ఉదయపూర్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
  ?ఉదయపూర్
రాజస్థాన్ • భారతదేశం
అక్షాంశరేఖాంశాలు: 24°35′N 73°41′E / 24.58°N 73.68°E / 24.58; 73.68
కాలాంశం భాప్రాకా (గ్రీ.కా+5:30)
విస్తీర్ణం
ఎత్తు

• 598 మీ (1,962 అడుగులు)
జిల్లా(లు) ఉదయపూర్ జిల్లా
జనాభా 559 (2001)
కోడులు
టెలిఫోను

• +0294
వెబ్‌సైటు: www.udaipurmc.org

ఉదయపూర్ అంటే సిటీ ఆఫ్ సన్ రైజ్ (సూర్యాస్తమయ నగరం) మరియు సరస్సుల నగరం(సిటీ ఆఫ్ లేక్) అని కూడా పిలుస్తారు. స్థానికులు దీనిని శ్వేత నగరం అని కూడా అంటారు. ఇది ఉదయపూర్ జిల్లా ప్రధానకేంద్రము. ఉదయపూర్ జిల్లా పశ్చిమ భారతదేశం లోని రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలో ఉంది. రాజపుత్రులు ఏలిన మేవార రాజ్యానికి ఉదయపూర్ రాజధానిగా ఉండేది. ఉదయపూర్ అతి దీర్ఘకాలం పరిపాలించిన సంస్థానంగా ఉదయపూర్‌ ప్రపంచంలో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. క్రీ.పూ 600 నుండి ప్రస్తుత కాలం వరకు ఈ ప్రదేశం పరాకాంతం కాలేదు. రాజపుత్రుల సంతతివారు ఇప్పటికీ వారి హోదాలో కొనసాగుతున్నారు. రాజపుత్రుల చరిత్ర, సంస్కృతి మరియు విజ్ఞాన ప్రదేశాలు ఉదయపూర్ ఇప్పటికీ విశదీకరిస్తుంది. అనేక రాజమందిరాలు విలాసవంతమైన వసతిగృహాలుగా మార్చబడ్డాయి. ఈ నగరాన్ని తూర్పు వెనిస్ నగరం, ప్రేమ నగరం మరియు సరస్సుల నగరం అని ఉపనామాలు ఉన్నాయి.


మహారాణా ప్రతాప్ ఆత్మ నిండి ఉందా అనిపించే ఈ పట్టణాన్ని 1567లో ఆరావళి పర్వత పాద పంక్తులలో మహారాజ ఉదయ్ సింగ్ నిర్మించాడు. మేవార్ సామ్రాజ్యానికి ఇది రాజధాని. మూడు సుందరమైన సరస్సులతో, అద్భుతమైన పాలరాతి కళాసంపదతో నిండి ఉంటుంది ఉదయ్ పూర్. దక్షిణం వైపు పిచ్డా సరస్సు, మరియు మిగిలిన మూడు దిక్కులా ప్రహరీ సరిహద్దులుగా కలిగి ఉంటుంది ఈ సుందర నగరం. ఈ నగరంలో అన్నింటికన్నా చెప్పుకోదగ్గది సిటీ ప్యాలెస్. పిచోలా సరస్సు ప్రక్కనే ఉండే ఈ ప్యాలెస్ మొత్తం రాజస్థాన్ లోనే అతి పెద్దది. దీని నిర్మాణాన్ని 1559 లో మహారాణా ఉదయ్ సింగ్ II చేపట్టారు. దీన్ని ఇప్పుడు మ్యూజియంగా మార్చారు. మరో ముఖ్యమైన ప్యాలెస్ " లేక్ ప్యాలెస్". సరస్సు మధ్యలో నిర్మించబడిన ఈ అద్భుతమైన కట్టడాన్ని మహారాణా జగత్ సింగ్ వేసవి విడిదిగా నిర్మించుకున్నారు. దీని నిర్మాణం 1743 లో మొదలయి 1746 లో పూర్తయింది.సరస్సు మధ్యలో ఉండటం వల్ల ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎంతో ప్రసిద్ధి గాంచింది. ఈ ప్యాలెస్ లోనే ఉదయపూర్ మహరాజు, మొఘల్ చక్రవర్తి అయిన షాజహాన్ కి ఆతిధ్యమిచ్చారు. ఉదయపూర్ లో అడుగడుగునా రాజపుట్ వీరుడు, అసామాన్య ధైర్యసాహసాలతో మేవార్ గడ్డపై పరదేశీయుల ఆధిపత్యాన్ని నిరసించి తరిమికొట్టిన దేశభక్తుడు మహారాణా ప్రతాప్ ఉనికి కనిపిస్తూనే ఉంటుంది. ఈ వీరుడికి అత్యంత విశ్వాసపాత్రంగా ఉండి, ధైర్య సాహసాలతో మహారాణా ప్రతాప్ ప్రాణాలను రక్షించి చివరకు హల్దీ ఘాట్ లో జరిగిన యుద్దంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన గుఱ్ఱం పేరు "చేతక్". ఈ గుఱ్ఱానికి ఎంతో ఆదరంతో అనేక స్థలాలలో విగ్రహాలు కట్టించారు ఆ మహారాజులు. ముఖ్యంగా ఇది తన స్వామిని రక్షించి ప్రాణాలు కోల్పోయిన చోటయిన "హల్దీఘాట్" చెప్పుకోదగ్గది. హృదయం ద్రవించే కథ కళ్ళకు కట్టినట్టుగా ఇక్కడ చూడచ్చు.

