Jump to content

కథాకళి

వికీపీడియా నుండి
కథకళి
శైలిభారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం
మూలంకేరళ
కథాకళి ప్రదర్శన

కథాకళి దక్షిణ భారతదేశంలోని కేరళ రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక సంపన్నమైన, విలసిల్లుతున్న నృత్య నాటక కళా రీతి. కథాకళి అంటే నృత్యం ద్వారా ఒక నాటకాన్ని ప్రదర్శించడం. ఇందులో కళాకారులు రామాయణం, మహాభారతం మొదలైన ఇతిహాసాల నుంచి, పురాణాలనుంచి పాత్రలను ప్రదర్శిస్తారు. ఈ కళ వివిధ రకాలైన రంగులతో దేదీప్యమానంగా ఉంటుంది. కళాకారులు ధగ ధగ మెరిసే ఆభరణాలు, కిరీటాలు, దుస్తులతో ఆకట్టుకుంటారు. వివిధ రకాలైన పాత్రలను వివిధ సంకేతాలతో కూడిన మేకప్ వేసుకుంటారు. మానవులు, దేవతలు, రాక్షసులు మొదలగు రూపాలను ప్రదర్శించడానికి వివిధ రకాలైన దుస్తులను, మేకప్ సామాగ్రిని వాడతారు. ఈ కళ కున్న ప్రత్యేకత ఏమిటంటే కళాకారులెవరూ నోరు తెరిచి మాట్లాడరు. కథనంతా హావ భావ ప్రకటనల తోనూ, చేతి సంజ్ఞలతోనూ ప్రకటింప చేస్తారు. ముఖంలో కనిపించే చిన్న, పెద్ద కదలికలు, కనుబొమ్మలు, కను గుడ్లు, ముక్కు, చెంపలు, గడ్డం మొదలైన వాటిని సూక్ష్మంగా నేర్పుగా కదలిస్తూ వివిధ భావాలను ప్రకటిస్తారు. ఏయే భావాలకు ఏయే విధంగా వేటిని కదిలించాలన్నది కళాకారులకు వెన్నతో పెట్టిన విద్య. పురుషులు స్త్రీ వేషధారణ కూడా ధరిస్తారు. కానీ ఇప్పుడు స్త్రీలు కూడా ఈ కళలో ప్రవేశించారు.[1]

వ్యుత్పత్తి, నామకరణం

[మార్చు]

'కథకళి' అనే పదం 'కథ' (Malayalam: കഥ, సంస్కృతం నుండి వచ్చింది), అనగా "కథ లేదా సంభాషణ లేదా సాంప్రదాయ కథ", 'కళి' (Malayalam: കളി) అనగా "ప్రదర్శన" లేదా "నాటకం" నుండి పుట్టింది. ఈ నృత్యం మంచి, చెడుల మధ్య శాశ్వతమైన పోరాటాన్ని సూచిస్తుంది.[2][3]

చరిత్ర

[మార్చు]

నాట్య శాస్త్రం వంటి పురాతన సంస్కృత గ్రంథాల నుండి కథకళిలోని అంశాలు, కోణాలను తీసుకున్నారు.[4] నాట్య శాస్త్రం భరతముని రచించినట్లు చెబుతారు, దీని మొదటి పూర్తి సంకలనం క్రీ.పూ 200, క్రీ.శ 200 మధ్య జరిగినట్లు అంచనా వేయబడింది,[5][6] కానీ క్రీ.పూ 500, క్రీ.శ 500 మధ్య అంచనాలు మారుతూ ఉంటాయి.[7]

నాట్య శాస్త్రం గురించి ఎక్కువగా అధ్యయనం చేయబడిన గ్రంథంలో 36 అధ్యాయాలలో సుమారు 6000 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.[5][8] ఈ గ్రంథం తాండవ నృత్య సిద్ధాంతం (శివుడు), రసం, భావం, వ్యక్తీకరణ, సంజ్ఞలు, నటన పద్ధతులు, ప్రాథమిక అడుగులు, నిలబడే భంగిమలను వివరిస్తుందని నటాలియా లిడోవా పేర్కొన్నారు - ఇవన్నీ కథకళితో సహా భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాలలో భాగం.[4][5][9] నృత్యం, ప్రదర్శన కళలు అనేవి ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనలు, సద్గుణాలు, గ్రంథాల సారాంశాన్ని వ్యక్తపరిచే ఒక రూపమని ఈ పురాతన హిందూ గ్రంథం పేర్కొంటోంది.[10][11]

కథకళి మూలాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. జోన్స్, ర్యాన్ ప్రకారం ఇది 500 సంవత్సరాల కంటే పాతది. 16, 17వ శతాబ్దాలలో కేరళలో కథకళి ఒక ప్రత్యేక ప్రదర్శన కళగా ఉద్భవించింది.[12] మహీందర్ సింగ్ ప్రకారం కథకళి మూలాలు మరింత పురాతనమైనవి, సుమారు 1500 సంవత్సరాల నాటివి.[13]

స్థూల అవలోకనం

[మార్చు]

పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన కథకళి శైలి 16వ శతాబ్దం నాటికి పుట్టుకొచ్చింది, కానీ దాని మూలాలు నైరుతి భారత ద్వీపకల్పంలోని ఆలయ, జానపద కళలలో (కాలికట్ జామోరిన్ రాజ్యానికి చెందిన కృష్ణనాట్టం, మతపరమైన నాటకం వంటివి) ఉన్నాయి, ఇవి కనీసం సా.శ 1వ సహస్రాబ్ది నాటివని తెలుస్తోంది.[14] భారతదేశంలోని అన్ని శాస్త్రీయ నృత్య కళల మాదిరిగానే కథకళి ప్రదర్శనలో సంగీతం, గాయకులు, కొరియోగ్రఫీ (నృత్య రూపకల్పన), చేతి సంజ్ఞలు, ముఖ కవళికలను కలిపి భావాలను వ్యక్తపరుస్తారు. అయితే, పురాతన భారతీయ యుద్ధ కళలు, దక్షిణ భారతదేశ అథ్లెటిక్ సంప్రదాయాల నుండి కదలికలను కూడా కలుపుకోవడం కథకళి ప్రత్యేకత.[14] ప్రధానంగా హిందూ దేవాలయాలు, మఠాల పాఠశాలల్లో అభివృద్ధి చెందిన ఇతర భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాల మాదిరిగా కాకుండా, కథకళి కళారూపపు నిర్మాణం, వివరాలు హిందూ రాచరిక దర్బారులు, థియేటర్లలో అభివృద్ధి చెందాయి.[14][మూలాలు అవసరం]

