనసు జెనెట్రిక్సు ఆలయ నిర్మాణంతో ఏకీభవిస్తుంది. అక్కడ సీజరు క్లియోపాత్రను చిత్రిస్తూ ఒక బంగారు పూత పూసిన విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించాడు.[315][337] ఈ విగ్రహం శిల్పకళలో ఆమె చిత్రణలకు,

కూడా ఆధారంగా నిలిచి ఉండవచ్చు.[315][338]

ఎర్రటి రత్నంతో అలంకరించబడిన ఆమె బంగారు కిరీటం వెనుక రాణి ఇష్టపడే "పుచ్చకాయ" కేశాలంకరణను సూచించే ముడతలతో కూడిన పారదర్శక ముసుగు ఉంది. [339][note 58] ఆమె దంతంలా తెల్లటి చర్మం, గుండ్రని ముఖం, పొడవైన డేగ ముక్కు, పెద్ద గుండ్రని కళ్ళు రోమను, టోలెమికు చిత్రణలలో దేవతల మాదిరిగా సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలు. [339] ఇది క్లియోపాత్రా సీజరియను ఫోరం జూలియంలోని వీనసు దేవాలయం తలుపుల ముందు ఉన్న చిత్రణ అనడంలో పెద్దగా సందేహం లేదని రోలరు ధృవీకరిస్తున్నారు. ఈ విధంగా ఇది ప్రస్తుతం లభ్యమవుతున్న రాణి ఏకైక సమకాలీన చిత్రంగా మారుతుంది. [315]

ఇది సా.శ. 1వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందినది. 2వ గియుసెప్పే ఇంటిలో ఉంది. ఇందులో క్లియోపాత్రా తన కుమారుడు సీజరియనుతో కలిసి ఉన్నట్లుగా ఒక చిత్రం ఉంది. వారిద్దరూ రాజ కిరీటాలు ధరించి ఉన్నారు. ఆమె పడుకుని ఆత్మహత్య చేసుకునే ప్రయత్నంలో విషం తాగుతోంది.[228][229] [note 59]ఈ పెయింటింగు మొదటగా కార్థేజినియను కులీన మహిళ సోఫోనిస్బాను చిత్రిస్తుందని భావించారు. ఆమె రెండవ ప్యూనికు యుద్ధం (క్రీ.పూ. 218–201) చివరిలో తన ప్రేమికుడు. నుమిడియా రాజు అయిన మసినిస్సా కోరిక మేరకు విషం తాగి ఆత్మహత్య చేసుకుంది.[228] ఇది క్లియోపాత్రాను చిత్రిస్తుందనడానికి అనుకూలమైన వాదనలలో ఆమె కుటుంబానికి నుమిడియను రాజకుటుంబంతో ఉన్న బలమైన సంబంధం, మసినిస్సా, 8వ టోలెమీ ఫిస్కాను సహచరులుగా ఉండటం. క్లియోపాత్రా కుమార్తె నుమిడియను యువరాజు 2వ జుబాని వివాహం చేసుకోవడం వంటివి ఉన్నాయి.[228]
ఈ పెయింటింగు వేసినప్పుడు సోఫోనిస్బా అంతగా ప్రసిద్ధి చెందని వ్యక్తి, అయితే క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్య చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది.[228] ఈ చిత్రంలో పాము లేదు. కానీ చాలా మంది రోమన్లు ఆమె విషపూరిత పాము కాటు కాకుండా వేరే విధంగా విషం తీసుకుందని అభిప్రాయపడ్డారు.[340] పెయింటింగులోని వెనుక గోడ మీద ఉన్న ఒక జత డబులు తలుపులు, అందులోని వ్యక్తుల కంటే చాలా ఎత్తులో ఉన్నాయి. [340] ఇది అలెగ్జాండ్రియాలోని క్లియోపాత్రా సమాధి వర్ణించబడిన అమరికను సూచిస్తుంది. ఒక పురుష సేవకుడు ఒక కృత్రిమ ఈజిప్షియను మొసలి (బహుశా ఒక అలంకరించబడిన పళ్ళెం పిడి) నోటిని పట్టుకొని ఉండగా పక్కన నిలబడిన మరొక వ్యక్తి రోమను దుస్తులు ధరించి ఉన్నాడు. [340]
1818లో ఇటలీలోని టివోలి, లాజియో సమీపంలో ఉన్న హాడ్రియను విల్లాలోని సెరాపిసు ఆలయంలో ఇప్పుడు కనుమరుగైన ఒక ఎన్కాస్టికు పెయింటింగు కనుగొనబడింది. అది క్లియోపాత్రా తన నగ్న ఛాతీ మీద పాము కాటుతో ఆత్మహత్య చేసుకుంటున్నట్లు చిత్రీకరించింది. [341] 1822లో జరిపిన రసాయన విశ్లేషణలో ఆ పెయింటింగుకు ఉపయోగించిన మాధ్యమం మూడింట ఒక వంతు మైనపు, మూడింట రెండు వంతుల రెసినుతో కూడి ఉందని నిర్ధారించింది. [341] క్లియోపాత్రా నగ్న శరీరం, ఆమె వస్త్రాల మీద ఉన్న పెయింటింగు మందం ఫయూం మమ్మీ చిత్రాల పెయింటింగుల మాదిరిగానే ఉందని నివేదించబడింది. [342] 1885లో జాన్ సర్టెయిను ప్రచురించిన ఒక స్టీలు చెక్కడం, పురావస్తు నివేదికలో వర్ణించిన విధంగా ఆ పెయింటింగును చిత్రిస్తూ [343] క్లియోపాత్రా చివరి హెలెనిస్టికు కాలం నాటి ఈజిప్టు ప్రామాణిక దుస్తులు, ఆభరణాలను ధరించి ఉన్నట్లు చూపిస్తుంది. అలాగే వారి సంబంధిత పాలనలో ముద్రించిన వివిధ నాణేల మీద వారి చిత్రాలలో కనిపించే టోలెమికు పాలకుల ప్రకాశవంతమైన కిరీటాన్ని కూడా చూపిస్తుంది. [344] క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్య చేసుకున్న తర్వాత, ఆక్టేవియను ఆమెను పాము కాటు వేస్తున్నట్లు చిత్రిస్తూ ఒక పెయింటింగును తయారు చేయమని ఆదేశించాడు. తన విజయ యాత్రలో ఆమెకు బదులుగా రోంలో ఈ చిత్రాన్ని ప్రదర్శించాడు.[342][265][240] క్లియోపాత్రా మరణాన్ని చిత్రీకరించిన ఆ చిత్రపటం, బహుశా చక్రవర్తి హాడ్రియను తన ప్రైవేటు విల్లాను అలంకరించడానికి రోం నుండి తీసుకువెళ్ళిన అనేక కళాఖండాలు, సంపదలలో ఒకటి కావచ్చు, అది అక్కడ ఒక ఈజిప్షియను దేవాలయంలో కనుగొనబడింది.[341] [note 60]
ఇటలీలోని హెర్క్యులేనం నుండి లభించిన సా.శ. 1వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక రోమను ప్యానెలు పెయింటింగు బహుశా క్లియోపాత్రాను చిత్రిస్తుంది.
