గదగ్

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Gadag district

ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆ
District
Jain temple at Lakkundi in Gadag District
Jain temple at Lakkundi in Gadag District
కర్ణాటకలో స్థానం, India
కర్ణాటకలో స్థానం, India
Country India
Stateకర్ణాటక
DivisionBelgaum division
ప్రధాన కార్యాలయంGadag
విస్తీర్ణం
 • మొత్తం4,656 కి.మీ2 (1,798 చ. మై)
జనాభా వివరాలు
(2001)
 • మొత్తం9,71,835
 • సాంద్రత209/కి.మీ2 (540/చ. మై.)
భాషలు
 • అధికారకన్నడం
కాలమానంUTC+5:30 (IST)
టెలిఫోన్ కోడ్08372XXXXXX
వాహన నమోదు కోడ్KA-26
లింగ నిష్పత్తి.969 /
అక్షరాస్యత66.1%
ClimateTropical wet and dry (Köppen)
Precipitation631 milliమీటర్లు (24.8 అం.)
జాలస్థలిgadag.nic.in

కర్ణాటక రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో గదగ్ జిల్లా ఒకటి. గదగ్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. 1997లో ధర్వాడ జిల్లాలోని కొంతభూభాగం తీసుకుని గదగ్ జిల్లా రూపొందించబడింది. 2011 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా జనసంఖ్య 971,952. వీరిలో 35.21% ప్రజలు నరర వాసితులు. 1991 - 2001 నుండి 13.14% అభివృద్ధి చెందింది.

సరిహద్దులు[మార్చు]

సరిహద్దు వివరణ జిల్లా
ఉత్తర సరిహద్దు బాగల్‌కోట్
తూర్పు సరిహద్దు కొప్పల్
ఆగ్నే సరిహద్దు బళ్ళారి
ఆగ్నేయ సరిహద్దు హవేరి
పశ్చిమ సరిహద్దు దర్వాడ
వాయవ్య సరిహద్దు బెల్గాం

విభాగాలు[మార్చు]

జిల్లాలో పశ్చిమ చాళుఖ్య సాంరాజ్యానికి చెందిన పలు హిందూ, జైన స్మారకచిహ్నాలు ఉన్నాయి. గదగ్ జిల్లాలో 7 తాలూకాలు ఉన్నాయి. గడగ్-బెత్గెరి, రాన్ (కర్ణాటక), షిర్హత్తి, నార్గుండ్, లక్ష్మేష్వర, గజెంద్రగద్, ముందర్గి.

చరిత్రాత్మక ప్రదేశాలు[మార్చు]

Old, dark building with ornate carvings
గడగ్ లోని త్రికుటేశ్వర ఆలయ సముదాయంలో సరస్వతి ఆలయం
Tall, dome-shaped building against blue sky
లక్ష్మేశ్వర వద్ద సోమేశ్వర ఆలయం
Two tall, narrow monuments with black stones on their sides
కల్కాలేశ్వర ఆలయం ముందు, గజేంద్రగడ్
Old temple with two domed towers
సుడి వద్ద జంట-టవర్ల ఆలయం
Tall, ornate building with covered area on the right
లక్కుండి వద్ద జైన దేవాలయం
Tall, ornate building with low entrance
దంబల్ వద్ద ఉన్న దొడ్డబసప్ప ఆలయం
Gadag
  • జిల్లాలో 11 - 12 వ శతాబ్ధానికి చెందిన స్మారకచిహ్నాలు. వీరనారాయణ ఆలయం, త్రికూటేశ్వర ఆలయ సమూహం, జైన మత సంరదాయానికి చెందిన మహావీరుని ప్రధాన ఆలయం వంటి చారిత్రాత్మక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.

త్రికూటేశ్వర ఆలయ సమూహం[మార్చు]

త్రికూటేశ్వర ఆలయ సమూహం ఆరంభకాల చాళుఖ్యులచేత 6-7 శతాబ్ధాలలో నిర్మించబడింది. ఇది చాళుఖ్యుల నిర్మాణకౌశలానికి ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఆలయ ప్రధాన దైవం " శరవస్తి ".

వీరనారాయణ ఆలయం[మార్చు]

అనేక మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తున్న వీరనారాయణ ఆలయం 11 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిందని భావిస్తున్నారు.

జుమ్మామసీదు[మార్చు]

జుమ్మామసీదులో 600 మంది ఒకేసారి ప్రార్ధించగలిగిన అవకాశం ఉంది. 17-18 వ శతాబ్ధాలలో గదగ్‌ను ముస్లిములు పాలించిన సమయంలో ఈ మసీదు నిర్మించబడింది. జిల్లా భూభాగం తరువాత మరాఠీలు ఆతరువాత బ్రిటిష్ ఆధీనంలో ఉంది.