జానపద కథలు, మతపరమైన ఇతిహాసాలు, హిందూ ఇతిహాసాలు, పురాణాలలోని ఆధ్యాత్మిక భావాలు కథకళి సాంప్రదాయ ఇతివృత్తాలు.[15] గాత్ర ప్రదర్శన సాంప్రదాయకంగా సంస్కృతీకరించబడిన మలయాళంలో జరుగుతుంది.[14] ఆధునిక కూర్పులలో, భారతీయ కథకళి బృందాలు మహిళా కళాకారులను కూడా కలుపుకున్నాయి.[16] అంతేకాక షేక్స్‌పియర్ రాసినటువంటి పాశ్చాత్య కథలు, నాటకాలను కూడా అనుసరించాయి.[17] 2011లో క్రైస్తవ సిద్ధాంతాన్ని వ్యక్తపరిచే ప్రదర్శన కేరళలో తొలిసారిగా ప్రదర్శించబడింది.[18]

ప్రదర్శన విధానం

[మార్చు]

కథకళి అనేది సంస్కృతీకరించబడిన మలయాళంలో వ్రాయబడిన అట్టకథ (అంటే "ప్రదర్శించబడిన కథ"[19]) అనే నాటకాల చుట్టూ నిర్మించబడింది.[19][20] ప్రదర్శనలోని "యాక్షన్", "డైలాగ్" భాగాలను గుర్తించడంలో సహాయపడే విధంగా ఈ నాటకాలు వ్రాయబడతాయి.[20] శ్లోక భాగం అనేది ఒక పద్యంలాగా, మూడవ వ్యక్తి స్థానంలో ఉండి (థర్డ్ పర్సన్‌లో) వ్రాయబడుతుంది – ఇది తరచుగా పూర్తిగా సంస్కృతంలో ఉంటుంది – ఇది కొరియోగ్రఫీలోని యాక్షన్ భాగాన్ని వివరిస్తుంది.[19][20] పద (Pada) భాగం సంభాషణ (డైలాగ్) భాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[20] నటులు ప్రదర్శన సమయంలో తమకు అనుగుణంగా మార్పులు చేసుకోవడానికి ఈ అట్టకథ వచనాలు ఎంతో వెసులుబాటు కల్పిస్తాయి. చారిత్రకంగా, ఈ నాటకాలన్నీ రామాయణం, మహాభారతం, భాగవత పురాణం వంటి హిందూ గ్రంథాల నుండి ఉద్భవించాయి.[21][22]

కథకళి కచేరీ (రిపర్టరీ) అనేది ఒక ఓపెరా తరహా ప్రదర్శన, ఇందులో ఒక పురాతన కథను ఆటవిడుపుగా నాటకీకరిస్తారు.[19] సాంప్రదాయకంగా కథకళి ప్రదర్శన చాలా సుదీర్ఘంగా ఉంటుంది, సంధ్యా సమయంలో ప్రారంభమై తెల్లవారుజాము వరకు కొనసాగుతుంది, మధ్యలో కళాకారులు, ప్రేక్షకులకు విశ్రాంతి కోసం విరామాలు ఉంటాయి.[19] కొన్ని నాటకాలు ప్రతిరోజూ సంధ్యా సమయంలో ప్రారంభమై చాలా రాత్రుల పాటు కొనసాగేవి. ఆధునిక ప్రదర్శనలు తక్కువ నిడివిని కలిగి ఉంటాయి. కూర్చునే ఏర్పాట్లతో కూడిన వేదిక సాధారణంగా ఆలయం వెలుపల బహిరంగ మైదానంలో ఉంటుంది, కానీ కొన్ని చోట్ల ఆలయ ప్రాంగణంలోనే నిర్మించిన కూత్తంబలం అని పిలువబడే ప్రత్యేక థియేటర్లను ఉపయోగిస్తారు.[23]

వేదిక ఎక్కువగా ఖాళీగా లేదా నాటకానికి సంబంధించిన కొన్ని వస్తువులతో మాత్రమే ఉంటుంది.[19] కూడియాట్టం నుండి వచ్చిన కలివిలక్కు (కళి అంటే నృత్యం; విలక్కు అంటే దీపం) అని పిలువబడే వస్తువు ఉంటుంది. రెండు సంప్రదాయాలలోనూ, కొబ్బరి నూనెలో ముంచిన మందపాటి వత్తితో పసుపు రంగు వెలుగును ఇచ్చే భారీ కలివిలక్కు ముందు ప్రదర్శన జరుగుతుంది.[23] సాంప్రదాయకంగా, విద్యుత్ రాకముందు, రాత్రిపూట ఈ ప్రత్యేకమైన పెద్ద దీపమే వెలుతురును ఇచ్చేది. నాటకం సాగుతున్న కొద్దీ, ప్రేక్షకులు వారు ఏమి వ్యక్తపరుస్తున్నారో చూడగలిగేలా నటులు-నృత్యకారులు ఈ దీపం చుట్టూ గుమిగూడుతారు.[23]

ఈ ప్రదర్శనలో నటులు-నృత్యకారులు ముందు భాగంలో ఉంటారు, కుడి వైపు (ప్రేక్షకుల ఎడమ వైపు) వెనుక భాగంలో వాయిద్యకారులు వారికి మద్దతు ఇస్తారు, అలాగే వేదిక ముందు భాగంలో గాయకులు ఉంటారు (చారిత్రకంగా మైక్రోఫోన్, స్పీకర్ల కాలం రాకముందు వారు పాడేది ప్రేక్షకులకు వినబడటానికి వీలుగా ఇలా ముందు కూర్చునేవారు).[19][23][note 1] సాధారణంగా, అన్ని పాత్రలను పురుష నటులు-నృత్యకారులే పోషిస్తారు, అయితే ఆధునిక ప్రదర్శనలలో, మహిళలను కూడా కథకళి సంప్రదాయంలోకి స్వాగతించారు.[16][19]

వస్త్రధారణ

[మార్చు]
కథకళి కళాకారుడు కె.జి. వాసుదేవన్ నాయర్

భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాలన్నింటిలోకెల్లా, కథకళిలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన వస్త్రధారణ ఉంటుంది, ఇందులో తలపాగాలు (కిరీటం), చొక్కాలు, ముఖానికి తొడుగులు, ప్రకాశవంతంగా పెయింట్ చేసిన ముఖాలు ఉంటాయి.[3][24][25] నాటకం కోసం కథకళి బృందం ముస్తాబవ్వడానికి సాధారణంగా సాయంత్రం కొన్ని గంటల సమయం పడుతుంది.[26][27] ప్రదర్శనల్లోని రంగులు, మేకప్ (అలంకరణ), లైట్లు, శబ్దాలు పిల్లలను ఆకర్షించడంతో, వస్త్రధారణ కథకళి ప్రాముఖ్యతను పెద్దలకే కాకుండా పిల్లలకు కూడా చేరువ చేసింది.[28]

