బళ్లారి
బళ్లారి | |
|---|---|
 Interactive map of బళ్లారి | |
| నిర్దేశాంకాలు: 15°06′N 76°55′E / 15.100°N 76.917°E | |
| దేశం |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | మూస:Seal |
| జిల్లా | బళ్లారి |
| ప్రభుత్వం | |
| • రకం | నగర పాలక సంస్థ |
| • ప్రధానభాగం | బళ్లారి నగర పాలక సంస్థ |
| • మేయర్ | పి. గాదెప్ప |
| • కమిషనర్ | జి. ఖలీల్ సాబ్[1] |
| విస్తీర్ణం | |
| 167.38 కి.మీ2 (64.63 చ. మై) | |
| • Rural | 1,609.68 కి.మీ2 (621.50 చ. మై) |
| ఎత్తు | 485 మీ (1,591 అ.) |
| జనాభా (2011) | |
| 4,10,445[2] | |
| • ర్యాంకు | 95వ స్థానం (భారతదేశం) 5వ స్థానం (కర్ణాటక) |
| • Rural | 3,60,484 |
| నివాస పేరు | బళ్లారివాసులు |
| టైమ్ జోన్ | UTC+05:30 |
| పిన్ కోడ్ | 583101, 583102, 583103, 583104, 583105, 583152[3] |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | (+91)8392 |
| ISO 3166 code | IN-KA |
| వాహన నమోదు | KA-34 |
బళ్లారి (గతంలో బెల్లారీ[4]) అనేది భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న బళ్లారి జిల్లాలోని ఒక నగరం.
ఆసియాలోనే అతిపెద్ద ఉక్కు కర్మాగారాల్లో ఒకటైన జెఎస్‌డబ్ల్యూ విజయనగర్ వంటి అనేక ఉక్కు కర్మాగారాలు బళ్లారిలో ఉన్నాయి. బళ్లారి జిల్లాను 'దక్షిణ భారతదేశపు ఉక్కు నగరం' అని పిలుస్తారు. కర్ణాటకలో దాదాపు 1100 కు పైగా శాఖలు ఉన్న కర్ణాటక గ్రామీణ బ్యాంకుకు బళ్లారి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.[5]
చరిత్ర
[మార్చు]
బళ్లారి 1956 నవంబర్ 1 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగా ఉన్న రాయలసీమ (దత్త మండలాల్లో) భాగంగా ఉండేది.
బళ్లారి నగర పురపాలక సంఘం 2004లో నగర పాలక సంస్థ (కార్పొరేషన్) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది.[6]
భారత ప్రభుత్వంలోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ 2014 అక్టోబరులో నగరం పేరును మార్చే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది,[7] దీంతో బెల్లారీ 2014 నవంబర్ 1న "బళ్లారి"గా రూపాంతరం చెందింది.[8]
భౌగోళికం
[మార్చు]
బళ్లారి భౌగోళికంగా 15°09′N 76°56′E / 15.15°N 76.93°E వద్ద ఉంది. నగరం విశాలమైన, చదునైన నల్ల రేగడి నేలల మైదానం మధ్యలో ఉంది.[9] గ్రానైట్ శిలలు, కొండలు బళ్లారి నగరంలో ప్రముఖమైన లక్షణాలు. నగరం ప్రధానంగా గ్రానైట్ కూర్పుతో ఉన్న రెండు కొండల చుట్టూ విస్తరించి ఉంది, అవే బళ్లారి కొండ, కుంబర గుడ్డ.
