అందెశ్రీ
అందె శ్రీ | |
|---|---|
.jpg) డాక్టర్ అందె శ్రీ | |
| జననం | అందె ఎల్లయ్య[1] 1961 July 18 |
| మరణం | 2025 November 10 (వయసు: 64) గాంధీ హాస్పిటల్, హైదరాబాద్, తెలంగాణ |
| వృత్తి | కవి, సినీగేయరచయిత |
| పేరుపడ్డది | తెలంగాణా రాష్ట్ర గీత రచయత |
| Notable work | పాటల పూదోట , అందేలా సవ్వడి, నిప్పుల వాగు |
| భాగస్వామి | మల్లమ్మ |
| పిల్లలు | 4, ముగ్గురు కుమార్తెలు, దత్తసాయి (కుమారుడు) |
| గౌరవాలు | ప్రజాకవి |
అందెశ్రీ (1961 జూలై 18 - 2025 నవంబరు 10)[2] తెలంగాణ రచయిత. తెలంగాణ రాష్ట్ర గీతం జయ జయహే తెలంగాణ గీతం రచించాడు.[3] [4] అందెశ్రీ తెలంగాణ ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించినందుకుగాను 2025 జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావ దినోత్సవం సందర్భంగా సికింద్రాబాద్ పరేడ్ గ్రౌండ్లో ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి చేతులమీదుగా రూ.కోటి నగదు పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.[5][6]
తొలినాళ్ళు
[మార్చు]ప్రజాకవి, ప్రకృతి కవిగా సుప్రసిద్ధులైన డా. అందెశ్రీ వరంగల్ జిల్లా, జనగాం వద్ద గల రేబర్తి (మద్దూర్ మండలం) అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ఈయన అసలు పేరు అందె ఎల్లయ్య.[7] ఈయన ఒక అనాథగా పెరిగారు. ఏ విధమైన చదువు చదవలేదు. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ పొందారు. ఈయన భార్య మల్లమ్మ. వీరికి ముగ్గురు కుమార్తెలు, కుమారుడు ఉన్నారు.[8]
గీత రచన
[మార్చు]ఈయన గొడ్ల కాపరిగా రోజువారీ కూలీగా, తాపీ మేస్త్రీగా పనిచేసారు. శృంగేరి మఠానికి సంబంధించిన స్వామీ శంకర్ మహారాజ్ ఇతను పాడుతుండగా విని ఇతడిని చేరదీసాడు. ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు ప్రేమాభిమానాలు పొంది ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో ప్రేమాభిమానాలు పొంది సాహిత్య సృజనకు ప్రేరణ పొందారు.[9] రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఈయన పాటలు ప్రసిద్ధం. నారాయణ మూర్తి ద్వారా వచ్చిన విప్లవాత్మక సినిమాల విజయం వెనుక ఈ పాటలున్నాయి. తెలంగాణ, ప్రకృతి లాంటి అంశాలపై ఈయన గేయరచన చేసారు. ఈయన ఆశువు కవిత్వం చెప్పటంలో దిట్ట. 2006లో గంగ సినిమాకు గానూ నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఈయన తెలంగాణ మాతృగీతం రచించారు.[10]
తనలో సాహితీ జిజ్ఞాస కలిగించిన గురువులను తలచుకుంటూ 'పాటల పూదోట' అనే లలితా గీతాల సంపుటిని 1994 అక్టోబరులో వెలువరించారు. అదే సంవత్సరం డిసెంబరులో 'అందెల సందడి' అనే కవితా సంపుటి కూడా అందించారు. ఈ రెండు గ్రంథాలకు సి. నారాయణరెడ్డి, పేర్వారం జగన్నాధం, రావూరి భరధ్వాజ వంటి సాహితీవేత్తలు ముందు మాట అందించారు. తెలంగాణా సాహిత్య చరిత్ర పునర్నిర్మాణ దశలో భాగంగా అందెశ్రీ 1307 పేజీల 'నిప్పుల వాగు' అనే బృహత్ కవితలు, పాటల సంకలనాలు తెచ్చారు.[9]
సినీ సంభాషణలు
[మార్చు]బతుకమ్మ సినిమా కోసం ఈయన సంభాషణలు కూడా రాసారు.
