భూమి

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
'భూమి' Astronomical symbol of Earth
A color image of Earth, as seen from Apollo 17
Famous "Blue Marble" photograph of Earth, taken from Apollo 17
Orbital characteristics
Epoch J2000.0[note 1]
అపహేళి: 152,097,701 km
1.0167103335 AU
పరీహేళి: 147,098,074 km
0.9832898912 AU
Semi-major axis: 149,597,887.5 km
1.0000001124 AU
Eccentricity: 0.016710219
Orbital period: 365.256366 days
1.0000175 yr
సగటు orbital speed: 29.783 km/s
107,218 km/h
Inclination: 1°34'43.3"[1]
to Invariable plane
Longitude of ascending node: 348.73936°
Argument of perihelion: 114.20783°
ఉపగ్రహాలు: 1 (the Moon)
Physical characteristics
సగటు పరిధి: 6,371.0 km[2]
Equatorial radius: 6,378.1 km[3]
ధృవాల radius: 6,356.8 km[4]
Surface area: 510,072,000 km²[5][6][note 2]

148,940,000 km² land  (29.2 %)

361,132,000 km² water (70.8 %)
ఘనపరిమాణం: 1.0832073×1012 km3
భారము: 5.9736×1024 kg[7]
సరాసరి సాంద్రత: 5.5153 g/cm3
Equatorial surface gravity: 9.780327 m/s²[8]
0.99732 g
Escape velocity: 11.186 km/s 
Sidereal rotation period: 0.99726968 d[9]
23h 56m 4.100s
Rotation velocity at equator: 1,674.4 km/h (465.1 m/s)
అక్షాంశ వాలు: 23.439281°
Albedo: 0.367[7]
ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత:
   Kelvin
   Celsius
min mean max
184 K 287 K 331 K
−89 °C 14 °C 57.7 °C
విశేషాలు: Terrestrial, Terran, Telluric, Tellurian, Earthly
పర్యావరణం
ఉపరితల పీడనం: 101.3 kPa (MSL)
Composition: 78.08% Nitrogen (N2)
20.95% Oxygen (O2)
0.93% Argon
0.038% Carbon dioxide
About 1% water vapor (varies with climate)[7]

భూమి సూర్యుడి నుండి మూడవ గ్రహం మరియు సౌర వ్యవస్థలో అతి పెద్ద వ్యాసం, ద్రవ్యరాశి మరియు సాంద్రత గల గ్రహం. భూమిని ప్రపంచం , నీలి గ్రహం మరియు టెర్రా' అని కూడా అంటారు.


భూమి మనుషులతో సహా లక్షలాది జీవరాశులకు,[10] నిలయం. మొత్తం విశ్వంలో జీవం ఉన్న ప్రదేశం భూమి మాత్రమే. భూగోళం 4.54 లక్ష కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం,[11][12][13][14] ఆవిర్భవించింది మరియు దాని ఉపరితలంపై జీవం లక్ష కోట్ల సంవత్సరాల క్రితమే కనిపించింది. అప్పటినుండి, భూమి యొక్క జీవావరణం దాని వాతావరణాన్ని మరియు ఇతర అజీవ పరిస్థితులను మార్చివేసి జీవం వ్యాపించటానికి మరియు ఓజోన్ పొర ఏర్పడటానికి తోడ్పడింది. ఓజోన్ పొర మరియు భూమి యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రం ప్రమాదకర కిరణాలను అడ్డుకొని జీవులను కాపాడుతాయి. భూమి యొక్క భౌతిక లక్షణాలు, దాని చరిత్ర మరియు కక్ష్య ప్రాణులు నిలదొక్కుకోడానికి సహాయం చేసాయి. మన ప్రపంచం మరో 1.5 లక్ష కోట్ల సంవత్సరాల పాటు జీవించడానికి అనుకూలంగా ఉంటుందని అంచనా. ఆతర్వాత, సూర్యుని అతి ప్రకాశం వల్ల జీవావరణం నశించిపోతుంది.[15]


భూగోళం యొక్క బాహ్య పొరను ఎన్నో ఫలకాలుగా లేదా టెక్టోనిక్ ప్లేట్లుగా విభజించవచ్చు. ఆ పొరలు ఎన్నో లక్షల సంవత్సరాలుగా ఉపరితలంపై ప్రయాణిస్తూ వస్తున్నాయి. భూమి మీద దాదాపు 71 శాతం ఉపరితలం ఉప్పునిటితో కప్పబడి ఉంది మరియు మిగిలిన భాగంలో ఖండాలు మరియు ద్వీపాలు ఉన్నాయి. జీవానికి అవసరమైన ద్రవరూపంలోని నీరు వేరే ఏ గ్రహంలోను కనుగొనబడలేదు. ఎందుకంటే ఇతర గ్రహాలు మిక్కిలి వేడిగా లేదా చల్లగా ఉంటాయి. అయినా పూర్వం అంగారక గ్రహంపై ద్రవ నీరు ఉండినట్లు నిర్ధారించబడింది మరియు అది ఇప్పుడు కూడా ఉండే అవకాశాలు ఉన్నాయి. చూడండి:

  • Malik, Tariq (2007-03-02). "Rover reveals Mars was once wet enough for life". Space.com (via MSNBC). సంగ్రహించిన తేదీ 2007-08-28. 
  • "Simulations Show Liquid Water Could Exist on Mars". Daily Headlines (University of Arkansas). 2005-11-07. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-08-08. </ref>[note 3] భూమి యొక్క అంతర్భాగం ఎప్పుడు చురుగ్గా ఉంటూ, ఒక మందమైన ఘన పదార్ధపు మాంటిల్, అయస్కాంత కక్షను ఏర్పాటు చేసే ద్రవ పదర్దపు భాహ్య కోర్, మరియు ఘన పదార్ధపు లోపలి కోర్ ను ఏర్పాటు చేస్తుంది.


భూమి విశ్వంలోని సూర్యుడు మరియు చంద్రుని వంటి ఇతర గ్రహాలు, పదార్ధాలతో కలిసి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం, భూగోళం తన చుట్టూ తను తిరగడానికి పట్టే సమయం కంటే అది సూర్యుని చుట్టూ ఒకసారి భ్రమించడానికి పట్టే సమయం సుమారు 366.26 రెట్లు. ఈ సమయాన్ని సంవత్సరం అంటారు, ఇది 365.26 రోజులకి సమానం. భూమి యొక్క కక్ష్య తిరుగుతూ 23.4° లంబంగా గ్రహ మార్గం వైపు వంగి ఉంటుంది[16]]]దీనివల్ల భూ గ్రహంపై కాలాలు ఏర్పడతాయి, ఇవి సంవత్సరం పొడుగునా మారుతూ ఉంటాయి. భూమికి ఉన్న సహజ ఉపగ్రహం చంద్రుడు ఒక్కటే, అది 4.53 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం గ్రహమార్గం వైపు పయనించడం మొదలు పెట్టింది. ఇది సముద్రంలో అలలు రావడానికి కారణం అవుతూ, భూ గ్రహం సూర్యుని చుట్టూ తిరగడాన్ని తగ్గిస్తుంది. 4.1 మరియు 3.8 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం, ఉల్కలు ఒకదానితో మరొకటి ఢీకొనడం వల్ల భూమి ఉపరితలంపై కొన్ని మార్పులు సంభవించాయి.


మినరల్స్ మరియు బయోస్పియర్లో ఉన్న పదార్ధాలు, మనుషులు కావలసిన అవసరాలను తీర్చడానికి ఉపయోగ పడుతున్నాయి. భూమ్మీద నివసిస్తున్న వారందరూ గుంపుగా 200 సోవరిన్ రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. అందులో వారు రెండు రాజ్యముల మధ్య రాయబారము, వర్తక వ్యాపారములు, ప్రయణములు మరియు సరిహద్దును కాపాడే సైనికులను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. మనుషులు భూమి గురించి చాలా ఆలోచనలు చేసారు, వాటిలో ప్రధానమైనవి భూమిని దేవతగా పూజించడం, భూమి అంత సమానంగా ఉంటుందని, భూమి విశ్వం మధ్యలో ఉంటుందని అంచనా వేసారు. భూమి అన్ని కలగలిసిన పర్యావరణంగా గుర్తించారు. దానికి ఒక నాయకత్వం ఉండాలి అని కూడా ఆలోచనలు చేసారు.


కాలక్రమానుసారం[మార్చు]

శాస్త్రవేత్తలు భూగ్రహం ఆవిర్భావానికి సంబంధించిన విషయాలను చాలా లోతుగా అధ్యాయనం చేసారు.సౌర వ్యవస్థ 4.5672 ± 0.0006 నూరు కోట్ల సంవస్తరాల క్రితం ఆవిర్భవించింది([12]1% శాతం అనిస్చితితో )[11][12][13][14]. విశ్వంలోని భూమి మరియు ఇతర గ్రహాలు సౌర నీహారిక (సూర్యుడు ఆవిర్భవించినప్పుడు వలయాకారంలో ఏర్పడిన ధూళి మరియు ఇతర వాయువుల సమూహము) నుండి ఆవిర్భవించినవి. ఈ ధూళి యొక్క సమూహము నుండి భూమి అవతరించడానికి 10–20 మిలియన్ సంవత్సరాలు పట్టింది.[17] భూమి యొక్క బాహ్య పొర మొదట్లో వేడికి కరిగి ఉండేది. తరువాత అది చల్లబడేక గట్టిపడి భూమి మీద వాతావరణంలో నీరు కూడుకున్నది. దీని తర్వాత చంద్రుడు ఆవిర్భవించాడు. భూమిలో 10% బరువుండి[18], బుధ గ్రహం అంత పెద్దగా ఉండే 'తియా' అనే ఒక ఉల్క భూమిని ఢీకొనడం[19] వలన అందులో కొంత భాగం భూమిలో కలిసి మిగతాది విశ్వంలోకి ఎగిరి పోయినది. అప్పుడు వెలువడిన పదార్ధముల నుండి చంద్రుడు ఆవిర్భవించాడు.


వాయువులు మరియు అగ్ని పర్వతాల వల్ల మొదటగా వాతావరణం ఏర్పడింది.ఆవిరి గడ్డకట్టి దానికి ఉల్కలు,ఇతర గ్రహాలు, తోక చుక్కల నుంచి వచ్చి చేరిన మంచు మరియు నీరు కలిపి మహా సముద్రాలు[20] ఏర్పడ్డాయి. ఖండాల పెరుగుదలకు రెండు ముఖ్యమైన కారణాలను ప్రతిపాదించారు:[21] నేటి వరకు స్థిర పెరుగుదల [22] మరియు భూమి ఏర్పడినప్పుడు[23] మొదట్లో ఉన్న ఆకస్మిక పెరుగుదల ఇంత వరకు జరిగిన అధ్యయనం ప్రకారం రెండవ పద్ధతి ద్వార ఏర్పడిన అవకాశాలు ఎక్కువగా కనబడుతున్నాయి. కొన్ని వేల లక్షల సంవత్సరాల నుండి కొంచంకొంచంగా ఖండాలు[24][25][26][27] ఏర్పడటం మరియు ముక్కలవటం జరుగుతున్నది.కొన్ని ఖండాలు ఉపరితలం మీద సంచరిస్తూ ఒక్కో సారి కలిసి పోయి మహా ఖండాలుగా రూపాంతరం చెందాయి. ఇంచుమించు 750 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం మనకి తెలిసిన మహా ఖండం రోడినియా ముక్కలవటం మొదలయింది. 600–540 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అవి మళ్లీ కలిసి పనోషియా అనే మహా ఖండం అవతరించింది. సుమారు 180 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం మళ్లీ కలిసిన పాన్గే అనే మహా ఖండం ముక్కలుగా విడిపోయినది.[28]


జీవ ఆవిర్భావం[మార్చు]


ప్రస్తుతం జీవ ఆవిర్భావానికి[29] తోడ్పడే పర్యావరణాన్ని కలిగి ఉన్నది భూగ్రహం ఒక్కటే. నాలుగు లక్షల కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ఒక శక్తిమంతమైన రసాయన చర్య వలన మొదటి పరమాణువు ఏర్పడినది. యాభై వేల కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం జీవరాశికి అంతటికి చెందిన సామాన్యమైన జీవం వుండెడిది. జీవరాశులు కిరణజన్యుసంయోగక్రియ (ఫోటోసింథసిస్) అనే ప్రక్రియ ద్వారా సూర్యుని శక్తిని ఇనుమడించుకోవటం మొదలు పెట్టినవి. ఈ ప్రక్రియలో వెలువడిన ప్రాణ వాయువు (ఆక్సిజన్) ప్రోగయ్యి వోజోన్ పొర (వోజోన్ పొర అనగా పర్యావరణ ఉపరితలంలో పరమాణువు రూపంలో ఏర్పడిన ఆక్సిజన్) ఏర్పడినది (ఓజోన్). చిన్న కణాలూ పెద్ద కణాలతో కలిసి క్లిష్టమైన ఆకృతిగల యుకర్యోట్స్ [30]ఆవిర్భవించాయి. ఒక ప్రదేశంలో ఉన్న కణాలు పరిణితి చెంది బహు కణజీవులుగా రూపాంతరం చెందాయి.ఓజోన్ పొర ప్రమాదకరమైన అతినీల లోహిత కిరణాలను పీల్చుకోవటం వల్ల భూమి మీద ఉండే జీవులు వేరే ప్రదేశాలకి వలస పోతాయి.[31]


కొన్ని పెద్ద మంచు ముక్కలు 750 నుండి 580 Ma మధ్య భూమిని పూర్తిగా కప్పినట్లు 1960 లో ఉహించారు. ఈ ఉహజనిత అధ్యయనాన్ని స్నో బాల్ ఎర్త్ గ అభివర్ణించారు.దీనికి ముందు కేంబ్రిడ్జ్ ఎక్స్ప్లోషన్ సంభవించినది. ఆ ఎక్స్ప్లోషన్ అప్పుడు భాహు కణ జీవాలు ఫలోత్పదకము చెందాయని గుర్తించారు. [32]


కేంబ్రిడ్జ్ ఎక్స్ప్లోషన్ తరువాత సుమారు 535 యం.ఎ లో అయిదు సార్లు వినాశనము[33] జరిగినది. ఆఖరి వినాశనము 65 యం.ఎ లో ఉల్కలు ఢీకొన్నప్పుడు జరిగింది. ఆ వినాసనములో డైనోసర్లు మరియు ఇతర సరీసృపాలు చనిపోయాయి. క్షేరధములు, మరికొన్ని చుంచులను పోలిన చిన్న జంతువులు మాత్రమే బ్రతికాయి. గత 65 మిలియన్ సంవత్సరాలగా క్షేరధములలో వివిధ రకములైన విభాజనములు సంభవించినవి. కొన్ని మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం కోతి వంటి జంతువు [34]రెండు కాళ్ళ మీద నిలబడ గల్గినది. ఇందువల్ల ఉపకరనములను వాడుకొనుట మరియు సంభాషణ ఎదుగుదలకు అనుకులించినవి. తద్వారా మెదడు ఎదగ దానికి అవసరమైన పోషక పదార్ధాలు సమకూరినవి. వ్యవసాయము అభివృద్ధి చెందుట, తరువాత నాగరికత మానవులు భూమిని చాలా తక్కువ కాలంలోనే శాసించగలిగారు. ఇతర జీవ రాసుల మీద కూడా ఆ ప్రభావం పడింది.[35]


40 Ma లో ఐస్ ఎజ్ గా పిలవబడే ఒక నమునా ఏర్పడింది. అది 3 Ma లో బలపడింది.నాటి నుంచి ధృవ ప్రాంతాలు 40–100,000 సంవత్సరాల కాల చక్రంలో చాలా మార్పులకు లోనయ్యింది. ఆఖరి ఐస్ ఎజ్ 10,000 సంవత్సరాల క్రితం ముగుసిపోయింది{0}[78]{/0}.


