మహదేవ్ దేశాయ్

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
మహదేవ్ దేశాయ్ (ఎడమ) బిర్లా హౌస్ లో వైశ్రాయ్ నుండి వచ్చిన లేఖను చదివి గాంధీకి వినిపిస్తున్న దృశ్యం-ఏప్రిల్ 7,1939

మహదేవ్ దేశాయ్ (1 జనవరి 1892– 15 ఆగస్టు 1942) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు మరియు రచయిత. ఆయన మహాత్మా గాంధీ యొక్క వ్యక్తిగత కార్యదర్శి. ఆయన గాంధీ యొక్క బోస్‌వెల్‌ గా, ప్లాటోగా, సోక్రటీసుగా, బుద్ధగా అభివర్ణింపబడేవారు.[1][2]

ప్రారంభ జీవితం[మార్చు]

మహదేవ్ దేశాయ్ 1892 జనవరి 1 న గుజరాత్ లోని సూరత్ జిల్లాలో సారస్ అనే గ్రామంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి హరిభాయి దేశాయ్ ఒక ఉపాధ్యాయుడు. ఆయన తల్లి జన్మాబెన్. జమ్నాబెన్ మహదేవ్ ఏడుసంవత్సరా వయస్సులో మరణించింది. 13 సంవత్సరాల వయసులో మహాదేవ్ దుర్గాబెన్ ను వివాహమాడారు. ఆయన సూరత్ ఉన్నత పాఠశాల మరియు ముంబయిలోని ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కాలేజిలో చదివారు. ఆయన బి.ఎ పట్టభద్రుడు. ఆ తరువాత ఎల్.ఎల్.బి. చేయుటకు వెళ్లారు.

గాంధీజీ సాన్నిహిత్యం[మార్చు]

మహదేవ్ దేశాయ్ మొదటిసారి 1915 లో గాంధీని కలిసారు. ఆయన వ్రాసిన పుస్తకం (గుజరాతీ అనువాదం చేయబడిఒన జాన్ మోర్లీ రాసిన ఆంగ్ల పుస్తకం "ఆన్ కాంప్రమైజ్") ను ప్రచురించడానికి ఉత్తమ సలహా కొరకు గాంధీని కలిసారు.[2] దేశాయ్ 1917లో సబర్మతీ ఆశ్రమంలో ఆయన భార్య దుర్గాబెన్‌తో పాటు చేరారు.ఆ సంవత్సరం చంపారన్ ఉద్యమం జరిగింది. ఆయన డిశంబరు 13,1917 నుండి ఆగస్టు 14,1942 వరకు ఆయన మరణించే తేదీ ముందురోజు వరకు ఒక డైరీని నిర్వహించారు.దానిలో ఆయనకు మహాత్మాగాంధీ సాన్నిహిత్యం గురించి వ్రాసారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గాంధీజీని 1919లో అరెస్టు చేసినపుడు గాంధీజీ తన వారసునిగా దేశాయ్ ను ప్రకటించారు. దేశాయ్ మొదటిసారి 1921 లో అరెస్టు కాబడి ఒక సంవత్సరం పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. ఆయన 25 సంవత్సరాలపాటు గాంధీజీకి వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా ఉన్నారు. "వెర్రియెర్ ఎల్విన్" వ్రాసిన ప్రకారం "ఆయన గాంధీకి అంతకంటే ఎక్కువ. ఆయన నిజానికి గాంధీకి హోం మరియు విదేశాంగ కార్యదర్శి. ఆయన ప్రతీ విషయాన్ని నిర్వహించేవారు. ఆన్ని యేర్పాట్లు చేసేవారు. ఆయన కార్యాలయాన్ని ఒక అతిధి గృహంగా, వంటగదిగా నిర్వహించేవారు. ఆయన అనేక మంది అథిదులను చూసేవారు. 10 సంవత్సరాల పాటు గాంధీజీ సమయాన్ని అనామక సందర్శకుల నుండి కాపాడారు."[2] రాజమోహన్ గాథీ మహదేవ్ దేశాయ్ గురించి: " గాంధీజీ కంటే ముదుగా వేకువజామున లేచేవారు. గాంధీజీ నిద్రించిన తరువాత పడుకొనెవారు. గాంధీ ఒక రోజులో దేశాయ్ మూడురెట్లు గడిపేవారు - మొదటిది గాంధీకంటే ముందుగా లేవడం, రెండవది గాంధీతో నిరంతరం గడపడం, మూడవది ఆరోజు జరిగిన విషయలను డైరీలో నమోదు చేయడం." అని వ్రాసారు.[2]

