భారతదేశ బడ్జెట్

2026 భారత కేంద్ర బడ్జెట్
2026-27 సంవత్సరానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటన; ఆర్థిక బిల్లు, 2026
	భారత జాతీయ చిహ్నం
Submitted	1 ఫిబ్రవరి 2026
Submitted by	నిర్మలా సీతారామన్; ఆర్థిక మంత్రి
Submitted to	భారత పార్లమెంటు
Presented	1 ఫిబ్రవరి 2026
Passed	1 ఫిబ్రవరి 2026
Parliament	18వ (లోక్‌సభ)
Government	మూడవ మోదీ మంత్రివర్గం
Party	భారతీయ జనతా పార్టీ
Finance minister	నిర్మలా సీతారామన్
Total revenue	₹36.5 trillion (US$460 billion)
Total expenditures	₹53.5 trillion (US$670 billion)
Tax cuts	₹12.75 lakh (US$16,000) వరకు వార్షిక ఆదాయంపై పూర్తి పన్ను రాయితీ
Deficit	జిడిపిలో 4.3%
Debt	జిడిపిలో 55.6%
GDP	₹427 trillion (US$5.3 trillion)
	‹ 2025 2027›

భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 112 ప్రకారం వార్షిక ఆర్థిక ప్రకటనగా పిలువబడే భారత కేంద్ర బడ్జెట్, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ రూపొందించే దేశ వార్షిక ఆర్థిక ప్రణాళిక. ^[1] ఇది రెవెన్యూ శాఖ సేకరించే ప్రభుత్వ అంచనా ఆదాయాలు, వ్యయ శాఖ నిర్వహించే ప్రణాళికాబద్ధమైన ఖర్చులను వివరిస్తుంది. ఈ బడ్జెట్ రాబోయే ఆర్థిక సంవత్సరానికి ఆర్థిక బ్లూప్రింట్‌గా పనిచేస్తుంది, ఆర్థిక పరిస్థితులను అంచనా వేస్తూ భారత ప్రభుత్వం ఖర్చులను దాని విధాన లక్ష్యాలతో సమన్వయం చేస్తుంది.^[2]

ఏప్రిల్‌లో ప్రారంభమయ్యే కొత్త ఆర్థిక సంవత్సరానికి ముందే అమలును నిర్ధారించడానికి భారత ప్రభుత్వం ఫిబ్రవరి మొదటి రోజున కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పిస్తుంది. 2016 కంటే ముందు, బడ్జెట్‌ను ఫిబ్రవరి చివరి పని దినాన భారత పార్లమెంటులో ఆర్థిక మంత్రి ప్రవేశపెట్టేవారు. ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని ఆర్థిక వ్యవహారాల శాఖ బడ్జెట్ విభాగం బడ్జెట్ తయారీకి బాధ్యత వహించే ప్రధాన సంస్థ.^[3]

కేంద్ర బడ్జెట్ ఆర్థిక బిల్లు ద్వారా సమర్పించబడుతుంది, భారతదేశ ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభమైన ఏప్రిల్ 1 నుండి అమలులోకి రావడానికి ముందు దీనిని లోక్‌సభ ఆమోదించాలి.

టెలివిజన్ అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటి నుండి, కేంద్ర బడ్జెట్ సంసద్ భవన్ నుండి డిడి నేషనల్, డిడి న్యూస్, సంసద్ టీవీ, ఆకాశవాణిలలో ప్రత్యక్ష ప్రసారం చేయబడుతోంది. ప్రదర్శన సాధారణంగా ఉదయం 11 నుండి మధ్యాహ్నం 1 గంటల వరకు నిరంతరాయంగా సాగుతుంది, తర్వాత బడ్జెట్ మార్పులు, ప్రయోజనాలు, లోపాలను అంచనా వేసే ప్యానెల్ చర్చ జరుగుతుంది. అదనపు బడ్జెట్ పత్రాలు అధికారిక బడ్జెట్ వెబ్‌సైట్, కేంద్ర బడ్జెట్ మొబైల్ యాప్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.

1924 నుండి విడిగా సమర్పించబడిన రైల్వే బడ్జెట్, 2016లో కేంద్ర బడ్జెట్‌లో విలీనం చేయబడింది.^[4]

1947 నుండి మొత్తం 73 వార్షిక బడ్జెట్లు, 14 మధ్యంతర బడ్జెట్లు, నాలుగు ప్రత్యేక లేదా మినీ-బడ్జెట్లు ఉన్నాయి.^[5]^[6]

సంప్రదాయాలు

బడ్జెట్ ప్రకటన సమయం

ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి నేతృత్వంలోని ఎన్‌డిఎ ప్రభుత్వంలో భారత ఆర్థిక మంత్రిగా ఉన్న యశ్వంత్ సిన్హా, 1999 కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ఉదయం 11 గంటలకు ప్రకటించడం ద్వారా చిరకాల సంప్రదాయాన్ని మార్చారు. బడ్జెట్ అంతకుముందు సాయంత్రం 5 గంటలకు సమర్పించబడేది, ఇది బ్రిటిష్ ఉదయపు సమయంతో సరిపోలడానికి రూపొందించబడిన వలసవాద పద్ధతి.^[7] ఈ కొత్త సమయం 2001 నుండి ప్రామాణికంగా మారింది.

బడ్జెట్ ప్రకటన తేదీ

2017లో, ఫిబ్రవరి చివరి పని దినాన కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పించే సంప్రదాయాన్ని బద్దలు కొడుతూ, ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని ఎన్‌డిఎ ప్రభుత్వంలో అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి అరుణ్ జైట్లీ, బడ్జెట్‌ను ఇప్పుడు ఫిబ్రవరి 1న సమర్పిస్తారని ప్రకటించారు.^[8]

హల్వా వేడుక

బడ్జెట్ పత్రాల ముద్రణ పార్లమెంటులో వాటి సమర్పణకు సుమారు ఒక వారం ముందు ప్రారంభమవుతుంది, ఇది సాంప్రదాయ హల్వా వేడుకగా పిలవబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా, ప్రక్రియలో పాల్గొన్న అధికారులు, సహాయక సిబ్బందికి పెద్ద మొత్తంలో హల్వా (తీపి వంటకం) తయారు చేసి వడ్డిస్తారు. వేడుకలో భాగంగా, ఈ వ్యక్తులు బడ్జెట్ సమర్పించే వరకు నార్త్ బ్లాక్ లోనే విడిగా ఉంచబడతారు. ముఖ్యమైన పనిని ప్రారంభించే ముందు తీపిని పంచుకునే భారతీయ ఆచారం ప్రకారం ఆర్థిక మంత్రి హల్వా వడ్డిస్తారు.^[9]