భవిష్యత్తు[మార్చు]

సూర్యుని యొక్క జీవితం

భూగ్రహం యొక్క భవిష్యత్తు సూర్యుని బట్టి ఉంటుంది.సూర్యుని యొక్క మధ్య భాగంలో స్థిరముగా హీలియం కణాలూ కలిగి ఉండుటచే నక్షత్రాల యొక్క ప్రకాశం నెమ్మదిగా పెరుగుతుంది.సూర్యుని యొక్క వెలుగు, వచ్చే 1.1 బిలియన్ సంవత్సరాలలో 10 శాతం పెరుగుతుంది మరియు, ఇంకొక 40% మిగతా 3.5 బిలియన్ సంవత్సరాలలో[36] పెరుగుతుంది. భూమిని తాకే సూర్య కిరణాలు వాటి యొక్క ప్రభావాన్ని భూమిపై ఉన్న సముద్రాల మీద చూపిస్తాయి.[37]


భూమి యొక్క పై భాగంలో వేడి పెరుగుతూ ఉండటం వల్ల జీవము లేని CO2చక్రము 900 మిలియన్ సంవత్సరాలలో, దాని యొక్క చిక్కదనం తగ్గి మొక్కలమీద(10 ppm మరియు C4 ఫోటోసిన్తసిస్)దాని ప్రభావం నాశనం చేసే స్థాయికి పెంచుతుంది. వాతావరణంలో చెట్ల శాతం తగ్గిపోవడం వల్ల ప్రాణవాయువు తగ్గిపోతోంది,దానివల్ల ఇంకొన్ని మిలియన్ సంవత్సరాల తర్వాత జంతు జాతి కనుమరుగైపోతుంది.[38] సూర్యుడు స్థిరముగా మరియు అంతము లేని వాడు అయినప్పటికీ, నిరంతరము భూమి అంతర్భాగం చల్లగా ఉండుటచే,వాతావరణంలో మరియు సముద్రాలలో చాల నష్టం జరగచ్చు.అది అగ్ని పర్వతాల వల్ల కూడా జరగవచ్చును. [39]ఇంకొన్ని బిలియన్ సంవత్సరాల తరువాత భూమి పై భాగంలో ఉండే నీరు అంతా మాయమైపోతుంది[15] మరియు దాని యొక్క వేడి 70 °C[38]కు చేరుకుంటుంది. భూగ్రహం ఇంకా 500 మిలియన్ సంవత్సరాలు జివవిర్భావనికి తోడ్పడుతుంది.[40]


సూర్యుని యొక్క ఆవిర్భావంలో భాగంగా, అది ఒక ఎర్రటి పెద్ద నక్షత్రం లాగా ఇంకో 5 Gyr లో ఏర్పడుతుంది.సూర్యుని వ్యాసార్ధం, ఇప్పటి వ్యాసార్ధం కన్నా ఇంకా 250 రెట్లు సాగుతుందని అంచనా.[36][41] భూమి యొక్క గతి తక్కువ నిర్మలంగా ఉంది.ఎర్రని పెద్ద నక్షత్రంగా ఉన్నప్పుడు సూర్యుడు 30% బరువును కోల్పోతాడు. కాబట్టి,అలల ప్రభావం లేకుండా భూమి ఒక కక్ష్య వైపుకు పయనిస్తుంది.సూర్యుని నుంచి ఆ నక్షత్రం దాని యొక్క ఎక్కువ వ్యాసార్ధనికి చేరుకుంటుంది. భూగ్రహం బయటి ఆచ్చాదన లేనందున సూర్యుని యొక్క బయటి వాతావరణంలో సూర్యుని యొక్క కాంతి కిరణాలు పెరగటం వల్ల చాల జీవులు నాశనం అయిపోయాయి.[36] అలల ప్రభావం వల్ల భూమి యొక్క కక్ష్య క్రమక్రమంగా నశిస్తూ, ఎర్రని పెద్ద సూర్య నక్షత్రంలోకి వెళ్లి నాశనమైపోతుంది.[41]

కూర్పు మరియు ఆకారము[మార్చు]

భూమి టేర్రెస్త్రియల్ గ్రహం,అంటే రాతి ప్రదేశం, భూమి అంగారకుని వలె వాయు గ్రహం కాదు.భూమి మిగతా నాలుగు టేర్రెస్త్రియల్ గ్రహాల కన్నా పెద్దది, రూపం మరియు బరువులో కూడా భూమి పెద్దది. ఈ నాలుగు గ్రహాలలో, భూమికి మాత్రమే ఎక్కువ సాంద్రత, ఎక్కువ ఆకర్షణ శక్తి ,దృఢమైన అయస్కాంత కక్ష్య కలిగి వేగంగా తిరగగలదు.[42]చురుకైన ప్లేట్ టెక్తోనిక్స్ కలిగింది భూ గ్రహం మాత్రమే.[43]


రూపము[మార్చు]

Size comparison of inner planets (left to right): Mercury, Venus, Earth and Mars

భూమి యొక్క రూపు గోళ ఆకరమునకు దెగ్గరగా వుండును. ఒక గోళమును పైన కిందా అణచి, మధ్యలో సాగదీసినట్లుగా వుండును. భూ గోళము ధ్రువాల వద్ద అణచి భూమధ్యరేఖకు[44] సమాంతరంగా సాగదీసినట్లుగా వుండును. భూమి, ధ్రువాల వద్ద వంగి ఉండటం వల్ల అది తిరిగేటప్పుడు భూ మధ్య రేఖ ప్రాంతంలో ఒక మధ్యరేఖ ఏర్పడుతుంది,అది ధ్రువాల రెండిటి మధ్యరేఖ[45] కన్నా 43 కిమీ ఎక్కువ ఏర్పడుతుంది.[45] సగటు ఉండాల్సిన మధ్యరేఖ 12,742 కిమీ, అది 40,000 కిమీలకు/π,దగ్గరగా ఉంటుంది.పారిస్ మరియు ఫ్రాన్స్ నుంచి భూమి యొక్క ఉత్తర ధృవానికి భూ మధ్యరేఖకు 1/10,000,000 మీటర్ల దూరం ఉంటుంది.[46]


ప్రాంతీయ స్థలవర్ణన (టోపోగ్రఫి) ఒక కచ్చిత మైన వృత్తముగా ఉండక, చిన్న చిన్న సందర్భములలో మార్పులు చెందును. భూమి యొక్క వృత్తానికి 1/584 (0.17%) వ వంతు మార్పు అనుమతించబడును.ఇది బిలియర్డ్స్ బంతికి అనుమతించే 0.22% కంటే తక్కువ.[47] అన్నిటికంటే ఎక్కువ ప్రాంతీయంగా మార్పులు ఉన్నవి మౌంట్ ఎవరస్ట్ (సముద్రమట్టం కంటే 8,848 మీటర్లు ఎత్తులో ఉన్నది) మీద, మారియానా ట్రెంచ్ (సముద్రమట్టం కంటే 10,911 మీటర్లు లోతున ఉన్నది) మధ్య రేఖ వద్ద చిన్నగా ఉండే వంపు వల్ల భూమి మధ్య నుంచి ఎక్కువ దూరం ఉండే ప్రదేశం ఈక్వ్ డార్లో ఉన్న మౌంట్ చిమ్బోరజో.[48][49]


యఫ్.డబల్యు.క్లార్క్ రూపొందించిన టేబుల్ అఫ్ క్రస్ట్ ఆక్సిడ్స్.
మిశ్రమం సూత్రం కూర్పు
సిలికా SiO2 59.71%
అలుమిన Al2O3 15.41%
లైం CaO 4.90%
మగ్నేసియా MgO 4.36%
సోడియం ఆక్సైడ్స్. Na2O 3.55%
ఐరన్(II) ఆక్సైడ్స్ FeO 3.52%
పొటాషియం ఆక్సైడ్స్ K2O 2.80%
ఐరన్(III) ఆక్సైడ్స్ Fe2O3 2.63%
నీరు H2O 1.52%
టైటానియం డై ఆక్సైడ్స్ TiO2 0.60%
ఫోస్ఫోరుస్ పెంట్ ఆక్సైడ్స్ P2O5 0.22%
మొత్తం 99.22%


రసాయన కూర్పు[మార్చు]

భూమి యొక్క బరువు 5.98×1024కే.జిల కి దగ్గరగా ఉంటుంది. అది ఎక్కువగా ఇనుము {32.1%},ఆక్సిజన్ (30.1%), సిలికాన్(15.1%), మగ్నేసియం (13.9%),సల్ఫర్ (2.9%), నికెల్(1.8{/4%), {5}కేల్సియం (1.5%),మరియు అల్యూమినియం(1.4%);మిగతా 1.2% ఇతర పదార్థాల నుండి ఏర్పడుతుంది. కోరు ప్రాంతమంతా ముఖ్యంగా ఇనుము(88.8%),ఇంకా కొంచం నికెల్(5.8%),సల్పర్(4.5%),తో కలిసి వుంది. మరియు 1% కన్నా తక్కువ ట్రేస్ ఎలిమెంట్స్ వున్నాయి.[50]


భూగర్భ శాస్త్రవేత్త ఆఫ్.డబ్లు.క్లార్క్ 47% కన్నా కొంచం ఎక్కువగా భూమి యొక్క క్రస్ట్ లో ఆక్సిజన్ వుందని కనుగొన్నారు.సాధరణంగా భూమి క్రస్ట్ లో రాతి ప్రదేశాలన్నీ అక్సిడ్; క్లోరిన్,సల్ఫూర్ మరియు ఫ్లోరిన్ తప్ప మిగతావి కనపడవు. ఎందుకంటే ఏ రాతి ప్రదేశంలోనైన ఇవి 1% కన్నా తక్కువగా వుంటాయి.సిలికా,అలుమిన,ఐరన్ అక్సిడ్, లైం,మగ్నేసియా,పోటాష్ మరియు సోడా అనేవి ప్రధానమైన అక్సిడ్ ముఖ్యంగా సిలికా ఒక ఆమ్లంలా పనిచేయడం వల్ల సిలికేట్స్ ఏర్పడతాయి,మరియు సాధరణంగా అన్ని నిప్పు మయమయిన రాళ్ళు. మినరల్స్ ఈ రూపంలోనే వుంటాయి. క్లార్క్ లెక్క ప్రకారం 1,672 అద్యయనలలో తేలింది ఏమిటంటే రాళ్ళలో 99.22% వరకు 11 వివిధ అక్సైడ్లు కలవు.(కుడివైపున వున్న పట్టిక చూడుము) మిగతావి చాల తక్కువ మోతాదుల్లో ఏర్పడతాయి.[note 4]


అంతర్భాగం[మార్చు]

భూమి యొక్క అంతర్భాగం ఇతర భౌగోలిక గ్రహాల వలె వాటి రసాయన లేదా భౌతిక లక్షణాలను బట్టి పొరలు క్రింద ఏర్పడినవి. భూమి యొక్క భాహ్య పొర ఇసుక రాయితో(సిలికేట్)ఏర్పడింది.దాని క్రింద భాగములో చిక్కటి ఘన పదార్థం వ్యాపించి ఉన్నది. గట్టి పడిన భూమి భాహ్య పొరకి, ఈ ఘన పదార్ధానికి మధ్య ఉండే ప్రదేశాన్ని 'మొరోవికిక్ డిస్కన్టిన్యుటి' అందురు.ఈ గట్టితనం యొక్క మందం మహా సముద్రాల క్రింద 6 కిలో మీటర్లు ఖండాల క్రింద 30-50 కిలో మీటర్లు ఉండును.ఈ భాహ్య పోరని మరియు ఘన పదార్దం యొక్క ఉపరితలాన్ని కలిపి 'లితోస్పియర్' అందురు. ఈ లితోస్పియర్ టెక్టోనిక్ ప్లేట్లులో ఉండును. ఈ లితోస్పియర్ కింద కొంచం తక్కువ ఘనీభవించి ఉండే పోరని 'అస్తినోస్పియర్' అందురు.దీనిపైన లితోస్పియర్ కదులుతూ ఉంటుంది. ఘన పదార్థంలో ఉండే స్పటిక నిర్మాణాలలో 410 నుంచి 660 కిలో మీటర్ల దిగువన కొన్ని మార్పులు ఉండును.ఇవి ఈ ఘనపదార్థం యొక్క పై భాగమును క్రింద భాగమును ఈ మార్పుల వల్ల విడదీయ బడును.ఆ క్రింది భాగమును దాటాక చాల పలుచని ద్రవ పదార్ధము కలదు. దీని లోపల[51]ఘనీభవించిన గుల్ల పదార్ధము భూ గ్రహం కంటే సంవత్సరానికి 0.1 నుంచి 0.5 డిగ్రీల వేగముతో తిరుగును.[52]


భూమి యొక్క భూ గర్భ పొరలు.
[53]
Earth-crust-cutaway-english.svg

కోర్ నుంచి ఎక్సోస్పియర్ వరకు భూమి.కొలమానము లేదు.
లోతు [54]
కిలో మీటర్లు
పొర సాంద్రత
గ్రా/సెం3
0–60 లితోస్పియర్ [note 5]
0–35 ... క్రస్ట్ [note 6] 2.2–2.9
35–60 ... పై కప్పు 3.4–4.4
35–2890 కప్పు 3.4–5.6
100–700 ... అస్తేనోస్పియర్
2890–5100 భాహ్య పొర 9.9–12.2
5100–6378 లోపలి పొర 12.8–13.1