మేకప్ (అలంకరణ) ఒక ఆమోదిత పద్ధతిని అనుసరిస్తుంది, ఇది దేవుళ్లు, దేవతలు, రాక్షసులు, రాక్షస స్త్రీలు, సాధువులు, జంతువులు, కథలోని ఇతర పాత్రలను ప్రేక్షకులు సులభంగా గుర్తించడానికి సహాయపడుతుంది.[29] కథకళిలో ఏడు ప్రాథమిక అలంకరణ రకాలను వాడుతారు, అవి పచ్చ (ఆకుపచ్చ), పళుప్పు (పండిన), కత్తి, కరి, తాడి, మినుక్కు, తెప్పు (ఎరుపు).[29] ఇవి శైలులను బట్టి, ముఖంపై పూసే బియ్యం పిండి, కూరగాయల రంగుల కలయికను బట్టి మారుతూ ఉంటాయి.[3][30] పెదాలకు ప్రకాశవంతమైన ముదురు ఎరుపు రంగును అద్ది, ముఖానికి పచ్చ (ఆకుపచ్చ) రంగు వేయడం అనేది కృష్ణుడు, విష్ణువు, రాముడు, యుధిష్ఠిరుడు, అర్జునుడు, నలుడు, తత్వవేత్తలైన రాజులు వంటి గొప్ప పాత్రలను, సాధువులను చిత్రీకరిస్తుంది.[31]

తాడి (ఎరుపు రంగు) దుశ్శాసనుడు వంటి దుష్ట స్వభావం గలవారిని సూచిస్తుంది.

కత్తి (కత్తి) పాత్రలు ఆకుపచ్చ రంగు ముఖంతో (వీరుడిగా వారి శౌర్యం లేదా నైపుణ్యాన్ని సూచిస్తుంది) చెంపలపై ఎర్రటి చుక్కలు లేదా గీతలు లేదా ఎర్రటి కత్తి లాంటి మీసాలు లేదా ఎర్రటి చారల గడ్డం (వారి దుష్ట స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది) కలిగి ఉంటాయి, కాగా మరికొన్ని పాత్రలకు ముఖం, గడ్డం పూర్తిగా ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి, రెండవది అత్యంత దుష్ట పాత్రలను సూచిస్తుంది.[32]

కరి (నలుపు) అనేది అటవీ ప్రాంతాలలో నివసించే వారు, వేటగాళ్లు, మధ్యస్థ పాత్రలకు సూచిక.[33] రాక్షస స్త్రీలు, మోసపూరిత పాత్రలకు కూడా నలుపు రంగు వేస్తారు కానీ వాటిలో ఎర్రటి గీతలు లేదా మచ్చలు ఉంటాయి.[33]

పసుపు రంగు సన్యాసులు, బిచ్చగాళ్లు, మహిళలకు సూచిక. లేత పసుపు, నారింజ లేదా కాషాయంతో కూడిన మినుక్కు (కాంతివంతంగా లేదా ప్రకాశిస్తూ ఉండటం) సీత, ద్రౌపది (పాంచాలి), మోహిని వంటి ఉన్నతమైన, సద్గుణాలు గల స్త్రీ పాత్రలకు ప్రతీక.[33] స్త్రీ పాత్రలు పోషించే పురుషులు కూడా తమ ఎడమవైపు ఒక కృత్రిమమైన కొప్పు పెట్టుకుని ఆ ప్రాంతంలో వాడుకలో ఉన్న శైలిలో దానిని అలంకరిస్తారు.[33] వెళ్ళ తాడి (తెల్ల గడ్డం) ఒక దైవిక జీవిని, హనుమంతుని వంటి సద్గుణ స్వభావం, చైతన్యం ఉన్నవారిని సూచిస్తుంది.[32] హిందూ పురాణాలలో దొరికే గరుడ, జటాయువు, హంస వంటి ప్రత్యేక పాత్రలకు తెప్పు వాడుతారు. ఇవి వార్తాహరులుగా లేదా వాహకములుగా పని చేస్తాయి, కానీ ఇతర వర్గాలకు సరిపోవు.[33] పాత్రల అంతర్గత స్వభావాన్ని ప్రస్ఫుటం చేయడానికి ఫేస్ మాస్క్‌లు, హెడ్‌గేర్‌ను (తలపాగాను) జతచేస్తారు. వస్త్రాల రంగులు సమాజం ఆమోదించిన నిశ్శబ్ద భావవ్యక్తీకరణ కోడ్‌ను పోలి ఉంటాయి.[34]

మినుక్కు, స్త్రీ పాత్ర

జర్రిల్లి అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ పాత్రల రకాలు ప్రాచీన హిందూ తత్వశాస్త్రమైన సాంఖ్య పద్ధతిలోని గుణ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.[35] ఈ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం, మూడు గుణాలు ఎల్లప్పుడూ ఉంటాయి, ఇవి ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు, జీవులలో ఉంటాయి.[36] ఈ మూడు 'గుణాలు' ఏమిటంటే 'సత్త్వం' (మంచితనం, నిర్మాణాత్మకమైన, సామరస్యపూర్వకమైన, సద్గుణశీలమైన), 'రజస్' (ఆవేశం, లక్ష్యం లేని చర్య, చురుకైన, అహంకారపూరితమైన), 'తమస్' (చీకటి, విధ్వంసక, అస్తవ్యస్తమైన, దుష్టత్వం). హిందూ ప్రపంచ దృక్పథం ప్రకారం, ఈ మూడు 'గుణాలు' (మంచి, చెడు, చురుకుదనం) అందరిలోనూ, అన్నింటిలోనూ ఉంటాయి, కానీ వాటి నిష్పత్తి మాత్రం మారుతూ ఉంటుంది.[36][37][38] ఈ గుణాల కలయిక ఒక వ్యక్తి లేదా వస్తువు పాత్రను నిర్వచిస్తుంది,[36] కథకళిలోని వేషధారణ, ముఖాల రంగులు తరచుగా నటులు-నృత్యకారులకు సంక్లిష్టతను, లోతును ఇవ్వడానికి వివిధ రంగుల కోడ్‌లను కలుపుతాయి.[35][39]

అలంకరణ

[మార్చు]

కథకళిలో, చుట్టి (ചുട്ടി) అని పిలువబడే మేకప్ (అలంకరణ) ప్రతీకాత్మకమైనది, కళాత్మకమైనది. ఇది కేవలం అలంకరణకు మించినది; వివిధ రకాల పాత్రలను సూచించడానికి, వేరు చేయడానికి రంగులు, నమూనాలను జాగ్రత్తగా రూపొందించారు.