[43][44]అందులో ఆమె ఒక రాజ కిరీటం, వెనుకకు ముడి వేసుకున్న ఎరుపు లేదా ఎర్రటి-గోధుమ రంగు జుట్టు, [note 61]ముత్యాలు పొదిగిన జుట్టు పిన్నులు ఉన్నాయి.[345] గోళాకార పెండెంట్లు ఉన్న చెవిపోగులు ధరించి ఉంది,

. [43] ఆమె జుట్టు, ముఖ కవళికలు బెర్లిను, వాటికను శిల్ప చిత్రాలలో ఉన్నవాటితో పాటు ఆమె నాణేల మీద ఉన్నవాటిని పోలి ఉన్నాయి. [43] పోంపీలోని హౌసు ఆఫ్ ది ఆర్చర్డులో నీలి రంగు తలపాగా ధరించిన ఒక మహిళ అత్యంత సారూప్యమైన చిత్రించిన ఛాయాచిత్రంలో గ్రీకు శైలి స్ఫింక్సు వంటి ఈజిప్షియను శైలి చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇది కూడా అదే కళాకారుడిచే సృష్టించబడి ఉండవచ్చు. [43]
పోర్టుల్యాండు వాసే
[మార్చు]
ఆగస్టన్ కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్న, ప్రస్తుతం బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో ఉన్న పోర్టుల్యాండు వాసే, ఒక రోమను కామియో గ్లాసు పాత్ర. ఇందులో క్లియోపాత్రా, ఆంటోనీల చిత్రం ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.[346][348] ఈ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం క్లియోపాత్రా ఆంటోనీని పట్టుకుని తన వైపు లాగుతున్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. ఆమె కాళ్ళ మధ్య ఒక పాము (అంటే, నాగుపాము) పైకి లేచి ఉంటుంది. ఎరోసు పైన తేలుతూ ఉంటాడు. ఆంటోనియను కుటుంబానికి పూర్వీకుడని చెప్పబడే ఆంటోను, తన వారసుడైన ఆంటోనీ తన వినాశనం వైపు నడిపించబడుతుండగా నిస్సహాయంగా చూస్తుంటాడు.[346][347] పాత్ర మరో వైపున తన భర్త ఆంటోనీచే విడిచిపెట్టబడినప్పటికీ తన సోదరుడు చక్రవర్తి అగస్టసు చేత రక్షించబడుతున్న ఆక్టేవియా దృశ్యం ఉండవచ్చు.[346][347] ఆంటోనీ తన భార్య ఆక్టేవియాను ఇటలీకి తిరిగి పంపి, అలెగ్జాండ్రియాలో క్లియోపాత్రాతో ఉన్న క్రీ.పూ. 35వ సంవత్సరానికి ముందు ఈ పాత్ర సృష్టించబడి ఉండదు.[346]
స్థానిక ఈజిప్షియను కళ
[మార్చు]
రాయలు ఒంటారియో మ్యూజియం లోని క్లియోపాత్రా విగ్రహం ఈజిప్షియను శైలిలో ఉన్న క్లియోపాత్రా శిరస్సు విగ్రహాన్ని సూచిస్తుంది.[349] క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన ఇది క్లియోపాత్రాను దేవతగా ఈజిప్టును పరిపాలిస్తున్న ఫారోగా చిత్రీకరించిన తొలి చిత్రణ కావచ్చు.[349] ఈ శిల్పానికి ఉన్న విశాలమైన కళ్ళు, టోలెమికు శిల్పకళాఖండాల రోమను నకళ్ళతో సారూప్యతను కలిగి ఉన్నాయి.[350] ఈజిప్టులోని డెండెరా సమీపంలో ఉన్న డెండెరా దేవాలయ సముదాయం లోని హాథోరు దేవాలయం బాహ్య గోడల మీద ఈజిప్షియను శైలిలో చెక్కబడిన శిల్ప చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇవి క్లియోపాత్రా, ఆమె చిన్న కుమారుడు సీజరియనును ఒక వయోజనుడిగా పరిపాలిస్తున్న ఫారోగా చిత్రీకరిస్తూ, దేవతలకు నైవేద్యాలు సమర్పిస్తున్నట్లు చూపిస్తాయి.[351][352] క్లియోపాత్రా మరణానంతరం అగస్టసు తన పేరును అక్కడ చెక్కించాడు.[351][353]
ప్రస్తుతం సెయింటు పీటర్సుబర్గు లోని హెర్మిటేజు మ్యూజియంలో ఉన్న, 104 centimetres (41 in) అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఒక పెద్ద టోలెమికు నల్ల బసాల్టు విగ్రహం 2వ టోలెమీ భార్య అయిన 2వ ఆర్సినోకి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. కానీ ఇటీవలి విశ్లేషణ ప్రకారం ఆమె శిరస్త్రాణాన్ని అలంకరించే మూడు ఉరాయీలు (పాము చిహ్నాలు) కారణంగా ఇది ఆమె వారసురాలైన క్లియోపాత్రాకు చెందినది కావచ్చు. 2వ ఆర్సినో దిగువ, ఎగువ ఈజిప్టు మీద తన పాలనకు ప్రతీకగా రెండు ఉరాయీలను ఉపయోగించింది. బసాల్టు విగ్రహంలోని మహిళ విభజించబడిన, రెండు కొమ్ముల కార్నుకోపియా ('డికెరాసు')ను కూడా పట్టుకొని ఉంది. దీనిని 2వ ఆర్సినో క్లియోపాత్రా ఇద్దరి నాణేల మీద చూడవచ్చు. తన క్లియోపాత్రా ఉండ్ డీ సీజరెన్ (2006) గ్రంథంలో బెర్నార్డు ఆండ్రియా ఈ బసాల్టు విగ్రహం, రాణి ఇతర ఆదర్శప్రాయమైన ఈజిప్షియను చిత్రాల మాదిరిగానే వాస్తవిక ముఖ లక్షణాలను కలిగి ఉండదని అందువలన ఆమె రూపం గురించిన జ్ఞానానికి పెద్దగా దోహదపడదని వాదించారు. ఏడ్రియను గోల్డ్సువర్తీ ఇలా వ్రాశారు. సాంప్రదాయ ఈజిప్షియను శైలిలోని ఈ చిత్రణలు ఉన్నప్పటికీ క్లియోపాత్రా కేవలం "బహుశా కొన్ని ఆచారాల కోసం" మాత్రమే స్థానిక దుస్తులు ధరించి ఉండేదని దానికి బదులుగా సాధారణంగా గ్రీకు రాణిలా దుస్తులు ధరించి ఉండేదని ఇందులో ఆమె గ్రీకో-రోమను విగ్రహాలలో కనిపించే గ్రీకు తలపట్టీ కూడా ఉంటుందని పేర్కొన్నారు.
-
క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందిన, రాయలు ఒంటారియో మ్యూజియం లోని గ్రానైటుతో చేసిన ఈజిప్షియను క్లియోపాత్రా విగ్రహం
మధ్యయుగ - తొలి ఆధునిక కాలపు ఆదరణ
[మార్చు]
ఆధునిక కాలంలో క్లియోపాత్రా ప్రజా సంస్కృతిలో ఒక చిహ్నంగా మారింది.[295] ఈ కీర్తి పునరుజ్జీవన కాలం నాటి నాటకీయ ప్రదర్శనలు, అలాగే చిత్రాలు, చలనచిత్రాల ద్వారా రూపుదిద్దుకుంది.[356] ఈ విషయం ప్రాచీన కాలం నుండి ఆమె గురించి ఉన్న చారిత్రక సాహిత్య పరిధిని, పరిమాణాన్ని చాలా వరకు అధిగమించింది. సాధారణ ప్రజల క్లియోపాత్రా మీద ఉన్న అభిప్రాయం మీద తరువాతి దాని కంటే ఎక్కువ ప్రభావాన్ని చూపింది.[357] 14వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల కవి జెఫ్రీ చాసరు, తన ది లెజెండు ఆఫ్ గుడ్ ఉమెనులో మధ్యయుగాల క్రైస్తవ ప్రపంచానికి క్లియోపాత్రాను సందర్భోచితంగా పరిచయం చేశాడు.[358] క్లియోపాత్రా ఆమె ప్రకాశవంతమైన నైటు అయిన ఆంటోనీని ఆస్థాన ప్రేమలో నిమగ్నమైనట్లుగా ఆయన చిత్రీకరించడాన్ని, ఆధునిక కాలంలో ఉల్లాసభరితమైన లేదా స్త్రీ ద్వేషపూరిత వ్యంగ్యంగా వ్యాఖ్యానించారు.[358]
చాసరు క్లియోపాత్రా సంబంధాలను కేవలం ఇద్దరు పురుషులతో మాత్రమే ఉన్నట్లుగా హైలైటు చేశాడు. అది ఒక వశీకరణ రాణి జీవితం కాదని సూచించాడు. 14వ శతాబ్దపు ఇటాలియను కవి జియోవన్నీ బోకాసియో లాటిను రచనలైన ప్రసిద్ధ మహిళల గురించి ప్రముఖ పురుషుల కేసుల మీదలో క్లియోపాత్రా మీద ఉన్న ప్రతికూల చిత్రణకు ప్రతిస్పందనగా పాక్షికంగా తన రచనలను రాశాడు.[359][311] పునరుజ్జీవన మానవతావాది Bernardino కాసియాంటే తన 1504 నాటి లిబ్రెట్టో అపోలోజెటికో డెల్లె డోన్నెలో క్లియోపాత్రా ప్రతిష్టను సమర్థించిన బోకాసియో రచనలలోని నీతిబోధన, స్త్రీ ద్వేషాన్ని విమర్శించిన మొదటి ఇటాలియను. ఇస్లామికు చరిత్ర రచనలు, అరబికులో వ్రాయబడినవి, క్లియోపాత్రా పాలన గురించి ప్రస్తావించాయి. ఉదాహరణకు 10వ శతాబ్దానికి చెందిన అల్-మసూది రచించిన మెడోసు ఆఫ్ గోల్డు, అయినప్పటికీ ఆయన రచనలో క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్య చేసుకున్న కొద్దికాలానికే ఆక్టేవియను మరణించాడని తప్పుగా పేర్కొనబడింది.