సినీ పాటల జాబితా
[మార్చు]- జయజయహే తెలంగాణ జననీ జయకేతనం (తెలంగాణ మాతృగీతం)[11]
- పల్లెనీకు వందనములమ్మో
- మాయమై పోతున్నడమ్మో మాయమై పోతున్నాడమ్మా మనిషన్నవాడు (సినిమా : ఎర్ర సముద్రం) [12]
- జై బోలో తెలంగాణ (సినిమా: జై బోలో తెలంగాణ)
- గలగల గజ్జెలబండి (సినిమా: జై బోలో తెలంగాణ)
- రండి కదలిరండి (సినిమా: బతుకమ్మ)
- సినుకమ్మ (సినిమా: బతుకమ్మ)[12]
- కొమ్మ చెక్కితే బొమ్మరా...
- జన జాతరలో మన గీతం
- యెల్లిపోతున్నావా తల్లి
- చూడ చక్కని తల్లి (సినిమా: ఊరు మనదిరా) [12]
- ఆవారాగాడు (సినిమా)[13]
పురస్కారాలు, గుర్తింపులు
[మార్చు]- 2014లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈయనను భారత అత్యున్నత పురస్కారమైన పద్మశ్రీ అందుకొనుటకు ప్రతిపాదించింది[14]
- ఎర్ర సముద్రం సినిమా కోసం రచించిన మాయమైపోతుండమ్మా మనిషన్నవాడు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విశ్వవిద్యాలయాల తెలుగు విషయం రెండో సంవత్సరం సిలబస్ లో చేర్చారు.
- కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం ఈయనకు గౌరవ డాక్టరేట్ అందించింది.
- అకాడమి ఆఫ్ యూనివర్సల్ గ్లోబల్ పీస్, వాషింగ్ టన్ డి.సి వారి గౌరవ డాక్టరేట్ తోపాటు లోకకవి అన్న బిరుదునిచ్చి 2014 ఫిబ్రవరి 1లో సన్మానించారు.
- వంశీ ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్ వారిచే దాశరథి సాహితీ పురస్కారం (2015 ఆగస్టు 14)
- డాక్టర్ రావూరి భరద్వాజ, రావూరి కాంతమ్మ ట్రస్ట్ వారిచే జ్ఞానపీఠ్ పురస్కార గ్రహీత డాక్టర్ రావూరి భరద్వాజ సాహితీ పురస్కారం (2015 జూలై 5)[15]
- నంది పురస్కారం కూడా అందుకున్నారు.
- మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమంలో కవిగా మహోన్నతమైన పాత్రను నిర్వర్తించాడు. అంతేకాకుండా తెలంగాణ ధూంధాం కార్యక్రమ రూపశిల్పిగా తెలంగాణ 10 జిల్లాల్లోని ప్రజల్లో ఉద్యమ స్ఫూర్తిని కలిగించాడు.
- అందెశ్రీ రచించిన జయజయహే తెలంగాణ గీతాన్ని తెలంగాణ ప్రజలు ముక్కోటి గొంతుకలతో... ఇప్పటికి విద్యాసంస్థలలో, ఇతర ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర కార్యక్రమాలలో తెలంగాణ జాతి గీతంగా, ప్రార్థనాగీతంగా పాడుకోవడం విశేషం. రాష్ట్ర అధికార గీతంగా గౌరవం అందుకుంటోంది.
- సుద్దాల హనుమంతు-జానకమ్మ జాతీయ పురస్కారం , సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం, 2022 అక్టోబరు 15)[16]
- దాశరథి కృష్ణమాచార్య సాహితీ పురస్కారం-2024[17][18]
- లోక్ నాయక్ పురస్కారం -
అందెశ్రీకి లోక్ నాయక్ పురస్కారం వరించింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ విశాఖపట్నం లోక్ నాయక్ ఫౌండేషన్ వారు ఎన్.టి రామారావు పుణ్యతిథి రోజున గత ఇరువై సంవత్సరం నుండి అవార్డు ఇస్తున్నారు. పురస్కారం తో పాటు రెండు లక్షల నగదు బహుమతులు ప్రదానం చేస్తారు[19].