లాక్-ఇన్ కాలం

బడ్జెట్ విషయాలు అసలు సమర్పణకు ముందే వెల్లడి కాకుండా లేదా లీక్ కాకుండా గోప్యతను కాపాడే కాలమే "లాక్-ఇన్". ఇది హల్వా వేడుకతో ప్రారంభమవుతుంది, నార్త్ బ్లాక్ లోని బడ్జెట్ ప్రెస్‌లో ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ సిబ్బందికి ఏకాంత కాలం ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది. ఫిబ్రవరి 1న ఆర్థిక మంత్రి తన బడ్జెట్ ప్రసంగాన్ని ముగించే వరకు ఈ సిబ్బంది ప్రాంగణాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి అనుమతించరు.

గతంలో, అధికారులు బయటి ప్రపంచాన్ని సంప్రదించడానికి అనుమతించని "లాక్-ఇన్" కాలం ఎక్కువ కాలం ఉండేది. అయితే, 2021 నుండి బడ్జెట్ పూర్తిగా డిజిటల్ రూపంలో సమర్పించబడుతుండటంతో, లాక్-ఇన్ కాలం తక్కువగా మారింది.

నార్త్ బ్లాక్ బేస్మెంట్ 1980 నుండి 2020 వరకు 40 సంవత్సరాల పాటు బడ్జెట్ పత్రాలను ముద్రించడానికి ఉపయోగించిన ముద్రణాలయాన్ని కలిగి ఉండేది. అప్పటి నుండి బడ్జెట్ డిజిటల్ ఆకృతికి మారింది, కేవలం తక్కువ సంఖ్యలో పత్రాలు మాత్రమే ముద్రించబడుతున్నాయి, మిగిలినవి మొబైల్ యాప్ లేదా అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా పంపిణీ చేయబడతాయి.

డిజిటల్ ఆకృతికి మారడం లాక్-ఇన్ కాలాన్ని కూడా తగ్గించింది, గతంలో రెండు వారాల వరకు ఉండే కాలం ఇప్పుడు కేవలం ఐదు రోజులకు తగ్గింది.

బ్రీఫ్‌కేస్

2018 వరకు ఆర్థిక మంత్రి బడ్జెట్‌ను తోలు బ్రీఫ్‌కేస్‌లో తీసుకెళ్లడం ఆచారంగా ఉండేది. ఈ పద్ధతిని భారతదేశ మొదటి ఆర్థిక మంత్రి ఆర్. కె. షణ్ముఖం చెట్టి ప్రారంభించారు.

2011లో బడ్జెట్ బ్రీఫ్‌కేస్‌తో ఆర్థిక మంత్రి

బాహీ-ఖాతా

5 జూలై 2019న, ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ఆర్థిక రికార్డులను నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే సాంప్రదాయ భారతీయ అకౌంటింగ్ లెడ్జర్ అయిన బాహీ-ఖాతాలో బడ్జెట్‌ను తీసుకెళ్లడం ద్వారా సంప్రదాయాన్ని మార్చారు. 1 ఫిబ్రవరి 2021న, ఆమె సాంప్రదాయ బాహీ-ఖాతా తరహా పౌచ్‌లో చుట్టబడిన డిజిటల్ టాబ్లెట్‌ను ఉపయోగించి మొదటి కాగిత రహిత బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు.

రాష్ట్రపతి భవన్‌లో రాష్ట్రపతిని కలిసిన ఆర్థిక మంత్రి

స్థాపించబడిన సంప్రదాయం ప్రకారం, కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పించడానికి పార్లమెంటుకు వెళ్లే ముందు ఆమోదం కోరడానికి ఆర్థిక మంత్రి రాష్ట్రపతిని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో కలుస్తారు. రాష్ట్రపతి ఆర్థిక మంత్రికి సాంప్రదాయకంగా పెరుగు, చక్కెరను అందిస్తారు, ఇది అదృష్టాన్ని తెస్తుందని నమ్ముతారు.

సంసద్ భవన్‌లో క్యాబినెట్ సమావేశం

ఫిబ్రవరి 1న ఉదయం 10 గంటలకు కేంద్ర మంత్రివర్గ సమావేశం జరుగుతుంది. క్యాబినెట్ ఆమోదం పొందిన తర్వాత, ఆర్థిక మంత్రి భారత పార్లమెంటులో కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పిస్తారు.

బడ్జెట్ అనంతర పత్రికా సమావేశం

కేంద్ర ఆర్థిక, కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రి, ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రులు, ఆర్థిక కార్యదర్శి, ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖలోని ఇతర కార్యదర్శులతో కలిసి బడ్జెట్ అనంతర పత్రికా సమావేశంలో ప్రసంగిస్తారు. ఈ సమావేశంలో, వారు బడ్జెట్ ప్రసంగంలో చేసిన ప్రకటనల వివరాలను అందిస్తారు, మీడియా ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తారు.

న్యూఢిల్లీలో బడ్జెట్ అనంతర పత్రికా సమావేశంలో ప్రసంగిస్తున్న కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
న్యూఢిల్లీలోని నేషనల్ మీడియా సెంటర్‌లో పత్రికా సమావేశం

బడ్జెట్ అనంతర సమావేశం

ఆర్థిక మంత్రి రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్లతో ప్రసంగిస్తూ, ఆర్థిక బలోపేత రోడ్‌మ్యాప్, అధిక మూలధన వ్యయ ప్రణాళికతో సహా కేంద్ర బడ్జెట్ ముఖ్యాంశాలను వివరిస్తారు. బడ్జెట్ సమర్పణ తర్వాత ఆర్థిక మంత్రి ఆర్‌బిఐ బోర్డును ఉద్దేశించి ప్రసంగించడం ఆచారం.