క్లియోపాత్రా ప్రకాశవంతమైన చేతిరాత ప్రతులు కోసం తయారుచేసిన మినియేచర్లలో కనిపించింది. ఉదాహరణకు 1409లో బౌసికాటు మాస్టరు చేత గీసిన, గోతికు-శైలి సమాధిలో ఆమె, ఆంటోనీ పడుకుని ఉన్నట్లు చిత్రీకరించిన ఒక చిత్రం.[310] దృశ్య కళలలో క్లియోపాత్రా ఆత్మహత్య చేసుకుంటున్నట్లుగా, నిలబడి ఉన్న నగ్న విగ్రహ రూపంలో చిత్రీకరించడం 16వ శతాబ్దపు శిల్పులైన బార్టోలోమియో బాండినెల్లి, అలెశాండ్రో విట్టోరియాతో ప్రారంభమైంది.[360] క్లియోపాత్రాను చిత్రీకరించిన తొలి ప్రింట్లలో పునరుజ్జీవన కళాకారులైన రాఫెలు, మైఖేలాంజెలోలో డిజైనులు, అలాగే బోకాసియో రచనల సచిత్ర సంచికలలోని 15వ శతాబ్దపు చెక్క ముద్రణలు ఉన్నాయి.[361]
ప్రదర్శన కళలలో 1603లో ఇంగ్లాండు మొదటి ఎలిజబెతు మరణం, 1606లో క్లియోపాత్రా యొక్కవిగా చెప్పబడే లేఖల జర్మనీ ప్రచురణ, శామ్యూలు డేనియలును ప్రేరేపించి, ఆయన తన 1594 నాటి నాటకం క్లియోపాత్రాను 1607లో మార్పులు చేసి పునఃప్రచురించాడు.[362] ఆయనను అనుసరించి విలియం షేక్స్పియర్ వచ్చాడు. ఆయన ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా నాటకం, ఎక్కువగా ప్లూటార్కు రచనల మీద ఆధారపడి మొదటిసారిగా 1608లో ప్రదర్శించబడింది. ఇంగ్లాండు వర్జిను క్వీనుకు పూర్తి విరుద్ధంగా క్లియోపాత్రా గురించి కొంత శృంగారభరితమైన దృక్పథాన్ని అందించింది.[363] క్లియోపాత్రా ఒపేరాలలో కూడా కనిపించింది. ఉదాహరణకు జార్జి ఫ్రిడెరికు హాండెలు 1724 నాటి గియులియో సీజారే ఇన్ ఎగిట్టో, ఇది సీజరు, క్లియోపాత్రా ప్రేమ వ్యవహారాన్ని చిత్రీకరించింది;[364] డొమెనికో సిమరోసా క్లియోపాత్రా అనే ఒపేరాను రాశాడు. సిమరోసా 1789లో ఇదే విధమైన ఇతివృత్తంతో క్లియోపాత్రా అనే ఒపేరాను రచించాడు.
ఆధునిక చిత్రణలు - బ్రాండు ఇమేజింగు
[మార్చు]
విక్టోరియను బ్రిటనులో క్లియోపాత్రా ప్రాచీన ఈజిప్షియను సంస్కృతి లోని అనేక అంశాలతో ముడిపడి ఉంది. ఆమె ప్రతిమను ఆయిలు దీపాలు, లితోగ్రాఫులు, పోస్టుకార్డులు సిగరెట్లతో సహా వివిధ గృహోపకరణాల మార్కెటింగు కోసం ఉపయోగించారు.[365] హెచ్. రైడరు హగ్గార్డు క్లియోపాత్రా (1889) థియోఫిలు గౌటియరు వన్ ఆఫ్ క్లియోపాత్రాసు నైట్సు (1838) వంటి కల్పిత నవలలు రాణిని ఒక ఇంద్రియలోల, ఆధ్యాత్మిక తూర్పు దేశస్థురాలిగా చిత్రీకరించాయి. అయితే ఈజిప్టాలజిస్టు జార్జి ఎబర్సు క్లియోపాత్రా (1894) చారిత్రక ఖచ్చితత్వానికి మరింత దగ్గరగా ఉంది.[365][366] ఫ్రెంచి నాటక రచయిత విక్టోరియను సార్డౌ ఐరిషు నాటక రచయిత జార్జి బెర్నార్డ్ షా క్లియోపాత్రా గురించి నాటకాలు నిర్మించారు. అయితే బర్లెస్కు ప్రదర్శనలు... సి. బర్నాండు 'ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా' రాణిని, ఆమె నివసించిన వాతావరణాన్ని ఆధునిక యుగంతో ముడిపెడుతూ ఆమెను వ్యంగ్యంగా చిత్రీకరించింది. విక్టోరియను యుగం నాటికి షేక్సుపియరు 'ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా' ఒక ప్రామాణిక రచనగా పరిగణించబడింది. దీని ప్రజాదరణ కారణంగా లారెన్సు అల్మా-టాడెమా 1885 నాటి పెయింటింగు టార్ససులో క్లియోపాత్రా, విహార నౌకలో ఆంటోనీ, క్లియోపాత్రా కలయికను చిత్రీకరించిందనే భావన ఏర్పడింది. అయితే ఇది అలెగ్జాండ్రియాలో వారి తదుపరి సమావేశాన్ని చిత్రీకరించిందని అల్మా-టాడెమా ఒక ప్రైవేటు లేఖలో వెల్లడించారు. షేక్సుపియరు నాటకం ఆధారంగానే మెట్రోపాలిటను ఒపెరా హౌసు ప్రారంభోత్సవం కోసం నియమించబడిన శామ్యూలు బార్బరు 'ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా' (1966) ఒపెరా కూడా రూపొందించబడింది. తన పూర్తికాని 1825 నాటి చిన్న కథ 'ది ఈజిప్షియను నైట్స్'లో, అలెగ్జాండరు పుష్కిను, అంతకు ముందు ఎక్కువగా విస్మరించబడిన 4వ శతాబ్దపు రోమను చరిత్రకారుడు ఆరేలియసు విక్టరు వాదనలను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. అదేమిటంటే క్లియోపాత్రా తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి లైంగిక సంబంధం కోసం డబ్బు చెల్లించిన పురుషులకు తనను తాను వేశ్యగా అర్పించుకుంది. క్లియోపాత్రా పాశ్చాత్య ప్రపంచం, మధ్యప్రాచ్యం వెలుపల కూడా ప్రశంసలు పొందింది. క్వింగు-రాజవంశానికి చెందిన చైనీసు పండితుడు యాన్ ఫు ఆమె గురించి ఒక విస్తృతమైన జీవిత చరిత్రను రాశారు.
