లోక్సభలో సభా నాయకుడు
| లోక్సభలో సభా నాయకుడు | |
|---|---|
 భారత జాతీయ చిహ్నం | |
 | |
| విధం | హిజ్ ఎక్సలెన్సీ |
| రకం | పార్లమెంటరీ నాయకుడు |
| స్థితి | మెజారిటీ పార్టీ పార్లమెంటరీ చైర్మన్ |
| సభ్యుడు | లోక్సభ |
| ఎవరికి రిపోర్టు చేస్తారు | భారత పార్లమెంటు |
| స్థానం | లోక్సభ |
| నామినేట్ చేసినవారు | లోక్సభ మెజారిటీ పార్లమెంటరీ పార్టీ లోక్సభ సభ్యులు |
| నియమించినవారు | భారత రాష్ట్రపతి లోక్సభలో పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ నియమించే వ్యక్తి సామర్థ్యం ఆధారంగా, పార్లమెంటరీ సమావేశం ద్వారా |
| కాలవ్యవధి | అధ్యక్షుని అభీష్టం మేరకు]] లేదా లోక్సభలో పార్లమెంటరీ పార్టీ విశ్వాసం మేరకు లోబడి త్వరగా రద్దు చేయకపోతే 5 సంవత్సరాలు కాలిక పరిమితులు పేర్కొనబడలేదు |
| ఏర్పాటు | 1952 మే |
| చేపట్టిన మొదటి వ్యక్తి | జవహర్లాల్ నెహ్రూ (1952–1964) |
| అనధికారిక పేర్లు | ప్రధానమంత్రి (పదవిదారుడు ప్రభుత్వ అధిపతి అయితే) |
| ఉపపదవి | ఖాళీ |
| జీతం | ₹3,30,000 (US$4,100) నెలకు (భత్యాలను మినహాయించి) |
లోక్సభలో సభా నాయకుడు లోక్సభలో మెజారిటీని కలిగి ఉన్న పార్టీ పార్లమెంటరీ చైర్పర్సన్, సభలో ప్రభుత్వ వ్యవహారాలకు బాధ్యత వహిస్తారు. ప్రధానమంత్రి లోక్సభ సభ్యుడు కాకపోతే, వారు సభా నాయకుడిని నియమించవచ్చు.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]లోక్సభలో పదిహేడు మంది వ్యక్తులు (2025 జూన్ నాటికి) సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. వీరిలో పన్నెండు మంది వ్యక్తులు (గుల్జారీలాల్ నందాతో సహా) ప్రధానమంత్రులుగా, సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. 1951 సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత జవహర్లాల్ నెహ్రూ సభకు మొదటి నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
అతను 1964లో మరణించే వరకు సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. అతని మరణానంతరం, తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి గుల్జారీలాల్ నందా కొంతకాలం సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. తాత్కాలిక ప్రధాన మంత్రి లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు.
1966లో ప్రధానమంత్రిగా ఇందిరాగాంధీ నియామకం తర్వాత రాజ్యసభ సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. అందువల్ల పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి సత్య నారాయణ్ సిన్హాను లోక్సభలో సభా నాయకుడుగా నియమించారు. 1967 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో లోక్సభకు ఎన్నికైన తర్వాత, సిన్హా స్థానంలో గాంధీ నియమితులయ్యారు. అందువల్ల సిన్హా ప్రధానమంత్రి కాని సభా నాయకుడు అయ్యారు.
ప్రధాన మంత్రులు మొరార్జీ దేశాయ్, చరణ్ సింగ్, ఇందిరా గాంధీ, రాజీవ్ గాంధీ, వి.పి. సింగ్, చంద్రశేఖర్, పి.వి. నరసింహారావు, అటల్ బిహారీ వాజ్పేయిలు కూడా సభా నాయకులుగా పనిచేశారు. 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత, కొత్తగా నియమితులైన ప్రధాన మంత్రి పి.వి. నరసింహారావు పార్లమెంటులోని రెండు సభలకు ఎన్నిక కాలేదు. 1991 నవంబరులో జరిగిన ఉప ఎన్నికలో నంద్యాల నుండి లోక్సభ సభ్యుడిగా ప్రధానమంత్రి నరసింహారావు ఎన్నికయ్యే వరకు విద్యా మంత్రి అర్జున్ సింగ్ సభా నాయకుడుగా పనిచేశారు.