వేడి[మార్చు]

భూమి అంతర్భాగంలో ఉన్న వేడిలో 20% మిగిలిన గ్రహాల వలన,మిగతా 80% క్షకిరణ విసర్జనము(రేడియో ఆక్టివ్ డికే) వలన వచ్చును. భూమి మీద వేడిని పుట్టించు క్షార ధాతువు (ఇసొటోపు) ప్రధానమైనవి పొటాసియం-40, యురేనియం-238, యురేనియం -235, మరియు థోరియం-232.[55] భూమి మధ్యలో శీతోష్ణ స్థితి(టెంపరేచర్)7000 K వరకు ఉంటుంది,మరియు దాని యొక్క ఒత్తిడి 360 జిపిఏ. [56] చాల మటుకు వేడి రేడియో ఆక్టివ్ డికే వలన వచ్చునందున, శాస్త్రవేత్తలు అంచనా ప్రకారం భూగ్రహం మొదట్లో ఇసొటోపులు ఎక్కువగా ఉండేటప్పుడు ఉష్ణోగ్రత ఇంకా ఎక్కువ ఉండేది.3 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ఉత్పత్తి అయిన వేడి,నేటి వేడికి రెండు రెట్లు ఉండేది.[57] ఈ వేడి ఉష్ణోగ్రతను పెంచడం వలన భూమ్మీద టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు ఎక్కువయ్యి అగ్ని మయమైన రాళ్లు(కోమటైట్స్) ఏర్పడేవి.నేడు ఉష్ణోగ్రత తగ్గటం వల్ల అవి ఏర్పడటం లేదు.[58]


నేడు వేడిని ఉత్పత్తి చేయగల క్షారదాతువులు
[59]
క్షారదాతువులు ఉత్పత్తి అయిన వేడి [డబల్యు /కేజి క్షారదాతువు] హాఫ్-లైఫ్[సంవత్సరములు] మాంటిల్ యొక్క సారము [కేజి క్షారదాతువు/కేజి మాంటిల్] ఉత్పత్తి అయిన వేడి [డబల్యు/కేజి మాంటిల్]
238U 9.46 × 10-5 4.47 × 109 30.8 × 10-9 2.91 × 10-12
235U 5.69 × 10-4 7.04 × 108 0.22 × 10-9 1.25 × 10-13
232Th 2.64 × 10-5 1.40 × 1010 124 × 10-9 3.27 × 10-12
40K 2.92 × 10-5 1.25 × 109 36.9 × 10-9 1.08 × 10-12


భూమి బయటకి వెళ్ళే మొత్తం వేడి 4.2 × 1013 Watts.[60]భూమి యొక్క కోర్ నుండి కొంత శాతం వేడి మాంటిల్ ప్లుమ్స్(ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత కలిగిన రాళ్ళు)ద్వారా క్రస్ట్ కి చేరుకొనును.ఈ ప్లుమ్స్ వేడి ప్రదేశాల్ని మరియు పలు ధాతు ప్రవాహాల్ని కలిగించును.[61] చాల శాతం వేడి భూమి నుంచి టెక్టోనిక్ ప్లేట్ల వద్ద, మహా సముద్రాల మధ్య ఉండే రిడ్జెస్ ద్వార బయటకి పోవును.మహా సముద్రాలలో క్రస్ట్ ఖండముల వద్ద కంటే పలుచగా ఉండటం వలన అత్యధిక శాతం వేడి లితోస్పియర్ నుంచి వాహకముగా బయటకి పోవున.[60]

టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు[మార్చు]

భూమి యొక్క ముఖ్యమైన ఫలకాలు [62]
Tectonic plates (empty).svg
ప్లేట్ పేరు వైశాల్యం
106 km²
అఫ్రికాన్ ప్లేట్[note 7] 78.0
అంటార్కితిక్ ప్లేట్ 60.9
ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేట్ 47.2
యురసియన్ ప్లేట్ 67.8
ఉత్తర అమెరికన్ ప్లేట్ 75.9
దక్షిణ అమెరికన్ ప్లేట్ 43.6
పసిఫిక్ ప్లేట్ 103.3

భూమి యొక్క కటినమైన భాహ్య పొర లితోస్పెయర్,రెండు భాగాలుగా విరిగినది,వాటిని టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు అని అంటారు. ఈ ప్లేట్లు కటినమైనవి,అవి ఒక దానితో మరొకటి జతగా కదులుతాయి.ఇవి మూడు భాగాలుగా విభజించారు: కన్వర్జంట్ బౌండరీ, ఇక్కడ రెండు ప్లేట్లు ఒకే సరి వస్తాయి. డైవర్జంట్ బౌండరీ, ఇక్కడ రెండు ప్లేట్లు వేరు వేరు వైపులా వుంటాయి. ట్రాన్స్ ఫాం బౌండరీ,ఇక్కడ రెండు ప్లేట్లు ప్రక్క ప్రక్కన ఉంటాయి. భూకంపాలు,అగ్నిపర్వతం బ్రద్దలవటం,పర్వతాలు విరిగి పడటం,సముద్రం పొంగటం లాంటివి ఈ ప్లేట్ల వల్ల జరుగుతుంది.[63] టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు అస్తనోస్పెయర్ పైన ఉంటాయి.ఘన పదార్దం-కొంచం చిక్కగా ఉండే మాంటిల్ పైన ఉంటూ ఈ ప్లేట్లతో కదులుతూ ఉంటుంది.[64] వాటి యొక్క కదలిక మాంటిల్ లోపలి ప్రవాహపు నమూనాలతో కలగలిపి ఉంటుంది.


ఈ టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు గ్రహం అంతట సంచరిస్తునప్పుడు మహా సముద్ర ఉపరితలం ప్లేట్ల చివరి భాగంలో కలుస్తూ ఉంటుంది.అదే సమయంలో, మాంటిల్ యొక్క పదార్థములు పైకి ఎగదన్నటంతో మహా సముద్రంలో రిడ్జెస్ యేర్పడును.ఈ రెండు పనులు ఒకే సరి జరగడం వల్ల ఒషనిక్ క్రస్ట్, మాంటిల్ గా మారిపోతుంది.ఈ విధానం మళ్లీ మళ్లీ చేయడం వల్ల చాల వరకు సముద్రపు నేల 100 మిలియన్ సంవత్సరాలు వయసు తక్కువవుతుంది.అన్నిటికన్నా పాత సముద్రపు క్రస్ట్ పడమర పసిఫిక్ సముద్రం వద్ద వుంది.దీని వయసు 200 మిలియన్ సంవత్సరాలు.[65]{[181{1}] పోల్చిచూడటం వల్ల,అత్యంత పాత కాన్టినన్టాల్ క్రస్ట్ 4030 మిలియన్ సంవత్సరాల నాటిది.[66]


మిగతా ప్లేట్లు ఇండియన్ ప్లేట్,అరబియన్ ప్లేట్,కారిబెయన్ ప్లేట్,నజ్కా ప్లేట్ దక్షిణ అమెరికాకి చెందినపడమర కోస్ట్,మరియు స్కాటియా ప్లేట్ దక్షిణ అట్లాంటిక్ సముద్రానికి చెందినది.ఆస్ట్రేలియన్ ప్లేట్ ఇండియన్ ప్లేట్ తో 50 నుండి 55 మిలియన్ సంవత్సరాలు మధ్య కలిసి ఉంది.ఒషనిక్ ప్లేట్లు వేగంగా కదిలే ప్లేట్లు,ఇవి కాకస్ ప్లేట్ మరియు పసిఫిక్ ప్లేట్ తో కలిసి కదులుతాయి.కాకస్ ప్లేట్ యొక్క రేట్ 75mm/yr[67].పసిఫిక్ ప్లేట్ యొక్క రేట్ 52-69mm/yr. అత్యంత నెమ్మదిగా పయనించే ప్లేట్ యురసియన్ ప్లేట్,దీని యొక్క రేట్ 21mm/yr కానన్న ఎక్కువ ఉంటుంది.[68]


ఉపరితలం[మార్చు]

భూమి ఉపరితలం ప్రదేశాలను బట్టి మారుతూ వుంటుంది.భూమి ఉపరితలం 70.8% [69] కన్నా ఎక్కువ నీటితో నిండి వుంది,చాల మటుకు ఖండ ప్రదేశములు సముద్ర నీటి మట్టం క్రింద ఉన్నవి.మునిగి ఉన్న ప్రదేశాలలో పర్వత శ్రేణులు[45] మరియు గోళమంతా విస్తరించి ఉన్న సముద్రపు గట్లు ఇంకా సముద్రాలలో ఉన్న అగ్ని పర్వతాలు,కాలువలు,లోయ ప్రవాహములు,సముద్రపు మైదానములు మరియు పాతాళ ప్రదేశములు కూడా ఉన్నవి. మిగతా 29.2% ఏదైతే నీటితో నిండకుండా పొడిగా వుందో,అది పర్వతాలతో,ఎడారులతో,ప్లేట్యులతో,మాములు నేలతో మటియు ఇతర పదార్థాలతో నిండి వుంది.


గ్రహాల యొక్క పైభాగంలో,వాటి యొక్క రూపాలలో మార్పులు వస్తాయి, భూగర్భ కాల పరిమితి ప్రకారం టెక్టోనిక్స్ మరియు ఎరోషన్ వల్ల ఇలా జరుగుతుంది.ఉపరితలం మీద టెక్టోనిక్ ప్లేట్లు కాల క్రమేణా వాతావరణమునకు, ఉష్ణ చక్రాలకు మరియు రసాయన చర్యలకు మార్పులు చెందినది. మంచు ముక్కలు, సముద్రపు ఒడ్డున నేల,నీటిలో మునిగి ఉండు రాతి గట్లు మరియు ఉల్కల తాకిడి [70]వంటి కారణాల వల్ల భూమి ఉపరితలం రూపాంతరం చెందింది.

Present day Earth altimetry and bathymetry. Data from the National Geophysical Data Center's TerrainBase Digital Terrain Model.


ఖండముల మెడ నేల సాంద్రత తక్కువగా కలిగిన అగ్నిమయమైన రాళ్ళు, నల్ల రాయి(గ్రానైట్) మరియు యాండసైట్ మొదలైన పదార్దములు కలిగి ఉన్నది.తక్కువ మోతాదులో దొరికేది బసల్ట్,అధిక సాంద్రత కలిగిన అగ్నిమయమైన రాయి(ఇది సముద్ర నేలలో ముఖ్యంగా దొరుకును).[71]

నీటిలో అడుగున చేరిన మట్టి(సెడిమెంట్) గట్టిపడి సెడిమెంటరి రాయి యేర్పడును.75% ఖండాల యొక్క పైభాగం సేదిమెంతరి రాళ్లతో కప్పబడి ఉంది,అవి కేవలం 5% క్రస్ట్ ని మాత్రమే ఏర్పడేలా చేస్తాయి.[72]మూడవ రకం రాళ్ల ని మేతమోర్ఫిక్ రాళ్ళు అని అంటారు.ఇవి ఇంతకు ముందు చెప్పిన రాళ్ళను ఎక్కువ ప్రెషర్,లేదా ఎక్కువ వేడిని లేదా రెండిటి వల్ల కలిగిన మార్పుల వల్ల ఏర్పడతాయి భూమిమీద దొరికే తక్కువ సిలికేట్ మినరల్స్ ఏమిటంటే క్వార్ట్జ్,ఫెల్ద్స్పర్,అమ్ఫిబోల్,మైకా,ఫైరోక్షిన్ మరియు అలివిన్.[73]ఎక్కువగా దొరికే కార్బన్ మినరల్స్ ఏమిటంటే కాల్సిట్,ఇది లైంస్టోన్ లో ఎక్కువ దొరుకుతుంది.అరగోనిట్ మరియు దోలోమిట్.[74]


పెదోస్పెయర్, భూమి యొక్క భాహ్యపోర,అది మొత్తం మట్టితో కప్పబడి ఉంటుంది,ఇది మట్టి ఏర్పడానికి తోడ్పడుతుంది.ఇది లితో స్పెయర్,అత్మోస్పేయర్,హైడ్రో స్పెయర్ మరియు బయో స్పెయర్ వద్ద కలయికగా ఏర్పడుతుంది.ప్రస్తుతం మొత్తం లభించే నేల 13.31%.ఇందులో 4.71% నెలలో మాత్రమే పంటలు పండుతాయి.[6]భూమ్మీద ఉన్న నెలలో 40% పచ్చిక,పంటలు పండించుటకు ఉపయోగించుచున్నారు.(సుమారు 1.3 చదరపు కిలో మీటర్ల నేల పంట పొలాలకు 3.4 చదరపు కిలో మీటర్ల నేల పచ్చిక బయళ్ళకు ఉపయోగిస్తున్నారు).[75]


భూమి ఉపరితలము యొక్క ఎత్తు కనిష్టముగా డెడ్ సి వద్ద -418 మీటర్లు, గరిష్టముగా మౌంట్ ఎవరస్ట్ వద్ద 8,848 మీటర్లు ఉన్నది. భూమి ఉపరితలం యొక్క సామాన్యమైన ఎత్తు 840 మీటర్లు.[76]


హైడ్రోస్పియర్[మార్చు]

Elevation histogram of the surface of the Earth. Approximately 71% of the Earth's surface is covered with water.

