గేలక్సీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ఎన్.జి.సి. 4414, సర్పిలాకార గేలక్సీ, హబుల్ టెలీస్కోపు తీసిన చిత్రం.
హబుల్ టెలీస్కోపు చిత్రం. సోంబ్రెరో సర్పిలాకార గేలక్సీ.
నక్షత్ర విస్ఫోట (Messier 82) గేలక్సీ. హబుల్ టెలీస్కోపు చిత్రం.[1] నక్ష్రత్రం పుట్టుక.


గేలక్సీ (ఆంగ్లం : Galaxy) ఓ ఘనమైన గురుత్వాకర్షక వర్తుల విధానం, ఇందులో కోటానుకోట్ల నక్షత్రాలు, అంతర్ నక్షత్ర యానకం ఐన వాయువు మరియు అంతరిక్ష ధూళి మరియు చీకటి పదార్థం గలవు.[2][3] గేలక్సీ అనే పేరుకు మూలం గ్రీకు భాష పదం 'గేలక్సియాస్' [γαλαξίας], అర్థం "పాలతోకూడిన" గేలక్సీ, (పాలపుంతలో లాగ). ఈ గేలక్సీల పరిధి మరుగుజ్జు వీటిలో కనీసం ఓ కోటి నక్షత్రాల [4] (107) నుండి రాకాసులు వెయ్యికోట్ల నక్షత్రాలను కలిగి వుంటాయి.[5] (1012) ఈ నక్షత్రాలన్నీ ఓ అత్యధిక గరిమ గల కేంద్రకం చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ వుంటాయి. ఈ గేలక్సీలలో నక్షత్ర కుటుంబాలూ వుంటాయి, నక్షత్ర కూటమి మరియు అనేక అంతర్ నక్షత్ర మేఘాలు వుంటాయి. మన సూర్యుడు, పాలపుంత గేలక్సీ లోని ఒక నక్షత్రం; మన సౌరమండలము లో భూమి మరియు ఇతర గ్రహాలు సూర్యుని చుట్టూ పరి భ్రమిస్తూ ఉంటాయి.

చారిత్రకంగా గేలక్సీలు తమ ఆకారాన్ని బట్టి గుర్తింపబడ్డాయి, వాటి ఆకారాలు శాస్త్రీయంగా, క్రింది విధంగా గుర్తింప బడ్డాయి :

విశ్వం లో దాదాపు 100 బిలియన్ల గేలక్సీలు గలవు. మనం వీక్షించగలిగే విశ్వంలో (1011) గేలక్సీలు గలవు.[8] దాదాపు గేలక్సీలు 1,000 నుండి 100,000 పార్సెక్లు గల వ్యాసం గలిగి వుంటాయి. [5] మరియు మిలియన్ల పార్సెక్కుల దూరాలనూ గలిగి వుంటాయి.[9] అంతర్ గేలక్సీ అంతరాళం (Intergalactic space) లేదా గేలక్సీలకు మధ్య దూరం, సాధారణంగా వాయువు, సరాసరి సాంద్రత, ఒక ఘనపు మీటరుకు ఒక అణువు తో నింపబడివుంటుంది.[10] సాధారంగా గేలక్సీల 90% గరిమ చీకటి పదార్థం తో నింపబడివుంటుందని భావిస్తాం. శాస్త్రవేత్తల వీక్షణాల ఆధారంగా ఇంకనూ భావించడమేమంటే, ఈ గేలక్సీలకు మధ్య కాలబిలం లేదా బ్లాక్ హోల్లు వుండవచ్చునని.[11]

నామ రూపాలు[మార్చు]

హబుల్ వర్గీకరణ్ ప్రకారం E వర్తులాకార; S సర్పిలాకార; SB అసర్పిలాకార గేలక్సీ.[a]

గేలక్సీ, గ్రీకు పదంనుండి పుట్టినది. అంతరిక్ష సాహిత్యంలో 'గేలక్సీ' అనే పదము, మనముంటున్న పాలపుంత గేలక్సీ కొరకు ఉపయోగిస్తారు.[12]


వీక్షణ చరిత[మార్చు]

మనముంటున్న గేలక్సీ, లేదా పాలపుంత గేలక్సీని శాస్త్రవేత్తలు, వీక్షకులూ, క్షుణ్ణంగా అనేక యుగాలుగా వీక్షిస్తూ నిర్దిష్టమైన సమాచారాన్ని క్రోడీకరించారు. మరియు వీటికి శాస్త్రీయ నామాలు పెట్టారు.