  • ఆకుపచ్చ (പച്ച): ఈ మూల రంగు రాజులు, దైవిక జీవులు, ఆదర్శ నాయకులు వంటి సద్గుణాలను మూర్తీభవించే ఉన్నతమైన, వీరోచిత పాత్రలను సూచిస్తుంది.
  • ఎరుపు, నలుపు రంగుల మేళవింపు (കത്തി, കരി): వీటిని ప్రతినాయక లేదా రాక్షస పాత్రలను చిత్రించడానికి ఉపయోగిస్తారు. కత్తి (కత్తి) పాత్రలు ప్రతినాయకులు లేదా అహంకారపూరితమైన విలన్లు, కాగా కరి (నలుపు) రాక్షసులను లేదా అడవుల్లో నివసించే దుష్ట జీవులను సూచిస్తుంది.
  • లేత పసుపు లేదా నారింజ (മിനുക്കു): సాధారణంగా స్త్రీ పాత్రలు లేదా సాధువులకు వర్తించే ఈ రంగు మృదుత్వాన్ని, ఆధ్యాత్మికతను, అంతర్గత శాంతిని సూచిస్తుంది.

నటన

[మార్చు]
నాట్యశాస్త్రంలో పేర్కొన్న తొమ్మిది ముఖ కవళికలలో 'శృంగారం' ఒకటి

అనేక శాస్త్రీయ భారతీయ కళల మాదిరిగానే, కథకళిలో కొరియోగ్రఫీ ఎంత ముఖ్యమో నటన కూడా అంతే ముఖ్యం. వేదికపై ప్రదర్శించడానికి అత్యంత కష్టమైన శైలులలో ఇది ఒకటని చెబుతారు. యువ కళాకారులు వేదికపై ప్రదర్శన ఇచ్చే అవకాశం పొందడానికి ముందు చాలా సంవత్సరాల పాటు వారి పాత్రల కోసం సన్నద్ధమవుతారు. నటులు "సంకేత భాష"లో మాట్లాడతారు, పాత్ర పలికే సంభాషణలు చేతి సంజ్ఞలు (ముద్రల) ద్వారా వ్యక్తపరుస్తారు, కాగా భావోద్వేగాలు, మానసిక స్థితిని ముఖం, కంటి కదలికల ద్వారా చూపిస్తారు.[19] అదే సమయంలో, నేపథ్య గాయకులు వాద్య బృందం దరువులకు తగ్గట్టుగా లయబద్ధంగా నాటకాన్ని పాడుతూ, మొత్తాన్ని ఒకే రకమైన శబ్ద రూపంగా మారుస్తారు.[19]

నాట్య శాస్త్రం, హస్త లక్షణదీపిక వంటి పురాతన సంస్కృత గ్రంథాలు చేతి సంజ్ఞలు లేదా ముద్రల గురించి చర్చిస్తాయి. భారతదేశంలోని ఇతర శాస్త్రీయ నృత్యాల మాదిరిగా కాకుండా, కథకళి హస్త లక్షణదీపికను అత్యంత సన్నిహితంగా అనుసరిస్తుంది.[19]

కథకళిలో 24 ముఖ్య ముద్రలు, అనేక ఇతర చిన్న ముద్రలు ఉన్నాయి.[3][40] నవరసాలు అని పిలువబడే తొమ్మిది ముఖ కవళికలు ఉన్నాయి, నాటకంలోని పాత్ర మానసిక స్థితిని వ్యక్తపరచడానికి ప్రతి నటుడు తన విద్యలో భాగంగా ముఖ కండరాల నియంత్రణ ద్వారా వీటిపై పట్టు సాధిస్తాడు.[40] నాట్య శాస్త్రం వంటి పురాతన సంస్కృత గ్రంథాలలో నవరసాల వెనుక ఉన్న సిద్ధాంతం వివరించబడింది, అయితే ఇవి కొన్నిసార్లు వేర్వేరు పేర్లతో పిలవబడతాయి, ఇతర భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాలలో కూడా ఇవి కనిపిస్తాయి. కథకళిలో నవరసాలు క్రింది విధంగా తొమ్మిది భావాలను (భావోద్వేగాలను) వ్యక్తపరుస్తాయి:

  1. శృంగారం రతిని (ప్రేమ, ఆనందం, ఉల్లాసం) వ్యక్తపరుస్తుంది
  2. హాస్యం హాసాని (హాస్య, నవ్వు, వెక్కిరించడం) వ్యక్తపరుస్తుంది
  3. కరుణ శోకాన్ని (దీనమైన, విచారకరమైన) వ్యక్తపరుస్తుంది
  4. రౌద్రం క్రోధాని (కోపం, ఆవేశం) వ్యక్తపరుస్తుంది
  5. వీరం ఉత్సాహాని (ఉత్సాహం, వీరోచితం) వ్యక్తపరుస్తుంది
  6. భయానకం భయాని (భయం, ఆందోళన, దిగులు) వ్యక్తపరుస్తుంది
  7. బీభత్సం జుగుప్సను (అసహ్యం, విరక్తి) వ్యక్తపరుస్తుంది
  8. అద్భుతం విస్మయాని (అద్భుతం, ఆశ్చర్యం, కుతూహలం) వ్యక్తపరుస్తుంది
  9. శాంతం సమాని (శాంతి, ప్రశాంతత) వ్యక్తపరుస్తుంది.[41]
భారతదేశంలోని ఎనిమిది శాస్త్రీయ నృత్యాలలో కథకళి ఒకటి[42]
కొట్టక్కల్ ఆర్యవైద్యశాల వారికీ చెందిన విశ్వంభర దేవాలయ ప్రాంగణంలో psv నాట్యసంఘం వారు నిర్వహించిన నరసింహ ప్రహ్లాద అనే కథాకళి నృత్య రూపకం వీడియో

క్రమం

[మార్చు]

కథకళి ప్రదర్శన సాధారణంగా కళాకారులు తమ వాయిద్యాలను ట్యూన్ చేయడం, దరువులతో వామప్ చేయడంతో ప్రారంభమవుతుంది, ఇది కళాకారులు సిద్ధమవుతున్నారని, సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయని వచ్చే ప్రేక్షకులకు సూచిస్తుంది. కచేరీలో వరుస ప్రదర్శనలు ఉంటాయి. మొదట తోడయం, పురప్పాడు ప్రదర్శనలు వస్తాయి, ఇవి నైపుణ్యం, స్వచ్ఛమైన కదలికలను నొక్కిచెప్పే ప్రాథమిక 'స్వచ్ఛమైన' నృత్యాలు.[43] తోడయం అనేది తెర వెనుక, పూర్తిగా అలంకరణ లేకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది, కాగా పురప్పాడు తెర లేకుండా, పూర్తి అలంకరణలో ప్రదర్శించబడుతుంది.[43]