భూ గ్రహంపైన మాత్రమే నీరు ఉంది,అందుకే దానిని "నీలి గ్రహం"అని అంటారు.మిగతా ఏ గ్రహాల పైన నీరు లేదు.భూమి యొక్క హైడ్రోస్పెయర్ ఎక్కువ సముద్రాలతో ఉంది.ఇది అన్ని నీటి ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది,ఉదాహరణకు సముద్రాలూ,నదులు కాలువలు,మరియు భూమి లోపలి నీటిని 2,000 మీ అడుగులో కలిగి ఉంది.నీటిలో అత్యంత లోతైన ప్రదేశం పసిఫిక్ మహా సముద్రంలో ఉన్న ఛాలెంజర్ డీప్ ఆఫ్ మారియానా ట్రెంచ్. దీని లోతు −10,911.4 మీటర్లు.[note 8][77]మహా సముద్రాల సగటు లోతు 3,800 మీటర్లు. ఇది భూమ్మీద ఉన్న ఖండాల సగటు ఎత్తు కన్నా నలుగు రెట్లు ఎక్కువ.[76]


మహా సముద్రం యొక్క బరువు 1.35 మెట్రిక్ టన్ వరకు ఉండచ్చు,అది మొత్తం భూమి యొక్క బరువులో 1/4400 వ వంతు ఉండును.మహా సముద్రముల యొక్క పరిమాణము 1.386 కిమీ3 ఉంటుంది. భూమిపై ఉన్న పొడి ప్రదేశం అంత పరిచి చూస్తే,నీరు 2.7 కిమీ కన్నా ఎక్కువ వుంటుంది.[note 9] 97.5% కన్నా ఎక్కువ నీరు ఉప్పగా ఉంది. మిగతా 2.5% నీరు మత్రమే తాగడానికి వీలుగా ఉంది. 68.7% కన్నా ఎక్కువ తాగే నీరు ప్రస్తుతం ఐస్ రూపంలో వుంది.[78]


సముద్రపు నీటిలో ఉప్పు బరువు సుమారు 3.5% ఉంటుంది.చాల మటుకు ఉప్పు అగ్ని పర్వతాల చర్యల వల్ల లేదా అగ్ని మయమైన రాళ్ల [79]నుండి విడుదలవును. మహా సముద్రాలు వాతావరణంలో ఉండే వాయువులను ద్రవ రూపములో కలిగి ఉండును. దీని వల్లే చాల జీవ రాసులు[80] సముద్రంలో జీవించ గలుగుతున్నాయి. సముద్రపు నీటి ప్రభావం ప్రపంచ వాతావరణం మీద చాల ఎక్కువ ఉంటుంది. మహా సముద్రాలు వేడిని జలాశయములవలె దాచుకోనును.[81] మహా సముద్రములో ఉష్ణోగ్రత వలన వాతావరణంలో ఎల్నినో-సౌతేర్న్ ఆసిలేషన్{1}[229]{/1} వంటి పెను మార్పులు సంభవించును.



వాతావరణం[మార్చు]

భూమిపై వున్న వాతావరణ 101.325 కిలో పాస్కల్ ఒత్తిడి మరియు 8.5 కిలో మీటర్ల[7] ఎత్తు ఉండును. వాతావరణంలో 78% నత్రజని, 21% ప్రాణ వాయువు ఇంకా చిన్న మోతాదుల్లో ఆవిరి, కార్బన్ డియక్సైడ్, మరియు ఇతర వాయువులు కలవు. త్రోపోస్పియర్ యొక్క ఎత్తు ధృవముల దగ్గర 8 కిలో మీటర్లు, భూమధ్య రేఖ వద్ద 17 కిలో మీటర్లు ఉండును. అక్కడక్కడ కలముల వల్ల,వాయుస్థితి వల్ల మారును.[82]


భూమి యొక్క జివవరణం వాతావరాన్ని మార్చింది.ప్రాణ వాయువు ఆధారంగా జరిగే కిరణ జన్యు సంయోగ క్రియ 2.7 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం మొదలయింది.దీని వల్ల నత్రజని,ప్రనవయువుతో కూడిన వాతావరణం ఏర్పడటం మొదలయింది.ఈ మార్పు వలన ప్రనవయువుతో వృద్దియగు జీవులు ఆవిర్భవించాయి మరియు ఓజోన్ పొర ఏర్పడినది. ఈ ఓజోన్ పొర మరియు భూమి యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రం కలిపి అతి నీల లోహిత కిరణాలను అడ్డుకుని జీవవిర్భావానికి తోడ్పడినవి.వాతావరణానికి సంబందించిన ఇతర ప్రక్రియలలో ముఖ్యమైనవి ఆవిరిని రవాణా చేయుట, ఉపయోగ కరమైన వాయువులను అందుబాటులో ఉంచడం, తద్వార చిన్న చిన్న ఉల్కలు భూమిని తాకక ముందే వాతావరణంలో మండిపోవుట మరియు ఉష్ణోగ్రతను తగు మాత్రలలో ఉంచడం.[83] ఈ ఆఖరి ప్రక్రియని గ్రీన్ హౌస్ అఫెక్ట్ అని అంటారు: వాతావరణంలో ఉన్న పరమాణువులు భూమిలో ఉన్న ఉష్ణ శక్తిని గ్రహించి వాతావరణ ఉష్ణోగ్రతను పెంచును.వాతావరణంలో ఆవిరి, కార్బన్ డియక్సైడ్,మీథేన్,ఓజోన్ అనేవి గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు అని అంటారు.ఈ విధంగా వేడిని గ్రహించి ఉంచక పోతే వాతావరణంలో ఉష్ణోగ్రత −18 °C వద్దకు తగ్గి జీవము ఉండకపోయేది.[69]


వాయుస్థితి మరియు శీతోష్ణ స్థితి[మార్చు]

భూమి యొక్క వాతావరణానికి ఒక నిషిద్దమైన సరిహద్దు లేదు. ఎత్తుకు వెళ్లేకొద్ది అది పల్చబడుతూ విస్వంలోకి వెళ్ళేటప్పటికి వాతావరణం నశించిపోతుంది .వాతావరణం యొక్క బరువులో సుమారు మూడు వంతులు మొదటి 11 కిమీ లోనే వ్యాపించి ఉంటుంది.ఈ పల్చటి పోరని ట్రోపోస్పియర్ అని అంటారు.సౌర శక్తి ఈ పోరని వేడి చేస్తుంది.ఆ వేడికి ఈ పొర క్రింద గాలి వ్యాప్తి చెందుతుంది.దీనివల్ల తక్కువ సాంద్రత కలిగిన గాలి,ఎక్కువ సాంద్రత కలిగిన చల్లటి గాలితో మార్చబడుతుంది.దీని వల్ల వాతావరణంలో కదలికలు ఏర్పడి వాయుస్థితి, శీతోష్ణ స్థితిని మార్చును.[84]


వాతావరణంలో భూ మధ్య రేఖ వద్ద 30° అక్షరేఖ (లాటిట్యుడ్) క్రింది ప్రాంతమంతా 'ట్రేడ్ విండ్స్' మరియు 30° -60° అక్షరేఖల మధ్య ప్రాంతం పడమటి గాలులు వీచును. [85]మహా సముద్రాల గాలులు కూడా వాతావరణాన్ని నిర్దేశిస్తాయి. ముఖ్యంగా థర్మోహలిన్ సర్కులేషన్ అనే ప్రక్రియ ద్వార వాతావరణంలో వాడి భూ మధ్యరేఖ నుండి ద్రువలకు చేరును.[86]


భూమి ఉపరితలం మీద వ్యాప్తి చెందిన నీటి ఆవిరి వాతావరణంలోకి ఒక క్రమ పద్ధతిలో రవాణా అవుతుంది. వాతావరణ స్థితి వేడి గాలిని లేదా వెచ్చదనాన్ని పెరిగేలా చేసినప్పుడు ఆవిరి గడ్డకట్టి నీరుగా మారుతుంది.[84] చాల శాతం నీటిని నదులు తిరిగి సముద్రాల్లోకి చేరవేస్తాయి.ఈ నీటి చక్రం అనేది భూమి మీద జీవులు బ్రతకడానికి చాల ముఖ్యమైన ప్రక్రియ. దీని వల్లే భూమి ఉపరితలం మీద ఉన్న మట్టి కొట్టుకు పోయి క్రమేపి మార్పులు వస్తాయి.నీరు క్రిందకి చేరుకునే ప్రక్రియ ఒక్కొక్కప్పుడు ఒక్కోలా మారుతుంది. కొన్ని సార్లు కొన్ని మీటర్ల లోతున, మరికొన్ని సార్లు మిల్లి మీటర్ల లోతున నీరు తేరుకుంటుంది. వాతావరణంలో మార్పులు,వాతావరణంలో వేడి పెరిగి తగ్గటం, వీటి వల్ల సగటున వాతావరణంలో మిగిలిన పదార్థాలు ప్రతి ప్రాంతంలో ఎక్కడెక్కడ పడతాయో చెప్పచ్చు.[87]


భూమి చాల వెడల్పులో చాల రకాలుగా విభజించవచ్చు. భూమధ్యరేఖ నుంచి పోలార్ రీజియన్ వరకు,ఇవి ట్రోపికల్,సబ్ట్రోపికల్,టెంపరేచర్ మరియు పోలార్ క్లేమాట్స్. [88] వాతావరణం అనేది వేడిని మరియు మిగిలిన పదార్ధాల బట్టి విభజించబడింది.మనం మామూలుగా ఉపయోగించు కొప్పెన్ క్లైమాట్ క్లాసిఫికేషన్ సిస్టం(వ్లద్మిర్ కొప్పెన్ యొక్క స్టూడెంట్ రుడోల్ఫ్ గైగర్ క్రింద మార్చబడింది) అయిదు విధాలుగా విభజించ బడింది.(హుమిడ్ ట్రాపిక్,అరిడ్,హుమిడ్ మిడిల్ లాటిట్యుడ్స్,కాంటినెంటల్ మరియు కోల్డ్ పోలార్)అవి ఇంకొన్ని భాగాలుగా విభజించ బడ్డాయి.[85]


వాతావరణం పై భాగం[మార్చు]

This view from orbit shows the full Moon partially obscured by the Earth's atmosphere. NASA image.

ట్రోపోస్పెయర్ పైన,వాతావరణం మూడు విధాలుగా విభజించబడింది.అవి స్ట్రాటోస్పెయర్,మేసోస్పెయర్ మరియు తెర్మోస్పెయర్.[83]ప్రతి పొరకి గమనంలో వివిధ రకాల తేడాలుంటాయి,వాటి యొక్క ఎత్తును బట్టి ఉష్ణోగ్రతలో మార్పులు వుంటాయి. ఇవి కాకుండా, ఎక్సోస్పెయర్ పల్చబడి మగ్నేటోస్పెయర్ కింద మారుతుంది.ఈ మగ్నేటోస్పెయర్ లో భూమి యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రం సౌర పవనాలతో [89]కలుస్తుంది. వాతావరణంలో ఉండే ఓజోన్ పొర జీవకోటికి చాలా ముఖ్యమైనది. ఇది స్ట్రాటోస్పెయర్ లో ఉంటూ సూర్యుని నుంచి వెలువడే అతి నీల లోహిత కిరణాలను అడ్డుకుంటుంది.కర్మన్ గీత, ఏదైతే భూమికి 100 కిమీ పైన వుందో అది వాతావరణానికి విశ్వానికి[90] మధ్య సరిహద్దు గీతలా వుంది.


థర్మల్ శక్తి వల్ల,భూమి యొక్క వాతావరణంలో వున్న కొన్ని పరిమనువులు వాటి యొక్క శక్తిని పెంచుకుని,గ్రహం యొక్క ఆకర్షణ శక్తి నుంచి బయటికి వెళ్ళడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.దీనివల్ల నిమ్మదిగా మరియు స్థిరముగా వాతావరణం విశ్వంలోకి తప్పించుకుని వెళ్లిపోతుంది నిశ్చలములేని హైడ్రోజెన్ కు తక్కువ పరిమాణ బరువుంటుంది,అది మిగతా వాయువుల కన్నా బయట వాతావరణంలోకి తొందరగా వెళ్ళిపోతుంది.[91]హైడ్రోజెన్ విశ్వంలోకి వెళ్ళిపోవటం వల్ల భూమి తగ్గిపోయే స్థితి నుంచి భస్మము చేసే స్థితికి చేరుకుంటుంది. కిరనజన్యుసంయోగక్రియ(ఫోటోసైన్తేసిస్) వల్ల ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి అవుతుంది.కానీ హైడ్రోజెన్ వెళ్ళిపోవడం అనేది అవసరమైన చర్య కాబట్టి ఆక్సిజన్ తొందరగా వాతావరణంలోకి వెళ్ళిపోతుంది.[92] భూమి యొక్క వాతావరణంలోకి హైడ్రోజెన్ వెళ్ళిపోవటం వల్ల జీవులు భూమ్మీద నివసించడం అనేది వృద్ది చెందింది.[93] ప్రస్తుతం,ఆక్సిజన్ ఎక్కువున్న వాతావరణంలో హైడ్రోజెన్ గాలిలో కలవక ముందే నీటి క్రింద మారుస్తున్నారు.భూమి యొక్క ఉపరితలంలో మీథన్ వాయువు ధ్వంసం అగుటవలన చాల శాతం హైడ్రోజెన్ నీటి క్రింద మార్చబడుతోంది.[94]

అయస్కాంత కక్ష్య[మార్చు]

భూమి యొక్క అయస్కాంత శక్తి, అది డయిపోల్ కు దగ్గరగా ఉంటుంది.

భూమి యొక్క అయస్కాంత క్షేత్రం రెండు ధ్రువములు కల అయస్కాంత క్షేత్రం వలె వుండును (ఆ అయస్కాంత ధ్రువాలు భూమి యొక్క ద్రువాలకి దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు). డైనమో థియరీ ప్రకారం ఆ క్షేత్రం కరిగిన బాహ్య పొర లోని వేడి వలన వచ్చే కదలికల వలన ఏర్పడిన విద్యుత్ ప్రవాహం వలన ఏర్పడినది. ఆ పొరలో కదలికలు చిందర వందరగా ఉండును మరియు అప్పుడప్పుడు సమ రేఖను మార్చును. దీని వలన క్షేత్రము ప్రతి పది లక్షల సంవత్సరాలలో కొన్ని సార్లు తారు మారు అవును. నేటికి 700,000 సంవత్సరాల క్రితం ఒకసారి ఈ క్షేత్రము తిరగబడింది[95][96].


ఈ క్షేత్రము వలన మాగ్నటోస్పియర్ ఏర్పడినది. అది గాలిలో పదార్ధాల గతిని మారుస్తుంది.బౌ షాక్ యొక్క సున్వార్డ్ వంపు భూమి యొక్క వ్యాసార్ధం కన్నా13 రెట్లు ఎక్కువగా ఉండే ప్రదేశంలో ఉంది.గాలి మరియు అయస్కాంత క్షేత్రం గుద్దుకోవడం వల్ల వాన్ అల్లెన్ రేడియేషన్ బెల్ట్స్ ఏర్పడతాయి,టోరస్ రూపులో,ఒకే మధ్య రేఖతో శక్తి ఉన్న పథార్థాలు భూమి యొక్క వాతావరణంలోకి ప్లాస్మా ప్రవేశించినప్పుడు అయస్కాంత ధ్రువాల వద్ద అరోరా ఏర్పడుతుంది.[97]

గ్రహ మార్గము మరియు భ్రమణము[మార్చు]

భ్రమణము[మార్చు]

Earth's axial tilt (or obliquity) and its relation to the rotation axis and plane of orbit.