పాలపుంత[మార్చు]

చూడండి : పాలపుంత.

1785 లో విలియమ్ హెర్షెల్ సూచించిన పాలపుంత. ఇందులో నక్షత్రాల సాంఖ్యక ఆధారం అతిముఖ్యం. సౌరమండలం మధ్యలో వున్నట్లు భావింపబడినది.

విలియం హెర్షెల్, మొదటి సారిగా పాలపుంత గురించి విపులంగా వర్ణించాడు. మరియు మనం నివసిస్తున్న సౌరకుటుంబం లేదా సౌరమండలము, దీని మధ్యలో వున్నట్టుగా అభివర్ణించాడు.[13][14]

ఇతర నెబ్యూలా లు[మార్చు]

సుడిగుండ గేలక్సీ చిత్రం, 1845 లో విలియం పార్సన్స్ మరియు లార్డ్ రోసె లు గీచారు.

18వ శతాబ్దపు ఆఖరులో, చార్లెస్ మెస్సియర్, 109 కాంతివంతమైన నెబ్యూలాల జాబితా తయారు చేశాడు. తరువాత విలియమ్ హెర్షెల్ చే 5,000 నెబ్యూలాల జాబితా తయారు చేశాడు.[15] 1845 లో, లార్డ్ రాస్సె, ఓ కొత్త దూరదర్శిని (టెలీస్కోపు) ను తయారుచేసి, వర్తులాకార మరియు సర్పిలాకార నెబ్యూలాల మధ్య తేడాలు తెలుపగలిగాడు.[16]

1917 లో, హెర్బర్ కుర్టిస్, ఎస్.ఆండ్రోమిడే నెబ్యూలాను మహా ఆండ్రోమిడా లో కనుగొన్నాడు. [17]

మహా ఆండ్రోమిడా నెబ్యూలా చిత్రం 1899 లో తీసినది. తరువాత దీనికి ఆండ్రోమిడా గేలక్సీ అని పేరు పెట్టారు.

నవీన శోధనలు[మార్చు]

1944 లో హెండ్రిక్ సీ.వాన్ డె, మైక్రోవేవ్ రేడియేషన్ గురించి చెప్పాడు. [18] ఈ రేడియేషన్ 1951 లో గమనించబడినది. ఈ రేడియేషన్ వలన గేలక్సీల అధ్యయనం చాలా సుళువైంది. డాప్లర్ షిఫ్ట్ మరియు ధూళి సంగ్రహణ వలన దీనిపై ప్రభావం తక్కువ. [19] అభివృద్ధి చెందిన రేడియో టెలీస్కోపుల ద్వారా, ఇతర గేలక్సీలలో గల హైడ్రోజన్ ను సైతం, కనుగొనవచ్చును.

పలు రకాలు మరియు ఆకారాలు[మార్చు]

గేలక్సీలు ప్రధానంగా మూడు రకాలు: వర్తులాకార, సర్పిలాకార, మరియు అనాకార గేలక్సీలు. వీటి ఆకారాలను నిర్ణయించే వర్గీకరణలను 'హబుల్ సీక్వెన్స్' అని అంటారు. ఇవి వీక్షణాలపై మాత్రమే ఆధారపడి వుంటుంది. ఇంకా పలువిషయాలు లెక్కలోకి తీసుకుంటారు, అవి, 'నక్షత్రాల పుట్టుక' రేటు (నక్షత్రాల విస్ఫోటక గేలక్సీలు), 'కేంద్రకాలలో క్రియాశీలత' (క్రియాశీలక గేలక్సీలలో).[7]