జనతాదళ్ ప్రధానులు హెచ్.డి. దేవెగౌడ, ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్ రాజ్యసభ సభ్యులుగా ఉన్నారు. అందువల్ల రైల్వే మంత్రి రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్, మంత్రివర్గంలో సీనియర్ సభ్యుడు కావడంతో, ఇద్దరు ప్రధానుల కింద సభా నాయకుడుగా పనిచేశారు. అదేవిధంగా, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ 2004 నుండి 2014 వరకు తన ప్రధానమంత్రి పదవిలో రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
కేంద్ర మంత్రివర్గంలో అత్యంత సీనియర్ మంత్రి ప్రణబ్ ముఖర్జీ 2004 నుండి భారత రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైన తర్వాత 2012లో లోక్సభకు రాజీనామా చేసే వరకు సభా నాయకుడిగా పనిచేశారు. అతని తర్వాత హోంమంత్రి సుశీల్కుమార్ షిండే సభా నాయకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
ప్రస్తుత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ 2014 నుండి సభా నాయకుడిగా పనిచేస్తున్నారు.
లోక్సభలో సభా నాయకుల జాబితా
[మార్చు]- కీ
- † హత్యకు గురయ్యారు లేదా పదవిలో ఉండగా మరణించారు
| లోక్సభ | చిత్తరువు | పేరు (జననం – మరణం) నియోజకవర్గం |
పదవీకాలం | నిర్వహించిన మంత్రి పదవులు | రాజకీయ పార్టీ | ప్రభుత్వం | ప్రధాన మంత్రి | స్పీకరు (పదవీ కాలం) | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1వ | దస్త్రం:Jawaharlal Nehru, 1947.jpg | జవహర్లాల్ నెహ్రూ (1889–1964) ఫూల్పూర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1952 మే 13 |
1957 ఏప్రిల్ 4 |
12 సంవత్సరాలు, 14 రోజులు | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | నెహ్రూ II | స్వయంగా | జి.వి.మావలాంకర్ (1952–1956) |
||||
| ఎం.ఎ.అయ్యంగార్ (1956–1957, 1957–1962) |
|||||||||||||
| 2వ | 1957 ఏప్రిల్ 5 |
1962 మార్చి 31 |
నెహ్రూ III | ||||||||||
| 3వ | 1962 ఏప్రిల్ 2 | 1964 మే 27 [†] |
నెహ్రూ IV | హుకం సింగ్ (1962–1967) |
|||||||||
|
గుల్జారీలాల్ నందా (1898–1998) సబర్కంటా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1964
మే 27 |
1964
జూన్ 9 |
13 రోజులు | నందా I | స్వయంగా | |||||||
.jpg)
|
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి (1904–1966) అలహాబాద్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1964 జూన్ 9 |
1966 జనవరి 11 [†] |
1 సంవత్సరం, 216 రోజులు | శాస్త్రి | స్వయంగా | |||||||
|
|
గుల్జారీలాల్ నందా (1898–1998) సబర్కంటా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1966 జనవరి 11 | 1966 జనవరి 24 |
13 రోజులు | నందా II | స్వయంగా | |||||||
|
సత్య నారాయణ్ సిన్హా[a] (1900–1983) దర్భంగా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1966 ఫిబ్రవరి 14 |
1967 మార్చి 3 |
1 సంవత్సరం, 17 రోజులు | ఇందిర I | ఇందిరా గాంధీ | |||||||
| 4వ | 
|
ఇందిరా గాంధీ(1917–1984) రాయ్బరేలి (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1967 మార్చి 14 |
1970 డిసెంబరు 27 |
3 సంవత్సరాలు, 288 రోజులు |
(1967–1969) (1970) (1970–1973) (1975)} |
స్వయంగా | నీలం సంజీవరెడ్డి (1967–1969) |
|||||
| గుర్దియాల్ సింగ్ ధిల్లాన్ (1969–1971, 1971–1975) |