ఉదయపూర్ నగర ప్యాలెస్

విషయ సూచిక

చరిత్ర[మార్చు]

ఉదయపూర్ 1159లో రెండవ ఉదయసింఘ్ చేత నిర్మింపబడి మేవార రాజ్యానికి ప్రథమ మరియు ఆఖరి రాజధానిగా స్థిరపరిచారు. ఈ నగరం నాగ్డా నగరానికి ఆగ్నేయంగా బణా నదీతీరంలో నిర్మించబడింది. చరిత్రననుసరించి రెండవ ఉదయ సింఘ్ ఆరావళీ పర్వతపాద ప్రాంతంలో వేటాడే సమయంలో ఒక తపస్వి చెంతకు వెళ్ళాడు. ఆ తపస్వి రాజును ఆశీర్వదించి అక్కడ ఒక రాజభవనం నిర్మించమని సలహా ఇచ్చాడు. అలా నిర్మిస్తే అది సురక్షితంగా ఉంటుందని రాజుకు నమ్మకంగా చెప్పాడు. ఫలితంగా రెండవ ఉదయ సింఘ్ ఆ ప్రదేశంలో తన నివాస స్థలంగా భవన నిర్మాణం చేసాడు. 1568లో మొగల్ చక్రవర్తి అక్బర్ చిత్తోఢ్ కోటను స్వాధీనపరచుకున్నాడు. ఉదయ సంఘ్ తన రాజధానిని తన నివాసిత ప్రాంతానికి మార్చుకున్నాడు. అది ఉదయపూర్ నగరం అయింది.

మొగల్ సామ్రాజ్యం బలహీన పడిన సమయంలో మొగల్ సామ్రాజ్యాన్ని ప్రారంభం నుండి ఎదిరిస్తున్న సూర్యవంశ రాజులైన సిశోడియా రాణాస్ (మహారాణాస్) తమను స్వతంత్రులుగా ప్రకటించుకుని చిత్తోఢ్ తప్ప మిగిలిన మేవార్ సమ్రాజ్యాన్ని ఆక్రమించుకున్నాడు. ఉదయపూర్ రాష్ట్ర రాజధానిగా మిగిలి పోయింది. 1818 నుండి బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో కూడా ఇది రాజసంస్థానంగా కొనసాగింది. ఎడారి పర్వత ప్రాంతం అయినందున ఇది అతి పెద్ద మొగల్ అశ్వసేనకు అనుకూలం కాదు కనుక ఉదయపూర్ మొగల్ చక్రవర్తుల ఆధిపత్యం నుండి సురక్షితంగా మిగిలి పోయింది. ప్రపంచంలో ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్న పురాతనమైన ఒకే రాజవంశం మేవాడ రాజవంశం. నేపాల్ రాజవంశం మరియు జమ్ము రాజవంశముకు కూడా మూలం మేవార్ రాజవంశమే.

భౌగోళికం - వాతావరణం[మార్చు]

పర్యాటకం[మార్చు]

భారతదేశంలో ఉదయపూర్ ప్రఖ్యాత పర్యాటక ఆకర్షణ కలిగిన నగరం. ఊదపూర్ నగరం సరసులు, రాజభవనాలు, సంస్కృతి మరియు ప్రజా జీవన విధానం వంటి వాటితో స్వదేశీ మరియు విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షింస్తుంది. ఇది పలు చలనచిత్ర నటీ నటులకు, ప్రముఖ వ్యారులకు, రాజకీయనాయకులకు ప్రముఖ చెందిన వివాహ వేదికగా ఉంది. వీరు ఇక్కడ వివాహ వేడుకలు, విందులు జరుపుకుంటారు.


సిటీ ప్యాలెస్
రాత్రి వేళలో ది ఉదయపూర్ ప్యాలెస్ కాంప్లెస్
సిటీ ప్యాలెస్
జగదీష్ ఆలయం
జగ్ మందిర్
లేక్ ప్యాలెస్

ఊదయపూర్ సిటీ ప్యాలెస్[మార్చు]