వర్తులాకార[మార్చు]

వర్తులాకార గేలక్సీలు రాక్షసాకారాలలో వుంటాయి. ఇవి అతి పెద్ద గేలక్సీలు. ఈ రకం గేలక్సీలు ఏర్పడుటకు కారణం 'గేలక్సీల ఆకర్షణ' వల ఏకమై పెద్ద గేలక్సీలేర్పడుట అని భావిస్తున్నారు. ఈ ఏకీకరణ వలన రెండు లేదా అంతకన్నా ఎక్కువ గేలక్సీలు మమేకమైనపుడు, ఢీకొనడాలు మరియు మమేకాలు, ప్రళయపాతాలుగా వుంటాయని భావిస్తారు.[20] నక్షత్రవిస్ఫోట గేలక్సీలు వీటికి ఉదాహరణ అని, గేలక్సీల ఢీకొనడాల వలన వర్తులాకార గేలక్సీలు ఏర్పడుటకు సహాయ పడుతాయి[21]

సర్పిలాకార[మార్చు]

సర్పిలాకార గేలక్సీలలో పరిభ్రమిస్తున్న నక్షత్రాల పళ్ళెం మరియు అంతర్-నక్షత్ర మాధ్యమం, వీటితో పాటు ప్రాచీన నక్షత్రాల సమూహం వుంటాయి. ఇవి బయటివైపు విస్తరిస్తూ వుంటుంది. హబుల్ వర్గీకరణ అనుసారం వీటిని S, మరియు (a, b, లేదా c) తో సూచిస్తారు.[22]

ఎన్.జీ.సీ. 1300, బార్‌డ్ గేలక్సీకు ఉదాహరణ. సౌజన్యం:హబుల్ టెలీస్కోపు నాసా.

ఇతర రూపాలు[మార్చు]

హోగ్స్ వస్తువు, రింగ్ గేలక్సీ కు ఉదాహరణ. నాసా వారిచే హబుల్ టెలీస్కోపు చే తీయబడిన చిత్రం.

ప్రత్యేక గేలక్సీలు, గేలక్సీల రూపాంతరాలు. వీటికి చక్కటి ఉదాహరణ రింగ్ గేలక్సీలు లేదా గుండ్రటి గేలక్సీలు. ఇవి ఇతర గేలక్సీలతో పోటుపాటుల సంబంధాలు కలిగివుంటాయి. వీటిలో రింగులలాంటి నక్షత్రాలుంటాయి. సర్పిలాకార గేలక్సీల గుండా చిన్న చిన్న గేలక్సీలు చొచ్చుకొని పోయినపుడు ఈ రింగ్ గేలక్సీలు ఏర్పడుతాయి.[23]

మరుగుజ్జులు[మార్చు]

పెద్ద పద్ద వర్తులాకార గేలక్సీలు విశ్వంలో ప్రాముఖ్యతలను సంతరించుకొన్ననూ, చాలా గేలక్సీలు మరుగుజ్జులే. ఈ గేలక్సీలు పాలపుంతలో నూరవ వంతు మాత్రమే వుంటాయి. ఈ చిన్న గేలక్సీలు కొన్ని బిలియన్ల నక్షత్రాలను మాత్రమే కలిగివుంటాయి.[24]

The Antennae Galaxies are undergoing a collision that will result in their eventual merger. Credit:Hubble Space TelescopeNASA/ESA.
A jet of particles is being emitted from the core of the elliptical radio galaxy M87. Credit:Hubble Space TelescopeNASA/ESA.

ఇవీ చూడండి[మార్చు]

నోట్స్[మార్చు]

  1. ^ Galaxies to the left side of the Hubble classification scheme are sometimes referred to as "early-type", while those to the right are "late-type".
  2. ^ The term "field galaxy" is sometimes used to mean an isolated galaxy, although the same term is also used to describe galaxies that do not belong to a cluster but may be a member of a group of galaxies.