మధ్యంతర బడ్జెట్

మధ్యంతర బడ్జెట్, "ఓట్ ఆన్ అకౌంట్" ఒకటి కాదు. "ఓట్ ఆన్ అకౌంట్" కేవలం ప్రభుత్వ బడ్జెట్ వ్యయ పక్షాన్ని మాత్రమే పరిష్కరిస్తుండగా, మధ్యంతర బడ్జెట్ వ్యయం, వసూళ్లు రెండింటితో సహా పూర్తి ఖాతాలను అందిస్తుంది. మధ్యంతర బడ్జెట్ పూర్తి బడ్జెట్ మాదిరిగానే పూర్తి ఆర్థిక ప్రకటనను అందిస్తుంది. పన్ను మార్పులను ప్రవేశపెట్టకుండా చట్టం కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని నిరోధించనప్పటికీ, ముఖ్యంగా ఎన్నికల సంవత్సరంలో మధ్యంతర బడ్జెట్ సమయంలో ఆదాయపు పన్ను చట్టాలలో గణనీయమైన మార్పులు చేయడాన్ని వరుసగా ప్రభుత్వాలు నివారిస్తున్నాయి.^[12]

మధ్యంతర బడ్జెట్, కేంద్ర బడ్జెట్ మధ్య వ్యత్యాసం

మధ్యంతర బడ్జెట్ కేంద్ర బడ్జెట్ నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఎన్నికలు సమీపిస్తున్నప్పుడు ఇది ప్రభుత్వానికి తాత్కాలిక ఆర్థిక ప్రణాళికగా పనిచేస్తుంది. ఈ బడ్జెట్ తన పదవీకాలంలోని మిగిలిన నెలల ప్రభుత్వ ఖర్చులను కవర్ చేయడానికి పార్లమెంటరీ ఆమోదాన్ని కోరుతుంది. మొత్తం సంవత్సరాన్ని వివరించే కేంద్ర బడ్జెట్ వలె కాకుండా, మధ్యంతర బడ్జెట్ కొత్త ప్రభుత్వం బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు పరివర్తన కాలంపై దృష్టి పెడుతుంది. పూర్తి సంవత్సరానికి అంచనాలు అందించబడినప్పటికీ, కొత్త ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌ను తయారు చేసేటప్పుడు వాటిని సవరించే సౌలభ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. మధ్యంతర బడ్జెట్‌కు పన్ను విధానంలో మార్పులు చేసే అధికారం ఉన్నప్పటికీ, చారిత్రక అంశాల ప్రకారం, పరిమిత పదవీకాలం కారణంగా గణనీయమైన పన్ను సర్దుబాట్లు లేదా కొత్త పథకాలు నివారించబడతాయి. సారాంశంలో, ఇది కేంద్ర బడ్జెట్ మొదటి భాగాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, ఎన్నికల వరకు అవసరమైన ఖర్చులను మాత్రమే నమోదు చేస్తూ మునుపటి సంవత్సరం ఆదాయం, ఖర్చులను వివరిస్తుంది. అదనంగా, భారత ఎన్నికల సంఘం నిబంధనలు ఈ కీలక కాలంలో ఓటర్లను ప్రభావితం చేసే ఏవైనా గణనీయమైన విధాన మార్పులను నిరోధిస్తాయి.^[13]

బడ్జెట్ చరిత్ర

సరళీకరణకు ముందు

స్వతంత్ర భారతదేశం మొదటి కేంద్ర బడ్జెట్‌ను 26 నవంబర్ 1947న ఆర్. కె. షణ్ముఖం చెట్టి సమర్పించారు. మొత్తం ఆదాయం ₹171.15 కోట్లు కాగా, ఆర్థిక లోటు ₹24.59 కోట్లు. మొత్తం వ్యయం ₹197.29 కోట్లుగా అంచనా వేయబడింది, ఇందులో రక్షణ వ్యయం ₹92.74 కోట్లు.

1962-63 మధ్యంతర బడ్జెట్‌తో సహా 1959-61 నుండి 1963-64 ఆర్థిక సంవత్సరాల కేంద్ర బడ్జెట్లను మొరార్జీ దేశాయ్ సమర్పించారు. 29 ఫిబ్రవరి 1964, 1968 తేదీలలో, తన పుట్టినరోజున కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పించిన ఏకైక ఆర్థిక మంత్రిగా ఆయన నిలిచారు.^[14] దేశాయ్ తన మొదటి పదవీకాలంలో మొత్తం ఐదు వార్షిక బడ్జెట్లు, ఒక మధ్యంతర బడ్జెట్‌ను, ఆర్థిక మంత్రి, భారత ఉప ప్రధాన మంత్రిగా పనిచేసిన తన రెండో పదవీకాలంలో మూడు తుది బడ్జెట్లు, ఒక మధ్యంతర బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు. దేశాయ్ రాజీనామా తర్వాత, అప్పటి ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖను చేపట్టారు, భారతదేశ ఆర్థిక మంత్రి పదవిని చేపట్టిన మొదటి మహిళగా నిలిచారు.

హిరూభాయ్ ఎం. పటేల్ 1977 మధ్యంతర బడ్జెట్ కోసం అతి తక్కువ బడ్జెట్ ప్రసంగాన్ని సమర్పించారు, ఇది కేవలం 800 పదాల పొడవు మాత్రమే ఉంది.^[15] ఆర్థిక పోర్ట్‌ఫోలియోను నిర్వహించిన మొదటి రాజ్యసభ సభ్యుడు ప్రణబ్ ముఖర్జీ, 1982-83, 1983-84, 1984-85 ఆర్థిక సంవత్సరాల వార్షిక బడ్జెట్లను సమర్పించారు. తన ప్రభుత్వం నుండి వి. పి. సింగ్ రాజీనామా చేసిన తర్వాత రాజీవ్ గాంధీ 1987-89 కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు, తన తల్లి, తాత అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ బడ్జెట్‌ను సమర్పించిన మూడవ ప్రధాన మంత్రిగా నిలిచారు. 1988-89 బడ్జెట్‌ను ఎన్. డి. తివారీ, 1989-90 బడ్జెట్‌ను శంకర్రావ్ చవాన్, 1990-91 బడ్జెట్‌ను మధు దండావతే సమర్పించారు. రాజకీయ పరిణామాల కారణంగా ఎన్నికలు అనివార్యమవడంతో డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ఆర్థిక మంత్రిగా మారి 1991-92 మధ్యంతర బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు. మే 1991లో జరిగిన ముందస్తు ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ఆర్థిక మంత్రిగా 1991-92 బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు.