|||||||||||||
| 5వ | 1971 మార్చి 15 |
1977 జనవరి 18 |
ఇందిర II | ||||||||||
| బలి రామ్ భగత్ (1976–1977) |
|||||||||||||
| 6వ | .jpg)
|
మొరార్జీ దేశాయ్ (1896–1995) సూరత్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1977 మార్చి 23 |
1979 జూలై 28 |
2 సంవత్సరాలు, 127 రోజులు |
(1977, 1979) (1978–1979) |
జనతా పార్టీ | దేశాయ్ | స్వయంగా | నీలం సంజీవరెడ్డి (1977) |
|||
| కె. ఎస్. హెగ్డే (1977–1980) |
|||||||||||||
.jpg)
|
చరణ్ సింగ్ (1902–1987) బాగ్పట్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1979 జూలై 28 |
1979 ఆగస్టు 22 |
25 రోజులు | జనతా పార్టీ (సెక్యులర్) | చరణ్ సింగ్ | స్వయంగా | ||||||
| 7వ |
|
ఇందిరా గాంధీ (1917–1984) మెదక్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1980 జనవరి 10 |
1984[†] అక్టోబరు 31 |
4 సంవత్సరాలు, 295 రోజులు |
(1980–1982) (1984) |
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | ఇందిర III | స్వయంగా | బలరామ్ జాఖర్ (1980–1989) |
|||
.jpg)
|
రాజీవ్ గాంధీ (1944–1991) అమేథి (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1984 అక్టోబరు 31 |
1984 డిసెంబరు 31 1984 |
61 రోజులు |
(1984–1985, 1987–1988) (1985–1987) (1987)} |
రాజీవ్ | స్వయంగా | ||||||
| 8వ | 1984 డిసెంబరు 31 |
1989 నవంబరు 27 |
4 సంవత్సరాలు, 331 రోజులు | ||||||||||
| 9వ | .jpg)
|
విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్ (1931–2008) ఫతేపూర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1989 డిసెంబరు 2 |
1990 నవంబరు 10 |
343 రోజులు |
(1989) |
జనతాదళ్ | వీ. పీ. సింగ్ | స్వయంగా | రబీ రాయ్ (1989–1991) |
|||
|
చంద్ర శేఖర్ (1927–2007) బల్లియా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1990 నవంబరు 10 |
1991 మార్చి 13 |
123 రోజులు |
(1990) |
సమాజ్వాది జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ) | చంద్రశేఖర్ | స్వయంగా | |||||
| 10వ | .jpg)
|
అర్జున్ సింగ్[b] (1930–2011) సత్నా (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1991 జూలై 10 |
1991 నవంబరు 20 |
133 రోజులు | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | రావు | పి. వి. నరసింహారావు | శివరాజ్ పాటిల్ (1991–1996) |
||||
(2).jpg)
|
పి. వి. నరసింహారావు(1921–2004) నంద్యాల (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1991 డిసెంబరు 6 |
1996
మే 10 |
4 సంవత్సరాలు, 156 రోజులు |
(1992–1993) (1993–1996) (1995–1996) |
స్వయంగా | |||||||
| 11వ | .jpg)
|
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి (1924–2018) లక్నో (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1996
మే 16 |
1996
జూన్ 1 |
16 రోజులు | భారతీయ జనతా పార్టీ | వాజ్పేయి1 | స్వయంగా | పి. ఎ. సంగ్మా (1996–1998) |
||||
|
రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్[c] (1946–2020) హాజీపూర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1996 జూన్ 11 |
1997 డిసెంబరు 4 |
1 సంవత్సరం, 176 రోజులు |
(1996) |
జనతాదళ్ | దేవెగౌడ | హెచ్. డి. దేవెగౌడ | |||||
