అక్సాయ్ చిన్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

Coordinates: 35°7′N 79°8′E / 35.117°N 79.133°E / 35.117; 79.133

అక్సాయ్ చిన్, ఆక్సాయ్ కిన్ లేదా అకేసాయికిన్(హిందీలో: अक्साई चिन, సరళీకృత చైనీస్: 阿克赛钦), పశ్చిమ కున్లున్ పర్వతాలకు ఉత్తరంగా, టిబెట్ పీఠభూమి యొక్క వాయవ్య ప్రాంతంలో ఉన్న వివాదాస్పద ప్రదేశం.[1] ఈ ప్రాంతమంతా షిన్జాంగ్ స్వయంపాలిత ప్రాంతం యొక్క హోటాన్ ప్రిఫెక్చర్ లోని హోటన్ కౌంటీలో భాగంగా, చైనాచే పరిపాలించబడుతుంది. అయితే, భారతదేశం దీనిని తన జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని లఢఖ్ ప్రాంతపు భాగంగా పరిగణిస్తుంది. భారత, చైనా దేశాల మధ్య ఉన్న రెండు ముఖ్యమైన వివాదాస్పద సరిహద్దు ప్రాంతాలలో అక్సాయ్ చిన్ ఒకటి. భారతదేశ పరిపాలనలో ఉన్న అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రెండవది. భారతదేశం అక్సాయ్ చిన్ ను, జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రపు తూర్పు ప్రాంతంగా ప్రస్తావిస్తుంది. జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ లోని భారత-పాలిత ప్రాంతాలను అక్సాయ్ చిన్ నుండి వేరు చేసే రేఖను, వాస్తవాధీన రేఖ అంటారు. ఇది ప్రస్తుతం చైనా అక్సాయ్ చిన్ ప్రస్తావన రేఖతో ఏకీభవిస్తోంది (అనగా, అక్సాయ్ చిన్ యొక్క పశ్చిమ సరిహద్దు)

పద వ్యుత్పత్తి[మార్చు]

అక్సాయ్ చిన్ పేరులో చిన్ అన్న పద వ్యుత్పత్తిపై స్పష్టత లేదు. తుర్కిక్ భాషా జాతి పదమైన అక్సాయ్ యొక్క నైంఘటికార్ధం తెల్లని సెలయేరు. చిన్ అన్న పదం చైనాని సూచిస్తుందా లేక కొండమార్గాన్ని చూసిస్తుందా అన్నది వివాదాస్పదం. చైనా భాషలో ఈ ప్రాంతపు పేరు, సంజ్ఞల అర్ధాలతో పనిలేకుండా, కేవలం ఉఛ్ఛారణను ప్రతిఫలించే విధంగా కూర్చబడింది.[2]

భౌగోళిక స్థితి[మార్చు]

తారిమ్ నది పరివాహకప్రాంతం

37250 చదరపు కిలోమీటర్ల ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉన్న అక్సాయ్ చిన్లో అధిక భాగం అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతంలో ఉన్న విశాలమైన ఎడారి. సముద్రమట్టానికి 4,300 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న కరకష్ నది, అక్సాయ్ చిన్‌లో కెల్లా అత్యల్ప ఎత్తున ఉన్న ప్రదేశం.

భౌగోళికంగా, అక్సాయ్ చిన్, టిబెట్ పీఠభూమిలో భాగం. నైరుతి భాగంలో డిప్సాంగ్ మైదానాల నుండి ఆగ్నేయం వైపు విస్తరించి ఉన్న కారకోరం శ్రేణిలోని పర్వతాలు అక్సాయ్ చిన్ మరియు భారత నియంత్రిత కాశ్మీర్ లకు మధ్య వాస్తవాధీన రేఖగా ఉంది. ఈ సరిహద్దు మధ్యభాగంలో ఉన్న హిమానీనద శిఖరాలు 6950 మీటర్ల ఎత్తుకు చేరతాయి.