1559లో పిచోల సరస్సు తీరంలో గంభీరంగా ఈ రాజభవన సముదాయం ఉంది. ఈ సరస్సుకు ఒకతీరంలో జగ మందిర్ అనే ఫైవ్ స్టార్ హోటెల్ మరొక వైపు ఉదయపూర్ నగరం ఉంది. మూడు ఆర్చులు కలిగిన త్రిపోలియా అనే ద్వారం 1725లో నిర్మించబడింది. ఈ ద్వారం వరుసగా బహిరంగ ప్రదేశాలు, తోటలు, భవన గోపురాలు, మందిరాలు వసారాలు చేరుకోవచ్చు. అక్కడ ఉన్న సూరజ్ ఘోక్డా వద్ద క్లిష్ట సమయాలలో రాణాలు ప్రజలకు దర్శనం ఇచ్చి ధైర్యం చెప్తుంటారు. భీమ్ విలాస్ లో చిని చిత్రశాలలో అందమైన కృష్ణుడి కుడ్యాచిత్రాలకు గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ దిల్ కుష్ మహల్, సీష్ మహల్, మోతీ మహల్, మరియు కృష్ణ విలాస్ - ఇక్కడ అందమైన రాజకుమార్తె తన కొరకు శత్రు రాజకుమారులు చేయాలనుకున్న యుద్ధాం తప్పించడానికి విషం తీసుకుని ప్రాణత్యాగం చేసింది. ప్రదేశమిది. ఆ జ్ఞాపకంగా ఇక్కడ అనేక పురాతన కళాత్మకమైన వస్తువులు, చిత్రాలు, అలంకరించిన గృహోపయోగ వస్తువులు వేల కొలది పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది.

పాత సిటీ ప్యాలెస్, శివ్ నివాస్ ప్యాలెస్ మరియు ఫ్యాచ్ ప్రకాష్ ప్యాలెస్ ఇప్పుడు అయిదు నక్షత్రాల హోటెల్స్ గా మార్చబడ్డాయి.

జల మందిరం[మార్చు]

1743-1746లో పిచోలా సరసుమధ్యలో ఉన్న జాగ్ నివాస్ ద్వీపంలో పాలరాతి రజభవనం ఇది. ఇది రాజకుంటుంబం వేసవి విడిదిగా ఉపయోగించడానికి నిర్మించబడిది. ఇప్పుడది ది తాజ్ హోటెల్స్ రిసార్ట్స్ అండ్ ప్యాలెస్ సంస్థ క్రింద 5 నక్షత్రాల హోటల్‌గా మార్చబడింది.

జగ్ మందిర్[మార్చు]

పిచోలా సరసులో జగ్ మందిర్ మరొక ద్వీపము. ఉద్యాననవన సభామండపానికి గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ హెచ్ ఆర్ హెచ్ గ్రూప్ నడుపుతున్న హోటెల్ ఉన్నది. ఇక్కడ షాజహాన్ తన తండ్రి మీద తిరుగుబాటు చేసిన కాలంలో కొంతకాలం నివసించాడు.

వేసవి విడిది[మార్చు]

మహారజుకు ఇది మరొక వేసవి విడిది. కొండ శిఖరం మీద నిర్మించబడిన ఈ భవనం నుండి చుట్టూ ఉన్న సరసుల సుందర దృశ్యం కనిపిస్తుంది. ఈ రాజభవనంలో వర్షపు నీటిని సేకరించి సంవత్సరమంతా అవసరాలకు వాడడానికి అనువైన నిర్మాణం చేయబడి ఉంది.

జగదీష్ ఆలయం[మార్చు]

ఉదయపూర్ నగర మధ్యలో ఉన్న పెద్ద ఆలయం జగదీష్ మందిర్. ఈ అలయం క్రీ.శ 1651లో మొదటి మహారాణా జగత్ సింగ్ చేత నిర్మించబడింది. సింధు-ఆర్యన్ శిల్పకళతో నిర్మించబడిన నిర్మాణాలకు ఇది ఒక ఉదాహరణ. ఈ ఆలయం గొప్ప శ్ల్పకళావైభవానికి, చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందినది. నగరంలో ఉన్న పర్యాటక సందర్శనా ప్రదేశాలలో ఈ ఆలయం ఒకటి. ఇక్కడ రాజస్థనీ దుస్తులు, చిత్రాలు మొదలైనవి లభ్యమౌతాయి కనుక నగరంలోని పర్యాటకులక ఆకర్షణీయ ప్రాంతాలలో ఇది ఒకటి.

ఫతే సాగర్ సరసు[మార్చు]

ఫతే సాగర్ సరసు పిచోలా సరసుకు ఉత్తరంగా ఉంటుంది. క్రీ.శ 1678లో దీనిని మహారాణా జైసింగ్ నిర్మించాడు. అయినా తరువత మహారాణా ఫతే సింగ్ చేత పునర్నిమాణం చేయబడి విస్తరించబడింది. తరువాత అధిక వర్షపాతం కారణంగా నిర్మాణాలు అత్యధికంగా ధ్వంశం కావడం వలన 1993-1994లో నీరు పూర్తిగా ఎండి పోయింది. అయినా 2005-2006లో ఈ సరసుకు తిరిగి నీరు చేరింది.