సరళీకరణ తర్వాత

ప్రధాన మంత్రి పి. వి. నరసింహారావు హయాంలో మన్మోహన్ సింగ్ 1992 నుండి 1993 వరకు తన వార్షిక బడ్జెట్లలో భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను తెరిచారు, విదేశీ పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించారు, గరిష్ట దిగుమతి సుంకాన్ని 300% పైగా నుండి 50%కి తగ్గించారు.^[16] 1996 ఎన్నికల తర్వాత, కాంగ్రెసేతర మంత్రివర్గం బాధ్యతలు చేపట్టింది, 1996-97 ఆర్థిక బడ్జెట్‌ను అప్పటి తమిళ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) సభ్యుడు పి. చిదంబరం సమర్పించారు. ఐ. కె. గుజ్రాల్ మంత్రివర్గం నిష్క్రమించే క్రమంలో రాజ్యాంగ సంక్షోభం ఏర్పడినప్పుడు, చిదంబరం యొక్క 1997-98 బడ్జెట్ను ఆమోదించడానికి మాత్రమే పార్లమెంటు ప్రత్యేక సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది, ఇది చర్చ లేకుండా ఆమోదించబడింది. మార్చి 1998లో జరిగిన సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత భారతీయ జనతా పార్టీ కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడంతో, అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి యశ్వంత్ సిన్హా 1998-99 మధ్యంతర, తుది బడ్జెట్లను సమర్పించారు. 1999 సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత, సిన్హా మళ్లీ ఆర్థిక మంత్రి అయి 1999-2000 నుండి 2002-2003 వరకు నాలుగు వార్షిక బడ్జెట్లను సమర్పించారు. మే 2004 ఎన్నికల కారణంగా జస్వంత్ సింగ్ మధ్యంతర బడ్జెట్‌ను సమర్పించారు.

2012-2013 భారత కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ప్రణబ్ ముఖర్జీ 16 మార్చి 2012న సమర్పించారు, ఇది ఆయన కెరీర్‌లో ఏడవ బడ్జెట్. ఈ బడ్జెట్ ప్రతిపాదనలు 1 ఏప్రిల్ 2012 నుండి 31 మార్చి 2013 వరకు ఆర్థిక సంవత్సరానికి వర్తిస్తాయి. 2013-2014 కేంద్ర బడ్జెట్‌ను పి. చిదంబరం 28 ఫిబ్రవరి 2013న సమర్పించారు. 2014-2015 మధ్యంతర కేంద్ర బడ్జెట్ 17 ఫిబ్రవరి 2014న సమర్పించబడింది.^[17] 2014 నుండి 2019 వరకు సంవత్సరాల భారత కేంద్ర బడ్జెట్‌ను అరుణ్ జైట్లీ సమర్పించారు.^[18]^[19] 2019-2020 మధ్యంతర కేంద్ర బడ్జెట్‌ను పీయూష్ గోయల్ సమర్పించారు,^[20] 2020 నుండి నిర్మలా సీతారామన్ కేంద్ర బడ్జెట్‌ను సమర్పిస్తున్నారు.^[21]^[22]

బడ్జెట్ సమర్పించిన ఆర్థిక మంత్రులు

కాలక్రమం

10 బడ్జెట్లతో అత్యధిక కేంద్ర బడ్జెట్లను సమర్పించిన రికార్డు మొరార్జీ దేశాయ్ పేరిట ఉండగా, తర్వాత పి. చిదంబరం 9 బడ్జెట్లను సమర్పించారు. 2025లో, నిర్మలా సీతారామన్ ప్రణబ్ ముఖర్జీ యొక్క 8 బడ్జెట్ల రికార్డును సమం చేశారు. సి. డి. దేశ్‌ముఖ్ 7 బడ్జెట్లను, మన్మోహన్ సింగ్, టి. టి. కృష్ణమాచారి ఒక్కొక్కరు 6 బడ్జెట్లను సమర్పించారు.^[5]

గమనికలు:
¹దేశ్‌ముఖ్ పదవీకాలంలో మొదటిసారిగా బడ్జెట్ పత్రాలు హిందీలో కూడా తయారు చేయబడ్డాయి.^[23]
²మొరార్జీ దేశాయ్ ఎనిమిది వార్షిక, రెండు మధ్యంతర బడ్జెట్లను సమర్పించారు.^[23]