క్రియాశీల రాజకీయాలు[మార్చు]

Yerawada Jail

In 1920, Motilal Nehru requisitioned the services of Mahadev Desai from Gandhi to run his newspaper, the Independent, from Allahabad. Desai created a sensation by bringing out a hand-written cyclostyled newspaper after the Independent's printing press was confiscated by the British government. Desai was sentenced to a year's rigorous imprisonment for his writings in 1921 – his first stint in prison.[3] In prison, Desai saw that the jail authorities mistreated prisoners, frequently flogging them. His report describing the life inside an Indian jail, published in Young India and Navajivan, compelled the British authorities to bring about some drastic jail reform measures.[ఆధారం కోరబడింది] Desai took over as editor of Navajivan in 1924 and from 1925 he began the translation into English of Gandhi's autobiography and its serial publication in the Young India. The following year he became chairman of the executive committee of the Satyagraha Ashram and won a prize from the Gujarati Sahitya Parishad for his article in Navajivan. He took part in the Bardoli Satyagraha along with Sardar Patel and wrote a history of the Satyagraha in Gujarati which he translated into English as The Story of Bardoli.[4] For his participation in the Salt Satyagraha, he was arrested and imprisoned but following the Gandhi- Irwin Pact, he was released from jail and accompanied Gandhi to the Second round Table Conference along with Mirabehn, Devdas Gandhi and Pyarelal. He was the only person to accompany Gandhi when the latter met with King George V.[3]

Following the collapse of the Gandhi-Irwin Pact and the deadlock at the Round Table Conference, Gandhi restarted the Civil Disobedience Movement. The colonial government, under the new Viceroy, Lord Willingdon, was determined to crush the movement and ordered a clampdown on the Indian National Congress and its activists. In 1932, Desai was arrested again and sent to prison with Gandhi and Sardar Patel. Following his release in 1933, he was re-arrested and detained in the Belgaum Jail. It was during this time in prison that he wrote Gita According to Gandhi which was posthumously published in 1946.[4] He also played a role in organising people's movements in the princely states of Rajkot and Mysore in 1939 and was put in charge of selecting satyagrahis during the Individual Satyagraha of 1940.[5] Desai's final prison term followed the Quit India Declaration of 8 August 1942. He was arrested on the morning of 9 August 1942 and, till his death of a massive heart-attack six days later, was interned with Gandhi at the Aga Khan Palace. Desai was 51 at the time of his death.[3][6]

రచనలు[మార్చు]

Mahadev Desai was an outstanding writer, at ease with Gujarati, Bengali and English. He is highly regarded as a translator and writer in Gujarati. He wrote several biographies such as Sant Francis (1934), Vir Vallabhbhai (1928) and Be Khudsi Khidmatgar which was a biography of Khan Abdul Gaffar Khan and his brother. From Bengali, Mahadev Desai translated the short stories of Saratchandra Chattopadhyaya (1923), the novella Virajvahu (1924) and some of Tagore's poems into Gujarati. He also translated into Gujarati from English, Nehru's Autobiography in 1936.[7] The English translation of Gandhi's autobiography, The Story of My Experiments with Truth, from its Gujarati original was also done by Desai. He was also a regular contributor to Gandhi's publications Young India, Navjivan, and the Harijanbandhu.[8] Mahadevbhaini Dayari is the 19 volume publication of Mahadev Desai's Diaries. These, edited by Narhari Parikh and Chandubhai Bhagubhai, provide a close look at Gandhi's life and are a valuable chronicle of the major events in Gandhi's life and in India's freedom movement.[9]

Desai was among the founding members of the All India Newspaper Editors' Conference. He also frequently contributed to various nationalist Indian newspapers such as Free Press, Bombay Chronicle, Hindustan Times, The Hindu and Amrita Bazar Patrika.