కథకళిలో కృష్ణ వేషం (కళామండలం శివదత్[44])

నృత్య-నాటకంలో భాగమైన ప్రదర్శనలోని భావవ్యక్తీకరణ భాగాన్ని నాలుగు రకాలుగా విభజించారు: కలశం (ప్రధానమైనది, అత్యంత సాధారణమైనది), ఇరట్టి (ప్రత్యేకమైనది, యుద్ధ సంబంధిత చెంపత లయతో వాడుతారు), తోంకరం (ఇరట్టిని పోలి ఉంటుంది కానీ వేరే సంగీతం ఉంటుంది), నలమిరట్టి (నిష్క్రమణల కోసం లేదా నాటకంలోని అధ్యాయాల మధ్య లింక్ కోసం ఉపయోగిస్తారు).[43]

కథకళి వేదికపై పాత్రల ప్రవేశం పలు రకాలుగా ఉండొచ్చు. ఈ పద్ధతుల్లో చాలావరకు ఇతర ప్రధాన భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కనిపించవు. కథకళి అనేక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తుంది:

  1. స్పెషల్ ఎఫెక్ట్స్ లేదా తెర లేకుండా నేరుగా రావడం
  2. ప్రేక్షకుల మధ్య నుండి రావడం, ఇది ప్రేక్షకులను భాగస్వాములను చేసే పద్ధతి. కథకళి సాధారణంగా రాత్రిపూట జరిగే ప్రదర్శన కాబట్టి కాగడాలు పట్టుకునే వారు ముందు నడుస్తుంటారు
  3. నొక్కు లేదా తిరశీల లేదా తిరనొక్కు అని పిలువబడే టీజ్ అండ్ సస్పెన్స్ (ఉత్కంఠభరిత) పద్ధతి, ఇక్కడ తెరను ఉపయోగించడం ద్వారా పాత్ర నెమ్మదిగా వెల్లడవుతుంది.[45] దాగి ఉన్న, ప్రమాదకరమైన ఉద్దేశ్యాలు ఉన్న పాత్రల కోసం "టీజ్" పద్ధతిని సాధారణంగా వాడుతారు.[45]

పాటలు, సంగీత వాయిద్యాలు

[మార్చు]
కథకళిలోని మూడు రకాల డ్రమ్ములు (వాద్యాలు): మద్దళం (ఎడమ), చెండ, ఇడక్క (కుడి)

ఈ నాటకం పద్యాల రూపంలో ఉంటుంది, ఇవి మీటర్, లిరికల్ (లయాత్మకంగా) ఉంటాయి. వీటిని గాయకులు వివిధ రాగాలలో, సంగీతంతో పాడుతారు, వేదికపై నృత్య-నటనతో సమకాలీకరిస్తారు. గాయకులు కేవలం వాక్యాలను పలికించడమే కాకుండా, వారి గొంతును మార్చడం ద్వారా సందర్భాన్ని వివరించడానికి, పాత్ర అంతర్గత స్థితిని వ్యక్తీకరించడానికి సహాయపడతారు. ఉదాహరణకు, కోపాన్ని పదునైన, పెద్ద గొంతుతో వ్యక్తీకరిస్తారు, కాగా వేడుకోవడాన్ని విచారకరమైన స్వరంతో వ్యక్తీకరిస్తారు.

కథకళి ప్రదర్శనలో సంగీతం కేంద్ర స్థానంలో ఉంటుంది. ఇది ఆ దృశ్యానికి తగిన మానసిక స్థితిని కల్పిస్తుంది, భావోద్వేగాలను రగిలిస్తుంది.[46] ఇది నటులు-నృత్యకారులు కొరియోగ్రఫీ, దృశ్యాలను ప్రదర్శించే లయను కూడా నిర్దేశిస్తుంది. క్లిఫోర్డ్, బెట్టీ ప్రకారం, దృశ్యం లోని మానసిక స్థితి, ఇతివృత్తానికి అనుగుణంగా ఉండే కొన్ని ప్రధాన సంగీత నమూనాలు: చెంపడ (ఇది అత్యంత సాధారణమైనది, డిఫాల్ట్‌గా ఉండేది, ఇది మంచి, చెడుల మధ్య జరిగే యుద్ధాలు, పోరాటాలతో సహా వివిధ భావోద్వేగాలకు వర్తిస్తుంది, అలాగే ఒక దృశ్యాన్ని ముగించడానికి కూడా వాడుతారు); చెంప సంగీతం (ఉద్రిక్తత, వివాదం, ప్రేమికుల మధ్య లేదా పోటీ పడుతున్న ఆలోచనల మధ్య అసమ్మతిని చిత్రీకరిస్తుంది); పంచారి (కత్తిని పదును పెట్టడం వంటి అసహ్యకరమైన, సన్నాహక చర్యల కోసం); త్రిపుట (సాధువులు, ఉపాధ్యాయులకు సంబంధించిన ఆలోచింపజేసే దృశ్యాల కోసం); అదంత (రాజులు లేదా దైవిక జీవులతో కూడిన దృశ్యాల కోసం); మురి అదంత సంగీత శైలి (హాస్యభరితమైన, తేలికపాటి లేదా వీరోచిత లేదా కోపంతో కూడిన చర్యతో కూడిన వేగంగా కదిలే దృశ్యాల కోసం).

కథకళిలో అనేక సంగీత వాయిద్యాలను వాడుతారు. మద్దళం (బారెల్ ఆకారం), చెండ (వంగిన కర్రలతో వాయించే స్థూపాకార డ్రమ్), ఇడక్క (స్త్రీ పాత్రలు ప్రదర్శించినప్పుడు మ్యూట్ చేయబడిన, శ్రావ్యమైన స్వరాలతో వాయించే ఇసుకగడియారం ఆకారపు డ్రమ్) అనే మూడు ప్రధాన డ్రమ్ములు ఇందులో కనిపిస్తాయి.