కేంద్ర బడ్జెట్ల జాబితా

క్ర. సం.	సంవత్సరం	తేదీ	సమర్పించిన వారు (ఆర్థిక మంత్రి)	ప్రధాన మంత్రి	పార్టీ/కూటమి
1	1947–48	26 నవంబర్ 1947	ఆర్. కె. షణ్ముఖం చెట్టి	జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
2	1948–49	28 ఫిబ్రవరి 1948	ఆర్. కె. షణ్ముఖం చెట్టి
3	1949–50	28 ఫిబ్రవరి 1949	జాన్ మథాయ్
4	1950–51	28 ఫిబ్రవరి 1950	జాన్ మథాయ్
5	1951–52	28 ఫిబ్రవరి 1951	సి. డి. దేశ్‌ముఖ్
6	1952–53 (మధ్యంతర)	29 ఫిబ్రవరి 1952
7	1952–53	23 మే 1952
8	1953–54	27 ఫిబ్రవరి 1953
9	1954–55	27 ఫిబ్రవరి 1954
10	1955–56	28 ఫిబ్రవరి 1955
11	1956–57	29 ఫిబ్రవరి 1956
12	1957–58 (మధ్యంతర)	19 మార్చి 1957	టి. టి. కృష్ణమాచారి
13	1957–58	15 మే 1957	టి. టి. కృష్ణమాచారి
14	1958–59	28 ఫిబ్రవరి 1958	జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (ప్రధాన మంత్రి)
15	1959–60	28 ఫిబ్రవరి 1959	మొరార్జీ దేశాయ్
16	1960–61	29 ఫిబ్రవరి 1960
17	1961–62	28 ఫిబ్రవరి 1961
18	1962–63 (మధ్యంతర)	14 మార్చి 1962
19	1962–63	23 ఏప్రిల్ 1962
20	1963–64	28 ఫిబ్రవరి 1963
21	1964–65	29 ఫిబ్రవరి 1964	టి. టి. కృష్ణమాచారి
22	1965–66	27 ఫిబ్రవరి 1965	టి. టి. కృష్ణమాచారి	లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
23	1966–67	28 ఫిబ్రవరి 1966	సచీంద్ర చౌధురి	ఇందిరా గాంధీ
24	1967–68 (మధ్యంతర)	20 మార్చి 1967	మొరార్జీ దేశాయ్
25	1967–68	25 మే 1967
26	1968–69	29 ఫిబ్రవరి 1968
27	1969–70	28 ఫిబ్రవరి 1969
28	1970–71	28 ఫిబ్రవరి 1970	ఇందిరా గాంధీ (ప్రధాన మంత్రి)
29	1971–72	24 మార్చి 1971	యశ్వంతరావు చవాన్
30	1972–73	16 మార్చి 1972
31	1973–74	28 ఫిబ్రవరి 1973
32	1974–75	28 ఫిబ్రవరి 1974
33	1975–76	28 ఫిబ్రవరి 1975	చిదంబరం సుబ్రమణ్యం
34	1976–77	15 మే 1976	చిదంబరం సుబ్రమణ్యం
35	1977–78	17 జూన్ 1977	హిరూభాయ్ ఎం. పటేల్	మొరార్జీ దేశాయ్	జనతా పార్టీ
36	1978–79	28 ఫిబ్రవరి 1978	హిరూభాయ్ ఎం. పటేల్
37	1979–80	28 ఫిబ్రవరి 1979	చరణ్ సింగ్ (ప్రధాన మంత్రి)
38	1980–81	18 జూన్ 1980	రామస్వామి వెంకటరామన్	ఇందిరా గాంధీ	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
39	1981–82	28 ఫిబ్రవరి 1981	రామస్వామి వెంకటరామన్
40	1982–83	27 ఫిబ్రవరి 1982	ప్రణబ్ ముఖర్జీ
41	1983–84	28 ఫిబ్రవరి 1983
42	1984–85	29 ఫిబ్రవరి 1984
43	1985–86	16 మార్చి 1985	వి. పి. సింగ్	రాజీవ్ గాంధీ
44	1986–87	28 ఫిబ్రవరి 1986	వి. పి. సింగ్
45	1987–88	28 ఫిబ్రవరి 1987	రాజీవ్ గాంధీ (ప్రధాన మంత్రి)
46	1988–89	29 ఫిబ్రవరి 1988	ఎన్. డి. తివారీ
47	1989–90	28 ఫిబ్రవరి 1989	శంకర్రావ్ చవాన్
48	1990–91	19 మార్చి 1990	మధు దండావతే	వి. పి. సింగ్	థర్డ్ ఫ్రంట్
49	1991–92	24 జూలై 1991	మన్మోహన్ సింగ్	పి. వి. నరసింహారావు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
50	1992–93	29 ఫిబ్రవరి 1992
51	1993–94	27 ఫిబ్రవరి 1993
52	1994–95	28 ఫిబ్రవరి 1994
53	1995–96	15 మార్చి 1995
54	1996–97	19 మార్చి 1996	పి. చిదంబరం	హెచ్. డి. దేవెగౌడ	యునైటెటెడ్ ఫ్రంట్
55	1997–98	28 ఫిబ్రవరి 1997	పి. చిదంబరం	హెచ్. డి. దేవెగౌడ	యునైటెటెడ్ ఫ్రంట్
56	1998–99	01 జూన్ 1998	యశ్వంత సిన్హా	అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి	ఎన్‌డిఎ
57	1999–20	27 ఫిబ్రవరి 1999
58	2000–01	29 ఫిబ్రవరి 2000
59	2001–02	28 ఫిబ్రవరి 2001
60	2002–03	28 ఫిబ్రవరి 2002
61	2003–04	28 ఫిబ్రవరి 2003	జస్వంత్ సింగ్
62	2004–05 (మధ్యంతర)	4 ఫిబ్రవరి 2004	జస్వంత్ సింగ్
63	2004–05	8 జూలై 2004	పి. చిదంబరం	మన్మోహన్ సింగ్	యుపిఎ
64	2005–06	28 ఫిబ్రవరి 2005
65	2006–07	28 ఫిబ్రవరి 2006
66	2007–08	28 ఫిబ్రవరి 2007
67	2008–09	29 ఫిబ్రవరి 2008
68	2009–10 (మధ్యంతర)	16 ఫిబ్రవరి 2009	ప్రణబ్ ముఖర్జీ
69	2009–10	6 జూలై 2009
70	2010–11	26 ఫిబ్రవరి 2010
71	2011–12	28 ఫిబ్రవరి 2011
72	2012–13	16 మార్చి 2012
73	2013–14	28 ఫిబ్రవరి 2013	పి. చిదంబరం
74	2014–15 (మధ్యంతర)	17 ఫిబ్రవరి 2014	పి. చిదంబరం
75	2014–15	10 జూలై 2014	అరుణ్ జైట్లీ	నరేంద్ర మోదీ	ఎన్‌డిఎ
76	2015–16	28 ఫిబ్రవరి 2015
77	2016–17	29 ఫిబ్రవరి 2016
78	2017–18	1 ఫిబ్రవరి 2017
79	2018–19	1 ఫిబ్రవరి 2018
80	2019–20 (మధ్యంతర)	1 ఫిబ్రవరి 2019	పీయూష్ గోయల్
81	2019–20	5 జూలై 2019	నిర్మలా సీతారామన్
82	2020–21	1 ఫిబ్రవరి 2020
83	2021–22	1 ఫిబ్రవరి 2021
84	2022–23	1 ఫిబ్రవరి 2022
85	2023–24	1 ఫిబ్రవరి 2023
86	2024–25 (మధ్యంతర)	1 ఫిబ్రవరి 2024
87	2024–25	22 జూలై 2024
88	2025–26	1 ఫిబ్రవరి 2025
89	2026–27	1 ఫిబ్రవరి 2026

కేంద్ర బడ్జెట్ చరిత్ర

కింది పట్టిక గత కేంద్ర బడ్జెట్లలోని మొత్తం వసూళ్లు, ఆర్థిక లోటులు, మొత్తం రక్షణ ఖర్చు, ప్రధాన రాయితీలను చూపిస్తుంది.^[6] కింది గణాంకాలు ద్రవ్యోల్బణానికి సర్దుబాటు చేయబడలేదు.