మరణం మరియు వారసత్వం[మార్చు]

Mahadev Desai's obituary in Harijan, Gandhi's newspaper
Samadhis of Kasturba Gandhi and Mahadev Desai at Aga Khan Palace, Pune

మహదేవ్ దేసాయ్ గుండెపోటుతో ఆగస్టు 15 1942 న ఉదయం గాంధీతొ కలసి అగాఖాన్ పాలెస్ లో ఉన్నప్పుడు మరణించారు. దేశాయ్ శ్వాస ఆగిపోయినపుడు గాంధీజీ ఆందోళనతో యిలా అన్నారు: "మహాదేవ్! మహాదేవ్!" అని పిలిచాడు. తరువాత ఎందుకు యిలా చేశావని అడిగాడు. గాంధీజీ ఈ విధంగా సమాధానమిచ్చాడు: "మహాదేవ్ కళ్ళను తెరిచి నన్ను చూస్తాడని అనుకుంటున్నాను, ఆయనకు నేను లేవమని చెప్పాను. ఆయన జీవితంలో నా మాటను ఎన్నడూ బేఖాతరు చేయలేదు.నేను చెప్పిన మాటలు ఆయన వింటున్నాడని నా విశ్వాసం,ఆయన మరణాన్ని ఉల్లంఘించి వస్తే బాగుండేది."[2][10] గాంధీజీ స్వయంగా దేశాయ్ శరీరానికి స్నానం చేయించాడు. ఆ పాలెస్ మైదానంలో ఆయనను దహనం చేసారు. ఆ ప్రదేశంలో ప్రస్తుతం ఆయన సమాధి ఉంది.[11]

భారత తపాలా శాఖ ఆయనపై గౌరవార్థం 1983లో తపాలా బిళ్ళపై ఆయన బొమ్మను ముద్రించింది.[12] ఆయన కుమారుదు నారాయణ దేశాయ్ కూడా గాంధేయవాదిగా ప్రసిధ్దుడు మరియు రచయిత. ఆయన మహాదేవ్ దేశాయ్ జీవిత చరిత్రను "ద ఫైర్ అండ్ రోస్" అనే నామంతో వ్రాసారు.[2][13] మహదేవ్ దేశాయ్ గౌరవార్థం ఆయన పేరుతో మహదేవ్ దేశాయ్ సమాజసేవ మహావిద్యాలయ, గురజాత్ విద్యాపీఠ్ యొక్క సైన్స్ మరియు ఆర్ట్స్ విభాగం ఆయన పేరుతో నామకరణం చేసారు.[14]

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Price of Freedom". Outlook. 15 August 2008. Retrieved 30 November 2012.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Guha, Ramachandra (23 October 2005). "Mahadev ." The Hindu. Retrieved 30 November 2012.
  3. 3.0 3.1 3.2 "Associates of Mahatma Gandhi – Mahadev Desai". Retrieved 30 November 2012.
  4. 4.0 4.1 Brown, Judith M (2011). The Cambridge Companion to Gandhi. New York: Cambridge University Press. p. 90. ISBN 9780521116701.
  5. "Mahadev Desai – Timeline". Retrieved 30 November 2012.
  6. "Who is Mahadev Desai ?". Retrieved 30 November 2012.
  7. Natarajan, Nalini (1996). Handbook of 20th Century Literatures of India. Westport: Greenwood Press. pp. 112, 113. ISBN 9780313287787.
  8. "Mahadev Desai". Oxford University Press. Retrieved 30 November 2012.
  9. Datta, Amaresh (1988). Encyclopaedia of Indian Literature: Devraj to Jyoti. New Delhi: Sahitya Akademi. p. 1319. ISBN 9788126011940.
  10. Douglass, James W (2012). Gandhi and the Unspeakable: His Final Experiment With Truth. New York: Orbis Books. pp. 46, 47. ISBN 9781570759635.
  11. Vyas, Bhaskar (2007). Experiments with Truth and Non-Violence: The Dalai Lama in Exile from Tibet. New Delhi: Concepts Publishing. p. 116. ISBN 9788180693595.
  12. "Indian Post – Mahadev Desai". Retrieved 30 November 2012.
  13. "Narayan Mahadev Desai to deliver talk on Friday". The Hindu. 12 October 2011. Retrieved 30 November 2012.
  14. "Gujarat Vidyapith : Mahadev Desai Samajseva Mahavidyalaya". Retrieved 30 November 2012.

ఇతర లింకులు[మార్చు]