ఉత్తరదిశలో, కున్లున్ శ్రేణి, అక్సాయ్ చిన్‌ను తారిమ్‌ పరివాహక ప్రాంతంలో ఉన్న మిగిలిన హోటాన్ కౌంటీ ప్రాంతం నుండి వేరు చేస్తుంది. ఇటీవల రూపొందించబడిన ఒక సవివరమైన చైనా పటం ప్రకారం, హోటాన్ ప్రిఫెక్చర్లో కున్లున్ శ్రేణి గుండా ఏ విధమైన రహదారులు లేవు. కేవలం ఒక త్రోవ మాత్రం హిందుతాష్ మార్గం మీదుగా వెళుతుంది.[3]

సోడా మైదానంగా వ్యవహరించబడే అక్సాయ్ చిన్ యొక్క ఉత్తర భాగం, అక్సాయ్ చిన్ యొక్క అతి పెద్ద నది అయిన కరకష్ నదిని కలిగి ఉంది, అనేక హిమానీనదాలు కరిగిన నీటితో ఏర్పడిన ఈ నది, వాయవ్య దిశలో కున్లున్ ను దాటి పిషన్ కౌంటీలోకి ప్రవేశించి అక్కడనుండి తారిం పరివాహకప్రాంతం చేరుతుంది, అక్కడ ఇది కారకక్స్ మరియు హోటన్ కౌంటీలలో ముఖ్యమైన నీటివనరులలో ఒకటిగా ఉంటుంది.

ఈ ప్రదేశం యొక్క తూర్పు భాగం అనేక చిన్న అంతర్గత పరీవాహక జలవనరులు కలిగి ఉంది. వీటిలో అత్యంత పెద్దది అక్సాయ్ చిన్ సరస్సు. దీనికి అదేపేరుతో గల నది నుండి నీరు ప్రవహిస్తుంది. భారతభూభాగం నుండి వచ్చే ఋతుపవనాలను హిమాలయాలు మరియు కారాకోరం పర్వత శ్రేణులు అడ్డగించడం వలన ఈ ప్రాంతంలో అవపాతం చాల తక్కువగా ఉంటుంది.


ప్రజలు[మార్చు]

ఈ ప్రాంతంలో పెద్ద జనావాసాలు కానీ, స్థిర స్థావరాలు దాదాపుగా లేవు. చైనా సైన్యపు దళాలకు చెందిన అధికారులను మినహాయించి, ఇక్కడ నివసించే ప్రజల్లో బకర్వాల్ అనే సంచార తెగకు చెందిన ప్రజలు ఈ ప్రాంతంలో తరచూ సంచరిస్తూ ఉంటారు. జనావాసాల్లో టియన్షుయ్‌హయ్ పట్టణం, టైలాంగ్‌టాన్ గ్రామం చెప్పుకోదగినవి.

చరిత్ర[మార్చు]

ఐదు వేల మీటర్ల ఎత్తులో, మారుమూల ప్రదేశమైన అక్సాయ్ చిన్‌కు, వేసవికాలంలో షిన్జాంగ్ మరియు టిబెట్ల మధ్య జడలబర్రెలపై వస్తువుల రవాణాకు అవకాశం కల్పించే పూర్వపు వర్తక మార్గంగా తప్పించి, పెద్దగా మానవీయ ప్రాధాన్యత లేదు.

అక్సాయ్ చిన్ చారిత్రకంగా హిమాలయ రాజ్యమైన లడఖ్ లో భాగంగా ఉండేది[ఆధారం కోరబడింది] 19వ శాతాబ్దంలో స్థానిక నామ్గ్యాల్ వంశం పరిపాలన నుండి డోగ్రాలు మరియు కాశ్మీర్ యొక్క రాచరిక రాజ్యంలో కలుపబడేవరకు ఇది కొనసాగింది. ఏదేమైనా, కాశ్మీర్ యొక్క రాచరిక రాజ్యానికి ఈశాన్య దిశగా బ్రిటిష్ వారు మధ్యవర్తిత్వం వహించిన సరిహద్దును చైనీయులు ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదు.[4]

చైనా పటాల్లో చైనీయులదిగా పేర్కొనబడిన రహదారిని, చైనా, అక్సాయ్ చిన్ గుండా నిర్మించినట్లు భారతదేశం కనుగొనడం, 1962 చైనా-భారత యుద్ధం యొక్క ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి. 1954లో ప్రారంభించి, భారతదేశం తన అధికారక సర్వే అఫ్ ఇండియా పటాల్లో, అక్సాయ్ చిన్ కు దానికదే ఒక కచ్చితమైన సరిహద్దు రేఖను, ఏ విధమైన సైనిక లేదా ఇతర ఆక్రమణ లేకుండా చూపుతోంది. 1954కు ముందు, ఈ ప్రదేశంలో భారతదేశ పటాలు నిర్వచింపబడని మరియు అనిశ్చిత సరిహద్దు రేఖలను చూపాయి. టిబెట్ మరియు షిన్జాంగ్ లను కలిపే చైనా జాతీయ రహదారి 219, అక్సాయ్ చిన్ లోని ఏ విధమైన పట్టణాల నుండి పోదు, అతి చిన్న కేంద్రమైన టియాన్షుహై వంటి (మొదలైన 4,850 m (15,910 ft)) కొన్ని సైనిక కేంద్రాలు మరియు ట్రక్ లు నిలుపు స్థలాలను మాత్రం కలిగి ఉంది. ఈ రహదారి ఈ ప్రదేశం యొక్క వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను పెంచుతుంది.