సంవత్సరం	మొత్తం వసూళ్లు ^[a]	ఆర్థిక లోటు ^[b]	మొత్తం బడ్జెట్	జిడిపిలో బడ్జెట్ శాతం	మొత్తం రక్షణ ఖర్చు ^[c]	ప్రధాన రాయితీలు ^[d]
1994-95	₹1,597,780,000,000	₹577,040,000,000	₹2,174,820,000,000	21.16%	₹	₹
1995-96	₹1,684,680,000,000	₹602,430,000,000	₹2,287,110,000,000	18.96%	₹268,790,000,000	₹125,500,000,000
1996-97	₹2,010,070,000,000	₹667,330,000,000	₹2,677,400,000,000	19.12%	₹294,980,000,000	₹142,330,000,000
1997-98	₹2,320,680,000,000	₹889,370,000,000	₹3,210,050,000,000	20.78%	₹360,990,000,000	₹183,660,000,000
1998-99	₹2,793,660,000,000	₹1,133,490,000,000	₹3,927,150,000,000	22.16%	₹412,000,000,000	₹210,630,000,000
1999-00	₹3,037,380,000,000	₹1,047,170,000,000	₹4,084,550,000,000	20.55%	₹493,530,000,000	₹256,920,000,000
2000-01	₹3,644,360,000,000	₹1,188,160,000,000	₹4,832,520,000,000	22.58%	₹544,610,000,000	₹269,490,000,000
2001-02	₹3,624,530,000,000	₹1,409,550,000,000	₹5,034,080,000,000	21.74%	₹570,000,000,000	₹305,230,000,000
2002-03	₹4,141,620,000,000	₹1,450,720,000,000	₹5,592,340,000,000	22.43%	₹560,000,000,000	₹446,180,000,000
2003-04	₹4,713,680,000,000	₹1,232,720,000,000	₹5,946,400,000,000	21.29%	₹603,000,000,000	₹447,070,000,000
2004-05	₹4,976,820,000,000	₹1,252,020,000,000	₹6,228,840,000,000	19.55%	₹770,000,000,000	₹465,140,000,000
2005-06	₹5,061,230,000,000	₹1,464,350,000,000	₹6,525,580,000,000	17.97%	₹817,000,000,000	₹468,740,000,000
2006-07	₹5,833,870,000,000	₹1,425,730,000,000	₹7,259,600,000,000	17.06%	₹860,000,000,000	₹534,630,000,000
2007-08	₹7,126,710,000,000	₹1,269,120,000,000	₹8,395,830,000,000	17.14%	₹925,000,000,000	₹697,420,000,000
2008-09	₹8,839,560,000,000	₹3,369,920,000,000	₹12,209,480,000,000	22.14%	₹1,142,230,000,000	₹1,297,080,000,000
2009-10	₹10,244,870,000,000	₹4,184,820,000,000	₹14,429,690,000,000	22.67%	₹1,417,810,000,000	₹1,413,510,000,000
2010-11	₹11,973,280,000,000	₹3,735,910,000,000	₹15,709,190,000,000	20.58%	₹1,541,170,000,000	₹1,734,200,000,000
2011-12	₹13,043,650,000,000	₹5,159,900,000,000	₹18,203,550,000,000	20.84%	₹1,709,130,000,000	₹2,179,410,000,000
2012-13	₹14,103,720,000,000	₹4,901,900,000,000	₹19,005,620,000,000	19.11%	₹1,817,760,000,000	₹2,570,790,000,000
2013-14	₹15,594,470,000,000	₹5,028,580,000,000	₹20,623,050,000,000	18.36%	₹2,034,990,000,000	₹2,546,320,000,000
2014-15	₹16,636,730,000,000	₹5,107,250,000,000	₹21,743,980,000,000	17.44%	₹2,186,940,000,000	₹2,582,580,000,000
2015-16	₹17,907,830,000,000	₹5,327,910,000,000	₹23,235,740,000,000	16.87%	₹2,258,950,000,000	₹2,418,330,000,000
2016-17	₹19,751,940,000,000	₹5,356,180,000,000	₹25,108,120,000,000	16.31%	₹2,517,810,000,000	₹2,040,250,000,000
2017-18	₹21,419,730,000,000	₹5,910,620,000,000	₹27,330,350,000,000	15.99%	₹2,765,740,000,000	₹1,911,830,000,000
2018-19	₹23,151,130,000,000	₹6,494,180,000,000	₹29,645,310,000,000	15.69%	₹2,908,020,000,000	₹1,967,690,000,000
2019-20	₹26,863,300,000,000	₹9,336,510,000,000	₹36,199,810,000,000	18.01%	₹3,186,650,000,000	₹2,283,410,000,000
2020-21	₹35,170,240,000,000^[24]	₹18,182,910,000,000	₹53,353,150,000,000	26.87%	₹3,400,940,000,000	₹7,077,070,000,000
2021-22	₹37,912,579,400,000^[25]	₹15,845,210,000,000	₹53,757,789,400,000	22.78%	₹3,665,460,000,000	₹4,461,500,000,000
2022-23	₹41,947,800,000,000^[26]	₹16,619,600,000,000	₹58,567,400,000,000	21.73%
2023-24	₹44,434,470,000,000 ^[26]	₹16,546,430,000,000	₹60,980,900,000,000	20.18%
2024-25 (తాత్కాలికం) ^[27]	₹48,200,000,000,000	₹16,133,120,000,000	₹64,333,120,000,000	19.85%

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

^[28]