భూమి తన చుట్టూ తను తిరగటానికి పట్టే కాలము 86,400 సౌర సెకనులు.ఇది ఒక సెకను కంటే కొంచము ఎక్కువ,ఎందుకంటే ఇప్పుడు భూమి యొక్క రోజు 19 వ శతాబ్దములో ఒక రోజు కంటే కొంచము ఎక్కువ(అలల యొక్క గతి వృద్ది [యక్సిలరేషన్] వలన).[98]


స్థిరమైన నక్షత్రాలతో పోలిస్తే భూమి తన చుట్టూ తను తిరిగే కాలాన్ని 'స్టేల్లార్ డే' గా ఇంటర్నేషనల్ యర్త్ రోటేషన్ అండ్ రేఫరంస్ సిస్టమ్స్ సర్విస్(ఐ.ఈ.ఆర్.యస్)23h 56m 4.098903691s. [99][note 10] పేర్కొన్నది. భూమి తన చుట్టూ తాను తిరిగే కాలమును వెర్నల్ ఈక్వినక్స్ కదలికతో తప్పుగా పోల్చి ఒక సైడ్రియల్ డే గా అభివర్ణించారు.[99] అందువలన ఒక సైడ్రియల్ డే స్టేల్లార్ డే కంటే 8.4 మిల్లి సెకన్లు తక్కువగా ఉండును.ఒక సౌర రోజు(సోలార్ డే)పట్టే కాలము యస్.ఐ.సిస్టం సెకనుల్లో ఐ.ఈ.ఆర్.యస్ వారు 1623–2005[100] మరియు 1962–2005.[101] మధ్య కాలమునకు అందించారు.


విశ్వంలో తిరుగుతూ ఉండే పదార్థాలు(ఉల్కలు,ఉపగ్రహాలు తప్ప) ఆకాశంలో పడమట దిశగా గంటకు 15° వేగముతో ప్రయాణించు నట్టు కనిపించును. ఇది సూర్యుని లేదా చంద్రుని వ్యాసమును రెండు నిముషాలలో దాటు వేగమునకు సమానము. (సూర్యుని, చంద్రుని యొక్క వ్యాసములు భూమి పై నుండి సమానముగా అగుపడును)[102][103].

గ్రహ మార్గము[మార్చు]

భూ గ్రహ మార్గమునకు సూర్యునికి వున్న దూరము 150 మిలియన్ కిలోమీటర్లు వరకు వుంటుంది.భూ సూర్యుని చుట్టూ తిరగటానికి 365.2564 రోజులు పడుతుంది,దానినే ఒక సంవత్సరము,లేదా సైడ్రియల్ సంవత్సరంఅని అందురు.దీనివల్ల భూమి మీద నుంచి చుసిన వారికి సూర్యుడు ప్రతి రోజు ఒక డిగ్రీ కదిలి నట్టు కనిపించును.ప్రతి 12 గంటలు ఇటు నుంచి అటు ప్రయాణించి నట్టు కనిపించును.ఈ కదలిక వల్ల ఒక రోజుకి 24 గంటల సమయం పట్టును.ఈ సమయంలో భూమి తన చుట్టూ తను ఒక్క సారి తిరుగును(పరిభ్రమణం) మరియు సూర్యుడు మళ్లీ తూర్పున ఉదయించును(ఉత్క్రుష్ట్ట రేఖను మధ్యాన్నం చేరుకొనును).భూమి కక్ష యొక్క వేగము సెకనుకు 30 కిలోమీటర్లు.ఈ వేగముతో భూమి తన మధ్య రేఖను 7 నిమిషాలలో మరియు చంద్రుని దూరము 4 గంటలలో చేరుకోనగలదు.[7]


చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరగటానికి 27.32 రోజుల కాలం పడుతుంది.భూమి మరియు చంద్రుడు సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే కాలమును పరిగణనలోకి తీసుకుంటే అమావాస్య నుంచి అమావాస్యకి 29.53 రోజుల కాలం పడుతుంది,దీనినే ఒక నెల అందురు. ఉత్తర ధృవం నుంచి చూసినప్పుడు భూమి చంద్రుడు వారి కక్ష్యలలో అప్రదక్షిణ దిశలో(యాంటిక్లాక్ వైస్)తిరుగును. ఉత్తర ధృవానికిపైన విస్వంలోనించి చూసిన యడల భూమి సూర్యుని చుట్టూ అప్రదక్షిణ దిశలో(యాంటిక్లాక్ వైస్)తిరుగును. గ్రహ మార్గం మరియు కక్ష్య రేఖలు ఖచ్చితమైన సమ రేఖలో ఉండవు. భూకక్ష్య, భూమి సూర్యుల సమతల లంబరేఖకు 23.5 డిగ్రీల వంపుతో ఉండును. ఈ వంపు లేకపోతే,ప్రతి రెండు వారాలకు ఒక గ్రహణం ఏర్పడి ఉండేది(ఒక సూర్య గ్రహణం, ఒక చంద్ర గ్రహణం)[7][104]


భూమి యొక్క గురుత్వాకర్షణ శక్తి గోళా కారములో 1,500,000 కిలోమీటర్ల వ్యాసార్ధం కలిగి ఉండును.[105][note 11]ఈ దూరమున భూమి యొక్క గురుత్వాకర్షణ శక్తి సూర్యుడు మరియు ఇతర గ్రహాల కంటే ఎక్కువ ఉండును. పదార్థములు ఈ వ్యాసార్ధం లో మాత్రమే సంచరించవలెను.అంత కంటే దూరమైనచో అవి సూర్యుని గురుత్వాకర్షణ శక్తికి లోబడును.


Illustration of the Milky Way Galaxy, showing the location of the Sun.


భూమి మరియు ఇతర సౌర వ్యవస్థ పాలపుంతలో(మిల్కి వే)ఉన్నవి. ఈ పాలపుంత నక్షత్ర వీధి (గెలాక్సీ)మధ్య నుంచి 28,000 కాంతి సంవత్సరాల దూరం ఉండే కక్ష్యలో పరిభ్రమించును. ప్రస్తుతం పాలపుంత నక్షత్ర వీధి మధ్య రేఖకు 20కాంతి సంవత్సరాల దూరంలో ఓరియన్లో ఉన్నది.[106]

కక్ష్య వంపు మరియు కాలములు[మార్చు]

భూమి యొక్క కక్ష కొంచం వంగి ఉండడం వల్ల, ఒక ప్రదేశానికి చేరే సూర్య కిరణాలు సంవత్సరమంతా మారుతుంది.దీని వల్ల కాలాలు మారతాయి. ఉత్తర ధృవం సూర్యుని వైపు ఉన్నప్పుడు ఉత్తర భూభాగంలో వేసవి కలం ఏర్పడుతుంది.అదే ఉత్తర ధృవం సూర్యునికి అవతలి వైపు ఉన్నప్పుడు చలి కాలం ఏర్పడుతుంది.వేసవి కాలంలో పగలు ఎక్కువసేపు ఉంటుంది మరియు సూర్యుడు ఆకాసంలో చాలా పైకి వెళ్తాడు.చలి కాలంలో, వాతావరణం చల్లగా అవటం వల్ల రోజులు చిన్నవి అవుతాయి.ఆర్కిటిక్ సిర్కిల్ వద్ద సంవత్సరంలో ఒక భాగం వరకు పగలు అసలు వెలుగు ఉండదు. దీనిని ఒక పోలార్ నయిట్ అంటారు.దక్షిణ భాగంలో,ఈ పరిస్థితి అంతా తారుమారవుతుంది. దక్షిణ ధృవం ఉత్తర ధృవానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది.


Earth and Moon from Mars, imaged by Mars Global Surveyor. From space, the Earth can be seen to go through phases similar to the phases of the Moon.

అస్త్రోనోమికాల్ లోక సమ్మతి ప్రకారం, ఎక్కువ వంగి ఉన్న భూ కక్ష్య సూర్యుడి వైపు లేదా అవతలి వైపుకు ఉండటం మరియు కాంతి పాతము, సూర్యుని యొక్క దిక్కు మరియు కక్ష్య యొక్క వంపు,రెండు లంబంగా ఉండటం.చలి కాలం డిసెంబర్ 21, వేసవి కాలం జూన్ 21 కి దగ్గరగా, స్ప్రింగ్ కాంతి పాతము మార్చ్ 20 కి,మరియు ఆటుమ్నాల్ కాంతి పాతం సెప్టెంబర్ 23 న వస్తాయి.[107]


భూమి యొక్క వంగి ఉండే కోణం చాల సేపటి వరకు స్థిరముగా ఉంటుంది.చాల చిన్న క్రమముగాలేని కదలికని న్యుటేషన్ అంటారు. ఈ వంకరుగా ఉన్న ప్రదేశం(టిల్ట్) కదలటానికి 18.6 సంవత్సరాల సమయం పడుతుంది.భూమి యొక్క కక్ష్య అల్లలడటం కొంత సమయం ప్రకారం మారుతుంది.ఇది 25,800 సంవత్సరాలకి ఒక చక్రం తిరుగుతుంది. ఇదే మాములు సంవత్సరానికి సైదిరియల్ సంవత్సరానికి తేడ.ఈ రెండు కదలికలు సూర్యుని మరియు చంద్రుని యొక్క వేరు వేరు ఆకర్షణ శక్తుల వల్ల భూమి యొక్క మధ్య రేఖ వంపు దగ్గర ఏర్పడతాయి.భూమి యొక్క ధృవాలు కూడా దాని యొక్క ఉపరితలం మీద నుంచి కొంత దూరం వెళ్ళిపోతాయి.ఈ పోలార్ కదలికలకి చాల చక్రాలు ఉంటాయి,వీటన్నిటిని 'క్వాసి పిరియోడిక్ మోషన్'అంటారు.ఈ కదలికతో పాటు 14-నెలల చక్రం ఉంది,దానిని 'చాన్డ్లేర్ వోబుల్'అంటారు.భూమి యొక్క తిరిగే వేగమును, రోజు యొక్క పొడవు ప్రకారం కూడా కనుక్కుంటారు.[108]


ఇప్పటి కాలంలో, భూమియొక్క పెరిహిలియన్ జనవరి 3, మరియు అపెహిలియన్ జూలై 4 న ఏర్పడతాయి.ఈ రోజులు సమయం ప్రకారం మారిపోతూ ఉంటాయి, దానికి కారణం ప్రెసేషన్ మరియు కక్ష్యకు సంభందించిన కారణాలు.ఇవి ఒక చక్రాన్ని ఏర్పాటు చేస్తాయి,వాటిని మిలాన్కోవిట్చ్ చక్రాలు అని అంటారు.సూర్యుని మరియు భూమి యొక్క దూరంలో మార్పుల వల్ల 6.9%[109] కన్నా ఎక్కువ, పెరిలియన్ వద్ద భూమిని చేరే సౌర శక్తి అపెలియన్కి కూడా దగ్గరగా ఉంటుంది. భూమి యొక్క దక్షిణ భాగం సూర్యుని వైపుకు ఒకే సమయంలో కొంచం వంగి,సూర్యునికి భూమి దగ్గరగా ఉండుట వలన ఒక సంవత్సరంలో దక్షిణ భాగం, ఉత్తర భాగం కన్నా ఎక్కువ శక్తిని తీసుకుంటుంది.భూమి యొక్క కక్ష్య కొంచం వంగి ఉండుట వలన ఈ చర్య తక్కువ ప్రాచుర్యం లోకి వచ్చింది,దక్షిణ భాగంలో మిగిలిన శక్తి ఎక్కువ నీటి మోతాదులలో అరాయించుకుంటుంది.[110]

చంద్రుడు[మార్చు]

ప్రత్యేకతలు
మధ్యరేఖ పొడవు/వ్యాసము. 3,474.8 km
2,159.2 mi
బరువు 7.349×1022 kg
8.1×1019 (short) tons
పెద్ద కక్ష 384,400 km
238,700 mi
ఆర్బిటాల్ పిరియడ్ 27 d 7 h 43.7 m

చంద్రుడు,మాములు గ్రహాల లాగా కనపడే ఒక ఉపగ్రహం. చంద్రుని యొక్క మధ్యరేఖ భూమి కన్నా ఒక పావు ఎక్కువ. చంద్రుడు సౌర మండలంలోని అన్ని ఉపగ్రహాల కన్నా పెద్దది,ఇది రూపంలో భూ గ్రహానికి దగ్గరగా వుంటుంది.( కేరోన్ మరియు ద్వర్ఫ్ గ్రహాలలోకరోన్ పెద్దది.ప్లూటో.)(సహజ ఉపగ్రహాలు భూమి కాకుండా మిగతా గ్రహాల చుట్టూ తిరిగే వాటిని "మూన్స్"అంటారు.భూమి యొక్క ఉపగ్రహం తరువాత.


భూమికి చంద్రునికి మధ్య ఆకర్షణ శక్తి వల్ల భూమిపై అలలు ఏర్పడతాయి.ఇందు వల్లే చంద్రుదు భూమి చుట్టూ తిరిగే కాలమే చంద్రుని యొక్క భ్రమణ కాలము అయినది. దీనినే టైడల్ లాకింగ్ అందురు. . కాబట్టి, అది ఎప్పుడు గ్రహానికి ఒక వైపుకు మాత్రమే వస్తుంది.చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరగటం వల్ల, వివిధ భాగాలు సూర్యునిచే ప్రకాశింపబడతాయి, దీని వల్ల లునార్ ఫేసులు ఏర్పడతాయి. సోలార్ టెర్మీనెటార్ ద్వారా చీకటిగా ఉండే ప్రదేశం వెలుతురుగా ఉండే ప్రదేశంతో విడదీయ బడుతుంది.


