చంద్రుడు

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
నిండు చంద్రుడు

చంద్రుడు లేదా చందురుడు, భూమికి ఉన్న ఏకైక సహజ ఉపగ్రహం. చంద్రుడిని కథల్లోనూ, భావయుక్తంగాను చందమామ అని కూడా పిలుస్తారు. భూమి నుండి చంద్రునికి రమారమి 384,403 కిలోమీటర్ల దూరముంటుంది. సూర్యుని కాంతి చంద్రునిపై పడి ప్రతిఫలించి భూమికి చేరుతుంది. ఇంతదూరం నుండి కాంతి ప్రతిఫలించడానికి సుమారు 1.3 క్షణాలు పడుతుంది. చంద్రుని వ్యాసం 3476 కి.మీ. (2159 మైళ్ళు)[1] , ఇది భూమి వ్యాసంలో పావువంతు కంటే కొంచెం ఎక్కువ. చంద్రుడు సౌరమండలములో ఐదో అతిపెద్ద ఉపగ్రహం. గ్యానిమిడ్, టైటన్, క్యాలిస్టో, మరియు ఐఓ అనే ఉపగ్రహాలు దీని కంటే పెద్దవి. భూమిపైని సముద్రాలలో అలలు చంద్రుని గురుత్వాకర్షణ శక్తి వల్లే ఏర్పడతాయి.

భాషా విశేషాలు[మార్చు]

చంద్రుడు [ candruḍu ] chandruḍu. సంస్కృతం n. The moon; the regent of the moon.[2] చంద్రుడు ఉదయించినాడు the moon arose. చంద్రుడు అస్తమించినాడు the moon set. రామచంద్రుడు the moon-like or beautiful Rāma. చంద్రముఖి chandra-mukhi. n. A beautiful woman. చంద్రమూల chandra-mūla. n. The plant called Kœmpferia Galanga. Rox. i. 15. చంద్రవంక chandra-vanka. n. A half-moon, or crescent. Also, a kind of jewel worn on the head. చంద్రవంకలు a sort of rice. H. iv. 156. చంద్రవంశము the Lunar Race of Kshatriya kings. చంద్రశాల n. An upper room, on the house top. మేడ మీది యిల్లు, మేడ చివరి గది. (A. i. 2.) చంద్రశిల n. Moonstone. See చంద్రకాంతము. చంద్రమౌళి, చంద్రశేఖరుడు chandra-ṣēkha-ruḍu. n. The crescent-crowned god, i.e., Siva శివుడు. చంద్రహాసము chandrahāsamu. n. Radiance, flashing, sheen. A sword కత్తి. Name of the sword of Kubēra or Rāvaṇa. చంద్రాతపము chandrā-tapamu. n. Moonlight. T. ii. 36. వెన్నెల. చంద్రాయుధము chandr-āyudhamu. n. A crescent headed arrow. NH. v. 160. చంద్రిక chandrika. n. Moonlight: a pale red tint వెన్నెల. An illustration, an essay, a treatise. The reddish envelope of a letter written on palm leaves. చంద్రిక చీరలు (A. iv. 36.) white cloths తెల్లబట్టలు. చంద్రోదయము chandrōdayamu. n. The rising of the moon. An awning used at festivals. A kind of medicine. ప్రబోద చంద్రోదయము "the masterpiece of wisdom" --(the name of a certain work.)

చంద్రుడి విశేషాలు[మార్చు]