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Happy Sweet Sixteen, Hubble Telescope!". NASA. April 24 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  2. L. S. Sparke, J. S. Gallagher III (2000). Galaxies in the Universe: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-59704-4. 
  3. Hupp, E.; Roy, S.; Watzke, M. (August 21, 2006). "NASA Finds Direct Proof of Dark Matter". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-17. 
  4. "Unveiling the Secret of a Virgo Dwarf Galaxy". ESO. May 3 2000. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-03. 
  5. 5.0 5.1 "Hubble's Largest Galaxy Portrait Offers a New High-Definition View". NASA. February 28 2006. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-03. 
  6. Hoover, Aaron (June 16, 2003). "UF Astronomers: Universe Slightly Simpler Than Expected". Hubble News Desk. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-05. 
  7. 7.0 7.1 Jarrett, T.H. "Near-Infrared Galaxy Morphology Atlas". California Institute of Technology. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-09. 
  8. Mackie, Glen (February 1 2002). "To see the Universe in a Grain of Taranaki Sand". Swinburne University. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-12-20. 
  9. D. Gilman. "The Galaxies: Islands of Stars". NASA WMAP. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  10. "Galaxy Clusters and Large-Scale Structure". University of Cambridge. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-15. 
  11. D. Finley, D. Aguilar (November 2 2005). "Astronomers Get Closest Look Yet At Milky Way's Mysterious Core". National Radio Astronomy Observatory. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  12. Koneãn˘, Lubomír. "Emblematics, Agriculture, and Mythography in The Origin of the Milky Way" (PDF). Academy of Sciences of the Czech Republic. Archived from the original on 2006-06-20. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-05. 
  13. Marschall, Laurence A. (October 21, 1999). "How did scientists determine our location within the Milky Way galaxy--in other words, how do we know that our solar system is in the arm of a spiral galaxy, far from the galaxy's center?". Scientific American. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-12-13. 
  14. Kuhn, Karl F.; Koupelis, Theo (2004). In Quest of the Universe. Jones and Bartlett Publishers. ISBN 0-7637-0810-0. 
  15. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; our_galaxy అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  16. Abbey, Lenny. "The Earl of Rosse and the Leviathan of Parsontown". The Compleat Amateur Astronomer. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-04. 
  17. Heber D. Curtis (1988). "Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 100: 6. 
  18. Tenn, Joe. "Hendrik Christoffel van de Hulst". Sonoma State University. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-05. 
  19. M. López-Corredoira, P. L. Hammersley, F. Garzón, A. Cabrera-Lavers, N. Castro-Rodríguez, M. Schultheis, T. J. Mahoney (2001). "Searching for the in-plane Galactic bar and ring in DENIS". Astronomy and Astrophysics 373: 139–152. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-01-08. 
  20. "Galaxies". Cornell University. October 20 2005. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  21. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; elliptical అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  22. Smith, Gene (March 6 2000). "Galaxies — The Spiral Nebulae". University of California, San Diego Center for Astrophysics & Space Sciences. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-11-30. 
  23. R. A. Gerber, S. A. Lamb, D. S. Balsara (1994). "Ring Galaxy Evolution as a Function of "Intruder" Mass". Bulletin of the American Astronomical Society 26: 911. 
  24. S. Phillipps, M. J. Drinkwater, M. D. Gregg, J. B. Jones (2001). "Ultracompact Dwarf Galaxies in the Fornax Cluster". The Astrophysical Journal 560 (1): 201–206. 

General references:

  • Dickinson, Terence (2004). The Universe and Beyond (4th ed.). Firefly Books Ltd. ISBN 1-55297-901-6. 
  • James Binney, Michael Merrifield (1998). Galactic Astronomy. Princeton University Press. ISBN 0-691-00402-1. 
Commons-logo.svg
వికీమీడియా కామన్స్‌లో కి సంబంధించిన మీడియా ఉంది.

బయటి లింకులు[మార్చు]

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=గేలక్సీ&oldid=1291733" నుండి వెలికితీశారు