లక్ష్మేష్వర[మార్చు]

సిరహట్టిలో ఉన్న లక్ష్మేష్వరలో పలు హిందూ, జైన ఆలయాలు, మసీదులు ఉన్నాయి. సోమేశ్వర ఆలయసమూహంలో పలు శివాలయాలు ఉన్నాయి. ఇది కోట వంటి ప్రాకారం లోపల నిర్మించబడింది.

సుది[మార్చు]

చాళుఖ్యుల జోడిగోపుర, మల్లిఖార్జునాలయాలు, బృహత్తర గణాశ, నంది శిల్పం మొదలైన స్మారకచిహ్నాలు.

లకుండి[మార్చు]

గదగ్ నుండి 12 కి.మీ దూరంలో ఉన్న లక్కుండి చాళుఖ్యరాజుల నివాస ప్రదేశంగా ఉంది. ఇక్కడా 101 మెట్లున్న కల్యాణి అనే బావి ఉంది. ఇక్కడ హిందూ, జైన ఆలయాలు ఉన్నాయి. పురాతత్వ శాఖ నిర్వహణలో ఒక శిల్పప్రదర్శన శాల ఉంది.

దంబల్[మార్చు]

దంబల్ 12వ శతాబ్ధానికి చెందిన చాళుఖ్య కాలానికి చెందిన దొడ్డబసప్ప ఆలయం ఉంది.

గజేంద్రగాడ్[మార్చు]

గజేంద్రగాడ్ ఒక కొండ మీద నిర్మించబడిన కోట. ఇక్కడ కాలకాళేశ్వర ఆలయం ఉంది.

హర్తి[మార్చు]

హర్తిలో పలు హిందూ ఆలయాలు ఉన్నాయి. బసవేశ్వర ఆలయాలు ఆలయాలంలో వార్షిక ఉత్సవాలు, ఊరేగింపులు ఉన్నాయి. పార్వతి పరమేస్వరాలయం (ఉమా మహేశ్వరాలయం)లో చాళుఖ్యరాజుల కాలంనాటి కుడ్యశిల్పాలు ఉన్నాయి.

కొటుమచగి[మార్చు]

గదగ్ పట్టణానికి 12 కి.మీ దూరంలో ఉన్న వ్యవసాయ గ్రామం కొటుమచగి. ఇక్కడ సోశ్వర, దుర్గాదేవి, చామరాస ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇది కన్నడ రచయిత ప్రభులింగ్లీలె జన్మస్థలం.

నరేగల్[మార్చు]

నరేగల్ వద్ద రాష్ట్రకూటులు నిర్మించిన పెద్ద జైన ఆలయం ఉంది. [1]

హొంబల్[మార్చు]

గడగ్ నుండి 12 కిలోమీటర్ల (7.5 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం పాత దేవాలయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

రాన్[మార్చు]

రాన్ వద్ద అనంతసాయి గుడి, ఈశ్వర గుడి, కాలా గుడి, లోకనాథ ఆలయం, మల్లికార్జున గుడి,ంపత్స్వనాథ్ జైన ఆలయం, సోమలిగేశ్వర ఆలయం మొదలైన చారిత్రక స్మారకచిహ్నాలు ఉన్నాయి.

కుర్తకోటి[మార్చు]

కుర్తకోటి గదగ్ నుండి 16 కి.మీ దూరంలో ఉన్న వ్యవసాయ ఆధారిత గ్రామం. ఇక్కడ ఉగ్రనరసింహ ఆలయం, దత్తాత్రేయ ఆలయం, విరూపాక్షలింగ, రామా ఆలయం ఉన్నాయి. రామా, రామాలయంలో లక్ష్మణ, సీత విగ్రహాలను బ్రహ్మచైతన్య స్థాపించాడు. ఇది కన్నడ రచయిత కీర్తినాథ్ కుర్తకోటి స్వస్థలం.

నర్గుండి[మార్చు]

నర్గుండిలో ఉన్న 17వ శతాబ్ధపు కోట 1857లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటంలో తురుగుబాటులో ప్రధానపాత్ర వహించింది.

దొని తండ[మార్చు]

గదగ్ నుండి 24 కి.మీ దూరంలో ఉన్న దొని కొండ పవనశక్తికి ప్రత్యేకత పొందింది.

బెలధాడి[మార్చు]

గదగ్ నుండి 10 కి.మీ దూరంలో ఉన్న బెలదాడిలో రామాలయం ఉంది.