జార్జెసు మెలియెసు రాబింగు క్లియోపాత్రాసు టూంబి (క్లియోపాత్రా), 1899 నాటి ఒక ఫ్రెంచి మూకీ హారరు చిత్రం, క్లియోపాత్రా పాత్రను చిత్రీకరించిన మొదటి చిత్రం. 20వ శతాబ్దపు హాలీవుడు చిత్రాలు అంతకు ముందు విక్టోరియను మీడియాచే ప్రభావితమయ్యాయి, ఇది క్లియోపాత్రా (1917) చిత్రంలో థెడా బారా, క్లియోపాత్రా (1934) చిత్రంలో క్లాడెటు కోల్బర్టు, క్లియోపాత్రా (1963) చిత్రంలో ఎలిజబెతు టేలరు పోషించిన క్లియోపాత్రా పాత్రను తీర్చిదిద్దడంలో సహాయపడింది. "రక్తపిపాసి" రాణిగా ఆమె చిత్రీకరణతో పాటు, బారా క్లియోపాత్రా పాత్రలో 19వ శతాబ్దపు ప్రాచ్య చిత్రకళ నుండి సుపరిచితమైన నిరంకుశ ప్రవర్తన వంటి లక్షణాలు, ప్రమాదకరమైన, బహిరంగ స్త్రీ లైంగికతతో కలిపి పొందుపరచబడ్డాయి. 1930వ దశకంలో డిపార్టుమెంటు స్టోర్లలో ఈజిప్షియను-నేపథ్య ఉత్పత్తులను విక్రయించడానికి కోల్బర్టు క్లియోపాత్రా పాత్ర ఒక గ్లామరు మోడలుగా ఉపయోగపడింది. ఇది మహిళా సినిమా ప్రేక్షకులను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. టేలరు క్లియోపాత్రాగా నటించిన చిత్రం కోసం సన్నాహకంగా 1960ల ప్రారంభంలో మహిళల పత్రికలు క్లియోపాత్రా, నెఫెర్టిటి వంటి రాణుల మాదిరిగా "ఈజిప్షియను" రూపాన్ని పొందడానికి మేకపు, బట్టలు, నగలు, కేశాలంకరణను ఎలా ఉపయోగించాలో ప్రచారం చేశాయి. 20వ శతాబ్దం చివరి నాటికి క్లియోపాత్రాతో సంబంధం ఉన్న నలభై మూడు సినిమాలు, రెండు వందల నాటకాలు, నవలలు, నలభై ఐదు ఒపెరాలు, ఐదు బ్యాలెటులు ఉన్నాయి.[367]
రచనా పనులు
[మార్చు]క్లియోపాత్రా గురించిన పురాణాలు ప్రజాదరణ పొందిన మాధ్యమాలలో కొనసాగుతున్నప్పటికీ ఆమె నావికా దళాల నాయకత్వం, పరిపాలనా చర్యల వంటి ఆమె వృత్తి జీవితంలోని ముఖ్యమైన అంశాలు చాలా వరకు గమనించబడవు. ఆమెకు ఆపాదించబడిన ప్రాచీన గ్రీకు వైద్యం మీద ప్రచురణలు, సా.శ. మొదటి శతాబ్దం చివరలో రాసిన అదే పేరు గల ఒక వైద్యురాలి రచన అయి ఉండవచ్చు.[368] 3వ లేదా 4వ శతాబ్దపు రోమను మహిళా వైద్యురాలు మెట్రోడోరా ఉదహరించిన "క్లియోపాత్రా అని పిలువబడే బెరెనిసు"ను మధ్యయుగ పండితులు క్లియోపాత్రాగా పొరబడ్డారని ఇంగ్రిడు డి. రోలాండు హైలైటు చేశారు.[369] ఈ వైద్య, సౌందర్య రచనల శకలాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. వాటిని గాలెను భద్రపరిచారు. వీటిలో జుట్టు వ్యాధి, బట్టతల, చుండ్రుకు సంబంధించిన నివారణలు, అలాగే ఫార్మకాలజీ ప్రయోజనాల కోసం బరువులు, కొలతల జాబితా ఉన్నాయి.[370][14][371] అయెటియసు ఆఫ్ అమిడా సువాసనగల సబ్బు తయారీ విధానాన్ని క్లియోపాత్రాకు ఆపాదించాడు. అయితే పాల్ ఆఫ్ ఏజినా జుట్టుకు రంగు వేయడానికి, వంకర్లు చేయడానికి ఆమె సూచనలుగా చెప్పబడిన వాటిని భద్రపరిచాడు.[370]
వంశపారంపర్యం
[మార్చు]క్లియోపాత్రా టోలెమీలు వంశానికి చెందిన మాసిడోనియను గ్రీకు రాజవంశానికి చెందినది.[4][373][374] [note 62]వారి యూరోపియను మూలాలు ఉత్తర గ్రీసు వరకు విస్తరించి ఉన్నాయి.[375] తన తండ్రి ద్వారా, ఆమె మాసిడోనుకు చెందిన అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ ఇద్దరు ప్రముఖ సహచరుల వారసురాలు: ఈజిప్టులోని టోలెమికు రాజ్య స్థాపకుడైన జనరలు 1వ టోలెమీ సోటరు పశ్చిమ ఆసియాలోని సెల్యూసిడ్ సామ్రాజ్యం మాసిడోనియను గ్రీకు స్థాపకుడైన 1వ సెల్యూకసు నికేటరు.[4][376][377] [note 63]క్లియోపాత్రా పితృవంశం గుర్తించగలిగినప్పటికీ ఆమె తల్లి గుర్తింపు తెలియదు. అనిశ్చితం. ఆమె బహుశా 5వ క్లియోపాత్రా ట్రైఫేనా కుమార్తె అయి ఉండవచ్చు. [378][379][380][note 64] ప్రకారం12వ టోలెమీ భార్య. ఆమెను ఆయన 6వ క్లియోపాత్రాగా పేర్కొన్నాడు. ఒక తెలియని కారణం చేత బహిష్కరించబడిన తర్వాత దశాబ్దం పాటు రాజసభకు దూరంగా ఉంది. చివరికి తన కుమార్తె 4వ బెరెనిసుతో కలిసి పాలించింది. [note 8] ఈమె 12వ టోలెమీ సోదరి-భార్య, ఆమె గతంలో వారి కుమార్తె 4వ బెరెనిసుకి జన్మనిచ్చింది. [8][379][381][note 65]
టోలెమికు రాజవంశంలో గ్రీకుయేతర వంశపారంపర్యాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు కచ్చితంగా తెలిసిన ఏకైక సభ్యురాలు 1వ క్లియోపాత్రా సిరా. ఆమె తల్లి 3వ లావోడిసు, మిథ్రిడేటికు రాజవంశానికి చెందిన పర్షియను అయిన పోంటసు రాజు 2వ మిథ్రిడేట్సు, గ్రీకు-పర్షియను మిశ్రమ వారసత్వం కలిగిన ఆయన భార్య లావోడిసు కుమార్తె. [382][note 66] 1వ క్లియోపాత్రా సిరా తండ్రి 3వ ఆంటియోకసు ది గ్రేటు, 1వ సెల్యూకసు నికేటరు సోగ్డియను ఇరానియను భార్య అయిన రాణి అపామా వంశస్థుడు. [note 67] టోలెమీలు స్థానిక ఈజిప్షియన్లతో వివాహ సంబంధాలు పెట్టుకోలేదని సాధారణంగా నమ్ముతారు. ఈజిప్టులోని మెంఫిసులో పితా దేవాలయానికి ప్రధాన పూజారి అయిన 3వ పాషెరియెనుప్తా, క్లియోపాత్రాకు సవతి సోదరుడి కుమారుడని కొన్ని వర్గాలలో ఊహాగానాలు ఉండేవి. [383][note 68] అయితే ఈ ఊహాగానాలను ఇటీవల చెషైరు (2011, పేజీలు 20–30) ఖండించారు. ఒక టోలెమీకి తెలిసిన ఈజిప్షియను ఉంపుడుగత్తె ఒక్కరే ఉన్నారని టోలెమీకి తెలిసిన ఈజిప్షియను భార్య ఎవరూ లేరని మైఖేలూ గ్రాంటు నొక్కి చెప్పారు. [384] అంతేకాకుండా క్లియోపాత్రాకు బహుశా ఎటువంటి ఈజిప్షియను వంశపారంపర్యం లేదని ఆమె తనను తాను "గ్రీకు" అని వర్ణించుకునేదని వాదించారు. [30][385][note 69]