సాంప్రదాయ నాటకాలు

శ్రీరామ పట్టాభిషేకం కథకళి

అట్టకథ అని పిలువబడే ఐదు వందల కంటే ఎక్కువ కథకళి నాటకాలు ఉన్నాయి, వీటిలో చాలా వరకు 20వ శతాబ్దానికి ముందు వ్రాయబడినవి.[47] వీటిలో దాదాపు నాలుగు డజన్ల నాటకాలను చురుకుగా ప్రదర్శిస్తున్నారు.[48] జర్రిల్లి అభిప్రాయం ప్రకారం ఈ నాటకాలు అధునాతన సాహిత్య రచనలు, కేవలం ఐదుగురు రచయితలు మాత్రమే రెండింటి కంటే ఎక్కువ నాటకాలను వ్రాశారు.[48] 17వ శతాబ్దం చివరలో ఉన్న ఉన్నాయి వారియార్, తన చిన్న జీవిత కాలంలో నాలుగు నాటకాలను రచించారు, ఇవి సాంప్రదాయకంగా కథకళి నాటక రచయితలలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైనవిగా పరిగణించబడతాయి. సాధారణంగా, అతని నాలుగు నాటకాలు నాలుగు రాత్రుల పాటు ప్రదర్శించబడతాయి, ఇవి నలుడు, దమయంతికి సంబంధించిన పౌరాణిక హిందూ ప్రేమ కథకు సంబంధించినవి.[48] నల-దమయంతి కథకు క్రీస్తుపూర్వం 1వ సహస్రాబ్ది నాటి గ్రంథాలలో మూలాలు ఉన్నాయి, ఇది మహాభారతంలో కనిపిస్తుంది, అయితే కథకళి నాటక రూపం పాత్రలను, వాటి అంతర్గత స్థితులను, భావోద్వేగాలను పాత గ్రంథాల కంటే చాలా ఎక్కువగా అభివృద్ధి చేస్తుంది.[48]

సాంప్రదాయ కథకళి నాటకంలో సాధారణంగా రెండు అనుసంధానిత భాగాలు ఉంటాయి, మూడవ వ్యక్తిలో ఉండే శ్లోకాలు (Shlokas), మొదటి వ్యక్తిలో ఉండే పదాలు (Padams). శ్లోకాలు సంస్కృతంలో ఉండి, దృశ్యంలోని చర్యను వివరిస్తాయి, కాగా పదాలు నటులు అర్థం చేసుకుని నటించడానికి మలయాళం (సంస్కృతీకరించబడిన మలయాళం)లో ఉండే సంభాషణలు.[19] పదం మూడు భాగాలను కలిగి ఉంటుంది: పల్లవి (చరణం), అనుపల్లవి (ఉపచరణం), చరణం (పాదం), ఇవన్నీ నాట్య శాస్త్రం వంటి పురాతన సంస్కృత గ్రంథాలలో వివరించిన మానసిక స్థితి, సందర్భం ఆధారంగా పురాతన రాగాలలో ఒకదానికి కూర్చబడతాయి.[19][49] చారిత్రకంగా నాటక ప్రదర్శనలో, నటుడు-నృత్యకారుడు తన పాత్రను పోషిస్తుండగా, గాయకులు పంక్తులను పదేపదే పాడుతున్నప్పుడు నటుడు ప్రతి పదాన్ని రెండుసార్లు ప్రదర్శించేవాడు.[49]

సాంప్రదాయ నాటకాలు సుదీర్ఘంగా ఉండేవి, చాలా నాటకాలు రాత్రంతా ప్రదర్శించేలా వ్రాయబడేవి, రామాయణం, మహాభారతం ఆధారంగా వ్రాసిన కొన్ని నాటకాలు వరుసగా చాలా రాత్రుల పాటు ప్రదర్శించడానికి ఉద్దేశించబడినవి. అయితే, ప్రహ్లాద చరిత్రం వంటి ఇతర నాటకాలు నాలుగు గంటలలోపు ప్రదర్శించేలా రూపొందించబడ్డాయి.[50] ఆధునిక నిర్మాణాలు ఈ పౌరాణిక నాటకాలలోని భాగాలను సంగ్రహించాయి, వీటిని సాధారణంగా 3 నుండి 4 గంటలలోపు ప్రదర్శిస్తారు.[51]

ఉప శాఖలు, ఆధునిక మార్పులు

[మార్చు]

కథకళి నేటికీ దాని సాంప్రదాయ పద్ధతుల్లో ప్రదర్శించబడుతోంది, అలాగే యూరోపియన్ క్లాసిక్స్, షేక్స్‌పియర్ నాటకాల ఆధారంగా ప్రయోగాత్మక నాటకాలు కూడా ఉన్నాయి. మిగ్యుయెల్ డి సెర్వాంటెస్,[52] జోహన్ వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ వాన్ గోథే, విలియం షేక్స్‌పియర్ వంటి వారి కథలు, పురాణాలను ఇతర సంస్కృతుల నుండి స్వీకరించి ఇటీవలి ప్రదర్శనలు రూపొందించారు.[17][53]

శైలులు: సంప్రదాయం

[మార్చు]

కథకళికి సంప్రదాయం అని పిలువబడే విలక్షణమైన నాటక వివరణ, నృత్య ప్రదర్శన శైలులు ఉన్నాయి. ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి బదిలీ అయ్యే గురుకుల వ్యవస్థ కారణంగా ఇవి కొంతవరకు అభివృద్ధి చెందాయి.[54] 19వ శతాబ్దం నాటికి, కేరళలో ఇటువంటి అనేక శైలులు వాడుకలో ఉన్నాయి, వీటిలో రెండు ప్రధాన శైలులు స్పష్టంగా రూపుదిద్దుకుని ఆధునిక యుగంలో కూడా మనుగడ సాగిస్తున్నాయి.[54][55]

ఈ రెండింటిలో ఒకటైన కిడంగూర్ శైలి, ట్రావెన్‌కోర్‌లో అభివృద్ధి చెందింది. ఇది కూడియాట్టం చేత బలంగా ప్రభావితమైంది, అదే సమయంలో రామానాట్టం, కల్లాడిక్కోటన్ మూలకాలను కూడా కలిగి ఉంది.[56] ఉత్రం తిరునాల్ మహారాజా (1815-1861) పోషణలో నలనూన్ని దీనిని సృష్టించాడని సాంప్రదాయకంగా చెబుతారు.[56]

రెండవదైన కల్లూవళి శైలి, సెంట్రల్ కేరళలోని పాలక్కాడ్ (ఒలప్పమన్న మన)లో అభివృద్ధి చెందింది.[57] ఇది పాత కప్లింగదన్, కల్లాడిక్కోటన్ ప్రదర్శన కళల కలయిక.[54][55] ఇది సాంప్రదాయకంగా ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలోని (సుమారు 1850) ఉన్నిరి పణిక్కర్‌కు ఆపాదించబడింది. ప్రదర్శన కళల పాఠశాల అయిన కేరళ కళామండలంలో ఇది ప్రధాన శైలిగా స్థిరపడింది.[54]

శిక్షణా కేంద్రాలు, పురస్కారాలు

[మార్చు]
కథకళి అధ్యయనాలకు కేరళ కళామండలం ఒక ప్రధాన కేంద్రం.