  • చంద్రుడు తనచుట్టూ తాను తిరగడానికి (చంద్ర భ్రమణం (ఇది క్రొత్త పదం, సృష్టించబడినది, దీని గురించి చర్చా పేజీ లో చర్చించండి)) 29.5 (భూమి యొక్క) రోజులు లేదా ఒక చంద్రమాసము పడుతుంది. అనగా చంద్రుడిపై రోజు మరియు నెల కొరకు, సమాన కాలం పడుతోంది.
  • చంద్రుడు భూమిని ఒక్కసారి చుట్టిరావడానికి (చంద్ర భూ పరిభ్రమణం (ఇది క్రొత్త పదం, సృష్టించబడినది, దీని గురించి చర్చా పేజీ లో చర్చించండి )) 27.3 రోజులు పడుతుంది. భూమి-చంద్రుడు-సూర్యుడు మధ్య వ్యవస్థాపక మార్పుల వల్ల ఒక చంద్రమాసానికి 29.5 రోజులు పడుతుంది. దీనినే చంద్రమాసము అంటారు.
  • చంద్రుడు తనచుట్టూ తాను తిరగడానికి (చంద్రభ్రమణం) మరియు భూమి చుట్టూ తిరగడానికి (చంద్ర భూ పరిభ్రమణం) ఒకే సమయం (చంద్రమాసము) పడుతుంది. ఈ కారణం వల్ల భూ వాసులకు చంద్రుడి ఒకే ముఖం కనబడుతుంది. భూ వాసులు, చంద్రుడి ఆవలి వైపు ఇంత వరకు చూడలేదు. (ఆవలి వైపు ఛాయాచిత్రాలు, చంద్రుడి పై ప్రయోగింపబడిన నౌకలు తీసాయి).
  • చంద్రుడు భూమితో కలసి సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమించడానికి (చంద్ర భూ సూర్య పరిభ్రమణం (ఇది క్రొత్త పదం, సృష్టించబడినది, దీని గురించి చర్చా పేజీ లో చర్చించండి)), భూపరిభ్రమణానికి పట్టే కాలంతో సమానం.
  • చంద్ర మండలంపై వాతావరణం లేదు. అందుకే చంద్రునిపై కాలు మోపిన మొదటి మానవుని పాద ముద్రలు ఇప్పటికీ అలానే ఉన్నాయి.
  • చంద్ర గ్రహం యొక్క సాంద్రత భూమి సాంద్రతలో 1/6 వ వంతు ఉంటుంది. అందువల్ల భూమిపై 60 కేజీల బరువు ఉండే మనిషి చంద్రునిపై 10 కేజీలు మాత్రమే ఉంటాడు.
  • చంద్రుడి గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 127 డిగ్రీల సెల్సియస్, కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత -173 డిగ్రీల సెల్సియస్.
  • 1959 సెప్టెంబర్ 14 రష్యా పంపిన లూనా-2 చంద్రుడి మీదకు మొట్టమొదట దిగింది.
  • చంద్రుడి పై ఇప్పటి దాకా నడిచిన వ్యోమగాములు 12 మంది.
  • ఇప్పటి దాకా 382 కిలోల చంద్ర శిలల్ని భూమి మీదకు తీసుకువచ్చారు వ్యోమగాములు. [3]

చంద్ర బింబము

పురాణాలలో చంద్రుడు[మార్చు]

  • తారా శశాంకం: బృహస్పతి భార్య తార చంద్రుని అందానికి మోహించి పతిలేని సమయంలో చంద్రుని కూడెను. అందువలన గర్భవతి అయ్యెను. ఈమెను చంద్రుడు తీసుకొనిపోగా, బృహస్పతితో యుద్ధం జరిగెను. ఇంతలో తారకు బుధుడు జన్మించెను. తగవు తీర్చడానికి వచ్చిన బ్రహ్మ తారను అడిగి నిజం తెలుసుకొని బుధుని చంద్రునకు, తారను బృహస్పతికి ఇప్పించెను.

చంద్రోదయం[మార్చు]

ప్రతిరోజు చంద్రుడు భూమికి తూర్పు వైపు నుంచి పడమర వైపుకు పయనిస్తూ ఉంటాడు. సూర్యకాంతితో పోల్చితే చంద్రకాంతి చాలా తక్కువ అందువలన మనకు ఎదురుగా ఉన్నప్పటికి ఎక్కువ సార్లు చంద్రుడు పగలు కనిపించడు. అందువలన చంద్రుడు స్పష్టంగా కనిపించే సూర్యాస్తమయం తరువాత భాగమునే చంద్రోదయముగా ఉపయోగిస్తున్నారు. అనగా సూర్యుడు అస్తమించిన తరువాత చంద్రుడు కనిపించడాన్నే చంద్రోదయంగా పేర్కొనవచ్చు. అందువలన ప్రతిరోజు చంద్రుడు తూర్పు వైపున పుట్టినప్పటికి (ఉదయించినప్పటికి) దిక్కులతో సంబంధం లేకుండా సూర్య అస్తమయం తరువాత చంద్రుడు ఏ వైపున కనిపించినను దానినే చంద్రోదయంగా పేర్కొనడం జరుగుతుంది.

చంద్రగ్రహణం[మార్చు]

ప్రధాన వ్యాసము: చంద్ర గ్రహణం

చంద్రునికి సూర్యునికి మధ్యగా భూమి వచ్చినపుడు, సూర్యుని కాంతి చంద్రునిపై పడకుండా భూమి అడ్డుపడటంతో భూమిపై నున్నవారికి చంద్రుడు కనిపించడు. దీన్ని 'చంద్ర గ్రహణం' అంటారు. ఇది ఎప్పుడూ పౌర్ణమి నాడు జరుగుతుంది. చంద్ర గ్రహణం చాలా సేపు (కొన్ని గంటలు) మొత్తం అర్థగోళం అంతా కనిపిస్తుంది.

ఇవీ చూడండి[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. Spudis, Paul D. (2004). "Moon". World Book Online Reference Center, NASA. Retrieved 2006-12-23. 
  2. బ్రౌన్ నిఘంటువు ప్రకారం చంద్రుడు పదప్రయోగాలు.
  3. అక్టోబర్ 12 2008, ఈనాడు ఆదివారం సంచిక ప్రచిరించిన శీర్షిక ఆధారంగా

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చంద్రుడు&oldid=934334" నుండి వెలికితీశారు