గ్రాంటు (1972, పేజీ 5) వాదిస్తూ, క్లియోపాత్రా అమ్మమ్మ, అంటే 12వ టోలెమీ తల్లి, సిరియను అయి ఉండవచ్చని (ఆమె పాక్షికంగా గ్రీకు కూడా అయి ఉండవచ్చని అంగీకరిస్తూ), [30][385][386] కానీ దాదాపు ఖచ్చితంగా ఈజిప్షియను కాదని ఎందుకంటే వారి మొత్తం రాజవంశంలో టోలెమికు పాలకుడికి తెలిసిన ఈజిప్షియను ఉంపుడుగత్తె ఒక్కరే ఉన్నారని పేర్కొన్నారు. [36] స్టేసీ షిఫ్ రాశారు. క్లియోపాత్రా కొంత పర్షియను వంశపారంపర్యంతో ఉన్న మాసిడోనియను గ్రీకు అని, టోలెమీలకు ఈజిప్షియను ఉంపుడుగత్తె ఉండటం అరుదని ఆమె వాదించారు. [note 70] షిఫు (2011, పేజీ 42) ఇంకా వాదిస్తూ, క్లియోపాత్రా వంశపారంపర్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఆమె నల్లగా లేదని అయితే క్లియోపాత్రా తెల్లటి చర్మం గల టోలెమీలలో ఒకరు కాదని, బదులుగా తేనె రంగు చర్మం కలిగి ఉండేదని పేర్కొన్నారు. [note 70]
స్టేసీ షిఫు క్లియోపాత్రా కొంత పర్షియను వంశపారంపర్యంగా ఉన్న మాసిడోనియను గ్రీకు అని రాశారు. టోలెమీలకు ఈజిప్షియను ఉంపుడుగత్తె ఉండటం చాలా అరుదు అని వాదించారు. [382][note 71] డబల్యూ. డ్యుయేను రోలరు క్లియోపాత్రా ఉత్తర ఈజిప్టులోని మెంఫిసు నుండి వచ్చిన సైద్ధాంతిక సగం-మాసిడోనియను-గ్రీకు, సగం-ఈజిప్షియను మహిళ కుమార్తె అయి ఉండవచ్చని ఊహించారు. ప్టాహుకు అంకితమైన పూజారుల కుటుంబానికి చెందినది (సాధారణంగా స్కాలరుషిపులో ఆమోదించబడని పరికల్పన), [note 72] కానీ క్లియోపాత్రా వంశపారంపర్యంగా ఏదైనా ఆమె తన గ్రీకు టోలెమికు వారసత్వాన్ని ఎక్కువగా విలువైనదిగా భావించిందని వాదించారు. [383][note 73] ఎర్న్లే బ్రాడుఫోర్డు క్లియోపాత్రా రోంను ఈజిప్షియను మహిళగా కాకుండా నాగరిక గ్రీకుగా సవాలు చేసిందని రాశారు. [384]
క్లియోపాత్రా ఒక అక్రమ సంతానం అనే వాదనలు ఆమెకు వ్యతిరేకంగా రోమను ప్రచారంలో ఎప్పుడూ కనిపించలేదు. [30][385][note 74] 4వ బెరెనిసు తర్వాత జన్మించిన 12వ టోలెమీ పిల్లలు, క్లియోపాత్రాతో సహా, అక్రమ సంతానం అని పేర్కొన్న ఏకైక ప్రాచీన చరిత్రకారుడు స్ట్రాబో.[30][385][386] క్లియోపాత్రా జన్మించిన కొన్ని నెలల తర్వాత, క్రీ.పూ. 69 చివరలో 5వ క్లియోపాత్రా 5(లేదా 6వ) 12వ టోలెమీ ఆస్థానం నుండి బహిష్కరించబడింది. అయితే 12వ టోలెమీ ముగ్గురు చిన్న పిల్లలు ఆయన భార్య గైర్హాజరీలో జన్మించారు.[36] టోలెమీల మధ్య ఉన్న అధిక స్థాయి రక్తసంబంధ వివాహాలు క్లియోపాత్రా తక్షణ వంశవృక్షం ద్వారా కూడా స్పష్టమవుతుంది, దాని పునర్నిర్మాణం క్రింద చూపబడింది.[note 70]
క్రింద ఇవ్వబడిన వంశవృక్షం 5వ క్లియోపాత్రాని 10వ టోలమీ 1వ అలెగ్జాండరు 3వ బెరెనిసు కుమార్తెగా కూడా జాబితా చేస్తుంది. దీని ప్రకారం ఆమె తన భర్త 12వ టోలెమీకి బంధువు అవుతుంది. కానీ ఆమె 9వ టోలెమీ లాథైరోసు కుమార్తె అయి ఉండవచ్చు, అలా అయితే ఆమె 12వ టోలెమీకి సోదరి-భార్య అయ్యేది.[387][30] ప్రాచీన ప్రాథమిక ఆధారాలలోని గందరగోళ కథనాలు పండితులు 12వ టోలెమీ భార్యను 5వ క్లియోపాత్రా లేదా 6వ క్లియోపాత్రాగా పేర్కొనడానికి దారితీశాయి; తరువాతి ఆమె వాస్తవానికి 12వ టోలెమీ కుమార్తె అయి ఉండవచ్చు. ఫ్లెచరు, జాన్ వైటుహార్ను, ఇది 5వ క్లియోపాత్రా క్రీ.పూ. 69లో మరణించిందనడానికి ఒక సంభావ్య సూచన అని, క్రీ.పూ. 58లో (12వ టోలెమీ రోంలో ప్రవాసంలో ఉన్నప్పుడు) 4వ బెరెనిసుతో సహ-పాలకురాలిగా తిరిగి కనిపించలేదని వాదిస్తున్నారు.[388][389]
| 5వ టోలెమీ | 1వ క్లియోపాత్రా సిరా | ||||||||||||||||||||||||
| 6వ టోలెమీ ఫిలోమెటరు | 2వ క్లియోపాత్రా | ||||||||||||||||||||||||
| 8వ టోలెమీ ఫిజికాను | 3వ క్లియోపాత్రా | ||||||||||||||||||||||||
| క్లియోపాత్రా సెలెనె(సిరియా) | 9వ టోలెమీ లాథిరోసు | 4వ క్లియోపాత్రా | |||||||||||||||||||||||
| 10వ టోలెమీ 1వ అలెగ్జాండరు | 3వబెరెనిసు | ||||||||||||||||||||||||
| 5వ క్లియోపాత్రా, ట్రైఫేనా | 12వ టోలెమీ ఆలేట్సు | ||||||||||||||||||||||||
| 7వ క్లియోపాత్రా | |||||||||||||||||||||||||
చిత్రమాలిక
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Cleopatra | Biography, Beauty, History, Death, & Facts | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2022-08-14.
- ↑ Royster (2003), p. 48.
- ↑ 3.0 3.1 Muellner.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 Roller (2010), pp. 15–16.
- ↑ Roller (2010), pp. 15–16, 39.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 55–57.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 84, 215.
- ↑ 8.0 8.1 Roller (2010), p. 18.
- ↑ Roller (2010), pp. 32–33.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 1, 3, 11, 129.
- ↑ Burstein (2004), p. 11.
- ↑ Roller (2010), pp. 29–33.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 1, 5, 13–14, 88, 105–106.
- ↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 Burstein (2004), pp. 11–12.
- ↑ Schiff (2011), p. 35.
- ↑ 16.0 16.1 Roller (2010), pp. 46–48.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 5, 82, 88, 105–106.
- ↑ Roller (2010), pp. 46–48, 100.
- ↑ Roller (2010), pp. 38–42.
- ↑ Burstein (2004), pp. xviii, 10.
- ↑ Grant (1972), pp. 9–12.
- ↑ 22.0 22.1 22.2 22.3 22.4 Roller (2010), p. 17.