[58] సాంప్రదాయకంగా కథకళి అనేది ఒక గురువు-శిష్యులు (గురుకుల[59]) ఆధారిత శిక్షణా విధానం ద్వారా ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి కొనసాగుతున్న కళ.[28] కళాకారుల కుటుంబాలు తమ స్వంత ఉమ్మడి కుటుంబాల నుండి, కొన్నిసార్లు కుటుంబం వెలుపలి నుండి ఆశాజనకమైన ప్రతిభ గలవారిని ఎంచుకునేవారు. వర్ధమాన కళాకారుడు సాధారణంగా విద్యార్థిగా తన గురువుతో ఉంటూ కుటుంబ సభ్యుడిలా వ్యవహరించబడతాడు.[28] గురువు విద్యార్థికి సైద్ధాంతిక, ఆచరణాత్మక శిక్షణ రెండింటినీ అందిస్తాడు, శిష్యుడు అధికారిక ప్రదర్శనలలో గురువుతో పాటు వెళతాడు.[28] ఆధునిక కాలంలో, వృత్తిపరమైన పాఠశాలలు విద్యార్థులకు కథకళిలో శిక్షణ ఇస్తున్నాయి. త్రివేండ్రం మార్గి పాఠశాల వంటి కొన్నింటిలో వివిధ కోర్సులకు ఒకే ఉపాధ్యాయుడు ఉంటే, కేరళ కళామండలం పాఠశాల వంటి ఇతర పాఠశాలల్లో విద్యార్థులు వివిధ ఉపాధ్యాయుల నుండి విషయాలను నేర్చుకుంటారు.[28] కథకళి పాఠశాలలు ఇప్పుడు భారతదేశం అంతటా, అలాగే పశ్చిమ ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో కనిపిస్తున్నాయి.[28]

ఒక సాధారణ కథకళి శిక్షణా కేంద్రం విద్యార్థుల కోసం ఆడిషన్‌లను నిర్వహిస్తుంది. ఈ ఆడిషన్‌లలో ఆరోబిక్, చురుకైన వేదిక ప్రదర్శన కోసం అవసరమైన ఆరోగ్యం, శారీరక దృఢత్వం, శరీర వశ్యత, లయను గ్రహించే సామర్థ్యాలను పరిశీలిస్తారు. ప్రదర్శన కళల పట్ల విద్యార్థికి ఉన్న ఆసక్తిని తెలుసుకోవడానికి ఒక ఇంటర్వ్యూ కూడా ఉంటుంది.[60] సాధారణ కథకళి కోర్సులో శారీరక దృఢత్వం, రోజువారీ వ్యాయామాలు,[61] కండరాలను తీర్చిదిద్దడానికి, పెరుగుతున్న శరీరాన్ని బలోపేతం చేయడానికి యోగా, శరీర మర్దన,[62] అలాగే అధ్యయనాలు, నృత్య సాధనలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.[60] ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయం ప్రకారం, యువ విద్యార్థులు తమ విద్యా సంవత్సరాన్ని తమ గురువుకు తమలపాకులతో పాటు కొన్ని నాణేలను ప్రతీకాత్మక బహుమతులుగా ఇవ్వడం ద్వారా ప్రారంభిస్తారు. అదే సమయంలో గురువు విద్యార్థికి కౌపీనాన్ని, స్వాగతాన్ని, ఆశీర్వాదాలను ఇస్తాడు.[60]

కథకళిలో ఇప్పటికీ పురుషుల ఆధిపత్యమే ఎక్కువ. కానీ 1970ల నుండి, మహిళలు కూడా గుర్తించదగిన స్థాయిలో ఈ కళారూపంలోకి ప్రవేశించారు. సెంట్రల్ కేరళలోని టెంపుల్ టౌన్ త్రిపుణితురలో మహిళా బృందం (త్రిపుణితుర కథకళి కేంద్రం లేడీస్ ట్రూప్) ఒకటి ఉంది. వీరు కథకళిని ప్రదర్శిస్తారు. వారి కృషికి గానూ జాతీయ పురస్కారమైన నారీ శక్తి పురస్కారం కూడా అందుకున్నారు.[63][note 2]