బళ్లారి కొండ దాదాపు 2 miles (3.2 km) చుట్టుకొలతతో, 480 feet (150 m) ఎత్తును కలిగి ఉంది. ఈ శిల పొడవు ఈశాన్యం నుండి నైరుతి వరకు సుమారు 1,150 ft (350 m) ఉంటుంది. తూర్పు, దక్షిణ భాగాలలో క్రమరహితంగా ఉన్న బండరాళ్ల గుట్టలు ఉంటాయి, పశ్చిమ భాగంలో పగుళ్లు లేని ఏకశిల ఉంటుంది, ఉత్తరాన బేర్, కఠినమైన శిఖరాలు గోడలాగా ఏర్పడి ఉంటాయి.[9]
కుంబర గుడ్డ ఆగ్నేయం వైపు నుండి చూస్తే మనిషి ముఖం ఆకారంలో కనిపిస్తుంది. దీనిని ఫేస్ హిల్ అని కూడా పిలుస్తారు.[9]
వాతావరణం
[మార్చు]వాతావరణం వేడి అర్ధ శుష్క (BSh) స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, ప్రధానంగా పశ్చిమ కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రభావం కారణంగా ఇలా ఉంటుంది, అయితే రుతుపవనాల ప్రభావం ఇక్కడ వాతావరణంపై ఉండి ఏడాది పొడవునా తేలికపాటి వర్షాలు కురుస్తాయి, వేసవికాలం, శరదృతువు కాలంలో వర్షపాతం కొద్దిగా పెరుగుతుంది.
| Climate data for బళ్లారి (1981–2010, అత్యంత తీవ్రతలు 1901–2012) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| నెల | Jan | Feb | Mar | Apr | May | Jun | Jul | Aug | Sep | Oct | Nov | Dec | Year |
| Record high °C (°F) | 37.6 (99.7) |
40.5 (104.9) |
43.0 (109.4) |
45.4 (113.7) |
44.6 (112.3) |
44.7 (112.5) |
39.5 (103.1) |
39.0 (102.2) |
38.4 (101.1) |
39.0 (102.2) |
38.4 (101.1) |
35.6 (96.1) |
44.7 (112.5) |
| Mean daily maximum °C (°F) | 31.4 (88.5) |
34.4 (93.9) |
38.1 (100.6) |
40.4 (104.7) |
39.6 (103.3) |
35.3 (95.5) |
32.7 (90.9) |
31.9 (89.4) |
32.3 (90.1) |
31.8 (89.2) |
30.8 (87.4) |
30.2 (86.4) |
34.1 (93.4) |
| Mean daily minimum °C (°F) | 15.6 (60.1) |
18.1 (64.6) |
21.1 (70.0) |
23.9 (75.0) |
24.4 (75.9) |
23.3 (73.9) |
23.0 (73.4) |
22.7 (72.9) |
21.9 (71.4) |
20.9 (69.6) |
18.3 (64.9) |
15.6 (60.1) |
20.7 (69.3) |
| Record low °C (°F) | 7.0 (44.6) |
8.5 (47.3) |
10.0 (50.0) |
13.0 (55.4) |
14.5 (58.1) |
14.8 (58.6) |
15.5 (59.9) |
15.0 (59.0) |
15.0 (59.0) |
12.5 (54.5) |
8.4 (47.1) |
8.0 (46.4) |
7.0 (44.6) |
| సగటు వర్షపాతం mm (inches) | 2.9 (0.11) |
2.3 (0.09) |
6.0 (0.24) |
17.2 (0.68) |
54.3 (2.14) |
59.2 (2.33) |
42.6 (1.68) |
70.0 (2.76) |
111.0 (4.37) |
89.0 (3.50) |
39.5 (1.56) |
5.5 (0.22) |
499.5 (19.67) |
| సగటు వర్షపు రోజులు | 0.5 | 0.2 | 0.6 | 1.5 | 3.4 | 3.8 | 3.8 | 4.7 | 5.4 | 5.8 | 2.4 | 0.5 | 32.7 |
| Average relative humidity (%) (at 17:30 IST) | 43 | 37 | 30 | 29 | 34 | 50 | 56 | 58 | 58 | 62 | 56 | 50 | 47 |
| Source: భారత వాతావరణ శాఖ[10][11] | |||||||||||||
జనాభా వివరాలు
[మార్చు]
| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| సంవత్సరం | జనాభా | ±% |
| 1931 | 47,573 | — |
| 1941 | 56,148 | +18.0% |
| 1951 | 70,332 | +25.3% |