- ↑ 23.0 23.1 Grant (1972), pp. 10–11.
- ↑ 24.0 24.1 Burstein (2004), p. xix.
- ↑ Grant (1972), p. 11.
- ↑ Burstein (2004), p. 12.
- ↑ Fletcher (2008), p. 74.
- ↑ Grant (1972), p. 3.
- ↑ Roller (2010), p. 15.
- ↑ 30.0 30.1 30.2 30.3 30.4 30.5 Grant (1972), p. 4.
- ↑ Preston (2009), p. 22.
- ↑ Jones (2006), pp. xiii, 28.
- ↑ 33.0 33.1 33.2 Roller (2010), p. 16.
- ↑ 34.0 34.1 34.2 Anderson (2003), p. 38.
- ↑ 35.0 35.1 35.2 Fletcher (2008), p. 73.
- ↑ 36.0 36.1 36.2 Roller (2010), pp. 18–19.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 68–69.
- ↑ Roller (2010), p. 19.
- ↑ Fletcher (2008), p. 69.
- ↑ Roller (2010), pp. 45–46.
- ↑ Roller (2010), p. 45.
- ↑ Fletcher (2008), p. 81.
- ↑ 43.0 43.1 43.2 43.3 43.4 43.5 Walker & Higgs (2001), pp. 314–315.
- ↑ 44.0 44.1 Fletcher (2008), p. 87, image plates and captions between pp. 246–247.
- ↑ రోలర్ (2010), p. 20.
- ↑ బర్న్స్టీన్ (2004), pp. xix, 12–13.
- ↑ Roller (2010), p. 23.
- ↑ Burstein (2004), p. 13.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 77–78.
- ↑ Roller (2010), pp. 23–24.
- ↑ Fletcher (2008), p. 78.
- ↑ Grant (1972), p. 16.
- ↑ 53.0 53.1 53.2 Roller (2010), p. 24.
- ↑ Burstein (2004), pp. xx, 13.
- ↑ Grant (1972), pp. 16–17.
- ↑ Burstein (2004), pp. 13, 76.
- ↑ 57.0 57.1 Roller (2010), pp. 24–25.
- ↑ Burstein (2004), p. 76.
- ↑ Burstein (2004), pp. 23, 73.
- ↑ 60.0 60.1 60.2 Roller (2010), p. 25.
- ↑ 61.0 61.1 Grant (1972), p. 18.
- ↑ 62.0 62.1 62.2 Burstein (2004), p. xx.
- ↑ 63.0 63.1 Roller (2010), pp. 25–26.
- ↑ Burstein (2004), pp. 13–14, 76.
- ↑ 65.0 65.1 Fletcher (2008), pp. 11–12.
- ↑ Burstein (2004), pp. 13–14.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 11–12, 80.
- ↑ 68.0 68.1 Roller (2010), p. 26.
- ↑ 69.0 69.1 Burstein (2004), p. 14.
- ↑ Roller (2010), pp. 26–27.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 80, 85.
- ↑ Roller (2010), p. 27.
- ↑ Burstein (2004), pp. xx, 14.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 84–85.
- ↑ 75.0 75.1 Hölbl (2001), p. 231.
- ↑ Roller (2010), pp. 53, 56.
- ↑ Burstein (2004), pp. xx, 15–16.
- ↑ Roller (2010), pp. 53–54.
- ↑ 79.0 79.1 Burstein (2004), pp. 16–17.
- ↑ 80.0 80.1 Roller (2010), p. 53.
- ↑ 81.0 81.1 Roller (2010), pp. 54–56.
- ↑ 82.0 82.1 82.2 Burstein (2004), p. 16.
- ↑ 83.0 83.1 Roller (2010), p. 56.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 91–92.
- ↑ 85.0 85.1 85.2 Roller (2010), pp. 36–37.
- ↑ 86.0 86.1 86.2 Burstein (2004), p. 5.
- ↑ 87.0 87.1 87.2 Grant (1972), pp. 26–27.
- ↑ 88.0 88.1 Roller (2010), pp. 56–57.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 73, 92–93.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 92–93.
- ↑ 91.0 91.1 Roller (2010), p. 57.
- ↑ 92.0 92.1 92.2 Burstein (2004), pp. xx, 17.
- ↑ 93.0 93.1 Roller (2010), p. 58.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 94–95.
- ↑ Fletcher (2008), p. 95.
- ↑ Roller (2010), pp. 58–59.
- ↑ Burstein (2004), p. 17.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 95–96.
- ↑ Roller (2010), p. 59.
- ↑ 100.0 100.1 Fletcher (2008), p. 96.
- ↑ 101.0 101.1 Roller (2010), pp. 59–60.
- ↑ 102.0 102.1 Fletcher (2008), pp. 97–98.
- ↑ 103.0 103.1 Bringmann (2007), p. 259.
- ↑ 104.0 104.1 Burstein (2004), pp. xxi, 17.
- ↑ 105.0 105.1 105.2 Roller (2010), p. 60.
- ↑ Fletcher (2008), p. 98.
- ↑ Jones (2006), pp. 39–43, 53.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 17–18.
- ↑ 109.0 109.1 Roller (2010), pp. 60–61.
- ↑ Bringmann (2007), pp. 259–260.
- ↑ 111.0 111.1 Burstein (2004), pp. xxi, 18.
- ↑ 112.0 112.1 112.2 112.3 112.4 112.5 112.6 Bringmann (2007), p. 260.
- ↑ 113.0 113.1 113.2 113.3 Roller (2010), p. 61.
- ↑ 114.0 114.1 Fletcher (2008), p. 100.
- ↑ 115.0 115.1 Burstein (2004), p. 18.
- ↑ Hölbl (2001), pp. 234–235.
- ↑ Jones (2006), pp. 56–57.
- ↑ Hölbl (2001), p. 234.
- ↑ Jones (2006), pp. 57–58.
- ↑ Roller (2010), pp. 61–62.
- ↑ 121.0 121.1 121.2 121.3 Hölbl (2001), p. 235.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 112–113.
- ↑ Roller (2010), pp. 26, 62.
- ↑ 124.0 124.1 Roller (2010), p. 62.
- ↑ Burstein (2004), pp. 18, 76.
- ↑ Burstein (2004), pp. 18–19.
- ↑ 127.0 127.1 127.2 Roller (2010), p. 63.
- ↑ Hölbl (2001), p. 236.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 118–119.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 76.
- ↑ Fletcher (2008), p. 119.
- ↑ Roller (2010), pp. 62–63.
- ↑ Hölbl (2001), pp. 235–236.
- ↑ 134.0 134.1 134.2 Burstein (2004), p. 19.
- ↑ Roller (2010), pp. 63–64.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 19, 76.
- ↑ 137.0 137.1 137.2 Roller (2010), p. 64.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 19–21, 76.
- ↑ Fletcher (2008), p. 172.
- ↑ Roller (2010), pp. 64, 69.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 19–20.
- ↑ Fletcher (2008), p. 120.
- ↑ Roller (2010), pp. 64–65.
- ↑ Roller (2010), p. 65.
- ↑ 145.0 145.1 Burstein (2004), pp. 19–20.
- ↑ Fletcher (2008), p. 125.
- ↑ Roller (2010), pp. 65–66.
- ↑ Roller (2010), p. 66.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 108, 149–150.
- ↑ 150.0 150.1 150.2 Roller (2010), p. 67.
- ↑ Burstein (2004), p. 20.
- ↑ Fletcher (2008), p. 153.
- ↑ Ashton (2001b), p. 164.
- ↑ Roller (2010), pp. 69–70.
- ↑ 155.0 155.1 Burstein (2004), pp. xxi, 20.
- ↑ 156.0 156.1 Roller (2010), p. 70.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 162–163.
- ↑ 158.0 158.1 Jones (2006), p. xiv.
- ↑ Roller (2010), p. 71.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 179–182.
- ↑ Roller (2010), pp. 21, 57, 72.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 20, 64.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 181–182.
- ↑ 164.0 164.1 Roller (2010), p. 72.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 194–195.
- ↑ Roller (2010), pp. 72, 126.
- ↑ 167.0 167.1 Burstein (2004), p. 21.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 201–202.