పిచోలా సరసు[మార్చు]

పిచోలా సరసులో రెండు ద్వీపములు ఉన్నాయి. ఒకటి జగ్ నివాస్ మరియు జగ్ మందిర్. ఈ సరసు 4 కిలోమీటర్ల పొడవు 3 కిలోమీటర్ల వెడల్పు ఉంటుయంది. ముందుగా దీనిని రెండవ మహారాణా ఉదయ సింగ్ నిర్మించాడు. ఈ సరసులో స్నానం చెయ్యడానికి మరియు బట్టలు ఉతకడానికి పలు ఘట్టాలు ఉన్నాయి. ఉదయపూర్ లోని బాన్సి ఘాట్ నుండి బోట్లు లభ్యం ఔతాయి. సరసు కేంద్రములో లేక్ ప్యాలెస్ ఉంటుంది. మంచి వర్షాలు పడినప్పుడు సరసు నీటితో నిండి పోతుంది అలాగే ఒక్కోసారి కరువు కాలంలో ఇది ఎండి పోతుంది.

సహేలియోంకి బారి[మార్చు]

సహేలియోకి బారి అనేది రాజోద్యానవనము. దీనిని మహారాణితో పంపబడిన 48 మంది చెలికత్తెలు కొరకు ఉదయపూర్ రాజుల చేత నిర్మించబడింది. ఫతే సాగర్ సరసు తీరంలో ఈ ఉయానవనం నిర్మించబడింది. ఈ సరసులో తామర కొలనులు, ఏనుగు ఆకార ఫౌంటెన్లు(జలయంత్రాలు) ఉన్నాయి. ఈ ఫౌంటెన్లు సరసు నీటి ఆధారంగా పని చేస్తుంటాయి.

గులాబీ తోట మరియు జంతుప్రదర్శనశాల[మార్చు]

రజభవనం సమీపంలో పిచోలా సరసు తూర్పు దిక్కున మహారాణా సాజన్ సింగ్ చేత ఒక ఉద్యాన వనం నిర్మించబడింది. ఈ ఉదయానవనంలో ఉన్న గ్రంధాలయంలో చేతితో వ్రాసిన పుస్తకాలు భద్రపరచబడ్డాయి. సత్యార్ధ్ ప్రకాష్ చేత వ్రాయబడిన వ్రాతలలో కొం,త భాగం ఇక్కడ భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో సత్యార్ధ్ ప్రకాష్ స్థూపం ఒకటి ఉంది. ఉద్యానవనంలో ఉన్న జంతుప్రదర్శనశాలలో పులులు, చిరుతపులులు, పక్షులు, కృష్ణ జింక మరియు ఇతర కృరమృగాలు ఉన్నాయి.

దూద్ తాలై[మార్చు]

ఎ రాక్ అండ్ ఫౌంటెన్ ఉద్యానవనం మరియు సూర్యాస్తమయ దృశ్యం పిచోలా సరసు నుండి చూసి ఆనందించ వచ్చు. కార్ని మాతా ఆలయం నుండి ఇక్కడికి చేరుకోవడానికి రోప్‌వే కూడా ఉంది.

భారతీయ లోక్ కళా మందిరం[మార్చు]

జానపదకళల ప్రదర్శన శాలలో పప్పెట్ షో కూడా నిర్వహించబడుతుంది.

మహారాణా ప్రతాప్ మెమోరియాల్ లేక మోతీ మాగ్రి[మార్చు]

ఫతే సాగర్ నుండి కనిపించే మోతీమా గిరి శిఖరం మీద రాజపుత్ ప్రియత నాయకుడు మహారాణా ప్రతాప్ సింగ్ తన అభిమాన ఆశ్వం అయిన చేతక్‌తో కలసి నడుస్తునడుస్తున్నట్లు ఉన్న కంచువిహ్రహం ప్రతిష్టించబడి ఉంది.

బొహరా గణేశ్ జీ[మార్చు]

ఈ ఆలయం పాత రైల్వే స్టేషన్ మరియు ఎమ్ ఎల్ ఎస్ విశ్వవిద్యాలంయం వద్ద ఉంది. పురాతనమైన గణేష్ ఆలయంలో నిలబడి ఉన్న వినాయకుడు దర్శనమిస్తాడు. అత్యంత శక్తివంతుడైన దైవంగా భావించి భక్తులు ఇక్కడకు ప్రతి బుధవారం వచ్చి స్వామిని దర్శించుకుంటారు.

నెహ్రూ ఉద్యానవనం[మార్చు]

ఫతే సాగర్ సరసు మధ్యలో ఉపస్థితమై ఉన్న ఈ పార్క్ 41 చదరపు ఎకరాలు(170,000 చదరపు మీటర్లు). ఈ ఉద్యానవనంలో సంపెగ కొలను మరియు పూల తోటలు ఉన్నాయి. భారతదేశపు తొలి ప్రధాన మంత్రి జవహర్లాల్ నెహ్రూ పుట్టిన రోజు సందర్భంగా ఈ ఉద్యానవనం ప్రారంభించబడింది. ఈ ఉద్యానవనం నుండి మహారాణా ప్రతాప్ మోతీ మహల్ మరియు ఆరావళి పర్వతాలు దర్శనం ఇస్తాయి.

బగోర్ కి హవేలి[మార్చు]

ఈ భవనం పిచోలీ సరసు ఒడ్డున గంగోరీ ఘాట్ వద్ద నిర్మించబడింది. ఈ భవనంలో ప్రస్తుతం రాజస్థానీ సాంస్కృతిక సంగీతం మరియు నృత్యాలు ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.

