హైపోథైరాయిడిజం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Hypothyroidism
Classification and external resources
Thyroxine-2D-skeletal.png
Thyroxine (T4) normally produced in 20:1 ratio to triiodothyronine (T3)
ICD-10 E03.9
ICD-9 244.9
DiseasesDB 6558
eMedicine med/1145
MeSH D007037

హైపో థైరాయిడిజం (ఆంగ్లం: Hypothyroidism) అనే రోగ స్థితి మానవులలోను మరియు జంతువులలోను థైరాయిడ్ గ్రంధి (అవటు గ్రంధి) ఉత్పత్తి చేసే థైరాయిడ్ హార్మోన్ తగ్గడం వలన కలుగుతుంది. క్రెటినిజం (Cretinism) అనే ఒక రకమైన హైపో థైరాయిడిజం శిశువులలో ఉంటుంది.

కారణాలు[మార్చు]

సాధారణ ప్రజానీకంలో సుమారు మూడు శాతం మంది హైపో థైరాయిడిజం వ్యాధి గ్రస్తులున్నారని అంచనా.[1] అయోడిన్ తగ్గిపోవడం లేదా అయోడిన్-131 (I-131) కి బహిర్గతమవడం హానిని పెంచుతుంది. హైపో థైరాయిడిజంకి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. అయోడిన్ క్షీణత చారిత్రకంగా, మరియు అనేక అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా హైపో థైరాయిడిజంకి ఒక సాధారణ కారణం. అయోడిన్ పూర్తిగా కలిగి ఉన్న వ్యక్తులలో, హైపో థైరాయిడిజం ఎక్కువగా హషిమొతో'స్ థైరాయిడైటిస్ వలన కలుగుతుంది, లేదా థైరాయిడ్ గ్రంధి లేకపోవడం లేక హైపోథాలమస్ లేక పీయూష గ్రంధి నుండి విడుదలయ్యే హార్మోన్లు తక్కువగా ఉండటం వలన కలుగుతుంది.

హైపో థైరాయిడిజం ప్రసవానంతర థైరాడిటిస్ నుండి కలుగుతుంది, ఈ పరిస్థితి ప్రసవించిన ఒక సంవత్సరం లోపల 5% స్త్రీలను ప్రభావితం చేస్తుంది. మొదటి దశ పూర్తిగా హైపో థైరాయిడిజం లక్షణాలతో ఉంటుంది. అప్పుడు, థైరాయిడ్ సాధారణ స్థితికి వస్తుంది లేదా ఆ స్త్రీ హైపో థైరాయిడిజంకి లోను కావచ్చు. ప్రసవానంతర థైరాయిడిటిస్ తో సంబంధం కలిగి హైపో థైరాయిడిజానికి గురైన స్త్రీలలో, ఐదుగురిలో ఒకరు శాశ్వత ధైరాయిడ్ మాంద్యానికి గురై దీర్ఘ-కాల చికిత్స పొందవలసి ఉంటోంది.

హైపో థైరాయిడిజం కొన్ని సందర్భాలలో అనువంశికత, కొన్నిసార్లు శారీరక వెనుకబాటుతనం వలన కలుగవచ్చు.

హైపో థైరాయిడిజం పెంపుడు కుక్కలలో కూడా సాధారణంగా ఉంటుంది, కొన్ని ప్రత్యేక జాతులలో నిర్ణీత ముందస్తు ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.[2]

తాత్కాలిక హైపోథైరాయిడిజం వోల్ఫ్-చైక్ ఆఫ్ ప్రభావం వలన కలుగవచ్చు. ప్రత్యేకించి అత్యవసర పరిస్థితులలో హైపోథైరాయిడిజం చికిత్సలో, ఎక్కువ మోతాదులో అయోడిన్ తీసుకోవడం ఉపయోగించవచ్చు. థైరాయిడ్ హర్మోన్లకు అయోడిన్ ఆధారమైనప్పటికీ, దాని అధిక స్థాయిలు, ఆహారంలో తీసుకున్న అయోడిన్ తక్కువ స్వీకరించేటట్లు చేసి, హార్మోన్ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తాయి.