అక్సాయ్ చిన్ ప్రస్తుతం పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అఫ్ చైనాచే షిన్జాంగ్ లో హోటాన్ ప్రిఫెక్చర్ లోని హోటాన్ కౌంటీలో భాగంగా పరిపాలించబడుతుంది. లభ్యమైన స్వల్ప సమాచారం ప్రకారం అక్సాయ్ చిన్ కొందరు స్థానిక బౌద్ధమతం అవలంబించేవారిని కలిగి ఉంది[ఆధారం కోరబడింది], అయితే టిబెట్ మరియు షిన్జాంగ్ ల మధ్య వర్తకం కారణంగా కొందరు ముస్లిం ఉయ్ఘుర్స్ కూడా ఈ ప్రదేశంలో నివసిస్తూ ఉండవచ్చు.[ఆధారం కోరబడింది] భారతదేశం ఈ ప్రాంతాన్ని జమ్మూ మరియు కాశ్మీర్ ప్రాంతంలోని లడఖ్ జిల్లాలో భాగంగా ప్రతిపాదిస్తోంది. ఈ వివాదంలో ఇరుపక్షాలు వాస్తవాధీన రేఖని గౌరవించడానికి అంగీకరించాయి.

ట్రాన్స్-కారాకోరం ట్రాక్ట్ ను పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అఫ్ చైనాకు ఇచ్చిన 1963 భారత-పాకిస్తానీ సరిహద్దు ఒప్పందం (ఇప్పటికీ ఇది భారతదేశంతో కాశ్మీర్ యొక్క ఉత్తరపు చివరి ప్రాంతంగా ప్రకటించబడుతుంది), అక్సాయ్ చిన్ స్థాయిపై ఏ విధమైన ప్రకటన చేయలేదు, తరువాత రూపొందిన భారత-పాకిస్తానీ ఒప్పందాలు కూడా ఏ ప్రకటన చేయలేదు. ట్రాన్స్-కారకోరం ట్రాక్ట్ మరియు అక్సాయ్ చిన్ ఒకదానితో ఒకటి సరిహద్దులను కలిగి లేవు. 1963 చైనా-పాకిస్తాన్ సరిహద్దు రేఖ కారకోరం పాస్ వద్ద, అక్సాయ్ చిన్ కు అత్యంత పశ్చిమాగ్రంలో తొమ్మిది కిలోమీటర్లు పశ్చిమంగా ముగిసిందనే వాస్తవం, 1947 నుండి భారతదేశ ఆక్రమణలో ఉన్న భూభాగంలో తూర్పు దిశగా రేఖను గీయడం ఫలితం లేనిదని ఈ రెండు దేశాలు భావించాయని, మరియు కారకోరం పాస్ కు పశ్చిమ విభాగంలో వలె భూమిపై భౌతిక విభజన అసాధ్యమని సూచించింది. ఇంటర్ నెట్ ఊహలు దీనికి విరుద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, 1963 ఒప్పందం యొక్క రచన అక్సాయ్ చిన్ గురించి ఏ విధమైన సూచన చేయలేదు.[5]

జాన్సన్ రేఖ[మార్చు]

ఖోటాన్ (ఈశాన్య కోణంలో) ప్రాంతాన్ని చూపుతున్న 1878 కు చెందిన మధ్య ఆసియా పటం. బ్రిటీషు ప్రభుత్వం అదివరకు సరిహద్దుగా ప్రకటించుకున్న ప్రాంతం పటంలో ఊదా మరియు రోజా రంగు పట్టీగా చూపబడింది. షాహిదుల్లా, కిలిక్, కిలియన్ మరియు సంజూ కనుమ స్పష్టంగా సరిహద్దుకు ఉత్తరాన ఉన్నట్టు చూపబడుతున్నవి.
The map shows the Indian and Chinese claims of the border in the Aksai Chin region, the Macartney-MacDonald line, the Foreign Office Line, as well as the progress of Chinese forces as they occupied areas during the Sino-Indian War.