అహర్ మ్యూజియమ్[మార్చు]

ఉదయపూర్ నగరానికి 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో మేవార్ రాణాల సమాధుల సమూహం ఉంది. ఇక్కడ 19 రాణాల సమాధులు ఉన్నాయి. 1597-1620 మధ్య కాలంలో మేవార్‌ను పాలించిన మహా రాణా అమర్ సింగ్ సమాధి కూడా ఇక్కడ ఉంది. దీనికి సమీపంలో అహర్ మ్యూజియం ఉంది. ఇక్కడ కొన్ని అతి అపురూపమైన మట్టి పాత్రలు ఉన్నాయి అలాగే కొన్ని శిల్పాలు ఇతర వాస్తు నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. కొన్ని శిలా ఖండాలు క్రీ.పూ 1700 సంవత్సరాల నాటివి. 10వ శతాబ్ధపు బుద్ధుడి కంచు శిల్పం ప్రత్యేక ఆకర్షణ.

శిల్ప్ గ్రామ్[మార్చు]

ఉదయపూర్ వాయవ్యంలో హస్తకళల గ్రామం ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఇక్కడ హస్థకళా వస్తు సంత జరుగుతుంటుంది. ఇది భారతదేశంలో అతి పెద్ద హస్థకళా సంతగా భావించబడుతుంది. వివిధ రాష్ట్రాల నుండి వచ్చిన ప్రజలు ఇక్కడ తాత్కాలిక దుకాణాలు ఏర్పరచుకుని తమ హస్థకళా ఖండాలను విక్రయిస్తుంటారు.

నీమాచ్ మాతా ఆలయం[మార్చు]

ఉదయపూర్ లోని పచ్చని కొండల మీద దీవాలీ ప్రదేశంలో ఈ ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయానికి చేరడానికి మెట్లదారి, 800 మీటర్ల పొడవున ఏటవాలు దారి కూడా ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశానికి దిగువగా భురానీ నగర్ పేరిట ఒక భోరా కాలనీ, భురానీ మసీదు పేరిట ఒక కొత్త మసీదు ఉన్నాయి. అతి ప్రశాంతమైన ఈ ప్రదేశానికి చేరువగా దిగువన షహేలియోంకి బాడి మరియు ఫతే సాగర్ సరసు ఉన్నాయి.

ఉదయపూర్ సోలార్ అబ్జర్వేటరీ[మార్చు]

ఆసియా ఒకే ఒక సోలార్ అబ్జర్వేటరీ అయిన ఊదయపూరు సోలార్ అబ్జర్వేటరీ ఫతే సాగర్ సరసు లోని ద్వీపములో ఉంది.

సుఖాడియా సర్కిల్[మార్చు]

ఊదయపూర్ ఉత్తర సరిహద్దులలో ఉన్న పంచవటి నుండి రాణాకపూర్ మరియు మౌంట్ అబూ పర్వత మార్గంలో ఈ సర్కిల్ ఉంది. ఈ సర్కిల్ వినోద కార్యక్రమాలు మరియు సభలు నిర్వహణకు పేరు పొందినది.

జోనల్ రైల్వే ట్రైనింగ్ ఇన్స్‌టిట్యూట్[మార్చు]

ఆసియా లోనే అతి పెద్దది అని భావించబడుతున్న భారతీయ రైల్వే శిక్షణా కేంద్రం అతి పెద్ద పచ్చని మైదానంలో ఉంది. నిరాడంబరంగా అలాగే చూపరులను ప్రభావితులని చేసే ఆర్చ్ ఆకార భవనం మరియు ప్రశాంతమైన ప్రహరీలతో ఈ ప్రదేశం సరసుల నగరమైన ఊదయపూర్‌కు మరింత శోభను కూరుస్తున్నది .

స్టేటస్ ఆఫ్ శివ[మార్చు]

ఉదయపూర్ మరియు చొత్తోర్ మార్గమధ్యంలో ఉన్న సుందరమైన మెనార్ గ్రామం వద్ద బ్రమ్ సాగర్ సరసు తీరంలో ఉన్న శివుడి విగ్రహం ఈ గ్రామస్తులకు ఆశీర్వాదాలు అందిస్తూ ఉంది.

జనభా లెక్కలు[మార్చు]

2011 జనాభా లెక్కలను అనుసరించి ఉదయపూర్ జనభా వివరణ.