హైపోథైరాయిడిజం తరచూ ఉత్పత్తి కారక అవయవం ద్వారా వర్గీకరించ బడుతుంది:[3][4]

రకం మూలం వివరణ
ప్రాథమిక థైరాయిడ్ గ్రంధి బాగా సాధారణమైన విధాలలో హషిమోతో'స్ థైరాయిడిటిస్ (ఒక స్వయం నిరోధిత వ్యాధి) మరియు హైపర్ థైరాయిడిజం కొరకు రాడిఅయోడిన్ చికిత్స ఉన్నాయి.
ద్వితీయ పీయూష గ్రంధి పీయూష గ్రంధి, థైరాయిడ్ గ్రంధిని తగినంత థైరాక్సిన్ మరియు ట్రైఅయిడోథైరోనిన్ల ఉత్పత్తిని ప్రేరేపించడానికి తగినంత థైరాయిడ్ స్టిమ్యులేటింగ్ హార్మోన్ (TSH) ను ఉత్పత్తి చేయనపుడు సంభవిస్తుంది. ప్రతి ద్వితీయ హైపో థైరాయిడిజానికి నిర్దిష్ట కారణం లేకపోయినప్పటికీ, ఇది సాధారణంగా కణితి, రేడియేషన్ లేదా శస్త్రచికిత్సల వలన పిట్యుటరీ గ్రంధి దెబ్బతిన్నపుడు కలుగుతుంది.[5]
తృతీయ హైపోథాల్మస్ హైపోథాలమస్ తగినంత థైరోట్రోపిన్-రెలీసింగ్ హార్మోన్ (TRH) ను ఉత్పత్తి చేసినపుడు సంభవిస్తుంది. TRH పిట్యుటరీ గ్రంధిని థైరాయిడ్ స్టిమ్యులేటింగ్ హార్మోన్ (TSH) ను ఉత్పత్తి చేసేందుకు పురికొల్పుతుంది. అందువలన దీనిని హైపోథాలమిక్-పిట్యుటరి-ఆక్సిస్ హైపో థైరాయిడిజం అని కూడా అనవచ్చు.

సాధారణ మానసిక సంబంధాలు[మార్చు]

హైపోథైరాయిడిజం లిథియం-ఆధారిత మానసిక స్థిరీకరణల వలన కలుగ వచ్చు, వీటిని సాధారణంగా ద్విధ్రువ అస్వస్థత (ఇంతకు ముందు మానసిక మాంద్యంగా పిలువబడేది) చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు.

దీనికితోడు, హైపో థైరాయిడిజం మరియు మానసిక లక్షణాల నిర్ధారణ వీటితో జరుగుతుంది:[6]

లక్షణాలు[మార్చు]

పెద్దవారిలో, హైపో థైరాయిడిజం క్రింది లక్షణాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది:[5][7][8]

ప్రాథమిక లక్షణాలు[మార్చు]

ఆలస్యంగా కనబడే లక్షణాలు[మార్చు]

అసాధారణ లక్షణాలు[మార్చు]

నిర్ధారణ పరీక్ష[మార్చు]

ప్రాథమిక హైపో థైరాయిడిజం నిర్ధారణకు, అనేక మంది వైద్యులు పిట్యుటరీ గ్రంధి తయారుచేసే థైరాయిడ్-స్టిమ్యులేటింగ్ హార్మోన్ (TSH) పరిమాణాన్ని కొలుస్తారు. TSH ఎక్కువ స్థాయిలో ఉంటే థైరాయిడ్ సరిపోయే స్థాయిలో థైరాయిడ్ హార్మోన్ (ముఖ్యంగా థైరాక్సిన్ (T4వంటిది) మరియు ట్రిఅయిడోథైరోనిన్ యొక్క స్వల్ప పరిమాణాలను (T3) ) ఉత్పత్తి చేయడం లేదని సూచన. అయితే, కేవలం TSH కొలవడం వలన ద్వితీయ మరియు తృతీయ హైపో థైరాయిడిజాన్ని నిర్ధారించలేము, కనుక TSH సాధారణంగా ఉండి ఇంకా హైపో థైరాయిడిజం ఉన్నదనే అనుమానం ఉంటే క్రింది రక్త పరీక్షలు సూచించబడ్డాయి.

  • ఫ్రీ ట్రిఅయోడోథైరోనిన్ (fT3)
  • ఫ్రీ లెవో థైరాక్సిన్ (fT4)
  • టోటల్ T3
  • టోటల్ T4

అదనంగా, క్రింది పరిమాణాలు అవసరమవుతాయి:

చికిత్స[మార్చు]

హైపో థైరాయిడిజానికి లెవోరొటేటరీ విధాలైన థైరాక్సిన్ (L-T4) మరియు ట్రైఅయిడోథైరోనిన్ (L-T3 లచే చికిత్స చేయబడుతుంది). అదనంగా థైరాయిడ్ హార్మోన్ అవసరమైన రోగులకు కృత్రిమ మరియు జంతువుల నుండి తయారు చేసిన థైరాయిడ్ మాత్రలు లభ్యమవుతున్నాయి. థైరాయిడ్ హార్మోన్ ప్రతిరోజు తీసుకోవాలి, వైద్యులు రక్త స్థాయిలను పరీక్షించి సరైన మోతాదును నిర్ణయిస్తారు. థైరాయిడ్ పునస్థాపన చికిత్సా విధానంలో అనేక పద్ధతులున్నాయి:

T<సబ్>4</సబ్> మాత్రమే
ఈ చికిత్సలో కృత్రిమ రూపంలో లెవోథైరాక్సిన్ మాత్రమే ఇవ్వబడుతుంది. ప్రధానస్రవంతి వైద్య విధానంలో ప్రస్తుతం ఇది ప్రామాణిక చికిత్స.[18]
T<సబ్>4</సబ్> మరియు T<సబ్>3</సబ్> మిశ్రమం
ఈ చికిత్సా విధానంలో కృత్రిమ L-T4 మరియు L-T3ను ఒకే సమయంలో మిశ్రమంగా వాడతారు.[19]
శోషించిన థైరాయిడ్ సారం
శోషించిన థైరాయిడ్ సారం అనేది జంతువుల నుండి తీసిన థైరాయిడ్ సారం, సాధారణంగా పంది జాతుల నుండి తీయబడుతుంది. ఇది కూడా సహజ విధానాలైన L-T4 మరియు L-T3ల మిశ్రమ చికిత్స.[20]

చికిత్సలో వివాదాలు[మార్చు]

థైరాయిడ్ చికిత్సలో ప్రస్తుతం లెవోథైరాక్సిన్ మాత్రమే ప్రామాణిక చికిత్సగా ఉంది, శోషించిన థైరాయిడ్ హార్మోన్, థైరాయిడ్ హార్మోన్ ల మిశ్రమం, లేదా ట్రైఅయోడోథైరోనైన్ ను సాధారణ పునస్థాపన చికిత్సలో వాడరాదని అమెరికన్ అసోసియేషన్ అఫ్ క్లినికల్ ఎండోక్రైనాలజిస్ట్స్ ప్రకటించింది.[18] ఐనప్పటికీ, ఈ చికిత్సా విధానం అనుకూలమైనదేనా అనే దాని పై వివాదం ఉంది, మరియు ఇటీవలి అధ్యయనాలు విరుద్ధమైన ఫలితాలను ఇచ్చాయి.

ఇటీవల జరిపిన రెండు అధ్యయనాలలో కృత్రిమంగా తయారుచేసిన T4ను T4 + T3తో పోల్చినపుడు మిశ్రమ చికిత్స వలన "గమనించదగిన అభివృద్ధి జ్ఞానం మరియు భావాలలో" కనిపించింది.[19] [21] మరొక అధ్యయనంలో కృత్రిమ T4 మరియు శోషించిన థైరాయిడ్ సారం లను పోల్చినపుడు కొద్దిమంది రోగులను కృత్రిమంగా తయారు చేసిన T4 నుండి శోషించిన థైరాయిడ్ సారానికి మార్చినపుడు అన్ని లక్షణ విభాగాలకు చెందిన రోగులలో వృద్ధి కనిపించింది.[20]

అయితే, ఇతర అధ్యయనాలు మిశ్రమ చికిత్స వలన ఆలోచన లేదా మానసిక సామర్ధ్యంలో వృద్ధిని చూపలేదు, ఇంకా రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యాన్ని బలహీనపరచింది.[22] వీటితో పాటు, ఇప్పటి వరకు ప్రచురించబడిన తొమ్మిది నియంత్రిత అధ్యయనాల విశ్లేషణ 2007లో మనోవైజ్ఞానిక లక్షణాలలో ఏ విధమైన ప్రత్యేక తేడా లేదని కనుగొంది.[23]

T3 యొక్క స్వల్ప అర్ధ జీవితం వలన దాని ఉపయోగం గురించి కొంతమంది వైద్యులలో ఆసక్తి లేదు. T3ని ఒక్కదానినే చికిత్సలో వాడినపుడు ఒకరోజులోని భాగంలో థైరాయిడ్ స్థాయిలలో తేడాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి, T3/T4 చికిత్సలో తేడా రోజు మొత్తంలో మారుతూ ఉంటుంది.[24]

ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం[మార్చు]