↑ "Procedure in Financial Matters" (PDF). Ministry of Law and Justice (India). p. 24. Archived from the original (PDF) on 24 August 2015. Retrieved 1 March 2015.
↑ "2019 Union Budget of India". money.bhaskar.com. Retrieved 28 January 2019.^{[permanent dead link]}
↑ "ప్రభుత్వం ప్రతి సంవత్సరం తన కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ఎలా సిద్ధం చేస్తుంది". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). 31 January 2022. Retrieved 2 February 2022.
↑ Chakraborty, Abhishek (21 September 2016). "92 ఏళ్లుగా ప్రవేశపెట్టిన రైల్వే బడ్జెట్ కేంద్ర బడ్జెట్‌లో విలీనం". NDTV. Retrieved 6 March 2021.
↑ ^5.0 ^5.1 Padmanabhan, Arvind (12 February 2014). "బడ్జెట్ సమర్పణలో మొరార్జీ దేశాయ్ తర్వాత చిదంబరం రెండో స్థానంలో ఉన్నారు". Business Today. Retrieved 29 September 2017.
↑ ^6.0 ^6.1 "మునుపటి కేంద్ర బడ్జెట్లు". Government of India. 10 June 2024. Retrieved 11 June 2024.
↑ "తేడాతో కూడిన బడ్జెట్". 17 March 2001. Retrieved 8 March 2009.
↑ "ఫిబ్రవరి 1న కేంద్ర బడ్జెట్ 2017: పథకాల వేగవంతమైన అమలు కోసం వలసవాద హ్యాంగోవర్ ముగింపు". Firstpost.com. Firstpost. 16 November 2016.
↑ "'హల్వా' వేడుకతో ప్రారంభమైన కేంద్ర బడ్జెట్ పత్రాల ముద్రణ". NDTV. Press Trust of India. 19 February 2016. Retrieved 19 February 2016.
↑ Joy, Shemin (3 February 2021). "రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ బడ్జెట్ ప్రసంగానికి 16 మంది రాజ్యసభ ఎంపీలు 118 సవరణలు ప్రతిపాదించారు". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 February 2021.
↑ "బడ్జెట్‌కు ముందు రాష్ట్రపతితో నిర్మలా సీతారామన్ 'దహీ-చీనీ' క్షణం". www.ndtv.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-02-01.
↑ "2019 భారత కేంద్ర బడ్జెట్". money.bhaskar.com. Archived from the original on 25 March 2019. Retrieved 28 January 2019.
↑ "మధ్యంతర బడ్జెట్ 2024 బ్లూప్రింట్ ఆవిష్కరణ" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2024-01-29. Archived from the original on 30 January 2024. Retrieved 2024-01-31.
↑ "సింహావలోకనంలో కేంద్ర బడ్జెట్లు". pib.nic.in. Retrieved 6 March 2021.
↑ "బడ్జెట్ 2020: సుదీర్ఘ బడ్జెట్ ప్రసంగం ఎవరు ఇచ్చారు?". Deccan Herald. 25 January 2020. Retrieved 21 January 2021.
↑ "ఆర్థికవేత్త మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలవండి". 20 May 2004. Retrieved 22 February 2008.
↑ "2014-15 భారత మధ్యంతర కేంద్ర బడ్జెట్ ముఖ్యాంశాలు". IANS. news.biharprabha.com. Retrieved 17 February 2014.
↑ "కేంద్ర బడ్జెట్ 2018 ముఖ్యాంశాలు: అరుణ్ జైట్లీ ఐదవ బడ్జెట్ నుండి కీలక అంశాలు". Moneycontrol (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 February 2018.
↑ "కేంద్ర బడ్జెట్ 2014-15 నుండి అంచనాలు". Patrika Group. 10 July 2014. Retrieved 10 July 2014.
↑ "బడ్జెట్ 2019: పీయూష్ గోయల్ బడ్జెట్ ప్రసంగం పూర్తి పాఠం". Mint. 1 February 2019. Retrieved 1 February 2019.
↑ "భారత బడ్జెట్" (PDF). Government of India. Retrieved 2 February 2021.
↑ "కేంద్ర బడ్జెట్ 2019-20 ముఖ్యాంశాలు". పత్రికా సమాచార కార్యాలయం, భారత ప్రభుత్వం. 5 July 2019. Retrieved 27 August 2019.
↑ ^23.0 ^23.1 "భారత ఆర్థిక మంత్రులు: సంవత్సరాలుగా బడ్జెట్: భారతదేశాన్ని నిర్మించిన వ్యక్తులు". The Economic Times. 29 June 2019. Retrieved 3 February 2021.
↑ "వసూళ్ల బడ్జెట్, 2022-2023" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-02-09.
↑ "వసూళ్ల బడ్జెట్, 2023-2024" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2024-11-18.
↑ ^26.0 ^26.1 "వసూళ్లు" (PDF). www.indiabudget.gov.in.
↑ Briefing, India (2024-07-23). "భారత కేంద్ర బడ్జెట్ 2024-25: కీలక ప్రకటనలు". India Briefing News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-07-23.
↑ Business Standard బడ్జెట్ 2024-25 "తాజా బడ్జెట్ వార్తలతో అప్‌డేట్ అవ్వండి"

వివరణాత్మక గమనికలు

↑ మొత్తం వసూళ్లలో పన్ను ఆదాయం, పన్నేతర ఆదాయం, మూలధన వసూళ్లు ఉంటాయి.
↑ ఆర్థిక లోటు అనేది రెవెన్యూ వసూళ్లు, మొత్తం రుణేతర వసూళ్లు మైనస్ మొత్తం వ్యయంగా నిర్వచించబడింది, ఇది ప్రభుత్వ మొత్తం రుణ అవసరాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
↑ మొత్తం రక్షణ వ్యయం అనేది రక్షణ సేవలపై రెవెన్యూ, మూలధన వ్యయాల మొత్తం (2015 కంటే ముందటి బడ్జెట్లలో).
↑ ప్రధాన రాయితీలలో ఎరువులు, ఆహారం, పెట్రోలియం ఉంటాయి (2016 నుండి బడ్జెట్ల ప్రకారం).

బాహ్య లింకులు

ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా భారత బడ్జెట్
ఆర్థిక సర్వే, కేంద్ర బడ్జెట్ Archived 15 జనవరి 2018 at the Wayback Machine
- బడ్జెట్ ప్రసంగాల జాబితా (1947 నుండి) Archived 24 డిసెంబరు 2016 at the Wayback Machine

[Constitution-1] "Procedure in Financial Matters" (PDF). Ministry of Law and Justice (India). p. 24. Archived from the original (PDF) on 24 August 2015. Retrieved 1 March 2015.