అంతూరు[మార్చు]

గదగ్ నుండి 23 కి.మీ దూరంలో వ్యవసాయ గ్రామం " శ్రీ జగద్గురు బుదిమహేశ్వమిగళ సంస్తాన్ మఠం ఉంది. మఠాన్ని హిందువులు, క్రైస్తవులు సంరక్షిస్తున్నారు.

2001 లో గణాంకాలు[మార్చు]

విషయాలు వివరణలు
జిల్లా జనసంఖ్య . 1,065,235,[2]
ఇది దాదాపు. సైప్రస్ దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.[3]
అమెరికాలోని. రోలే ద్వీపం నగర జనసంఖ్యకు సమం..[4]
640 భారతదేశ జిల్లాలలో. 426 వ స్థానంలో ఉంది.[2]
1చ.కి.మీ జనసాంద్రత. 229 [2]
2001-11 కుటుంబనియంత్రణ శాతం. 9.61% [2]
స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి. 978:1000 [2]
జాతియ సరాసరి (928) కంటే. అధికం
అక్షరాస్యత శాతం. 75.18 %.[2]
జాతియ సరాసరి (72%) కంటే. తక్కువ

మగడి పక్షుల శరణాలయం[మార్చు]

మగడి పక్షుల శరణాలయం,[5] మగడి పక్షుల శరణాలయం వైశాల్యం 26 చ.కి.మీ. ఇది గదగ్ - బెంగుళూరు రహదారిలో ఉంది. ఇది షిర్హట్టి నుండి 8 కి.మీ దూరంలో, కక్ష్మృశ్వర్ నుండి 11 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ బార్- హెడ్డేడ్ గూస్ వంటి వలస పక్షులు వస్తుంటాయి. అవి వ్యవసాయ పక్షిలు, చేపలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి.

ప్రముఖులు[మార్చు]

  • కుమారవ్యాస :- జంట కవులు కొలివాడ (గదగ్), చామరస మహాభారతాన్ని కన్నడ భాషలోకి (మహాభారత కథామంజరి), ప్రభులింగలీలె అనువదించారు.
  • గనయొగి పంచాక్షరీ గవయి
  • హిందూస్థాని గాయకుడు భారత రత్న భీంసెన్ జోషి.
  • పుట్టరాజ్ గవయి.
  • Rajguru Guruswami Kalikeri
  • గనయోగి పంచాక్షరీ గవయి.
  • హిందూస్థాని గాయకుడు భారత రత్న భీమేష్ జోషి.
  • పుట్ట్రాజ్ గవయి.
  • సునిల్ జోషి (క్రికెట్ క్రీడాకారుడు)
  • సయ్యద్ షాహ్ సూఫిసాబ్ అలైస్ డాక్టర్ బి. బి.పీర్జడే

స్వాతంత్రసమరం[మార్చు]

నారాయణ రావు షంకర్ రావు కంపలి, మార్తాండరావు నర్గుండ్కర్ ఆయన అనుయాయులు భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్గొన్నారు.

సహకార ఉద్యమం[మార్చు]

కనగినహల్‌లో భారతదేశంలో మొదటిసారిగా (100 సంవత్సరాలు దాటింది) సహకార ఉద్యమం ఆరంభించబడింది.[6] తరువాత కె.హెచ్.పటేల్ దీనికి అధుకరణీకరణ కార్యక్రమం చేపట్టాడు.

పవన విద్యుత్తు[మార్చు]

జిల్లాలోని గజేంద్రగాడ్, కప్పటగుడ్డ, కుర్కొటి లలో పవన విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[7]

See also[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Jain monuments in North Karnataka". Dr. A. V. Narasimha Murthy. Archived from the original on 23 మార్చి 2008. Retrieved 25 November 2008.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 "District Census 2011". Census2011.co.in. 2011. Retrieved 30 September 2011.
  3. US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". Archived from the original on 27 సెప్టెంబర్ 2011. Retrieved 1 October 2011. Cyprus 1,120,489 July 2011 est. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help); line feed character in |quote= at position 7 (help)
  4. "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. Archived from the original on 23 ఆగస్టు 2011. Retrieved 30 September 2011. Rhode Island 1,052,567 {{cite web}}: line feed character in |quote= at position 13 (help)
  5. "Magadi tank, Biodiversity hotspots of Karnataka". Dr. A. V. Narasimha Murthy. Archived from the original on 17 ఫిబ్రవరి 2010. Retrieved 25 November 2008.
  6. "Co-op. movement took its birth here". The Hindu. Chennai, India. 13 April 2009. Archived from the original on 2 ఏప్రిల్ 2010. Retrieved 13 April 2009.
  7. "About Gadag". Archived from the original on 9 ఏప్రిల్ 2009. Retrieved 13 April 2009.

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=గదగ్&oldid=3572117" నుండి వెలికితీశారు