నృత్యకారులు

[మార్చు]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 2008-09-24. Retrieved 2008-09-13.
  2. ↑ James G. Lochtefeld (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M. The Rosen Publishing Group. pp. 358–359. ISBN 978-0-8239-3179-8.
  3. 1 2 3 4 Constance Jones; James D. Ryan (2006). Encyclopedia of Hinduism. Infobase Publishing. p. 230. ISBN 978-0-8160-7564-5.
  4. 1 2 Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. pp. 25–29, 37, 49–56, 68, 88–94, 133–134. ISBN 978-0-415-13109-4.
  5. 1 2 3 Natalia Lidova 2014.
  6. ↑ Tarla Mehta 1995, pp. xxiv, 19–20.
  7. ↑ Wallace Dace 1963, p. 249.
  8. ↑ Emmie Te Nijenhuis 1974, pp. 1–25.
  9. ↑ Kapila Vatsyayan 2001.
  10. ↑ Guy L. Beck (2012). Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition. University of South Carolina Press. pp. 138–139. ISBN 978-1-61117-108-2. Quote: "A summation of the signal importance of the Natyasastra for Hindu religion and culture has been provided by Susan Schwartz, "In short, the Natyasastra is an exhaustive encyclopedic dissertation of the arts, with an emphasis on performing arts as its central feature. It is also full of invocations to deities, acknowledging the divine origins of the arts and the central role of performance arts in achieving divine goals (...)".
  11. ↑ Coormaraswamy and Duggirala (1917). "The Mirror of Gesture". Harvard University Press. p. 4.; అలాగే 36వ అధ్యాయం చూడండి
  12. ↑ Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. pp. xi, 3. ISBN 978-0-415-13109-4.
  13. ↑ Mahinder Singh (1972). "Kathakali". Interscæna, Acta Scænographica. 2. Scénografický ústav v Praze: 1–17.
  14. 1 2 3 4 Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. pp. 22–25, 191. ISBN 978-0-415-13109-4.
  15. ↑ Phillip B. Zarrilli (2000). Kathakali Dance-drama: Where Gods and Demons Come to Play. Routledge. p. 3. ISBN 978-0-415-13109-4., Quote: "Like most traditional modes of storytelling and performance in India, Kathakali plays enact one or more episodes from regional versions of the pan-Indian religious epics (Ramayana and Mahabharata) and Puranas."
  16. 1 2 3 Cheris Kramarae; Dale Spender (2004). Routledge International Encyclopedia of Women: Global Women's Issues and Knowledge. Routledge. pp. 295–296. ISBN 978-1-135-96315-6.
  17. 1 2 Daugherty, Diane (2005). "The Pendulum of Intercultural Performance: Kathakalī King Lear at Shakespeare's Globe". Asian Theatre Journal. 22 (1). Johns Hopkins University Press: 52–72. doi:10.1353/atj.2005.0004. S2CID 161340863.
  18. ↑ "Kathakali makes Christian debut". 16 July 2011.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Peter J. Claus; Sarah Diamond; Margaret Ann Mills (2003). South Asian Folklore: An Encyclopedia : Afghanistan, Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka. Routledge. pp. 57, 332–333. ISBN 978-0-415-93919-5.
  20. 1 2 3 4 Farley P. Richmond; Darius L. Swann; Phillip B. Zarrilli (1993). Indian Theatre: Traditions of Performance. Motilal Banarsidass. pp. 326–328. ISBN 978-81-208-0981-9.
  21. ↑ Kevin J. Wetmore, Jr.; Siyuan Liu; Erin B. Mee (8 May 2014). Modern Asian Theatre and Performance 1900-2000. Bloomsbury Academic. pp. 196–197. ISBN 978-1-4081-7720-4.
  22. ↑ Philip Zarrilli 1984, p. 59.
  23. 1 2 3 4 Phillip Zarrilli 2000, pp. 49–50.
  24. ↑ Phillip Zarrilli 2000, pp. 53–56.
  25. ↑ Janelle G. Reinelt; Joseph R. Roach (2007). Critical Theory and Performance. University of Michigan Press. pp. 110–111. ISBN 978-0-472-06886-9.
  26. ↑ Richard Schechner (2010). Between Theater and Anthropology. University of Pennsylvania Press. pp. 17–18. ISBN 978-0-8122-0092-8.
  27. ↑ Phillip Zarrilli 2000, pp. 57–58.
  28. 1 2 3 4 5 6 Farley P. Richmond; Darius L. Swann; Phillip B. Zarrilli (1993). Indian Theatre: Traditions of Performance. Motilal Banarsidass. pp. 318–319. ISBN 978-81-208-0981-9.
  29. 1 2 Phillip Zarrilli 2000, p. 53.
  30. ↑ Phillip Zarrilli 2000, pp. 50–58.
  31. ↑ Phillip Zarrilli 2000, pp. 53–54.
  32. 1 2 Phillip Zarrilli 2000, p. 54.
  33. 1 2 3 4 5 Phillip Zarrilli 2000, p. 55.
  34. ↑ Phillip Zarrilli 2000, pp. 54–55.
  35. 1 2 Phillip Zarrilli 2000, pp. 55–57.
  36. 1 2 3 James G. Lochtefeld, Guna, in The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M, Vol. 1, Rosen Publishing, ISBN 978-0-8239-3179-8, page 265
  37. ↑ M Innes-Brown and S Chatterjee (1999), The Relevance of the Guna Theory in the Congruence of Eastern Values and Western Management Practice, Journal of Human Values, 5(2), pages 93-102
  38. ↑ N Pani (2009), Hinduism, in Handbook of Economics and Ethics (Editors: Jan Peil and Irene Staveren), Edward Elgar, ISBN 978-1-84542-936-2, 216-221
  39. ↑ Alice Boner (1996). Kathakali. Museum Rietberg (Zürich). pp. 36–38. OCLC 603847011.
  40. 1 2 Phillip Zarrilli 2000, pp. 73–79, 93.
  41. ↑ Philip Zarrilli 1984, p. 134.
  42. ↑ "kathakali kalamandalam sivadath in 2025". Pinterest (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-08-10.
  43. 1 2 3 Phillip Zarrilli 2000, p. 62.
  44. ↑ Sivadath. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
  45. 1 2 Philip Zarrilli 1984, p. 166.
  46. ↑ Phillip Zarrilli 2000, p. 61.
  47. ↑ Philip Zarrilli 1984, pp. 59–60.
  48. 1 2 3 4 Philip Zarrilli 1984, p. 60.
  49. 1 2 Phillip Zarrilli 2000, pp. 41–44.
  50. ↑ Philip Zarrilli 1984, p. 61.
  51. ↑ Philip Zarrilli 1984, pp. 61–62.
  52. ↑ "Don Quijote viaja a la India en 'Kijote Kathakali'". El Norte de Castilla (in యూరోపియన్ స్పానిష్). 2016-07-25. Retrieved 2021-02-20.
  53. ↑ Farley P. Richmond; Darius L. Swann; Phillip B. Zarrilli (1993). Indian Theatre: Traditions of Performance. Motilal Banarsidass. p. 327. ISBN 978-81-208-0981-9.
  54. 1 2 3 4 Philip Zarrilli 1984, pp. 26–27.
  55. 1 2 D. Appukuttan Nair, Ayyappa K. Paniker 1993, pp. 35–38.
  56. 1 2 Philip Zarrilli 1984, p. 26.
  57. ↑ "The Treasure Chest of Cultural Patronage". webindia123.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-04-18.
  58. ↑ Nambudiri, Haripriya (2017-07-20). "The woman's role in Kathakali". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2020-01-30.
  59. ↑ Philip Zarrilli 1984, pp. 75–76.
  60. 1 2 3 Farley P. Richmond; Darius L. Swann; Phillip B. Zarrilli (1993). Indian Theatre: Traditions of Performance. Motilal Banarsidass. pp. 320–321. ISBN 978-81-208-0981-9.
  61. ↑ Richard Schechner (2010). Between Theater and Anthropology. University of Pennsylvania Press. pp. 213–218. ISBN 978-0-8122-0092-8.
  62. ↑ Richard Schechner (2010). Between Theater and Anthropology. University of Pennsylvania Press. pp. 100–102. ISBN 978-0-8122-0092-8.
  63. ↑ "Nari Shakti Awardees - Tripunithura Kathakali Kendram Ladies Troupe, Kerela | Ministry of Women & Child Development". wcd.nic.in. Retrieved 2021-02-20.
  1. ↑ మైక్రోఫోన్, స్పీకర్లతో కూడిన ఆధునిక ప్రదర్శనలలో కొన్నిసార్లు గాయకులను వెనుక భాగంలో ఉంచుతారు.
  2. ↑ మహిళా నటులు-నృత్యకారులను కలుపుకున్న లేదా ప్రోత్సహించిన ఇతర భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యాలకు, కథకళికి మధ్య ఉన్న ముఖ్యమైన తేడాలలో లింగ ప్రత్యేకత (కేవలం పురుషులు మాత్రమే ప్రదర్శించడం) ఒకటి.[16]

మూలాధారాలు

[మార్చు]

బయటి లింకులు

[మార్చు]

Media related to కథాకళి at Wikimedia Commons

వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కథాకళి&oldid=4933337" నుండి వెలికితీశారు