1865లో విలియం జాన్సన్ అనే సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన బ్రిటీషు ప్రభుత్వ అధికారి జాన్సన్ రేఖను ప్రతిపాదించాడు. ఈ రేఖ ఆక్సాయ్ చిన్ ను కాశ్మీరులో భాగంగా చూపిస్తుంది.[6] అది దుంగన్ తిరుగుబాటు జరుగుతున్న కాలం (1862–1877). అప్పట్లో చైనాకు షిన్జాంగ్ యొక్క చాలామటుకు భూభాగంపై ఆధిపత్యం లేదు. అందువళ్ళ ఈ రేఖ ప్రతిపాదన చైనాకు సమర్పించబడలేదు.[6] జాన్సన్ తన ప్రతిపాదనను కాశ్మీరు మహారాజుకు చూపించాడు. దీని ప్రకారం కాశ్మీరు మహారాజు, రేఖ లోపల ఉన్న 18,000 చ.కి.మీల భూభాగాన్ని,[6] కొన్ని కథనాల ప్రకారం రేఖకు ఆవల ఉత్తరాన కున్‌లున్ పర్వాతాల్లోని సంజూ కనుమ వరకు తన రాజ్యంగా ప్రకటించుకున్నాడు. జాన్సన్ పని తప్పులతడకగా తీవ్ర విమర్శలకు గురైంది. ఈయన గీసిన సరిహద్దు అసహేతుకమైనదిగా విమర్శించబడింది.[7] బ్రిటీషు ప్రభుత్వంచే మందలించబడి జాన్సన్ సర్వే శాఖలో ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశాడు.[6][7][8] కాశ్మీరు మహారాజు షాహిదుల్లా (ఆధునిక షైదుల్లా) లో ఒక కోట నిర్మించి, వర్తక రవాణాను కాపాడటానికి అక్కడ కొన్ని సంవత్సరాల పాటు కొంత సైనిక దళాన్ని ఉంచాడు.[9] తదనంతరకాలంలో, అనేక మూలాలు షాహిదుల్లాను మరియు కరకష్ నది యొక్క పైభాగాన్ని ఖచ్చితంగా షిన్జాంగ్ ప్రాంతంలో భాగంగా చూపించాయి (ఇక్కడ ఇవ్వబడిన పటం చూడండి). ఈ ప్రాంతాన్ని 1880 దశకపు చివరిలో సంచరించిన ఫ్రాన్సిస్ యంగ్‌హస్బెండ్ ప్రకారం తను అక్కడ ఉన్నప్పుడు ఒక నిర్జనమైన కోట తప్పించి, ఒక జనావాసం కూడా లేదు. ఇది కేవలం మార్గమధ్యంలో తాత్కాలికంగా బస ఏర్పాటుచేసుకోవటానికి, సంచార కిర్గిజ్ తెగలకు అనువుగా ఉండేది.[10] ఆ నిర్జనమైన కోట, అప్పటికి కొన్న సంవత్సరాలకు ముందు కాశ్మీరీలు కట్టినదిగా భావించబడింది.[11] 1878లో చైనా, షిన్జాంగ్ ప్రాంతంపై తిరిగి ఆధిపత్యం సాధించింది. 1890 కల్లా సరిహద్దు విషయం వచ్చేవరకు అప్పటికే షాహిదుల్లా చైనా ఆధిపత్యంలో ఉన్నది.[6] 1892 కల్లా, చైనా కారాకోరం కనుమ వద్ద సరిహద్దు సూచక గుర్తులను నిలబెట్టి ఉన్నది.[7]

1897లో సర్ జాన్ ఆర్డఘ్ అనే బ్రిటీషు సైనికాధికారి, యార్ఖండ్ నదికి ఉత్తరంగా కున్‌లున్ పర్వతపు శిఖరాగ్రాల వెంట ఒక సరిహద్దు రేఖను ప్రతిపాదించాడు.[9] అప్పట్లో చైనా బలహీన స్థితిలో ఉన్నందున, బ్రిటన్, రష్యా యొక్క రాజ్యవిస్తరణ గురించి ఆందోళనతో ఉన్నది. ఆర్డఘ్ తను ప్రతిపాదించిన సరిహద్దు రేఖ రక్షణకు మరింత అనువైనదిగా వాదించాడు. ఆర్డఘ్ రేఖ, జాన్సన్ రేఖకు కొద్దిపాటు మార్పులతో ప్రతిపాదించినది కావున, జాన్సన్ - ఆర్డఘ్ రేఖగా పేరుపొందింది.