అలలు కలవటం వల్ల, చంద్రుడు భూమి నుంచి సంవత్సరానికి 38 mm వెనకకు వెళ్లి పోతాడు.కొన్ని లక్షల సంవత్సరాల తరువాత, ఈ చిన్న కదలికల వలన మరియు సంవత్సరానికి రోజులో 23 మిక్రో సెకను వంతు పెరుగుట వలన చాలా మార్పులు కలుగును.[111] 410 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం సంవత్సరానికి 400 రోజులు, రోజుకు 21.8 గంటలు ఉండేవి.[112]


భూమి యొక్క వాతావరణంపై చంద్రుడు తన ప్రభావం చూపిస్తూ దాని యొక్క ప్రగతికి అడ్డుపడ్డాడు.పురాణ జంతు శాస్త్రం మరియు కంప్యూటర్ లెక్కల ప్రకారం, చంద్రుని[113]వలన కలిగే అలలు భూమి కక్ష్యలో ఉన్న వంపుని నియంత్రిస్తాయి.ఇవి లేకపోతే సూర్యుడు మరియు ఇతర గ్రహాల ఆకర్షణ వల్ల భూమి యొక్క కక్ష్య కొన్ని వేల సంవత్సరాల తరబడి అస్తవ్యస్తంగా తయారయ్యేది. ఈ కారణం చేతనే భుధ గ్రహం[114] మీద అనుకూల వాతావరణం లేదు. భూమి యొక్క కక్ష్య క్రాంతి వృత్తము (ఎక్లిప్టిక్ ప్లేన్) వైపునాకు చేరినచో వాతావరణంలో విపరీతమైన మార్పులు సంభవించును.వేసవి కాలంలో ఒక ధృవం సూర్యుని వైపు సూటిగా ఉండాలి, మరియు శీత కాలంలో సుర్యినికి వేరే వైపు సూటిగా చుస్తుండాలి. గ్రహాలని అధ్యయనం చేసిన శాస్త్రవేత్తలు, ఈ ప్రమాదం గురించి అధ్యనం చేసి, దీని వల్ల జంతు మరియు వృక్ష జాతి నశించిపోవచ్చు అని సూచించారు.[115] ఇది ఇంకా ఒక కొలిక్కి రాని విషయము. బుధ గ్రహాన్ని అద్యయనం చేసిన శాస్త్రవేత్తలు చెప్పింది ఏమంటే, భూమి లాగే తిరిగే లక్షణాలు, కక్ష్య కల ఈ గ్రహానికి సంబంధించిన విషయాలు ఇక మీద జరిగే అధ్యయనం లోనే బయటపడాల్సి వుంది.


భూమి నుంచి చూస్తే, చంద్రుడు చాల దగ్గరగా మరియు సూర్యుడు ప్రకాశించి నట్లు ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తాడు.ఈ రెండిటి యొక్క కోణము సైజ్ మరియు ఘన కోణము ఒకేలా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, సూర్యుని యొక్క మధ్య రేఖ చంద్రుడి కన్నా 400 రెట్లు ఎక్కువ.[103] దీనివల్ల సంపూర్ణ మరియు అర్థ గ్రహణాలు భూమిపై ఏర్పడతాయి.

భూమి మరియు చంద్రుని మధ్య దూరము మరియు వాటి యొక్క రూపం కొలమానంలో చూపడం


చాల మంది చంద్రుడి గురించి నమ్మే శాస్త్రం ఏమిటంటే, భుధ గ్రహం లాంటి ఒక ప్రోటోప్లానెట్ (దిఇయ) భూమితో గుద్దుకున్నప్పుడు చంద్రుడు ఏర్పడ్డాడు.దీనినే జైంట్ ఇంపాక్ట్ తియరి అని అంటారు. ఈ ఊహ చెప్పేదేమంటే, చంద్రుడిపై ఐరన్ మరియు ఆవిరయ్యే పదార్ధాలు ఏమి లేవు మరియు ఇంకొక నిజమేమిటంటే దీని యొక్క కవనము భూమి యొక్క క్రస్ట్ కి దగ్గరగా ఉంటుంది.[116]


భూమికి కనీసం రెండు కక్ష్యలలో ఉల్కలు ఉన్నాయి.అవి 3753 కృఇతన్ మరియు 2002 AA29.[117]

నివసించడం[మార్చు]

గ్రహం ఏదైతే జీవించడానికి వీలుగా ఉంటుందో దానిని హాబీటబుల్ అని అంటారు. అక్కడ జీవించే ప్రాణులు లేకపోయిన,ఆ వాతావరణాన్ని కల్పించే ప్రదేశాలని కూడా హాబీటబుల్ అని అంటారు.భూమి జీవించడానికి తగినట్లుగా, ద్రవ రూపంలో ఉన్న నీటిని, ప్రాణులు నివసించడానికి వీలుగా ఉండే ప్రాంతాలని,బ్రతకడానికి కావలిసినంత శక్తిని కలిగి ఉంది.[118] సూర్యునికి భూమికి మధ్య ఉన్న దూరము,భూమి దాని యొక్క కక్షలో మధ్యరేఖను అనుసరించి తిరగటం,తిరిగే వేగం,కొంచం వంగే ఉండే కక్ష,భూగర్భ చరిత్ర,సరిన వాతావరణం,కాపాడడానికి వీలుగా ఉండే అయస్కాంత శక్తి,ఈ కారణాల వల్ల భూమి మీద ప్రాణులు నివసించడానికి వీలు ఉంది.[119]


జీవావరణం[మార్చు]

గ్రహం మీద వున్న జీవ రాశులనే జీవావరణం అందురు. ఈ బయోస్పెయర్ అనేది 3.5 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం మొదలయిందని చెబుతారు.విశ్వంలో భూమి ఒక్కటే ప్రాణులు జీవించగలిగే పరిసరాలను కలిగి ఉంది.భూమి లాంటి బయోస్పెయర్స్ చాల అరుదుగా ఉంటాయని కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు నమ్ముతారు.[120]


బయోస్పెయర్ అనేది చాల బైయోమ్స్ క్రింద విభాజించబడుతుంది,ఇవి ఒకే రకంగా ఉండే మొక్కలని,జంతువులని కలిగి ఉంటుంది. భూమి మీద ముఖ్యంగా లాటిట్యుద్ మరియు సముద్ర ఉపరితలానికి ఎత్తులో బైయోమ్స్ విభజించబడి ఉన్నాయి..ఆర్కిటిక్,అంటార్కిటిక్ వృత్తం వద్ద వుండే,లేద ఎత్తుగా ఉండే ప్రదేశాల వద్ద తెరస్త్రియాల్ బైయోమ్స్ లో మొక్కలు లేద జంతువులు ఉండవు. ఎక్కువ లాటిట్యుడినల్ డివర్సిటీ భూమధ్య రాఖ వద్ద వుంటుంది. అక్కడ మొక్కలు,మరియు జంతువులు బాగా ఉంటాయి.[121]

సహజ వనరులు మరియు భూమి యొక్క వాడకం.[మార్చు]

మనుషులు ఉపయోగించు కోడానికి వీలుగా భూమిపై కొన్ని సహజ వనరులు ఉన్నాయి. ఇందులో కొన్ని తక్కువ సమయములో తిరిగి వెనక్కి తేలేని వనరులు (ఖనిజములు వగైరా) కూడా కలవు.


ఫాసిల్ ఫ్యయూల్స్ ఎక్కువ మొత్తంలో భూమి యొక్క క్రస్ట్ లో లభిస్తాయి,ఇందులో ముఖ్యంగా కోల్,పెట్రోలియం,సహజ వాయువు,మరియు మీథెన్ క్లాత్రాట్ ఉన్నాయి.మనుషులు వీటిని ఎక్కవగా శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి మరియు రసాయన ఉత్పత్తి చేయడానికి వినియోగిస్తారు.మినరల్ ఒర్ కూడా భూమి యొక్క క్రస్ట్ నుంచి ఉత్పత్తి అవుతుంది,దీనిని ఒర్ జెనసిస్ అనే పద్దతి ద్వార వెలికి తీస్తారు.[122] ఇవి ఏ మెటల్ నుంచైనా సారము తీయడానికి,మరియు ఇతర ఎలిమెంట్స్ కి కూడా వుపయోగపడుతుంది.


భూమి యొక్క బయోస్పెయర్ మనుషుల కోసం చాల ప్రాకృతిక పదార్ధాలను ఉత్పత్తి చేస్తోంది.అందులో కొన్ని భోజనం,చెక్క,మందులు,ఆక్సిజన్,మరియు వ్యర్ధ పదార్ధాలని మళ్లీ వాడుకోడానికి వీలుగా తేయరుచేస్తుంది. భూమి మీద ఉండే జీవావరణం మంచి నీరు మరియు నెల మీద ఉండే మట్టి మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. సముద్రాలలో ఉండే జీవావరణం భూమి మీద నుంచి కొట్టుకుపోయిన పోషక విలువల మీద ఆధారపడి వుంటుంది.[123] మానవులు భూమి మీద ఇల్లు నిర్మిచుకుని జీవిస్తారు. 1993 ,లో మనుషులు భూమిని వినియోగించిన శాతం(సుమారు)


భూమి వాడకం శాతము
సాగు భూమి : 13.13%[6]
శాశ్వత పంటలు : 4.71%[6]
పచ్చిక బయళ్ళు: 26%
అడవులు మరియు చెక్క ప్రదేశం 32%
పట్టణాలు 1.5%
ఇతర: 30%


1993 లో ఆశించిన సాగు భూమి 2,481,250 చదరపు కిలోమీటర్లు [6]

ప్రకృతి వైపరీత్యాలు[మార్చు]

పెద్ద ప్రదేశాలలో వాతావరణంలో మార్పుల వల్ల వరదలు,తుఫాన్లు మొదలైనవి ఏర్పడి మనుషులకు కష్టపెడుతున్నాయి.భూకంపాలు,కొండ చర్యలు విరగటం,సునామీ,అగ్ని పర్వతాలు బ్రద్దలవటం,వరదలు,కరువు,చీకటి చేసే మంచు వర్షాలు,ఉగ్రమైన గాలి వాన మొదలైన ప్రాకృత వైపరిత్యలకు చాల ప్రదేశాలు గురి అవుతున్నాయి.


గాలి మరియు నీటి యొక్క కాలుష్యం,ఆమ్ల వర్షాలు,పంటలు పండించకపోవటం,చెట్లు నరకటం,జంతువులని చంపటం,కొన్ని జాతుల జంతువులు మరియు పక్షులు అంతరించి పోవడం,మట్టి దాని యొక్క సారాన్ని కోల్పోవటం, మొదలైనవి మనుషుల చేసే కాలుష్యం ద్వారా ఏర్పడుతున్నాయి.


మానవుని వలన (పరిశ్రమలు వెదజల్లే పొగలో ఉండే కార్బన్ డయాక్సైడ్) భూగ్రహం మీద వేడి పెరిగి "గ్లోబల్ వార్మింగ్" కి దారి తీస్తుంది అని శాస్త్రీయంగా నిరూపించబడింది.దీని వల్ల వాతావరణంలో చల్ల ప్రమాదకర మార్పులు సంభవిస్తాయి,అవి మంచు కరగటం,ఒకేసారి భూమి యొక్క వీడి పెరగడం లేదా తగ్గటం,వాతావరణంలో మార్పులు మరియు సముద్ర మట్టంలో నీరు పెరగటం లాంటివి జరుగుతాయి.[124]


మనుషుల భూగోళ శాస్త్రం[మార్చు]

పటములను అధ్యయనం చేయడం, తయారు చేయడాన్ని కార్టోగ్రఫీ అందురు. భూమిని గురించి చెప్పటానికి కార్టోగ్రఫీ, జియోగ్రఫీని చారిత్రకంగా వాడతారు. అధ్యయనం (అనగా ప్రదేశాలను దూరాలను నిర్దేశించుట) మరియు నౌకాయానము (అనగా స్థితిని దిశను నిర్దేశించుట) అనునవి కార్టోగ్రఫీ, జియోగ్రఫీతో పాటుగా అభివృద్ది చెందాయి. దీని వలన చాల వరకు విషయాలను లెక్కగట్ట గలిగారు.


భూమిపై సుమారు 6,740,000,000 జనాభా నవంబర్ 2008 నాటికి వుంది. శాస్త్రవేత్తలు అంచనా ప్రకారం ప్రపంచ మొత్తం జనాభా 2013 నాటికి ఏడు బిల్లిఒన్లకు చేరుతుంది,మరియు 2050 నాటికి 9.2 బిల్లిఒన్లకు చేరుతుంది.జనాభా పెరుగుదల ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోనే వుంటుంది.మనుషుల జనాభా సాంద్రత ప్రపంచ మంతా వుంటుంది,కానీ ఎక్కువ మంది మాత్రం ఆసియాలో నివసిస్తారు.2020 నాటికి,60% ప్రపంచ జనాభా మాములు ప్రదేశాలలో కన్నా అభివృద్ధి చెందిన ప్రదేశాలలోనే నివసిస్తారని అంచనా.


అధ్యయనాల ప్రకారం కేవలం 1/8 ప్రదేశం మాత్రమే మనుషులు నివసించడానికి వీలుగా వుంది.మిగతా ప్రదేశం అంత సముద్రంతో నిండి వుంది. మరియు మిగతా సగం ఎడారులతో (14%),[125] పెద్ద పర్వతాలతో(27%),[126],ఇంకొన్ని పాత కట్టడాలతో నిండి వుంది.దక్షిణ దిక్కులో ప్రపంచం మొత్తానికి స్థిరముగా వున్నది ఎల్లెస్మెరె దీవిలో వున్నా అలెర్ట్. అది నునావుట్,కెనడాలో[127] (82°28′N)వుంది.ఉత్తరాన అమున్దేన్-స్కాట్ ఉతర ధృవ స్టేషన్,ఇది అంటార్కిటికాలో ఇంచుమించు ఉత్తర ధృవంలో వుంది. (90°S)


The Earth at night, a composite of DMSP/OLS ground illumination data on a simulated night-time image of the world. This image is not photographic and many features are brighter than they would appear to a direct observer.

అంటార్కిటికా లోని కొంత ప్రదేశం తప్ప భూ గ్రహం యొక్క మొత్తం ప్రాంతాన్ని ఇండిపెండెంట్ సోవరిన్ నేషన్ అథ్యయనమ్ చేసింది.2007 వరకు మొత్తం 201 సోవరిన్ రాష్ట్రాలు వున్నాయి.ఇవి మొత్తం 192 యునిటేడ్ నేషన్స్ మెంబర్ రాష్ట్రాలుతో కలిపి వున్న సంఖ్య.వీటితో కలిపి 59 ఇండిపెండెంట్ టేరితోరీస్ మరియు కొన్ని ఆటోనోమౌస్ ఏరియాస్,గొడవలలో వున్న టేరితోరీస్ మరియు ఇతర ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.[6] చరిత్రల ప్రకారం భూమికి ఎప్పుడు ఒక అధికారక ప్రభుత్వం లేదు. చాల ప్రపంచ దేశాలు ఈ ప్రభుత్వం లోసం పోరాడి ఓడిపోయాయి.[128]


ఐక్యరాజ్యసమితి అనేది ప్రపంచ ప్రఖ్యాత ప్రభుత్వ అంతర్గత నిర్మాణ సంస్థ. అది ప్రపంచ దేశాల మధ్య వున్న వైరాలను, మరియు యుద్దాలను తొలగించడానికి ఏర్పాటు చేసిన వ్యవస్థ. ఇది ఒక ప్రపంచ ప్రభుత్వ సంస్థ. ఐక్య రాజ్యా సమితి ప్రపంచంలో అన్ని దేశాల చట్టాల అంగీకారంతో, దేశాల మధ్య రాయభారం నెరుపుతుంది[129]. సభ్య దేశాల అంగీకారంతో అవసరమైతే ఆయుధాలతో కూడా మధ్య వర్తిత్వం నెరుపుతుంది.