[2] "2019 Union Budget of India". money.bhaskar.com. Retrieved 28 January 2019.^{[permanent dead link]}

[3] "ప్రభుత్వం ప్రతి సంవత్సరం తన కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ఎలా సిద్ధం చేస్తుంది". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). 31 January 2022. Retrieved 2 February 2022.

[4] Chakraborty, Abhishek (21 September 2016). "92 ఏళ్లుగా ప్రవేశపెట్టిన రైల్వే బడ్జెట్ కేంద్ర బడ్జెట్‌లో విలీనం". NDTV. Retrieved 6 March 2021.

[:1-5] 5.0 ^5.1 Padmanabhan, Arvind (12 February 2014). "బడ్జెట్ సమర్పణలో మొరార్జీ దేశాయ్ తర్వాత చిదంబరం రెండో స్థానంలో ఉన్నారు". Business Today. Retrieved 29 September 2017.

[previous-6] 6.0 ^6.1 "మునుపటి కేంద్ర బడ్జెట్లు". Government of India. 10 June 2024. Retrieved 11 June 2024.

[7] "తేడాతో కూడిన బడ్జెట్". 17 March 2001. Retrieved 8 March 2009.

[8] "ఫిబ్రవరి 1న కేంద్ర బడ్జెట్ 2017: పథకాల వేగవంతమైన అమలు కోసం వలసవాద హ్యాంగోవర్ ముగింపు". Firstpost.com. Firstpost. 16 November 2016.

[NDTV-9] "'హల్వా' వేడుకతో ప్రారంభమైన కేంద్ర బడ్జెట్ పత్రాల ముద్రణ". NDTV. Press Trust of India. 19 February 2016. Retrieved 19 February 2016.

[10] Joy, Shemin (3 February 2021). "రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ బడ్జెట్ ప్రసంగానికి 16 మంది రాజ్యసభ ఎంపీలు 118 సవరణలు ప్రతిపాదించారు". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 3 February 2021.

[11] "బడ్జెట్‌కు ముందు రాష్ట్రపతితో నిర్మలా సీతారామన్ 'దహీ-చీనీ' క్షణం". www.ndtv.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-02-01.

[12] "2019 భారత కేంద్ర బడ్జెట్". money.bhaskar.com. Archived from the original on 25 March 2019. Retrieved 28 January 2019.

[13] "మధ్యంతర బడ్జెట్ 2024 బ్లూప్రింట్ ఆవిష్కరణ" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2024-01-29. Archived from the original on 30 January 2024. Retrieved 2024-01-31.

[14] "సింహావలోకనంలో కేంద్ర బడ్జెట్లు". pib.nic.in. Retrieved 6 March 2021.

[15] "బడ్జెట్ 2020: సుదీర్ఘ బడ్జెట్ ప్రసంగం ఎవరు ఇచ్చారు?". Deccan Herald. 25 January 2020. Retrieved 21 January 2021.

[economyopen-16] "ఆర్థికవేత్త మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలవండి". 20 May 2004. Retrieved 22 February 2008.

[17] "2014-15 భారత మధ్యంతర కేంద్ర బడ్జెట్ ముఖ్యాంశాలు". IANS. news.biharprabha.com. Retrieved 17 February 2014.

[18] "కేంద్ర బడ్జెట్ 2018 ముఖ్యాంశాలు: అరుణ్ జైట్లీ ఐదవ బడ్జెట్ నుండి కీలక అంశాలు". Moneycontrol (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 1 February 2018.

[19] "కేంద్ర బడ్జెట్ 2014-15 నుండి అంచనాలు". Patrika Group. 10 July 2014. Retrieved 10 July 2014.

[20] "బడ్జెట్ 2019: పీయూష్ గోయల్ బడ్జెట్ ప్రసంగం పూర్తి పాఠం". Mint. 1 February 2019. Retrieved 1 February 2019.

[21] "భారత బడ్జెట్" (PDF). Government of India. Retrieved 2 February 2021.

[22] "కేంద్ర బడ్జెట్ 2019-20 ముఖ్యాంశాలు". పత్రికా సమాచార కార్యాలయం, భారత ప్రభుత్వం. 5 July 2019. Retrieved 27 August 2019.

[:0-23] 23.0 ^23.1 "భారత ఆర్థిక మంత్రులు: సంవత్సరాలుగా బడ్జెట్: భారతదేశాన్ని నిర్మించిన వ్యక్తులు". The Economic Times. 29 June 2019. Retrieved 3 February 2021.

[28] "వసూళ్ల బడ్జెట్, 2022-2023" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-02-09.

[29] "వసూళ్ల బడ్జెట్, 2023-2024" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2024-11-18.

[auto-30] 26.0 ^26.1 "వసూళ్లు" (PDF). www.indiabudget.gov.in.

[31] Briefing, India (2024-07-23). "భారత కేంద్ర బడ్జెట్ 2024-25: కీలక ప్రకటనలు". India Briefing News (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-07-23.

[32] Business Standard బడ్జెట్ 2024-25 "తాజా బడ్జెట్ వార్తలతో అప్‌డేట్ అవ్వండి"

[24] మొత్తం వసూళ్లలో పన్ను ఆదాయం, పన్నేతర ఆదాయం, మూలధన వసూళ్లు ఉంటాయి.

[25] ఆర్థిక లోటు అనేది రెవెన్యూ వసూళ్లు, మొత్తం రుణేతర వసూళ్లు మైనస్ మొత్తం వ్యయంగా నిర్వచించబడింది, ఇది ప్రభుత్వ మొత్తం రుణ అవసరాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

[26] మొత్తం రక్షణ వ్యయం అనేది రక్షణ సేవలపై రెవెన్యూ, మూలధన వ్యయాల మొత్తం (2015 కంటే ముందటి బడ్జెట్లలో).

[27] ప్రధాన రాయితీలలో ఎరువులు, ఆహారం, పెట్రోలియం ఉంటాయి (2016 నుండి బడ్జెట్ల ప్రకారం).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[a]

[b]

[c]

[d]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]