రాయగడ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
రాయగడ
Rayagada
జిల్లా
Location in Odisha, India
Coordinates: 19°09′58″N 83°24′58″E / 19.166°N 83.416°E / 19.166; 83.416Coordinates: 19°09′58″N 83°24′58″E / 19.166°N 83.416°E / 19.166; 83.416
దేశం  India
రాష్ట్రం ఒరిస్సా
Established 2 అక్టోబరు 1992
ముఖ్యపట్టణం రాయగడ
ప్రభుత్వం
 • లోక్ సభ సభ్యుడు జయరాం పంగి
Area
 • జిల్లా 7,584.7
జనాభా (2001)
 • మొత్తం 8,23,000
 • జనసాంద్రత 116
భాషలు
 • Official ఒరియా, హిందీ, ఇంగ్లీషు
టైమ్‌జోన్ IST (UTC+5:30)
PIN 765 xxx
వాహన రిజిస్ట్రేషన్ OD-18
Sex ratio 0.972 /
Literacy 35.61%
లోక్ సభ నియోజకవర్గం Koraput
Vidhan Sabha constituency 3
Climate Aw (Köppen)
Precipitation 1,521.8 millimetres (59.91 in)
వెబ్‌సైటు www.rayagada.nic.in
Landscape view in Rayagada district

రాయగడ (Rayagada) ఒరిస్సా రాష్ట్రంలో తెలుగు వారు నివసిస్తున్న ప్రదేశం, రాయగడ జిల్లా కేంద్రం మరియు పురపాలసంఘం. ఇది తూర్పు కోస్తాలోని విజయనగరం జిల్లాకు దగ్గరలో ఉన్నది.

చరిత్ర[మార్చు]

ఈ ప్రాంతం ప్రాచీన కళింగ రాజ్యంలో భాగంగా అశోక చక్రవర్తి చేత పాలించబడింది. ఆరోజుల్లో వంశధార మరియు నాగావళి మధ్య ప్రాంతం మసాలా దినుసులకు ప్రసిద్ధిచెందింది.[1] ఆ తర్వాత పాలించిన రాష్ట్రకూటులు ఖర్వేల వంశీకులచే చౌపగడ యుద్ధంలో ఓడింపబడ్డారు.[2]

గంగవంశం మరియు సూర్యవంశపు రాజుల పాలనాకాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని కళింగ-ఉత్కళ రాజు దాదర్నాబ్ దేవ్ పరిపాలించాడు.[3] తర్వాత చివరి గజపరి రాజైన ముకుంద్ దేవ్ ను 1519 లో గోహెరా టిక్రి వద్ద ఓడించి బహమనీ సుల్తానుల వశమైంది. నందాపుర్ రాజవంశీయులు సుమారు 47 సంవత్సరాలు పాలించారు. విశ్వంభర్ దేవ్ ను చంపి సర్కారు జిల్లాలను పాలిస్తున్న మొఘల్ రాజైన హసిన్ ఖాన్ దీన్ని వశంచేసుకున్నాడు.

ఈ ప్రాంతం కొంతకాలం బొబ్బిలి జమిందారీలో భాగంగా ఉండేది. తర్వాత బ్రిటిష్ పరిపాలనలో ఇది జైపూర్ పాలనలోను తర్వాత కొరాపుట్ జిల్లాలో భాగంగాను ఉండేది. ఒరిస్సా విస్తరణలో భాగంగా 2 అక్టోబర్ 1992 తేదీన రాయగడ జిల్లాగా అవతరించింది.

పర్యాటక ప్రదేశాలు[మార్చు]

  • మజ్జి గైరమ్మ దేవాలయం (Maa Majhighariani temple) - ఈ గ్రామ దేవత చాలా శక్తివంతమైనదిగా ఒరిస్సా మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నుండి వచ్చే భక్తులచే కొలవడుతున్నది. కొండరాతి మీద మీద వెలసిన అమ్మవారి ముఖం మాత్రమే భక్తులకు కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర మాసంలో ప్రత్యేక ఉత్సవాలు జరుగుతాయి.
  • హతీ పత్తర్ (Hatipathar) - జిల్లా కేంద్రం నుండి 3 కి.మీ.దూరంలో ప్రకృతి సుందరమైన ప్రదేశం రెండు జలపాతాలు నాగావళి నది ప్రవాహంలో ఏర్పడి కనులవిందు చేస్తాయి. ఇక్కడి రెండు కొండ రాళ్ళు ఏనుగుల వలె కనిపించడం వలన ఈ పేరు వచ్చింది.
  • లక్ష్మీనారాయణ దేవాలయం (Laxminarayan temple) - ఇక్కడ జగన్నాధస్వామి, బలభద్రుడు, సుభద్ర సహితంగా పూజింపబడుతున్నాడు. ఇది తెరువళి (Therubali) ప్రాంతంలో ఉన్నది. ఇక్కడ పూరీ లోవలె రథాయాత్ర జరుగుతుంది.
  • పాయకపాడు (Paikapada) - తెరువళి ప్రాంతంలోనే ఇదొక పవిత్రమైన శివక్షేత్రం. ఇది మహాభారత యుద్ధం అనంతరం పరశురాముడు ప్రతిష్టించిన పంచలింగ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధిచెందినది. ఇక్కడ శివుడు పాయకేశ్వర స్వామిగా భక్తులచే కొలవబడుచున్నాడు.
  • చిత్రకోన (Chatikona) - ఇవి కొండలు మరియు లోయలతో సుందరమైన ప్రదేశము. ఇక్కడి మహాదేవుని ఆలయం ప్రసిద్ధిచెందినది.
  • దేవగిరి (Devagiri) - ఇక్కడ గుహలో శివలింగం ప్రసిద్ధిచెందినది. కొండపైకి చేరడానికి మెట్లదారి ఉన్నది. చదునైన కొండ పైన త్రివేణి సంగమం ఉన్నది.
  • పదంపూర్ (Padampur) - ఇక్కడ ప్రాచీనమైన మణికేశ్వరి శివాలయం ప్రసిద్ధిచెందినది. ఇది 7వ శతాబ్దపు బౌద్ధ ప్రముఖుడైన ధర్మకీర్తి నివసించిన ప్రాంతం.

మూలాలు[మార్చు]

  1. As evident by Andhra Historical Journal XXVII edition at page 46
  2. The rock inscription of Allahbad inscribed by Mahamantri Harisena provides evidence to this effect.
  3. A rock inscription found at Pataleswar temple in Brahmi script provides an evidence to this effect.

బయటి లింకులు[మార్చు]

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=రాయగడ&oldid=1031921" నుండి వెలికితీశారు