భూమి యొక్క గ్రహ మార్గం వైపు పయనించిన మొదటి మనిషి యూరి గగారిన్. ఇతను ఏప్రిల్ 12,1961.[130] మొత్తం 400 మంది భూమిపై చేరారు,మరియు గ్రహ మార్గం(orbit) వైపు పయనించారు. ఇందులో మొత్తం 12 మంది చంద్రుడి మీద నడిచారు.[131]}[379][377][381] విశ్వంలో వున్న మనుషులు మాత్రమే అంతర్జాతీయ స్పేస్ స్టేషన్లో కూడా వున్నారు. స్పేస్ స్టేషన్లో ఉన్న ముగ్గురు మనుషులని ప్రతి ఆరు నలలకి ఒకసారి మారిపోతుంటారు.[132] మనుషులు భూగ్రహం నుండి 1970 కాలంలో అపోలో 13 భూమికి 400,171 కిమీ దూరంలో ఉన్నప్పుడు అత్యంత దూరం ప్రయాణించారు.[133][134]

సాంస్కృతిక పథం[మార్చు]

The first photograph ever taken by astronauts of an "Earthrise", from Apollo 8

"భూమి" అనే పదం ఆంగ్లో-సక్షన్ పదం "ఏర్డ" నుంచి వచ్చింది. ఈ పదానికి నేల లేదా మట్టి అని అర్థం.ఈ పదం "ఎఒర్తే " అని పాత ఆంగ్లం లో అనేవారు.తరువాత "ఎర్తే" అని మధ్య ఆంగ్లం లో అనేవారు.[135] భూమి యొక్క సరైన అస్త్రోనోమికాల్ గుర్తు ఒక వృత్తంలో శిలువ ఆకారం వుంటుంది.[136]


భూమిని తరువాత దేవుడు గా ముఖ్యంగా దేవతగా వ్యాఖ్యానించారు.చాల ఆచారాలలో ఆడ దేవతలని భూమాత, గా మరియు సారవంతమైన దేవతగా వ్యాఖ్యానించేవారు.వివిధ మతాలలో చెప్పిన కల్పిత కథల ప్రకారం భూమి యొక్క ఆవిర్భావం మహిమలున్న దేవుడు లేదా దేవతలచే ఆవిర్భావం చెందింది.చాల రకల మతాలు,చాల ప్రధానమైన పుస్తకాల,ఇంకా మహర్షులు,రోమన్ కాతోలిక్ మతానికి విరుద్ధ మతానికి చెందినా వారు [137] మహామ్మదీయులు,[138] అందరు భూమి యొక్క పుట్టుక గురించి మరియు భూమి మీద జీవులు[139] పెరగడం గురించి చాల బాగా వివరించారు. ఈ ప్రభోదల్ని శాస్త్రవేత్తలు[140][141] మరియు ఇంకొంతమంది మత పెద్దలు [142][143][144]తప్పని కొట్టి పారేసారు.


భూమి సమానంగా వుండేదని[145]గతంలో చాలా నమ్మకాలు ఉండేవి.కానీ ఇది భూమి గుండ్రంగా వుంటుందని కనుక్కోవటం వల్ల మరుగున పడింది.దీనిని ఓడ యొక్క ప్రయాణాన్ని బట్టి కనుగున్నారు.[146] మనుషుల నమ్మకం ఏమిటంటే భూమి గుండ్రంగా ఉంటుందని కనుక్కోవటం వల్ల బయోస్పియర్ వెల్దపుగా కనబడుతోందని అనేవారు.[147][148] పర్యావరణ ఉద్యమం చేపట్టారు. ఇది మనుషుల భూమి పైన చేసే నష్టాల గురించి వివరిస్తుంది.[149]

ఇవీ చూడండి[మార్చు]

గమనిక[మార్చు]

  1. All astronomical quantities vary, both secularly and periodically. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.
  2. Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and Global Landcover datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of the earth’s surface. Note that the ice shields of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock which supports them lies below sea level.
  3. 2007,వరకు ఆవిరి కలిగి ఉన్న వాతావరణాన్ని ఒకేఒక్క గ్రహం మీద కనుగొన్నారు, అది వాయువులు మాత్రమే కలిగిన ఒక పెద్ద గ్రహము.చూడండి: Tinetti, G. et al. (July 2007). "Water vapour in the atmosphere of a transiting extrasolar planet". Nature 448: 169–171. doi:10.1038/nature06002. 
  4. Public Domain This article incorporates text from a publication now in the public domainమూస:Cite EB1911
  5. సామాన్యంగా 5 నుంచి 200 కిమీ మధ్య వుంటుంది.
  6. సామాన్యంగా 5 నుంచి 70 కిమీ మధ్య వుంటుంది.
  7. సోమాలి ప్లేట్,ఏదైతే అఫ్రికాన్ ప్లేట్ని తాయారు చేయడానికి ఉపయోగపడుతుందో.See: Chorowicz, Jean (October 2005). "The East African rift system". Journal of African Earth Sciences 43 (1–3): 379–410. doi:10.1016/j.jafrearsci.2005.07.019. 
  8. 1995 లో వెసెల్ కైకో తీసుకున్న ఈ కొలమానాన్ని ఈ రోజు వరకు కూడా చాల ఖచ్చితమైన కొలమానంగా నమ్ముతారు. ఇంకా వివరాల కోసం ఛాలెంజర్ డీప్ ఆర్టికల్ చూడండి.
  9. భూమి యొక్క సముద్ర మొత్తం సాంద్రత 1.4×109 కిలో మీటర్లు3.భూమి యొక్క మొత్తం వైశాల్యం 5.1×108 చదరపు కిలో మీటర్లు.కాబట్టి, సగటు లోతు రెండు నిష్పత్తిలో వుంటుంది.లేదా 2.7 కి.మీ ,ఇది మొదటి దగ్గర విలువ.
  10. ఈ విషయాలకు ఆధారమైన అకోయి, 'సెకండ్స్ ఆఫ్ మీన్ సోలార్ టైం' అనే బదులు 'సెకండ్స్ ఆఫ్ యు.టి.ఐ' అని వాడును.—Aoki, S.; Kinoshita, H.; Guinot, B.; Kaplan, G. H.; McCarthy, D. D.; Seidelmann, P. K. (1982). "The new definition of universal time". Astronomy and Astrophysics 105 (2): 359–361. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-23. 
  11. భూమికి హిల్ రెడియస్అనేది
    \begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix},
    యమ్ అనేది భూమి యొక్క బరువు, అనేది అస్త్రోనోమికాల్ యూనిట్,మరియు యమ్ అనేది సూర్యుని యొక్క బరువు So the radius in A.U. is about: \begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}.


సూచనలు /రేఫెరెన్సెస్[మార్చు]