మెకార్ట్నీ–మెక్‌డానల్డ్ రేఖ[మార్చు]

1893లో హుంగ్ తా-చెన్, కష్గర్ వద్ద బ్రిటీషు దౌత్యాధికారికి సమర్పించిన పటం. సన్నని డాట్-డాష్ గీతతో సూచించబడిన సరిహద్దు రేఖ, మెకార్ట్నీ–మెక్‌డానల్డ్ రేఖతో అంగీకరిస్తుంది

1893లో హుంగ్ తా-చెన్ అనే చైనా అగ్రప్రభుత్వాధికారి, కష్గర్ వద్ద, చైనా ప్రతిపాదించిన సరిహద్దు రేఖతో కూడిన పటాన్ని, కష్గర్లో అప్పటి బ్రిటీషు దౌత్యాధికారి అయిన జార్జి మెకార్ట్నీకి సమర్పించాడు.[12] ఈ సరిహద్దు రేఖ, లక్‌త్సాంగ్ శ్రేణికి దక్షిణాన ఉన్న లింగ్జీ టాంగ్ మైదానాలను భారత దేశంలోనూ, లక్‌త్సాంగ్ శ్రేణికి ఉత్తరాన ఉన్న ప్రధాన అక్సాయ్ చిన్‌ ప్రాంతాన్ని చైనాలోను సూచిస్తుంది. మెకార్ట్నీ ఈ ప్రతిపాదనను అంగీకరిస్తూ బ్రిటీషిండియా ప్రభుత్వానికి పంపించాడు. కారాకోరం పర్వతాల వెంట ఉన్న ఈ సరిహద్దును బ్రిటీషు అధికారులు ప్రతిపాదించడానికి, మద్దతివ్వటానికి అనేక కారణాలున్నాయి. కారాకోరం పర్వతాలు సహజసిద్ధమైన సరిహద్దు. దీనివళ్ళ సింధూ నదీ పరివాహక ప్రాంతం వరకూ బ్రిటీషిండియాలోనూ, తారిం నదీ పరివాహకప్రాంతం చైనా ఆధీనంలోనూ ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం చైనా ఆధీనంలో ఉండటం, మధ్య ఆసియాలో రష్యా సామ్రాజ్యపు విస్తరణకు అవరోధం ఏర్పరుస్తుంది.[8] బ్రిటీషు ప్రభుత్వం, మెకార్ట్నీ–మెక్‌డానల్డ్ రేఖ అనబడే ఈ సరిహద్దు రేఖను 1899లో సర్ క్లాడ్ మెక్‌డానల్డ్ యొక్క ఉత్తర్వులో భాగంగా చైనాకు సమర్పించింది. చైనాలో రాజ్యమేలుతున్న చింగ్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిపాదనకు సమాధానమివ్వలేదు. చైనా యొక్క మౌనాన్ని బ్రిటీషు ప్రభుత్వం, చైనా విధిలేక అంగీకరించినట్టుగా భావించింది.[6] అధికారింగా సరిహద్దు రేఖపై ఎన్నడూ చర్చలు జరగలేదు. అయినా, చైనా మాత్రం ఇది అంగీకరించబడిన సరిహద్దుగా భావించింది.[13][14]

వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత[మార్చు]

చైనా జాతీయ రహదారి 219 అక్సాయ్ చిన్ ద్వారా వెళుతూ టిబెట్ స్వయంప్రతిపత్త ప్రాంతంలోని లాజి మరియు జిన్జియాంగ్ లను కలుపుతుంది. ఈ ప్రాంతంలో దాదాపుగా జనావాసాలు మరియు వనరులు లేకపోయినప్పటికీ, అది టిబెట్ మరియు జిన్జియాంగ్ లను కలపడం వలన చైనాకు వ్యూహాత్మకంగా ప్రముఖంగా మారింది. 1951లో ప్రారంభమైన ఈ రహదారి నిర్మాణం 1957లో పూర్తయింది. 1962 నాటి చైనా-భారతదేశ యుద్ధానికి కారణమైన వాటిలో ఈ రహదారి నిర్మాణం కూడా ఒకటి.[ఆధారం కోరబడింది]

చైనీయుల భూభాగ నమూనా[మార్చు]