| 1961 | 85,673 | +21.8% |
| 1971 | 1,25,183 | +46.1% |
| 1981 | 2,01,579 | +61.0% |
| 1991 | 2,45,391 | +21.7% |
| 2001 | 3,16,766 | +29.1% |
| 2011 | 4,10,445 | +29.6% |
| Source: [12] | ||
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, బళ్లారి పట్టణ జనాభా 410,445; వీరిలో 206,149 మంది పురుషులు, 204,296 మంది స్త్రీలు. జనాభాలో 280,610 మంది అక్షరాస్యులు, 52,413 మంది 7 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు.[14] 2001లో జనాభా 316,766గా నమోదైంది.[15]
భాషలు
[మార్చు]బళ్లారిలో కన్నడ అతిపెద్ద భాష, దీనిని జనాభాలో 42.06% మంది మాట్లాడుతారు. 25.03% తో తెలుగు రెండవ స్థానంలో ఉంది, ఉర్దూ 24.35% మంది మాట్లాడతారు. 3.04% మంది హిందీ, 1.75% మంది మరాఠీ, 1.69% మంది తమిళం, 0.85% మంది మార్వాడీ, 0.50% మంది లంబాడీ మాట్లాడతారు.[15][16]
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]పరిశ్రమలు
[మార్చు]వస్త్రాలు, దుస్తులు
[మార్చు]- పత్తి ప్రాసెసింగ్
- చారిత్రకంగా బళ్లారి చుట్టుపక్కల పత్తి ప్రధాన వ్యవసాయ పంటలలో ఒకటి కావడంతో, నగరం జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్, నేత మిల్లుల రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పత్తి ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటి ఆవిరి పత్తి-స్పిన్నింగ్ మిల్లును 1894లో స్థాపించారు, ఇది 1901 నాటికి 17,800 కుదురులతో 520 మందికి ఉపాధి కల్పించింది.[9]
- నగరం ఒక స్పిన్నింగ్ మిల్లు, అనేక కాటన్ జిన్నింగ్, ప్రెస్సింగ్ మిల్లులు, చేనేత మగ్గాలు, పవర్ లూమ్‌లతో ఈ రంగంలో వృద్ధి చెందుతూనే ఉంది.[17]
- దుస్తుల తయారీ
- బళ్లారి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలం నాటి చారిత్రక వస్త్ర పరిశ్రమను కలిగి ఉంది, టైలరింగ్ నైపుణ్యాలు కలిగిన మరాఠీ మాట్లాడే "దర్జీ" (టైలర్) సంఘం ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర ప్రాంతం నుండి బళ్లారిలో ఉన్న వలస బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ సైనికులకు యూనిఫాంలు కుట్టడానికి వలస వచ్చారు. యుద్ధం తరువాత, ఈ సంఘం పాఠశాల పిల్లలకు యూనిఫాంలు తయారు చేయడం ప్రారంభించింది, క్రమంగా ఇక్కడ తయారైన యూనిఫారాలు దేశవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.[18][19]
- ప్రస్తుతం, బళ్లారి బ్రాండెడ్, అన్‌బ్రాండెడ్ డెనిమ్ దుస్తులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, పాయింట్ బ్లాంక్, వాకర్, డ్రాగన్‌ఫ్లై, పోడియం వంటి బ్రాండ్‌లు జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా విజయవంతంగా మార్కెట్ చేయబడుతున్నాయి.[19] బళ్లారిలో సుమారు 260 డెనిమ్ గార్మెంట్ యూనిట్లు ఉన్నాయి, ఈ యూనిట్లలో దాదాపు 3000 కుటుంబాలు పనిచేస్తున్నాయి.[17]
రవాణా
[మార్చు]
రోడ్డు మార్గాలు
[మార్చు]జాతీయ రహదారి 67 (భారతదేశం), జాతీయ రహదారి 150ఎ (భారతదేశం), రాష్ట్ర రహదారి 128, రాష్ట్ర రహదారి 132 నగర గుండా వెళుతున్నాయి.