  1. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. పేజీ. 294. ISBN 0387987460. 
  2. Various (2000). David R. Lide, ed. Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.). CRC. ISBN 0849304814. 
  3. IERS Working Groups (2003). "General Definitions and Numerical Standards". In McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard. IERS Technical Note No. 32. U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-08-03. 
  4. Cazenave, Anny (1995). Ahrens, Thomas J., ed. Global earth physics a handbook of physical constants (PDF). Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-08-03. 
  5. Pidwirny, Michael (2006-02-02). Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1). University of British Columbia, Okanagan. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-11-26. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 Staff (2008-07-24). "World". The World Factbook. Central Intelligence Agency. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-08-05. 
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 Williams, David R. (2004-09-01). "Earth Fact Sheet". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-17. 
  8. Yoder, C. F. (1995) p. 12.
  9. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. పేజీ. 296. ISBN 0387987460. 
  10. May, Robert M. (1988). "How many species are there on earth?". Science 241 (4872): 1441–1449. doi:10.1126/science.241.4872.1441. PMID 17790039. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-08-14. 
  11. 11.0 11.1 Dalrymple, G.B. (1991). The Age of the Earth. California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1569-6. 
  12. 12.0 12.1 12.2 Newman, William L. (2007-07-09). "Age of the Earth". Publications Services, USGS. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-20. 
  13. 13.0 13.1 Dalrymple, G. Brent (2001). "The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved". Geological Society, London, Special Publications 190: 205–221. doi:10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-09-20. 
  14. 14.0 14.1 Stassen, Chris (2005-09-10). "The Age of the Earth". TalkOrigins Archive. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-12-30. 
  15. 15.0 15.1 Carrington, Damian (2000-02-21). "Date set for desert Earth". BBC News. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  16. యోదర్ చార్లెస్ ఎఫ్. (1995:8).
  17. Yin, Qingzhu; Jacobsen, S. B.; Yamashita, K.; Blichert-Toft, J.; Télouk, P.; Albarède, F. (2002). "A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites". Nature 418 (6901): 949–952. doi:10.1038/nature00995. 
  18. Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). "An impact origin of the Earth-Moon system". Abstract #U51A-02. American Geophysical Union. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-10. 
  19. R. Canup and E. Asphaug (2001). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature 412: 708–712. doi:10.1038/35089010. 
  20. Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. (2000). "Source regions and time scales for the delivery of water to Earth". Meteoritics & Planetary Science 35 (6): 1309–1320. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-06. 
  21. Rogers, John James William; Santosh, M. (2004). Continents and Supercontinents. Oxford University Press US. పేజీ. 48. ISBN 0195165896. 
  22. Rogers, John James William; Santosh, M. (2004). Continents and Supercontinents. Oxford University Press US. పేజీ. 48. ISBN 0195165896. 
  23. Armstrong, R.L. (1968). "A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth". Rev. Geophys. 6: 175–199. doi:10.1029/RG006i002p00175. 
  24. De Smet, J (2000). "Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle". Tectonophysics 322: 19. doi:10.1016/S0040-1951(00)00055-X. 
  25. Harrison, Tm; Blichert-Toft, J; Müller, W; Albarede, F; Holden, P; Mojzsis, Sj (December 2005). "Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga.". Science (New York, N.Y.) 310 (5756): 1947–50. doi:10.1126/science.1117926. PMID 16293721. 
  26. Hong, D (2004). "Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt". Journal of Asian Earth Sciences 23: 799. doi:10.1016/S1367-9120(03)00134-2. 
  27. Armstrong, R.L. (1991). "The persistent myth of crustal growth". Australian Journal of Earth Sciences 38: 613–630. doi:10.1080/08120099108727995. 
  28. Murphy, J. B.; Nance, R. D. (1965). "How do supercontinents assemble?". American Scientist 92: 324–33. doi:10.1511/2004.4.324. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-05. 
  29. Purves, William Kirkwood; Sadava, David; Orians, Gordon H.; Heller, Craig (2001). Life, the Science of Biology: The Science of Biology. Macmillan. పేజీ. 455. ISBN 0716738732. 
  30. Berkner, L. V.; Marshall, L. C. (1965). "On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere". Journal of Atmospheric Sciences 22 (3): 225–261. doi:10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-05. 
  31. Burton, Kathleen (2002-11-29). "Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-05. 
  32. Kirschvink, J. L. (1992). Schopf, J.W.; Klein, C. & Des Maris, D., ed. Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth. The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study. Cambridge University Press. పేజీలు. 51–52. ISBN 0521366151. 
  33. Raup, D. M.; Sepkoski, J. J. (1982). "Mass Extinctions in the Marine Fossil Record". Science 215 (4539): 1501–1503. doi:10.1126/science.215.4539.1501. PMID 17788674. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-05. 
  34. Gould, Stephan J. (October 1994). "The Evolution of Life on Earth". Scientific American. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-05. 
  35. Wilkinson, B. H.; McElroy, B. J. (2007). "The impact of humans on continental erosion and sedimentation". Bulletin of the Geological Society of America 119 (1–2): 140–156. doi:10.1130/B25899.1. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-22. 
  36. 36.0 36.1 36.2 Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (1993). "Our Sun. III. Present and Future" (PDF). Astrophysical Journal 418: 457–468. Bibcode:1993ApJ...418..457S. doi:10.1086/173407. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-07-08. 
  37. Kasting, J.F. (1988). "Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus". Icarus 74: 472–494. doi:10.1016/0019-1035(88)90116-9. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  38. 38.0 38.1 వార్డ్ మరియు బ్రౌన్ లీ(2002)
  39. Guillemot, H.; Greffoz, V. (March 2002). "Ce que sera la fin du monde". Science et Vie (Frenchలో). N° 1014. 
  40. Britt, Robert (2000-02-25). "Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got?". Archived from the original on 2000-07-06. 
  41. 41.0 41.1 Schröder, K.-P.; Smith, Robert Connon (2008). "Distant future of the Sun and Earth revisited". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386: 155. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x. arXiv:0801.4031. 
    ఇవి చూడండి
  42. Stern, David P. (2001-11-25). "Planetary Magnetism". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-01. 
  43. Tackley, Paul J. (2000-06-16). "Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory". Science 288 (5473): 2002–2007. doi:10.1126/science.288.5473.2002. PMID 10856206. 
  44. Milbert, D. G.; Smith, D. A. "Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model". National Geodetic Survey, NOAA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-07. 
  45. 45.0 45.1 45.2 Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. (2006-07-07). "Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data". NOAA/NGDC. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  46. Mohr, P.J.; Taylor, B.N. (October 2000). "Unit of length (meter)". NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty. NIST Physics Laboratory. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-23. 
  47. Staff (November 2001). "WPA Tournament Table & Equipment Specifications". World Pool-Billiards Association. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-10. 
  48. Senne, Joseph H. (2000). "Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain". Professional Surveyor 20 (5): 16–21. 
  49. Sharp, David (2005-03-05). "Chimborazo and the old kilogram". The Lancet 365 (9462): 831–832. doi:10.1016/S0140-6736(05)71021-7. 
  50. Morgan, J. W.; Anders, E. (1980). "Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury". Proceedings of the National Academy of Science 71 (12): 6973–6977. doi:10.1073/pnas.77.12.6973. PMID 16592930. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-04. 
  51. Tanimoto, Toshiro (1995). "Crustal Structure of the Earth" (PDF). In Thomas J. Ahrens. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-03. 
  52. Kerr, Richard A. (2005-09-26). "Earth's Inner Core Is Running a Tad Faster Than the Rest of the Planet". Science 309 (5739): 1313. doi:10.1126/science.309.5739.1313a. PMID 16123276. 
  53. Jordan, T. H. (1979). "Structural Geology of the Earth's Interior". Proceedings National Academy of Science 76 (9): 4192–4200. doi:10.1073/pnas.76.9.4192. PMID 16592703. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-24. 
  54. Robertson, Eugene C. (2001-07-26). "The Interior of the Earth". USGS. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-24. 
  55. Sanders, Robert (2003-12-10). "Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core". UC Berkeley News. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-28. 
  56. Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. (2002). "The ab initio simulation of the Earth's core" (PDF). Philosophical Transaction of the Royal Society of London 360 (1795): 1227–1244. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-28. 
  57. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; turcotte అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  58. Vlaar, N (1994). "Cooling of the earth in the Archaean: Consequences of pressure-release melting in a hotter mantle". Earth and Planetary Science Letters 121: 1 Extra |pages= or |at= (సహాయం). doi:10.1016/0012-821X(94)90028-0. 
  59. Turcotte, D. L.; Schubert, G. (2002). "4". Geodynamics (2 ed.). Cambridge, England, UK: Cambridge University Press. పేజీ. 137. ISBN 978-0-521-66624-4. 
  60. 60.0 60.1 Sclater, John G (1981). "Oceans and Continents: Similarities and Differences in the Mechanisms of Heat Loss". Journal of Geophysical Research 86: 11535. doi:10.1029/JB086iB12p11535. 
  61. Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. (1989). "Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails". Science 246 (4926): 103–107. doi:10.1126/science.246.4926.103. PMID 17837768. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  62. Brown, W. K.; Wohletz, K. H. (2005). "SFT and the Earth's Tectonic Plates". Los Alamos National Laboratory. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-02. 
  63. Kious, W. J.; Tilling, R. I. (1999-05-05). "Understanding plate motions". USGS. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-02. 
  64. Seligman, Courtney (2008). "The Structure of the Terrestrial Planets". Online Astronomy eText Table of Contents. cseligman.com. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-02-28. 
  65. Duennebier, Fred (1999-08-12). "Pacific Plate Motion". University of Hawaii. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. 
  66. Bowring, Samuel A. (1999). "Priscoan (4.00-4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada". Contributions to Mineralogy and Petrology 134: 3. doi:10.1007/s004100050465. 
  67. Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. (2000-11-20). "Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center". Proceedings of the Ocean Drilling Program. Texas A&M University. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-02. 
  68. Staff. "GPS Time Series". NASA JPL. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-02. 
  69. 69.0 69.1 Pidwirny, Michael (2006). "Fundamentals of Physical Geography" (2nd Edition ed.). PhysicalGeography.net. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-19. 
  70. Kring, David A. "Terrestrial Impact Cratering and Its Environmental Effects". Lunar and Planetary Laboratory. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-22. 
  71. Staff. "Layers of the Earth". Volcano World. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-11. 
  72. Jessey, David. "Weathering and Sedimentary Rocks". Cal Poly Pomona. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-20. 
  73. Staff. "Minerals". Museum of Natural History, Oregon. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-20. 
  74. Cox, Ronadh (2003). "Carbonate sediments". Williams College. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  75. FAO Staff (1995). FAO Production Yearbook 1994 (Volume 48 ed.). Rome, Italy: Food and Agriculture Organization of the United Nations. ISBN 9250038445. 
  76. 76.0 76.1 Sverdrup, H. U.; Fleming, Richard H. (1942-01-01). The oceans, their physics, chemistry, and general biology. Scripps Institution of Oceanography Archives. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-06-13. 
  77. "7,000 m Class Remotely Operated Vehicle KAIKO 7000". Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC). సంగ్రహించిన తేదీ 2008-06-07. 
  78. Igor A. Shiklomanov et al. (1999). "World Water Resources and their use Beginning of the 21st century" Prepared in the Framework of IHP UNESCO". State Hydrological Institute, St. Petersburg. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  79. Mullen, Leslie (2002-06-11). "Salt of the Early Earth". NASA Astrobiology Magazine. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. 
  80. Morris, Ron M. "Oceanic Processes". NASA Astrobiology Magazine. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. 
  81. Scott, Michon (2006-04-24). "Earth's Big heat Bucket". NASA Earth Observatory. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. 
  82. Geerts, B.; Linacre, E. (November 1997). "The height of the tropopause". Resources in Atmospheric Sciences. University of Wyoming. సంగ్రహించిన తేదీ 2006-08-10. 
  83. 83.0 83.1 Staff (2003-10-08). "Earth's Atmosphere". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-21. 
  84. 84.0 84.1 Moran, Joseph M. (2005). "Weather". World Book Online Reference Center. NASA/World Book, Inc. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-17. 
  85. 85.0 85.1 Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-24. 
  86. Rahmstorf, Stefan (2003). "The Thermohaline Ocean Circulation". Potsdam Institute for Climate Impact Research. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  87. Various (1997-07-21). "The Hydrologic Cycle". University of Illinois. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-24. 
  88. Staff. "Climate Zones". UK Department for Environment, Food and Rural Affairs. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-24. 
  89. Staff (2004). "Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere". Science Week. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. 
  90. de Córdoba, S. Sanz Fernández (2004-06-21). "100 km. Altitude Boundary for Astronautics". Fédération Aéronautique Internationale. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  91. Liu, S. C.; Donahue, T. M. (1974). "The Aeronomy of Hydrogen in the Atmosphere of the Earth". Journal of Atmospheric Sciences 31 (4): 1118–1136. doi:10.1175/1520-0469(1974)031<1118:TAOHIT>2.0.CO;2. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-02. 
  92. David C. Catling, Kevin J. Zahnle, Christopher P. McKay (2001). "Biogenic Methane, Hydrogen Escape, and the Irreversible Oxidation of Early Earth". Science 293 (5531): 839–843. doi:10.1126/science.1061976. PMID 11486082. 
  93. Abedon, Stephen T. (1997-03-31). "History of Earth". Ohio State University. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-19. 
  94. Hunten, D. M.; Donahue, T. M. (1976). "Hydrogen loss from the terrestrial planets". Annual review of earth and planetary sciences 4: 265–292. doi:10.1146/annurev.ea.04.050176.001405. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-11-07. 
  95. Fitzpatrick, Richard (2006-02-16). "MHD dynamo theory". NASA WMAP. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-27. 
  96. Campbell, Wallace Hall (2003). Introduction to Geomagnetic Fields. New York: Cambridge University Press. పేజీ. 57. ISBN 0521822068. 
  97. Stern, David P. (2005-07-08). "Exploration of the Earth's Magnetosphere". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-21. 
  98. "Leap seconds". Time Service Department, USNO. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-23. 
  99. 99.0 99.1 Staff (2007-08-07). "Useful Constants". International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS). సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-23. 
  100. Staff. "IERS Excess of the duration of the day to 86400s ... since 1623". International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS). సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-23. —గ్రాఫ్ చివరిలో
  101. Staff. "IERS Variations in the duration of the day 1962–2005". International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS). సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-23. 
  102. Zeilik, M.; Gregory, S. A. (1998). Introductory Astronomy & Astrophysics (4th ed.). Saunders College Publishing. పేజీ. 56. ISBN 0030062284. 
  103. 103.0 103.1 Williams, David R. (2006-02-10). "Planetary Fact Sheets". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-09-28. —భూమి మరియు చంద్రుని మీద ఉన్న మధ్యరేఖలు పరిశీలించండి.
  104. Williams, David R. (2004-09-01). "Moon Fact Sheet". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-21. 
  105. Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. (2006). "The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets" (PDF). Instituto de Astrofísica de Canarias. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-21. 
  106. Astrophysicist team (2005-12-01). "Earth's location in the Milky Way". NASA. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-06-11. 
  107. Bromberg, Irv (2008-05-01). "The Lengths of the Seasons (on Earth)". University of Toronto. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-11-08. 
  108. Fisher, Rick (1996-02-05). "Earth Rotation and Equatorial Coordinates". National Radio Astronomy Observatory. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-21. 
  109. ఎపిలియన్,పెరీలియన్కి 103.4% దూరంలో ఉన్నది.ఇన్వర్స్ స్క్వేర్ లా ప్రకారం, అపెలియన్ కన్నా పెరిలియన్ వద్ద ప్రసరణ 106.9% ఎవ్వువగా ఉంటుంది.
  110. Williams, Jack (2005-12-20). "Earth's tilt creates seasons". USAToday. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-17. 
  111. Espenak, F.; Meeus, J. (2007-02-07). "Secular acceleration of the Moon". NASA. Archived from the original on 2012-12-05. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-20. 
  112. Poropudas, Hannu K. J. (1991-12-16). "Using Coral as a Clock". Skeptic Tank. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-20. 
  113. Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.; Levrard, B. (2004). "A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth". Astronomy and Astrophysics 428: 261–285. doi:10.1051/0004-6361:20041335. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  114. Murray, N.; Holman, M. (2001). "The role of chaotic resonances in the solar system". Nature 410 (6830): 773–779. doi:10.1038/35071000. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-08-05. 
  115. Williams, D.M.; J.F. Kasting (1996). "Habitable planets with high obliquities". Lunar and Planetary Science 27: 1437–1438. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  116. R. Canup and E. Asphaug (2001). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature 412: 708–712. doi:10.1038/35089010. 
  117. Whitehouse, David (2002-10-21). "Earth's little brother found". BBC News. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  118. Staff (September 2003). "Astrobiology Roadmap". NASA, Lockheed Martin. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-10. 
  119. Dole, Stephen H. (1970). Habitable Planets for Man (2nd ed.). American Elsevier Publishing Co. ISBN 0-444-00092-5. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-11. 
  120. Ward, P. D.; Brownlee, D. (2000-01-14). Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe (1st ed.). New York: Springer-Verlag. ISBN 0387987010. 
  121. Hillebrand, Helmut (2004). "On the Generality of the Latitudinal Gradient". American Naturalist 163 (2): 192–211. doi:10.1086/381004. 
  122. Staff (2006-11-24). "Mineral Genesis: How do minerals form?". Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-01. 
  123. Rona, Peter A. (2003). "Resources of the Sea Floor". Science 299 (5607): 673–674. doi:10.1126/science.1080679. PMID 12560541. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-02-04. 
  124. Staff (2007-02-02). "Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report". United Nations. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-07. 
  125. Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification". Hydrology and Earth System Sciences Discussions 4: 439–473. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  126. Staff. "Themes & Issues". Secretariat of the Convention on Biological Diversity. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-29. 
  127. Staff (2006-08-15). "Canadian Forces Station (CFS) Alert". Information Management Group. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-31. 
  128. Kennedy, Paul (1989). The Rise and Fall of the Great Powers (1st ed.). Vintage. ISBN 0679720197. 
  129. Staff. "International Law". United Nations. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-27. 
  130. Kuhn, Betsy (2006). The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier. Twenty-First Century Books. పేజీ. 34. ISBN 0822559846. 
  131. Ellis, Lee (2004). Who's who of NASA Astronauts. Americana Group Publishing. ISBN 0966796144. 
  132. "Reference Guide to the International Space Station". NASA. 2007-01-16. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-12-23. 
  133. Cramb, Auslan (2007-10-28). "Nasa's Discovery extends space station". Telegraph.  Unknown parameter |acc3essdate= ignored (సహాయం)
  134. Stathopoulos, Vic (2009-01-08). "Apollo Spacecraft". సంగ్రహించిన తేదీ 2009-03-23. 
  135. Random House Unabridged Dictionary. Random House. July 2005. ISBN 0-375-42599-3. 
  136. Liungman, Carl G. (2004). "Group 29: Multi-axes symmetric, both soft and straight-lined, closed signs with crossing lines". Symbols -- Encyclopedia of Western Signs and Ideograms. New York: Ionfox AB. పేజీలు. 281–282. ISBN 91-972705-0-4. 
  137. Dutch, S.I. (2002). "Religion as belief versus religion as fact" (PDF). Journal of Geoscience Education 50 (2): 137–144. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-28. 
  138. Taner Edis (2003). A World Designed by God: Science and Creationism in Contemporary Islam (PDF). Amherst: Prometheus. ISBN 1-59102-064-6. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-28. 
  139. Ross, M.R. (2005). "Who Believes What? Clearing up Confusion over Intelligent Design and Young-Earth Creationism" (PDF). Journal of Geoscience Education 53 (3): 319. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-28. 
  140. Pennock, R. T. (2003). "Creationism and intelligent design". Annu Rev Genomics Hum Genet 4: 143–63. doi:10.1146/annurev.genom.4.070802.110400. PMID 14527300. 
  141. సైన్స్, ఎవల్యూషన్ అండ్ క్రియేషనిజం నేషనల్ అకాడెమీ ప్రెస్, వాషింగ్టన్, డిసి 2005
  142. Colburn, A.; Henriques, L. (2006). "Clergy views on evolution, creationism, science, and religion". Journal of Research in Science Teaching 43 (4): 419–442. doi:10.1002/tea.20109. 
  143. Frye, Roland Mushat (1983). Is God a Creationist? The Religious Case Against Creation-Science. Scribner's. ISBN 0-68417-993-8. 
  144. Gould, S. J. (1997). "Nonoverlapping magisteria" (PDF). Natural History 106 (2): 16–22. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-28. 
  145. Russell, Jeffrey B. "The Myth of the Flat Earth". American Scientific Affiliation. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-14. ;కోస్మాస్ ఈన్దికొప్లెఉస్తెస్ ని కూడా చుడండి.
  146. Jacobs, James Q. (1998-02-01). "Archaeogeodesy, a Key to Prehistory". సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21. 
  147. Fuller, R. Buckminster (1963). [[Operating Manual for Spaceship Earth]] (First ed.). New York: E.P. Dutton & Co. ISBN 0-525-47433-1. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-04-21.  Wikilink embedded in URL title (సహాయం)
  148. Lovelock, James E. (1979). Gaia: A New Look at Life on Earth (First ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-286030-5. 
  149. ఉదాహరణకు McMichael, Anthony J. (1993). Planetary Overload: Global Environmental Change and the Health of the Human Species. Cambridge University Press. ISBN 0521457599. 

వ్యాకరణ పట్టి[మార్చు]


బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Earth గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo-en.png నిఘంటువు నిర్వచనాలు విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg పాఠ్యపుస్తకాలు వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg ఉదాహరణలు వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg మూల పుస్తకాల నుండి వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg చిత్రాలు మరియు మాద్యమము చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png వార్తా కథనాలు వికీ వార్తల నుండి

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=భూమి&oldid=1353587" నుండి వెలికితీశారు