సంఖ్య వివరణ సంఖ్య లేక శాతం
1 జనాభా 3067549
2 నగరప్రాంత జనాభా 571178
3 దూరప్రాంత జనాభా 2496371
4 పురుషులు 53
5 స్త్రీలు 47
6 అక్షరాస్యత 62.74%
7 పురుషుల అక్షరాస్యత 75.91%
8 స్త్రీలక్షరాస్యత 49.10

చలన చిత్రాలలో ఉదయపూర్[మార్చు]

ప్యాలెస్ నుండిుదయపూర్ నగరం

ఉదయపూర్ నగరం ప్రపంచంలోనే ఉత్తమ నగరమని త్రావెల్ +లీషర్ పత్రికలో ప్రచురితమైనది. ఉదయపుర్ నగరాన్ని వెనిస్ ఆఫ్ ది ఈస్ట్ మరియు కాష్మీర్ ఆఫ్ ది రాజస్థాన్ అని కూడా పిలుస్తారు. షాజహాన్ చేత నిర్మించబడిన తాజ్ మహల్ ప్రేరణతో ఊదయపూర్ లో నిర్మించబడిన జాగ్ మందిర్ కారణంగా ఈ పేరు వచ్చింది.


ఇండియాలో చిత్రీకరించిన జేమ్స్ బాండ్ చిత్రం చిత్రీకరించినది ది లెక్ ప్యాలెస్ మరియు బారిష్ మందిర్ (మాన్‌సూన్ ప్యాలెస్) మొదలైన ప్రదేశాలలోనే. బ్రిటిష్ దూరదర్శన్ ప్రసరించిన జువెల్ ఇన్ ది క్రౌన్ చిత్రీకరించినది ఇక్కడే. దిస్నీ చానల్ చిత్రం చిఠాహ్ గర్ల్స్ ఒన్ వరల్డ్ 2008లో ఉదయపుర్లో చిత్రీకరించబడింది.

అదనంగా ఊదయపూర్‌లో చిత్రీకరించబడిన విదేశీ చిత్రాలు డార్జిలింగ్ లిమిటెడ్, ఓపెనింగ్ లైట్, హీట్ అండ్ డస్ట్, ఇన్డిస్క్ రింగ్, ఇన్‌సైడ్ ఆక్టోబసీ, జేమ్స్ బాండ్ ఇండియా, గాంధి మరియు ఫాల్.

ఉదయపూర్‌లో చిత్రీకరించబడిన హిందీ చిత్రాలు గైడ్, మేరాసాయా, ఫూల్ బనే అంగారే, కచ్చే ధాగే, మెర గ్యాన్ మేరా దేష్, జల్‌మహల్, యాదిన్, రిటర్న్ ఆఫ్ ది బాగ్దాద్, ఏకలవ్య, ది యాయల్ గార్డ్, ధమ్మాల్, జిస్ దేస్ మే గంగా రహతా హై, చలో ఇషాక్ లడాయే, ఫిజా, గద్దార్, హమ్ హై రహి ప్యార్ కే, కుదా గవాహ్, కుందన్, నందిని, సాజన్ కా ఘర్ అదనంగా అనేక బాలీ వుడ్ చిత్రాల పాటలు ఉదయపూర్‌లో చిత్రీకరించబడ్డాయి.

సమీప ప్రదేశాలు[మార్చు]