రైలు మార్గం
[మార్చు]గుంతకల్లు-వాస్కోడగామా మార్గంలో బళ్లారి జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ ఉంది.
విమాన మార్గం
[మార్చు]జిందాల్ విజయనగర్ విమానాశ్రయం ఇక్కడికి అత్యంత సమీపంలో అందుబాటులో ఉన్న వాణిజ్య విమానాశ్రయం.
విద్య
[మార్చు]ప్రముఖులు
[మార్చు]- కోలూరు బసవనగౌడ్ – రాజకీయ నాయకుడు, విద్యావేత్త, పారిశ్రామికవేత్త. ఆయన బళ్లారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి 13వ లోక్‌సభలో ఎంపీగా పనిచేశారు.
- బసవరాజేశ్వరి – రాజకీయ నాయకురాలు, పారిశ్రామికవేత్త
- రవి బెలగెరె – నటుడు, రచయిత, నవలా రచయిత, పాత్రికేయుడు, 'హాయ్ బెంగళూరు' టాబ్లాయిడ్ ప్రచురణకర్త
- నవీన్ చంద్ర – తెలుగు చిత్రసీమలో నటుడు
- మంజుల చెల్లూర్ - కలకత్తా హైకోర్టు మొదటి మహిళా ప్రధాన న్యాయమూర్తి
- నగరూరు గోపీనాథ్ – భారతదేశంలో కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ మార్గదర్శకులలో ఒకరు, 1962లో భారతదేశంలో మొదటి విజయవంతమైన ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ చేసిన ఘనత పొందారు. పద్మశ్రీ (1974), డాక్టర్ బి. సి. రాయ్ అవార్డు (1978) గ్రహీత
- జయంతి – బళ్లారిలో పుట్టిన సినీ నటి
- కె. సి. కొండయ్య – రాజకీయ నాయకుడు, పారిశ్రామికవేత్త
- ఆర్కాట్ రంగనాథ ముదలియార్ - బళ్లారి మాజీ డిప్యూటీ కలెక్టర్, రాజకీయ నాయకుడు, దివ్యజ్ఞాన సమాజ సభ్యుడు. ఆయన 1926 నుండి 1928 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి ప్రజారోగ్య, ఎక్సైజ్ మంత్రిగా పనిచేశారు.
- ఎ. సభాపతి ముదలియార్ - పరోపకారి; ఆసుపత్రికి భూమి, భవనాన్ని విరాళంగా ఇచ్చిన తరువాత మహిళలు, పిల్లల ఆసుపత్రి లేదా జిల్లా ఆసుపత్రికి ప్రారంభంలో ఆయన పేరు పెట్టారు.[9]
- బి. నాగేంద్ర - కర్ణాటక యువజన సంక్షేమ, క్రీడల శాఖ మంత్రి
- బళ్లారి రాఘవ (1880–1946) – ప్రముఖ నాటక రచయిత. బళ్లారిలోని 'రాఘవ కళా మందిర్' ఆడిటోరియంకు ఆయన పేరు పెట్టారు
- సుపర్ణ రాజారామ్ – స్టోనీ బ్రూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో మనస్తత్వశాస్త్రంలో విశిష్ట ప్రొఫెసర్
- ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (1853–1912) – ప్రముఖ నాటక రచయిత
- భార్గవి రావు – కన్నడ-తెలుగు అనువాదకురాలు, ప్రతిష్ఠాత్మక 'కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు' విజేత
- కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (1854–1919) – ప్రముఖ నాటక రచయిత
- గాలి జనార్దన్ రెడ్డి - మాజీ మంత్రి, జిల్లా ఇన్‌ఛార్జ్. భారతదేశంలోని అత్యంత సంపన్న రాజకీయ నాయకులలో ఒకరు
- బి. శ్రీరాములు - కర్ణాటక మాజీ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి
- టేకూర్ సుబ్రహ్మణ్యం - భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత బళ్లారికి మొదటి ఎంపీ, 1952 నుండి వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యారు, ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్ నెహ్రూకి రాజకీయ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు[20][21][22]
- ఇబ్రహీం బి. సయ్యద్ - ఇండో-అమెరికన్ రేడియాలజిస్ట్
- అల్లుం వీరభద్రప్ప - మాజీ మంత్రి, కర్ణాటక ప్రభుత్వం
మూలాలు
[మార్చు]మ్యాప్‌లు
[మార్చు]సాధారణ మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Bellary City Staff". Archived from the original on 20 మే 2006. Retrieved 5 ఫిబ్రవరి 2015.