జూన్ 2006లో, గూగుల్ ఎర్త్ సేవ లోని సాటిలైట్ ఇమేజరీ 1:150[15] స్కేల్ భూభాగ నమూనాను [2] అక్సాయ్ చిన్ కు తూర్పుగా మరియు టిబెట్ పక్కన బయట పెట్టింది, ఇది చైనాలోని నిన్జియ స్వయంప్రతిపత్త ప్రాంత రాజధాని యిన్చువాన్ కు 35 kilometres (22 mi) ఆగ్నేయంగా, హుయన్గ్యటాన్ పట్టణ సమీపంలో నిర్మించబడింది.[16] ప్రక్క ప్రక్కన ఉండే ఒక దృశ్య పోలిక అక్సాయ్ చిన్ యొక్క సవివరమైన నకలును, స్థావరంలో తెలియచేస్తుంది.[17] ఈ 900 m × 700 m (3,000 ft × 2,300 ft)[ఆధారం కోరబడింది] నమూనా ఎరుపు-కప్పు కలిగిన భవనాల వరుసలు, పెద్ద సంఖ్యలో ఆలివ్-రంగు ట్రక్కులు మరియు ఉన్నత ప్రదేశాలలో పరిశీలనా స్థావరాలు మరియు ఒక పెద్ద సమాచార టవర్ కలిగిన విశాలమైన ఆవరణ వంటి అనువైన సౌకర్యాలను కలిగి ఉంది. ఈ విధమైన భూభాగ నమూనాలు, సాధారణంగా స్వల్ప పరిమాణంలోనే అయినప్పటికీ, సైనిక శిక్షణ మరియు అనుకరణలలో వాడతారు.

నింగ్జియలోని స్థానిక అధికారులు వారి అక్సాయ్ చిన్ నమూనా 1998 లేదా 1999లో నిర్మించిన, ట్యాంక్ శిక్షణా స్థలంగా పేర్కొంటారు.[15]

సూచనలు[మార్చు]

  1. "Aksai Chin: China's disputed slice of Kashmir". CNN.com. 24 May 2002. Retrieved 2007-07-23. 
  2. All these characters can be seen in Chinese Wikipedia's standard transcription table for foreign names, which in its turn is based on the standard transcription guide, 世界人名翻译大辞典 (The Great Dictionary of Foreign Personal Names' Translations), 1993, ISBN 7-5001-0221-6 (first edition); 1997, ISBN 7-5001-0799-4 (revised edition)
  3. Xinjiang Uyghur Autonomous Region Road Atlas (中国分省公路丛书:新疆维吾尔自治区), published by 星球地图出版社 Xingqiu Ditu Chubanshe, 2008, ISBN 978-7-80212-469-1. Map of Hotan Prefecture, pp. 18-19.
  4. [1]
  5. http://www.kashmir-information.com/LegalDocs/SinoPak.html Sino-Pakistan Frontier Agreement
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Mohan Guruswamy, Mohan, "The Great India-China Game", Rediff, 23 June 2003.
  7. 7.0 7.1 7.2 Calvin, James Barnard (April 1984). "The China-India Border War". Marine Corps Command and Staff College. Retrieved 2011-10-14. 
  8. 8.0 8.1 Noorani, A.G. (30 August – 12 September 2003), "Fact of History", Frontline, Madras: The Hindu group, vol. 26 no. 18, retrieved 24 August 2011 
  9. 9.0 9.1 Woodman, Dorothy (1969). Himalayan Frontiers. Barrie & Rockcliff. pp. 101 and 360ff. 
  10. Younghusband, Francis E. (1896). The Heart of a Continent. John Murray, London. Facsimile reprint: (2005) Elbiron Classics, pp. 223-224.
  11. Grenard, Fernand (1904). Tibet: The Country and its Inhabitants. Fernand Grenard. Translated by A. Teixeira de Mattos. Originally published by Hutchison and Co., London. 1904. Reprint: Cosmo Publications. Delhi. 1974, pp. 28-30.
  12. Woodman, Dorothy (1969). Himalayan Frontiers. London: Barrie & Rockliff, The Cresset Press. 
  13. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; GlobalSecurity అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  14. Verma, Colonel Virendra Sahai. "Sino-Indian Border Dispute At Aksai Chin - A Middle Path For Resolution" (PDF). Retrieved 28 August 2013. 
  15. 15.0 15.1 "Chinese X-file not so mysterious after all". Melbourne: The Age. 2006-07-23. Retrieved 2008-12-17. 
  16. ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ వెబ్ సైట్
  17. గూగుల్ ఎర్త్ కమ్యూనిటీ పోస్టింగ్, 10 ఏప్రిల్ 2007

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Territorial disputes in East and South Asia