డాకస్
| డాకస్ | |
|---|---|
 | |
| Daucus carota | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | |
| (unranked): | |
| (unranked): | |
| (unranked): | |
| Order: | |
| Family: | |
| Genus: | డాకస్ లిన్నేయస్, 1753 |
| జాతులు | |
|
see text | |
డాకస్ (Daucus) పుష్పించే మొక్కలలో అంబెల్లిఫెరె కుటుంబానికి చెందిన ప్రజాతి. వీనిలో కారెట్ (Carrot) ముఖ్యమైనది.[1]
వివరణ
[మార్చు]డాకస్ జాతి మొక్కలను ఆపియేసి లేదా అంబెల్లిఫెరె కుటుంబంలో ఉన్న ఇతర మొక్కలతో పోల్చితే వాటి ఆకుల ద్వారా గుర్తిస్తారు. ఇవి సాధారణంగా 2–3 సార్లు చీలిన (pinnatisect) ఆకులు కలిగి ఉంటాయి, చివరి భాగాలు చాలా సన్నగా ఉంటాయి.
ఈ ప్రజాతిలో ఎక్కువగా రెండు సంవత్సరాలు జీవించే (biennial) మొక్కలు ఉంటాయి, కానీ ఏకవార్షిక మొక్కలు (annuals), బహువార్షిక మొక్కలు (perennials) కూడా ఉన్నాయి. అన్ని డాకస్ మొక్కలకు గరుకైన/ముల్లులాంటి కాండాలు ఉంటాయి.[2]
పుష్పగుచ్ఛాలు అంబెల్ ఆకారంలో ఉంటాయి. పువ్వులు ఎక్కువగా తెల్లగా ఉంటాయి, bracts, bracteoles ఉంటాయి. పూల రేకులు తెలుపు, ఎర్రటి, గులాబీ రంగు లేదా పసుపు రంగులో ఉండవచ్చు. పై భాగంలో కొంచెం కోసినట్టుగా (emarginate) ఉంటాయి, చివరల్లో చిన్న ముడుచుకున్న భాగాలు ఉంటాయి. పుష్పవిన్యాసపు బయటి అంచుల్లో ఉన్న రేకులు సాధారణంగా లోపలివాటికంటే పెద్దగా ఉంటాయి.
పండు ఒవల్ లేదా పొడవైన (ellipsoidal) schizocarp రూపంలో ఉంటుంది. ఇది స్తంభాకారంగా లేదా కొంచెం పలుచగా ఉండవచ్చు. ప్రధాన రిబ్స్ వెంట చిన్న రోమాలు ఉంటాయి, ద్వితీయ రిబ్స్ మీద కంచుకొమ్ముల్లాంటి ముళ్లు వరుసగా ఉంటాయి.
కొన్ని జాతులలో చిన్న, పల్చని, తెల్లని తినదగిన వేరు ఉంటుంది (ముల్లంగిని పోలి ఉంటుంది). ఇవి కొన్నిసార్లు తియ్యగా, కొన్నిసార్లు స్వల్పంగా చేదుగా ఉండవచ్చు.
Ecology
[మార్చు]డాకస్ మొక్కల్లో పరాగసంపర్కం (pollination) ప్రధానంగా పురుగులు చేస్తాయి. వీటిలో ముఖ్యంగా సీతాకోకచిలుకలు, గొంగళిపురుగులు, ఈగలు, తేనెటీగలు, చీమలు ఉంటాయి.
ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించిన (cosmopolitan) ఒక ప్రజాతి. ప్రపంచంలోని చాలా ఖండాల్లో, అలాగే అనేక దీవుల్లో, ఒంటరి ప్రాంతాల్లో కూడా కొన్ని ప్రత్యేక జాతులు (endemic species) ఉన్నాయి. ఈ ప్రజాతి ప్రధానంగా ఉత్తర ఆఫ్రికా, దక్షిణ పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా ఉంది.
ఎండగా లేదా చాలా చల్లగా ఉండే వాతావరణం డాకస్ మొక్కల పెరుగుదలను తగ్గిస్తుంది. అయినప్పటికీ, మొత్తం జాతి ఇటువంటి పరిస్థితులకు తగినట్లు పెరిగే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది.
కొన్ని డాకస్ జాతులు పెద్ద భూగర్భ వేరు (taproot) లో ఎక్కువ ఆహారాన్ని నిల్వ చేస్తాయి, ఇది మొక్క ఎదుగుదలకు హాని చేయదు.
యూరప్కు చెందిన క్యారట్ (carrot) ఈ ప్రజాతికి ప్రసిద్ధమైన మొక్క. దీనికి అనేక ఉపజాతులు ఉన్నాయి:
- Daucus subsp. carota – అడవి క్యారట్
- Daucus subsp. gummifer – సముద్ర క్యారట్
- Daucus subsp. sativus – సాగులో పెంచే క్యారట్, దీనినే తోట క్యారట్ (garden carrot) అంటారు
జాతులు
[మార్చు]The genus comprises about 20 species divided into three sections[3]. The species include:
- Daucus aureus Desf., golden carrot
- Daucus azoricus - referred to as Salsa burra, this plant is endemic to the archipelago of the Azores[4]
- Daucus broteri Ten., Brotero's carrot
- Daucus bicolor
- Daucus carota L., కారెట్
- Daucus durieui Lange, Durieu's carrot
- Daucus glochidiatus (Labill.) Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall.
- Daucus gadeceaui Rouy and Camus., Gadeceau's carrot
- Daucus guttatus
- Daucus littoralis
- Daucus muricatus (L.) L.
- Daucus pusillus Michx., American wild carrot
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Daucus L." Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 17 February 2025.
- ↑ "Daucus carota (Carrot)". CAB International. 2019. Retrieved 10 November 2019.
- ↑ Sáenz Lain C. 1981. Research on Daucus L (Apiaceae). Anales Jardin Botanico De Madrid. 37: 481–533.
- ↑ Secretaria Regional do Ambiente e do Mar (2008), Plantas Endémicas dos Açores: Guia da Ilha do Faial, p.10; Flowering between April and July, the azoricus is common in pastures from sea level to about 800 meters altitudes.