- ↑ Roller (2010), pp. 72, 175.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 195–196, 201.
- ↑ 171.0 171.1 171.2 Roller (2010), pp. 72–74.
- ↑ 172.0 172.1 172.2 Fletcher (2008), pp. 205–206.
- ↑ 173.0 173.1 Roller (2010), p. 74.
- ↑ 174.0 174.1 Burstein (2004), pp. xxi, 21.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 207–213.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 213–214.
- ↑ Tyldesley (2009), p. 144, e-book ed..
- ↑ Tyldesley (2009), pp. 145–146, e-book ed. "Josephus, consistently anti-Cleopatra and prone to seeping statements, offers no proof in support of his allegation. ... it is important to remember that estimated average life expectancy for men who survived infancy in Ptolemaic Egypt was only thirty-three. To die at just fifteen years of age was sad, but it was by no means unusual.".
- ↑ Roller (2010), pp. 74–75.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 22.
- ↑ Roller (2010), pp. 77–79, Figure 6.
- ↑ 182.0 182.1 182.2 182.3 Roller (2010), p. 75.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxi, 21–22.
- ↑ 184.0 184.1 Burstein (2004), p. 22.
- ↑ Roller (2010), p. 79.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxii, 24.
- ↑ Roller (2010), pp. 79–80.
- ↑ 188.0 188.1 188.2 188.3 Burstein (2004), p. 25.
- ↑ Roller (2010), pp. 77–79, 82.
- ↑ Burstein (2004), p. 24.
- ↑ Bivar (1983), p. 58.
- ↑ Brosius (2006), p. 96.
- ↑ Roller (2010), pp. 81–82.
- ↑ Roller (2010), p. 84.
- ↑ Burstein (2004), p. 73.
- ↑ Roller (2010), pp. 84–85.
- ↑ 197.0 197.1 Roller (2010), p. 85.
- ↑ Roller (2010), pp. 85–86.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxii, 25, 73.
- ↑ Fletcher (2008), image plates between pp. 246–247.
- ↑ Ferroukhi (2001b), p. 242.
- ↑ 202.0 202.1 202.2 Roller (2003), p. 139.
- ↑ Roller (2010), pp. 91–92.
- ↑ 204.0 204.1 Bringmann (2007), p. 301.
- ↑ 205.0 205.1 Roller (2010), p. 92.
- ↑ 206.0 206.1 Burstein (2004), pp. xxii, 25–26.
- ↑ Roller (2010), pp. 92–93.
- ↑ Roller (2010), pp. 93–94.
- ↑ Burstein (2004), p. 26.
- ↑ Roller (2010), pp. 94, 142.
- ↑ Crawford (1974), pp. 102, 539.
- ↑ Newman (1990), pp. 50, 51 (note 29).
- ↑ "Coin shows Cleopatra's ugly truth" (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 14 February 2007. Retrieved 22 May 2024.
- ↑ 214.0 214.1 Roller (2010), pp. 97–98.
- ↑ 215.0 215.1 Burstein (2004), pp. 27–28.
- ↑ 216.0 216.1 216.2 216.3 Roller (2010), p. 135.
- ↑ 217.0 217.1 217.2 217.3 217.4 Bringmann (2007), p. 303.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxii, 29.
- ↑ 219.0 219.1 219.2 Burstein (2004), p. 29.
- ↑ Roller (2010), p. 136.
- ↑ 221.0 221.1 221.2 Roller (2010), p. 139.
- ↑ Bringmann (2007), pp. 303–304.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxii, 30.
- ↑ 224.0 224.1 Roller (2010), pp. 139–140.
- ↑ 225.0 225.1 225.2 225.3 Bringmann (2007), p. 304.
- ↑ 226.0 226.1 Burstein (2004), pp. 30–31.
- ↑ 227.0 227.1 227.2 Roller (2010), p. 140.
- ↑ 228.0 228.1 228.2 228.3 228.4 Roller (2010), pp. 178–179.
- ↑ 229.0 229.1 Elia (1956), pp. 3–7.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxii–xxiii.
- ↑ Brambach (1996), p. 312.
- ↑ 232.0 232.1 232.2 232.3 232.4 Roller (2010), p. 141.
- ↑ 233.0 233.1 233.2 233.3 233.4 233.5 Burstein (2004), p. 31.
- ↑ 234.0 234.1 Roller (2010), pp. 141–142.
- ↑ 235.0 235.1 Roller (2010), p. 142.
- ↑ 236.0 236.1 236.2 236.3 Roller (2010), p. 143.
- ↑ 237.0 237.1 237.2 Roller (2010), p. 144.
- ↑ Roller (2010), pp. 142–143.
- ↑ Roller (2010), pp. 143–144.
- ↑ 240.0 240.1 Burstein (2004), pp. xxiii, 31.
- ↑ Roller (2010), pp. 144–145.
- ↑ 242.0 242.1 242.2 242.3 242.4 Roller (2010), p. 145.
- ↑ 243.0 243.1 243.2 Southern (2009), p. 153.
- ↑ Southern (2009), pp. 153–154.
- ↑ Southern (2009), p. 154.
- ↑ Jones (2006), p. 184.
- ↑ Southern (2009), pp. 154–155.
- ↑ Jones (2006), pp. 184–185.
- ↑ 249.0 249.1 249.2 Roller (2010), p. 146.
- ↑ Jones (2006), pp. 185–186.
- ↑ Southern (2009), p. 155.
- ↑ Roller (2010), pp. 146–147, 213, footnote 83.
- ↑ Gurval (2011), p. 61.
- ↑ 254.0 254.1 254.2 254.3 Roller (2010), p. 147.
- ↑ Roller (2010), pp. 147–148.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxiii, 31–32.
- ↑ Jones (2006), p. 194.
- ↑ 258.0 258.1 Burstein (2004), p. 65.
- ↑ 259.0 259.1 Jones (2006), pp. 194–195.
- ↑ 260.0 260.1 Roller (2010), pp. 148–149.
- ↑ 261.0 261.1 Anderson (2003), p. 56.
- ↑ Roller (2010), p. 148.
- ↑ 263.0 263.1 Burstein (2004), pp. 31–32.
- ↑ Tronson 1998, pp. 31–50.
- ↑ 265.0 265.1 Roller (2010), p. 149.
- ↑ Burstein (2004), p. 32.
- ↑ Roller (2010), pp. 149–150.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxiii, 32.
- ↑ Skeat (1953), pp. 99–100.
- ↑ Roller (2010), p. 150.
- ↑ Jones (2006), p. 187.
- ↑ Roller (2010), pp. 150–151.
- ↑ Jones (2006), pp. 197–198.
- ↑ Burstein (2004), pp. xxiii, 1.
- ↑ Grant (1972), pp. 5–6.
- ↑ Bringmann (2007), pp. 304–307.
- ↑ "CoinArchives.com Search Results: drachmai". coinarchives.com. Retrieved 17 May 2024.
- ↑ Grant (1972), pp. 6–7.
- ↑ Burstein (2004), p. 34.
- ↑ Chauveau (2000), pp. 69–71.
- ↑ Roller (2010), pp. 104, 110–113.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 216–217.
- ↑ Burstein (2004), pp. 33–34.
- ↑ McConnell, Joseph R.; Sigl, Michael; Plunkett, Gill; Burke, Andrea; Kim, Woon Mi; Raible, Christoph C.; Wilson, Andrew I.; Manning, Joseph G.; Ludlow, Francis; Chellman, Nathan J.; Innes, Helen M.; Yang, Zhen; Larsen, Jessica F.; Schaefer, Janet R.; Kipfstuhl, Sepp; Mojtabavi, Seyedhamidreza; Wilhelms, Frank; Opel, Thomas; Meyer, Hanno; Steffensen, Jørgen Peder (7 July 2020). "Extreme climate after massive eruption of Alaska's Okmok volcano in 43 BCE and effects on the late Roman Republic and Ptolemaic Kingdom". Proceedings of the National Academy of Sciences. 117 (27): 15443–15449. Bibcode:2020PNAS..11715443M. doi:10.1073/pnas.2002722117. hdl:10023/21184. PMC 7354934. PMID 32571905.