థైరోట్రోపిన్ (TSH) స్థాయిలు పెరిగి థైరాక్సిన్ (T4) మరియు ట్రైఅయోడోథైరోనిన్ (T3) స్థాయిలు సాధారణంగా ఉన్నపుడు ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం ఏర్పడుతుంది.[1] దీని వ్యాప్తి 3–8%గా అంచనా వేయబడింది, వయసుతో పాటు పెరుగుతుంది; పురుషుల కంటే స్త్రీలలో ప్రాబల్యం ఎక్కువగా ఉంది.[25] ప్రాథమిక థైరాయిడ్ మాంద్యంలో, TSH స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉంటాయి మరియు T4 మరియు T3 స్థాయిలు తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ పరిమాణానికి ఎండోక్రైనాలజిస్ట్ లు ఆశ్చర్యపోయారు ఎందుకంటే సాధారణంగా TSH పెరిగినపుడు T4 మరియు T3 స్థాయిలు తగ్గుతాయి. TSH థైరాయిడ్ గ్రంధిని ఎక్కువ హార్మోన్ తయారు చేసేలా ప్రేరేపిస్తుంది. ఉప రోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం కణజాలయుత జీవక్రియ రేటుని (తద్వారా శారీరక అంగాలను) ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తుందనే దాని పై ఎండోక్రైనాలజిస్ట్ లు అనిశ్చితంగా ఉన్నారు ఎందుకంటే చురుకుగా ఉండే హార్మోన్ స్థాయిలు దీనికి సరిపోతాయి. కొందరు ఉప రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యానికి చికిత్సగా లెవో థైరాక్సిన్ ను ప్రతిపాదించారు, ఇది బహిర్గతమైన థైరాయిడ్ మాంద్యానికి మాదిరి చికిత్స, కానీ దీని ప్రయోజనాలు మరియు నష్టాలు అనిశ్చితంగా ఉన్నాయి. దీని సూచన వ్యాప్తులు కూడా వివాదాస్పదమయ్యాయి. అమెరికన్ అసోసియేషన్ అఫ్ క్లినికల్ ఎండో క్రైనలజిస్ట్స్ (ACEE) ప్రకారం 0.45–4.5 mIU/L, 0.1 నుండి 10 mIU/L పరిశీలన అవసరమవుతుంది, కానీ చికిత్సకు అవసరం లేదు.[26] థైరాయిడ్ మాంద్యంలో ఎప్పుడూ అధిక చికిత్స యొక్క హాని ఉంది. కొన్ని అధ్యయనాలు ఉప రోగసంబంధ థైరాయిడ్ మాంద్యానికి చికిత్స అవసరం లేదని సూచిస్తున్నాయి. కచ్రాన్ కొలాబరేషన్ వారి అది-విశ్లేషణ "కొన్ని కొవ్వు పదార్ధాల నిర్మాణ ప్రమాణాలు మరియు ఎడమ జఠరిక పనితీరు" తప్ప థైరాయిడ్ హార్మోన్ పున స్థాపనం వలన పెద్ద ప్రయోజనం లేదని కనుగొంది.[27] ఇంతకు ముందు సూచించిన విధంగా, ఉపరోగసంబంధ హైపో థైరాయిడిజం హృదయ కండర సంబంధ వ్యాధుల హానిని మరింత పెంచుతుందా అని పరిశీలించే ఇటీవలి అధివిశ్లేషణ, [28] కొద్దిగా పెరుగుదలను కనుగొంది మరియు "ఇప్పటి సిఫారసులు నవీకరించక ముందు" హృదయ ధమని వ్యాధి అంతిమ లక్ష్యంగా మరిన్ని అధ్యయనాలు జరగాలని సూచించింది.[29]

ప్రత్యామ్నాయ చికిత్సలు[మార్చు]

ప్రత్యామ్నాయ వైద్యులు అనేక విభాగాల పై దృష్టి పెట్టారు, వీటిలో: 1) అన్ని శరీర వ్యవస్థల ఆరోగ్యానికి బలాన్నిస్తూ అన్నిటినీ సంతులితం చేయడం; 2) T4 నుండి T3కి సరైన మార్పిడికి పుష్టినివ్వడం; 3) విషపదార్ధాలకు దూరంగా ఉండటం మరియు తొలగించడం 4) ఒత్తిడిని కలిగించే శారీరక మరియు పర్యావరణ కారకాలను తగ్గించడం. ప్రత్యామ్నాయ వైద్యులు సాంప్రదాయ రోగనిరోధక పరీక్షలను ఆధునిక పరీక్షలతో కలిపి థైరాయిడ్ హార్మోన్ పనితీరును అంచనా వేయవచ్చు, లేదా కేవలం లక్షణాలను చూడవచ్చు. T3ని నిదానంగా విడుదల చేసి T4తో కలిపి ఉపయోగించినపుడు హైపో థైరాయిడిజం యొక్క అనేక లక్షణాలను తొలగిస్తుందని మరియు ఈ లక్షణాలతో బాధపడే వ్యక్తుల యొక్క జీవన ప్రమాణాన్ని మెరుగు పరుస్తుందని అనేక మంది కనుగొన్నారు. థైరాయిడ్ కు సరైన పోషకాల ద్వారా శక్తిని ఇవ్వడం వలన, అదనపు హార్మోన్ల అవసరాన్ని నివారించ వచ్చని మరి కొందరి భావన. T3ని వాడటం మాత్రమే చాలామంది వైద్యులు ఆమోదించిన చికిత్సా విధానం కాదు, సాంప్రదాయ పరమైనదైనా లేదా ప్రత్యామ్నాయమైనా, కానీ T3ని నిదానంగా వాడటం సిఫారసు చేయబడింది.[30]

ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 Jack DeRuiter (2002). Thyroid Pathology (PDF). p. 30.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "Auburn_University" defined multiple times with different content
  2. Brooks W (01/06/2008). "Hypothyroidism in Dogs". The Pet Health Library. VetinaryPartner.com. Retrieved 2008-02-28.  Check date values in: |date= (help)
  3. Simon H (2006-04-19). "Hypothyroidism". University of Maryland Medical Center. Retrieved 2008-02-28. 
  4. Department of Pathology (June 13, 2005). "Pituitary Gland -- Diseases/Syndromes". Virginia Commonwealth University (VCU). Retrieved 2008-02-28. 
  5. 5.0 5.1 American Thyroid Association (ATA) (2003). Hypothyroidism Booklet (PDF). p. 6. Archived from the original (PDF) on 2003-06-26. 
  6. Heinrich TW, Grahm G (2003). "Hypothyroidism Presenting as Psychosis: Myxedema Madness Revisited". Primary care companion to the Journal of clinical psychiatry. 5 (6): 260–6. doi:10.4088/PCC.v05n0603. PMC 419396Freely accessible. PMID 15213796. 
  7. మూస:MedlinePlus — లక్షణాల జాబితా చూడుము
  8. "హైపోథైరాయిడిజం—ఇన్-డెప్త్ రిపోర్ట్." ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్ కాపీరైట్ 2008
  9. "Hypothyroidism" (PDF). American Association of Clinical Endocrinologists. Archived from the original (PDF) on 2005-12-24. 
  10. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  11. థైరాయిడ్ మరియు బరువు.ది అమెరికన్ థైరాయిడ్ అసోసియేషన్
  12. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  13. Hofeldt FD, Dippe S, Forsham PH (1972). "Diagnosis and classification of reactive hypoglycemia based on hormonal changes in response to oral and intravenous glucose administration" (PDF). Am. J. Clin. Nutr. 25 (11): 1193–201. PMID 5086042. 
  14. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  15. క్రాకింగ్ ది మెటబోలిక్ కోడ్ (వాల్యూం 1 అఫ్ 2) బై జేమ్స్ B. లవల్లె R.Ph. C.C.N. N.D, ISBN 1442950390, పేజి 100
  16. Velázquez EM, Bellabarba Arata G (1997). "Effects of thyroid status on pituitary gonadotropin and testicular reserve in men". Arch. Androl. 38 (1): 85–92. doi:10.3109/01485019708988535. PMID 9017126. 
  17. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  18. 18.0 18.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  19. 19.0 19.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  20. 20.0 20.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).సంగ్రహం
  21. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  22. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  23. Joffe RT, Brimacombe M, Levitt AJ, Stagnaro-Green A (2007). "Treatment of clinical hypothyroidism with thyroxine and triiodothyronine: a literature review and metaanalysis". Psychosomatics. 48 (5): 379–84. doi:10.1176/appi.psy.48.5.379. PMID 17878495. 
  24. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  25. Fatourechi V (2009). "Subclinical hypothyroidism: an update for primary care physicians". Mayo Clinic Proceedings. 84 (1): 65–71. doi:10.4065/84.1.65. PMC 2664572Freely accessible. PMID 19121255. 
  26. "Subclinical Thyroid Disease". Guidelines & Position Statements. The American Association of Clinical Endocrinologists. July 11, 2007. Retrieved 2008-06-08. 
  27. Villar H, Saconato H, Valente O, Atallah A (2007). "Thyroid hormone replacement for subclinical hypothyroidism". Cochrane database of systematic reviews (Online) (3): CD003419. doi:10.1002/14651858.CD003419.pub2. PMID 17636722. 
  28. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  29. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  30. Curley, Patricia A (2009). "Dietary and Lifestyle Interventions to Support Functional Hypothyroidism". Student Pulse Academic Journal. 1 (12): 23. 

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).

వెలుపటి వలయము[మార్చు]