| గుజ్రాల్ | ఐ.కె.గుజ్రాల్ | ||||||||||||
| 12వ |
|
అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి (1924–2018) లక్నో (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
1998 మార్చి 19 |
1999 ఏప్రిల్ 26 |
1 సంవత్సరం, 38 రోజులు |
(1998) (1998)
(1998–1999) (2002) (2003–2004) |
భారతీయ జనతా పార్టీ | వాజ్పేయి II | స్వయంగా | జి. ఎం. సి. బాలయోగి (1998–1999, 1999–2002) |
|||
| 13వ | 1999 అక్టోబరు 13 |
2004 ఫిబ్రవరి 6 |
4 సంవత్సరాలు, 116 రోజులు | వాజ్పేయి III | |||||||||
| మనోహర్ జోషి (2002–2004) |
|||||||||||||
| 14వ | 
|
ప్రణబ్ ముఖర్జీ[d] (1935–2020) జాంగీపూర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
2004 మే 25 |
2009 మే 18 |
4 సంవత్సరాలు, 358 రోజులు |
(2004–2006) (2006–2009) (2009–2012) |
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | మన్మోహన్ సింగ్ I | మన్మోహన్ సింగ్ | సోమనాథ్ ఛటర్జీ (2004–2009) |
|||
| 15వ | 2009 జూన్ 3 |
2012 జూన్ 26 |
3 సంవత్సరాలు, 23 రోజులు | మన్మోహన్ సింగ్ II | మీరా కుమార్ (2009–2014) |
||||||||
|
సుశీల్ కుమార్ షిండే[e] (జననం 1941) షోలాపూర్ (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
2012 ఆగస్టు 3 [2] |
2014
మే 18 |
1 సంవత్సరం, 288 రోజులు | |||||||||
| 16వ | 
|
నరేంద్ర మోదీ (జననం 1950) వారణాసి (పార్లమెంటు సభ్యుడు) |
2014 మే 26 |
2019
మే 24 |
11 సంవత్సరాలు, 291 రోజులు |
(2014) |
భారతీయ జనతా పార్టీ | మోదీ I | స్వయంగా | సుమిత్రా మహాజన్ (2014–2019) |
|||
| 17వ | 2019 మే 30 |
2024
జూన్ 4 |
మోదీ II | ఓం బిర్లా (2019– ప్రస్తుతం అధికారంలో ఉన్నారు) |
|||||||||
| 18వ | 2024 జూన్ 4 |
అధికారంలో ఉన్నారు | మోదీ III | ||||||||||
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- లోక్సభ స్పీకర్
- లోక్సభ డిప్యూటీ స్పీకర్
- రాజ్యసభలో సభా నాయకుడు
- లోక్సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
- రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
- లోక్సభ సెక్రటరీ జనరల్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Lok Sabha". /legislativebodiesinindia.nic.in. Archived from the original on 21 May 2014. Retrieved 26 July 2014.
- ↑ "Sushil Kumar Shinde is new Lok Sabha Leader of the House". 3 August 2012. Archived from the original on 25 October 2022. Retrieved 25 October 2022.
ఇతర మూలాలు
[మార్చు]- ↑ During this period, Prime Minister Indira Gandhi was member of Rajya Sabha.
- ↑ Arjun Singh served as the Leader of the House in the Lok Sabha after the constitution of the 10th Lok Sabha until the election of Prime Minister P. V. Narasimha Rao as a member of the Lok Sabha in bye-election in November 1991.
- ↑ During this period, Prime Ministers H. D. Deve Gowda and Inder Kumar Gujral were members of Rajya Sabha.
- ↑ During this period, Prime Minister Manmohan Singh was member of Rajya Sabha.
- ↑ Sushilkumar Shinde became the Leader of the House in 2012 after the election of Pranab Mukherjee as the President of India.