  • నాధ్ ద్వారా :- ఉదయపూర్ నగరానికి 48 కిలోమీటర్లదూరంలో ద్వారకకు వెళ్ళే మార్గంలో నాధ్ ద్వారా ఉంది. భగవంతుడి చేరడానికి ద్వారమని ఈ ఊరి పేరుకు అర్ధం.
  • రాణక్‌పూర్:- ఇది ప్రఖ్యతమైన 1400 పాలరాతి స్థంభాల ఆధారిత జైన ఆలయం ఉన్న పల్లెటూరు. ఈ జైన ఆలయానికి ఎదురుగా అతి పురాతనమైన సూర్యదేవుని ఆలయం ఉంది. ఈ ఊరు రాజస్థాన్ లోని పాలి జిల్లాలో ఉదయపూర్‌కు 110 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉంది.
  • చిత్తోర్‌ఘర్:- క్రీ.శ 740-1559 వరకు మేవార్ రాజ్యానికి రాజధానిగా చిత్తోర్‌ఘర్ ఉన్నది. రాజస్థాన్ లోని చిత్తోర్‌ఘర్ సమీపంలోని కొండ చివరగా అతి పెద్ద కోట నిర్మితమై ఉన్నది. ఇది పాలి జిల్లాలో ఊదయపూర్‌కు 112 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది.
  • హల్దీఘాటీ:- కొండ ప్రాంతమైన రాజసమండ్ జిల్లాలో ఉన్న ఈ ప్రదేశంలో మొగల్ చక్రవర్తి అక్బర్‌కు మేవార్ రాజు రాణాప్రతాప్ సింగ్‌కు మధ్య యుద్ధం జరిగింది. ప్రస్థుతం ఇది జ్ఞాపక చిహ్నంగా ఉంది.
  • కుంబల్‌ఘర్:- మేవార్ రాజు రాణా కుంభ్ చేత 15వ శతాబ్ధంలో నిర్మించబడింది. 36 కిలోమీటర్ల పొడవైన ఈ కోటలో 360 ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇది ఒక వన్యమృగ సంరక్షణాలయం . ఉదయపూర్‌కు ఇది 64 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉంది. ఆరావళీ పర్వతశ్రేణువుల్లో కొన్ని పదుల వరకు ఇది విస్తరించి ఉంది.
  • మౌంట్ అబూ :- ఇది ఉదయపూర్‌కు సమీపంలో ఉన్న ప్రఖ్యాత వేసవి విడిది.
  • ఏక్‌లింగ్‌జి:- ఉదయపూర్‌కు 22 కిలోమీటర్లదూరంలో ఈ శివాలయం ఉంది. క్రీ.శ 734లో నిర్మించబడిన పాలరతితోను ఇసుక రాళ్ళతోనూ నిర్మించిన 108 ఉప ఆలయాల సముదాయము కలిగిన ఈ శివాలయం రాజకుంటుంబం ఆరాధనకు ప్రత్యేకించబడినది.
  • కుంబల్‌ఘర్ వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్‌చ్యురీ :- ఆరవల్లీ పర్వతంలో కఠినమైన పర్వతశ్రేణుల్లో పాలి, రాజసమండ్ జిల్లాలలో విస్తరించి ఉన్న ఈ వన్యమృగ శరణాలయంఇది. దీనికి చారిత్రాత్మకమైన కుంబల్‌ఘర్ కోట నిర్మించిన తరువాత కుంబల్‌ఘర్ విల్డ్ లైఫ్ శాంక్‌చ్యురీ అని పేరు పెట్టారు. సముద్ర మట్టానికి 500-1,300 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ శరణాలయం 578 కిలోమీటర్లదూరం విస్తరించి ఉంది. ఇది అతి ప్రమాదకరమైన కౄరమృగాలకు, అసంఖ్యాకమైన ఇతర మృగాలకు ఆలవాలమై ఉంది. తోడేలు, చిరుతపులులు, కృష్ణజింకలు, బద్ధకపు భల్లూకాలు, హైనా, అడవి పిల్లి, గుంట నక్క, నీల్‌గై, స్మభర్, చాయ్‌సింగ్(నాలుగు కొమ్ముల జింక), కుందేలు మొదలైన జంతువులనేకం ఉన్నాయి.
  • కంక్రోలి మరియు రాజ్‌సమాధ్ సరసు :- ఇక్కడ ద్వారకాధీష్ ఆలయం, నౌ చౌకియా, జె కె టైర్ల కంపెనీ ఉన్నాయి.
  • రిషబ్‌డియో :- కేసరియాజీ లేక కలాభావోజీ అనేది ప్రఖ్యాత జైన్ మతస్థులకు ప్రాంతీయ గిరిజనులకు పుణ్యక్షేత్రాలు. దీనిని ఈ ప్రాంతంలో ధులేవ్ అంటారు.
  • జగత్:- దీనిని రాజస్థాన్ ఖజోరహోగా పిలుస్తుంటారు. ఇక్కడ ప్రఖ్యాత జగదాంబేశ్వరీ దుర్గా ఆలయానికి ఉంది.
  • బంబోరా:- సమీపంలో ఇదాన మాతా ఆలయం, కోట్ ఉన్నాయి.
  • జైసమండ్‌ సరస్సు:- ఆసియాలో ఇది రెండవ మానవ నిర్మిత సరస్సు. చూడముచ్చటైన అతి సుందరమైన ఈ సరస్సు మధ్య మానవనివాస యోగ్యమైన పలు దీవులు ఉన్నాయి.
  • సీతామాతా వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్‌చ్యురీ:- సీతాదేవి బహిస్కృత అయిన తరువాత వాల్మికీ ఆశ్రమంలో ఉన్న ప్రదేశమని విశ్వసించబడుతుంది. ఇక్కడ లవకుశులకు సీతాదేవికి సంబంధించిన పలు ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. బాన్సి సమీపంలో సీతాదేవి భూమిలోకి వెళ్ళిన ప్రదేశం ఉంది. బారసాద్రి, ధారియావాదిలో ఎగిరే ఉడుతలు, ట్టేకు వనము, పులులు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం మే మాసంలో సీతామాతా సంత జరుగుతుంది. ఈ శరణాలయంలో జాకమ్ ఆనకట్ట ఉంది.