మరణం
[మార్చు]అందెశ్రీ 2025 నవంబరు 10న అస్వస్థతకు గురవడంతో కుటుంబసభ్యులు వెంటనే హైదరాబాదులోని గాంధీ ఆస్పత్రికి తరలించగా ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ మరణించాడు.[20][21][22]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "అందెశ్రీ.. అసలు పేరు అందె ఎల్లన్న". Andhrajyothy. 10 November 2025. Retrieved 10 November 2025.
- ↑ Kumar, Kema Shiva (2025-11-10). "కన్నీటిసంద్రంలో సాహితీ లోకం.. రచయిత అందెశ్రీ కన్నుమూత". www.dishadaily.com. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ http://www.hindu.com/2007/03/24/stories/2007032421180400.htm
- ↑ "ఇందూరు గడ్డ పెట్టిన భిక్ష". EENADU. Retrieved 2024-06-02.
- ↑ "అంబరాన్నంటిన ఆవిర్భావ సంబురాలు". Eenadu. 3 June 2025. Archived from the original on 3 June 2025. Retrieved 3 June 2025.
- ↑ "ప్రగతే మా పథం". Andhrajyothy. 3 June 2025. Archived from the original on 3 June 2025. Retrieved 3 June 2025.
- ↑ Krishna. "Ande Sri : గొర్ల కాపరి నుంచి కవి వరకు.. అనాథ నుంచి డాక్టర్ రేట్ వరకు... అందెశ్రీ ప్రయాణం ఇదే!". rtvlive.com. Retrieved 2025-11-10.
- ↑ "పాటనై బతికుంటా ..తెలంగాణమై బతికుంటా". ఈనాడు. 2025-11-11.
- ↑ 9.0 9.1 ఎస్, రఘు (2025-11-11). "తెలంగాణా ఆత్మగీతాకారుడు . . .అందెశ్రీ". ఈనాడు.
- ↑ telugu, NT News (2024-06-02). "సిద్ధప్ప వరకవి స్ఫూర్తితోనే అందెశ్రీ రచనలు". www.ntnews.com. Retrieved 2024-06-02.
- ↑ "Jaya Jaya He Telangana: 'జయ జయహే తెలంగాణ' స్వరాలకు తుది మెరుగులు". EENADU. Retrieved 2024-06-02.
- ↑ 12.0 12.1 12.2 "తెరపైనా అందెశ్రీ కేతనం". ఈనాడు. 2025-11-11.
- ↑ "ముక్కోటి గొంతుకల్ని ఏకం చేసిన అందెశ్రీ.. పాటతోనే ప్రాణం". Sakshi. 10 November 2025. Retrieved 10 November 2025.
- ↑ "అరుదైన గౌరవం". Sakshi. 2014-09-17. Archived from the original on 2016-03-06. Retrieved 2024-02-05.
- ↑ http://namasthetelangaana.com/News/award-awarded-to-andesri-1-1-442922.aspx Archived 2016-03-05 at the Wayback Machine అందెశ్రీకి రావూరి పురస్కారం ప్రదానం
- ↑ telugu, NT News (2022-10-16). "అందెశ్రీకి సుద్దాల హనుమంతు పురస్కారం ప్రదానం". Namasthe Telangana. Archived from the original on 2022-10-16. Retrieved 2022-10-16.
- ↑ "Andeshree: అందెశ్రీకి దాశరథి కృష్ణమాచార్య సాహితీ పురస్కారం". EENADU. Retrieved 2024-07-22.
- ↑ telugu, NT News (2024-07-19). "Ande Sri | 'దాశరథి' పురస్కారానికి అందెశ్రీ ఎంపిక". www.ntnews.com. Retrieved 2024-07-31.
- ↑ ABN (2025-01-17). "అపురూప కవులకు లోక్నాయక్ పురస్కారం". Andhrajyothy Telugu News. Retrieved 2025-01-18.
- ↑ "ప్రముఖ రచయిత అందెశ్రీ కన్నుమూత". Eenadu. 10 November 2025. Retrieved 10 November 2025.
- ↑ "ప్రముఖ కవి, రచయిత అందెశ్రీ కన్నుమూత". Andhrajyothy. 10 November 2025. Retrieved 10 November 2025.
- ↑ "అక్షరయోధుడికి కన్నీటి వీడ్కోలు". Eenadu. 12 November 2025. Retrieved 12 November 2025.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]