- ↑ Strunz, Sebastian; Braeckel, Oliver (22 December 2020). "Did volcano eruptions alter the trajectories of the Roman Republic and the Ptolemaic Kingdom? Moving beyond black-box determinism". Proceedings of the National Academy of Sciences. 117 (51): 32207–32208. Bibcode:2020PNAS..11732207S. doi:10.1073/pnas.2019022117. PMC 7768766. PMID 33234573.
- ↑ Burstein (2004), pp. 39–41.
- ↑ Chauveau (2000), pp. 78–80.
- ↑ Roller (2010), pp. 104–105.
- ↑ Burstein (2004), pp. 37–38.
- ↑ Roller (2010), pp. 106–107.
- ↑ 291.0 291.1 Ferroukhi (2001a), p. 219.
- ↑ 292.0 292.1 292.2 Kleiner (2005), pp. 155–156.
- ↑ Roller (2003), pp. 141–142.
- ↑ Walker (2001), pp. 312–313.
- ↑ 295.0 295.1 Anderson (2003), p. 36.
- ↑ Roller (2010), p. 7.
- ↑ Rolter (2010), pp. 7–8.
- ↑ Burstein (2004), pp. 67, 93.
- ↑ 299.0 299.1 Jones (2006), p. 32.
- ↑ Roller (2010), pp. 7–8, 44.
- ↑ Roller (2010), pp. 7–8.
- ↑ Roller (2010), p. 8.
- ↑ Gurval (2011), pp. 57–58.
- ↑ 304.0 304.1 304.2 Roller (2010), pp. 8–9.
- ↑ Burstein (2004), p. 93.
- ↑ Jones (2006), pp. 60–62.
- ↑ 307.0 307.1 Burstein (2004), p. 67.
- ↑ Gurval (2011), pp. 66–70.
- ↑ Gurval (2011), pp. 65–66.
- ↑ 310.0 310.1 Anderson (2003), p. 54.
- ↑ 311.0 311.1 Burstein (2004), p. 68.
- ↑ Grout (2017a).
- ↑ Roller (2010), p. 151.
- ↑ 314.0 314.1 Pina Polo (2013), pp. 186, 194, footnote 10.
- ↑ 315.0 315.1 315.2 315.3 315.4 315.5 315.6 Roller (2010), p. 175.
- ↑ 316.0 316.1 Higgs (2001), pp. 208–209.
- ↑ Ashton (2008), p. 83.
- ↑ "Online Scholarly Catalogues at the Art Institute of Chicago". publications.artic.edu. Retrieved 19 May 2024.
- ↑ Roller (2010), pp. 182–186.
- ↑ Fletcher (2008), p. 205.
- ↑ 321.0 321.1 Sabino & Gross-Diaz (2016).
- ↑ Kleiner (2005), p. 144.
- ↑ Roller (2010), p. 182.
- ↑ 324.0 324.1 324.2 324.3 Walker & Higgs (2017).
- ↑ 325.0 325.1 325.2 325.3 Roller (2010), pp. 174–175.
- ↑ 326.0 326.1 Pina Polo (2013), pp. 185–186.
- ↑ 327.0 327.1 327.2 Fletcher (2008), pp. 198–199.
- ↑ Kleiner (2005), pp. 151–153, 155.
- ↑ 329.0 329.1 329.2 Grout (2017b).
- ↑ Pina Polo (2013), pp. 184–186.
- ↑ Varner (2004), p. 20.
- ↑ Preston (2009), p. 305.
- ↑ 333.0 333.1 Fletcher (2008), pp. 199–200.
- ↑ 334.0 334.1 Ashton (2001a), p. 217.
- ↑ 335.0 335.1 335.2 335.3 Raia & Sebesta (2017).
- ↑ రోలర్ (2010), pp. 175–176.
- ↑ 337.0 337.1 337.2 Walker (2008), pp. 35, 42–44.
- ↑ Walker (2008), pp. 35, 44.
- ↑ 339.0 339.1 Walker (2008), p. 40.
- ↑ 340.0 340.1 340.2 Roller (2010), pp. 148, 178–179.
- ↑ 341.0 341.1 341.2 Pratt & Fizel (1949), pp. 14–15.
- ↑ 342.0 342.1 Pratt & Fizel (1949), p. 14.
- ↑ Pratt & Fizel (1949), p. 15.
- ↑ Sartain (1885), pp. 41, 44.
- ↑ Fletcher (2008), image plates and captions between pp. 246–247.
- ↑ 346.0 346.1 346.2 346.3 346.4 Roller (2010), p. 178.
- ↑ 347.0 347.1 347.2 Caygill (2009), p. 146.
- ↑ Walker (2004), pp. 41–59.
- ↑ 349.0 349.1 Ashton (2002), p. 39.
- ↑ Ashton (2002), p. 36.
- ↑ 351.0 351.1 Kleiner (2005), p. 87.
- ↑ Roller (2010), pp. 113–114, 176–177.
- ↑ Roller (2010), pp. 113–114.
- ↑ Ashton (2001b), p. 165.
- ↑ Anderson (2003), pp. 11–36.
- ↑ Roller (2010), pp. 6–7.
- ↑ Roller (2010), pp. 6–9.
- ↑ 358.0 358.1 Gurval (2011), pp. 73–74.
- ↑ Anderson (2003), pp. 51–54.
- ↑ Anderson (2003), p. 60.
- ↑ Anderson (2003), pp. 51, 60–62.
- ↑ Rowland (2011), p. 232.
- ↑ Rowland (2011), pp. 232–233.
- ↑ Woodstra, Brennan & Schrott (2005), p. 548.
- ↑ 365.0 365.1 Wyke & Montserrat (2011), pp. 173–174.
- ↑ Pucci (2011), p. 201.
- ↑ పucci (2011), p. 195.
- ↑ Plant (2004), pp. 135–144.
- ↑ Rowland (2011), pp. 141–142.
- ↑ 370.0 370.1 Roller (2010), pp. 50–51.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 81–82.
- ↑ Musée Saint-Raymond.
- ↑ Jones (2006), pp. xiii, 3, 279.
- ↑ Southern (2009), p. 43.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 1, 23.
- ↑ Burstein (2004), pp. 3, 34, 36, 51.
- ↑ Fletcher (2008), pp. 23, 37–42.
- ↑ Roller (2010), pp. 15–16, 164–166.
- ↑ 379.0 379.1 Jones (2006), p. xiii.
- ↑ Dodson & Hilton (2004), p. 273.
- ↑ Burstein (2004), pp. 11, 75.
- ↑ 382.0 382.1 Schiff (2011), pp. 2, 42.
- ↑ 383.0 383.1 Roller (2010), pp. 15, 18, 166.
- ↑ 384.0 384.1 Bradford (2000), p. 17.
- ↑ 385.0 385.1 385.2 385.3 Roller (2010), p. 165.
- ↑ 386.0 386.1 Burstein (2004), pp. 11, 69.
- ↑ Dodson & Hilton (2004), pp. 268–269, 273.
- ↑ Fletcher (2008), p. 76.
- ↑ Whitehorne (1994), p. 182.
ఉల్లేఖన లోపం: "note" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="note"/> ట్యాగు కనబడలేదు
- క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు
- Articles containing Ancient Greek (to 1453)-language text
- Articles containing Latin-language text
- Articles containing Italian-language text
- 69 BC జననాలు
- 30 BC మరణాలు
- 1వ శతాబ్దం BC ఫారోలు
- 1వ శతాబ్దం BC ఈజిప్షియన్ ప్రజలు
- 1వ శతాబ్దపు BC మహిళా పాలకులు
- హెలెనిస్టిక్-యుగం ప్రజలు
- టోలెమిక్ రాజవంశం ఫారోలు
- ఆత్మహత్య చేసుకున్న పురాతన వ్యక్తులు
- 1వ శతాబ్దపు BC మహిళా రచయితలు
- హెలెనిస్టిక్ సైప్రస్
- మార్క్ ఆంటోనీ భార్యలు
- మూలాల లోపాలున్న పేజీలు