- ↑ "Census Data Handbook 2011" (PDF). Retrieved 24 జనవరి 2024.
- ↑ "Indiapost PIN Search for 'bellary'". Archived from the original on 4 మే 2007. Retrieved 8 మే 2007.
- ↑ "Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed". The Economic Times. Bangalore. PTI. 1 నవంబరు 2014. Retrieved 19 ఏప్రిల్ 2024.
- ↑ "Ballari District Profile". e-krishiuasb.karnataka.gov.in (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 జూన్ 2024. Retrieved 18 డిసెంబరు 2024.
- ↑ "Karnataka. Bellary City Municipal Council upgraded to corporation". The Hindu. 26 సెప్టెంబరు 2004. Archived from the original on 21 డిసెంబరు 2016. Retrieved 8 డిసెంబరు 2016.
- ↑ "Government of India, Ministry of Home Affairs" (PDF).
- ↑ New City, Names to Karnatka. "New name for cities". The Hindu. Retrieved 1 నవంబరు 2014.
- 1 2 3 4 5 The Imperial Gazetteer of India, volume 7. Oxford: Clarendon Press. 1908. pp. 158–176. Archived from the original on 26 నవంబరు 2021. Retrieved 12 సెప్టెంబరు 2026.
- ↑ "Station: Bellary Climatological Table 1981–2010" (PDF). Climatological Normals 1981–2010. India Meteorological Department. జనవరి 2015. pp. 119–120. Archived from the original (PDF) on 5 ఫిబ్రవరి 2020. Retrieved 18 ఏప్రిల్ 2020.
- ↑ "Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)" (PDF). India Meteorological Department. డిసెంబరు 2016. p. M90. Archived from the original (PDF) on 5 ఫిబ్రవరి 2020. Retrieved 18 ఏప్రిల్ 2020.
- ↑ "Census Tables". Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 2 అక్టోబరు 2023.
- ↑ "Table C-01 Population By Religious Community - Karnataka". Census of India.
- ↑ "Census of India 2011". Census Commission of India. Retrieved 8 డిసెంబరు 2016.
- 1 2 "Census of India 2001" (PDF). Census Commission of India. Retrieved 8 డిసెంబరు 2016.
- 1 2 "C-16 City: Population by mother tongue". Office Of The Registrar General & Census Commissioner India. Retrieved 28 సెప్టెంబరు 2023.
- 1 2 "Karnataka Handloom". Archived from the original on 27 సెప్టెంబరు 2011. Retrieved 23 జూలై 2010.
- ↑ "Bellary Portal". Archived from the original on 20 జూలై 2002. Retrieved 23 జూలై 2010.
- 1 2 "Jeans Industry in Bellary". Archived from the original on 22 డిసెంబరు 2008. Retrieved 23 జూలై 2010.
- ↑ "This jailhouse has a rich past". 26 ఏప్రిల్ 2010. Retrieved 4 జూన్ 2010.
- ↑ "A Congress bastion since 1952".
{{cite web}}:|access-date=requires|url=(help)CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "Caste will play a vital role in Bellary". Retrieved 4 జూన్ 2010.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