  • బాణేశ్వర్ :- బన్స్‌వారా రహదారిలో ఉదయపూర్‌కు 120 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశంలో సబ్లా, జాఖమ్, సోమ్ మరియు మహి నదులు ఇక్కడ సంగమిస్తాయి. ఇక్కడ ఆదివాసీలు ప్రతి సంవత్సరం జనవరి మాసంలో కుంభమేళా జరుగుతుంది.
  • గలైకోట్ :- మజార్ ఎ సెయ్యది హక్రుద్దీన్ షహీద్ కోట ఉంది.
  • దుంగర్‌పుర్:- గాప్ సాగర్, సిటీ ప్యాలెస్ ఉన్నాయి.
  • బన్స్‌వార:- మహి ఆనకట్ట, త్రిపుర సుందరీ ఆలయం ఉంది.
  • చవండ్:- మేవార్ మూడవ రాజధాని అలగే రాణా ప్రతాప్ సీగ్ 21 సంవత్సరం నివసించిన ప్రాంతంమిది.
  • బండోలి:- చావండ్ సమీపంలో ఉన్న ఈ ఊరిలో మహారాణా ప్రతప్ సింగ్ ఛత్రం ఉన్నది.
  • మయారోకి గుహ:- ఇక్కడ రాణాప్రతాప్ సింగ్ తన ఆయుధాలు మరియు యుద్ధపరికరాలు ఉన్నాయి.
  • మొలెల:- హల్దీ ఘాట్‌కి సమీపంలో ఉన్న ఈ ఊరిలో ప్రసిద్ధమైన టెర్రకోటా బొమ్మలు తయారౌతాయి.
  • కమల్ నాధ్ :- ఇక్కడ రాణా ప్రతప్ సింగ్ హల్దీ ఘాట్ యుద్ధానంతరం కొంతకాలం నివసించాడు. ఇది రావణాసురుడు శివారాధన చేస్తూ తన తలలను హోమంలో వేసిన ప్రదేశమని భావిస్తున్నారు.
  • మాతృకుండియా:- రాష్మీకి సమీపంలో బాణానదీతీరంలో ఉన్న ఈ పవిత్రమైన ప్రదేశాన్ని రాజస్థాన్ ప్రయాగగా భావిస్తారు.
  • శాన్‌వాలియాజీ ఆలయం :- ఉదయపూర్‌కు తూర్పున 70 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రదేశంలో పవిత్రమైన కృష్ణాలయం ఉంది.
  • ఆవారి మాతా ఆలయం :- ఉదయపూర్‌కు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఆలయం ఉంది.
  • ఝఖమ్ ఆనకట్ట :- ఈ ఆనకట్ట సీతా మాతా శాంక్చ్యురీ లో ఉంది.
  • సలంబర్ :- కోట, మడుగు, ఆలయాలు హదీ రాణీ ఆరాధనకు ప్రఖ్యాతి చెందినది.
  • చార్‌భుజాజీ:- ఉదయపూర్690 కిలోమీటర్ల దూరంలో రాజసమండ్ జుఇల్లాలోఉన్న గాద్6బోర్ గ్రామంలో ఉన్న దీనిని మేవార్ చార్ ధామ్ లలో ఒకటిగా భావిస్తారు.
  • సరదార్ ఘర్:- ఇక్కడ కోట మరియు లోటస్ షేప్డ్(తామర పుష్పం ఆకారం)ఆలఖ్ మందిర్ (సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ప్లేస్ ఆఫ్ మహాత్మా భూరీ భాయి) ఉన్నాయి.
  • లక్ష్మణ్‌పురా:-ఉదయపూర్‌కు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామంలో ప్రఖ్యాతి చెందిన రామ్ జెరోకా ఆలయం,గుర్తింపు పొందిన సన్యాసి శ్రీ గుమన్‌జీ పుట్టిన గ్రామం ఇది.
  • నౌవా:- ఉదయపూర్‌కు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఖెమ్లి సమీపంలో ఉన్న సెల్ఫ్ రియలైజేషన్ ప్లేస్ ఆఫ్ భావోజీ ఛాతుర్ సింగ్(మేవార్).
  • బెమ్ల:- సుందరమైన ఈ ప్రదేశం బెమ్‌లేశ్వర్ మహాదేవ్ ఆలయం ఉంది.
  • తిడి ఆనకట్ట:- ఉదయపూర్ దక్షిణంలో 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో జేవార్ గనుల సమీపంలో ఈ ఆనకట్ట ఉంది.
  • సోమ్ కగ్‌డర్ ఆనకట్ట:- ఉదయపూర్ దక్షిణంలో 65 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఖెర్వారా సమీపంలో ఈ ఆనకట్ట ఉంది.
  • సోమ్- కమల- అంబా-డామ్:-ఆస్‌పూర్ సమీపంలో ఉంది.
  • నందేశ్వర్ జీ :- ఉదయపూరర్‌కు ఆగ్నేయంలో 11 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఝాడల్ రోడ్ పక్కన ఈ ఆనకట్ట ఉంది.
  • ఉభేస్వర్ జీ :- ఉదయపూర్‌కు పడమట 19 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఆనకట్ట ఉంది
  • మన్షి వాకల్ ఆనకట్ట :- ఉదయపూర్‌కు 60 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఆనకట్ట ఉంది
  • కాలేశ్వర్ మహాడియో:- ఉదయపూరర్‌కు 29 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఈశ్వరాలయం ఉంది.
  • ఝామేశ్వర్ మహాడియో :- ఉదయపూర్‌కుదక్షిణంలో 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ ఈశ్వరాలయం, అంబికమాతా ఆలయం, జలపాతం మరియు విహార కేంద్రం ఉంది.
  • బఘ్‌దడా :- ఉదయపూర్‌కు దక్షిణంలో 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో మొసళ్ళ పార్క్ ఉంది.

క్రీడలు[మార్చు]

విద్య[మార్చు]

మాద్యమం[మార్చు]

రవాణా వసతులు[మార్చు]

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఉదయపూర్&oldid=1032071" నుండి వెలికితీశారు