లవకుశ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
లవకుశ (1963)
Lavakusa-poster.JPG
దర్శకత్వం సి.పుల్లయ్య-సి.ఎస్.రావు
తారాగణం నందమూరి తారక రామారావు ,
అంజలీదేవి ,
కాంతారావు,
మాస్టర్ నాగరాజు,
మాస్టర్ సుబహ్మణ్యం,
చిత్తూరు నాగయ్య
సంగీతం ఘంటసాల
నిర్మాణ సంస్థ లలితా శివజ్యోతి ఫిల్మ్స్
భాష తెలుగు

లవకుశ, 1963లో విడుదలైన ఒక తెలుగు సినిమా. ఈ "లవకుశ" తెలుగులో మొట్టమొదటి పూర్తి నిడివి రంగుల చిత్రం. (అంతకు ముందు ఒకటీ, రెండూ సీనులు రంగుల్లో తీస్తుండేవారు - ఖర్చు తగ్గించడానికి). ఎంతో వ్య ప్రయాసలకు ఓర్చి, ఒక యజ్ఞంలాగా ఈ సినిమా తీశారు. అసలే ఈ కథ ఎంతో హృద్యమైనది. ఆపైన పౌరాణికాలను తెరకెక్కించడంలో తెలుగువారికున్న నైపుణ్యంతో ఇది మనోహరమైన దృశ్యకావ్యముగా రూపు దిద్దుకుంది. అద్భుతమైన విజయం సాధించింది.

తెరముందూ,వెనుకా[మార్చు]

పాత్ర ధారులు

నృత్య దర్శకత్వం: వెంపటి చినసత్యం

"నర్తకీమణులు" : ఎల్ విజయలక్ష్మి, రీటా, సుకుమారి

కళ: టి.వి.ఎస్.శర్మ

సినిమాటోగ్రఫీ: పి.ఎల్.రాయ్

కాస్ట్యూమ్స్: బి.నారాయణ మూర్తి, బి.అప్పారావు, కె.శ్రీరామ మూర్తి, ఎమ్.వి.రాజు

మేకప్ : హరిబాబు, పీతాంబరం, భక్తవత్సలం, కృష్ణ, సుధాకర్

ఎడిటింగ్: ఎ.సంజీవి

పాటలు: సముద్రాల రాఘవాచార్య, కొసరాజు, సదాశివబ్రహ్మం

సంగీతం: ఘంటసాల

నేపథ్యగానం: ఘంటసాల, మాధవపెద్ది, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, సుశీల, లీల, జిక్కి, రాణి, కోమల, జానకి, వైదేహి, రాఘవులు, మల్లిక్

కథ: సదాశివ బ్రహ్మం

స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: సి.పుల్లయ్య, సి.యస్.రావు

నిర్మాత: ఎ. శంకర రెడ్డి


లవకుశ తారాగణం - ఎన్.టి.ఆర్., అంజలీదేవి, కాంతారావు. మాస్టర్ నాగరాజు, మాస్టర్ సుబ్రహ్మణ్యం, నాగయ్య

సినిమా కథ[మార్చు]

రామాయణం ఉత్తరకాండము ఈ సినిమా కథాంశము. సీతపై నిందలు విని రాజధర్మమునకు అనుగుణముగా ఆమెను రాముడు అడవులకు పంపాడు. సీతమ్మ అప్పుడు వాల్మీకి ముని ఆశ్రమంలో కవలలను కంటుంది. వారు అసహాయశురులైన బాలురు. గానవిశారదులు. వాల్మీకి నేర్పిన రామాయణాన్ని రాముని కొలువులో గానం చేశారు. లొక కళ్యాణం కొరకు రాముడు అశ్వమేధ యాగం చేయతలపెడతాడు.లవకుశులు యాగాశ్వాన్ని నిలువరించి తండ్రితో యుద్దానికి తలపడ్డారు. అప్పుడు సీతమ్మ రామునకు కొడుకులనప్పగించి తాను భూప్రవేశం చేస్తుంది.

1934 కథ[మార్చు]

మొట్టమొదట ఈస్టిండియా ఫిల్మ్ కంపెనీ బానర్ పై దేవకీబోస్ దీనిని బెంగాలీలో తీశారు. అదే స్క్రిప్టుతో ఆ కంపెనీవారే తెలుగులో తీసే బాధ్యత సి.పుల్లయ్య కు అప్పగించారు. అప్పటి డ్రామా నటులైన పారుపల్లి సుబ్బారావు రామునిగా, శ్రీరంజని సీతగా 1934లో "లవకుశ" తెలుగు తెరకెక్కింది (నలుపు-తెలుపులో). బాగా విజయవంతమైనది.

1963 కథ[మార్చు]

మళ్ళీ 24 సంవత్సరాల తర్వాత, 1958లో "లలితాశివజ్యోతి" బ్యానర్ పై ఇదే కథను, ఈ సారి రంగుల్లో చిత్రీకరించడం ప్రారంభించారు. దీనిని "గేవా కలర్" (అగ్ఫ-గీవర్ట్ జర్మనీ సంస్థ) లో తీశారు. (తమిళంలోని "ఆలీబాబా 40 దొంగలు" దక్షిణభారతచిత్రాల్లో మొదటి రంగులచిత్రం). తమిళంలోనూ, తెలుగులోనూ "లవకుశ" సినిమాను ఒకేసారి తీశారు.మరియు కన్నడం,హిందిలలోకి డబ్బింగు చేసారు. కాకపోతే తెలుగు సినిమాలో పాటలెక్కువ. దాదాపు మూడొతులు అయిన తరువాత సినిమా నిర్మాణం ఆగిపోయింది. నిర్మాతకున్న ఆర్ధిక సమస్యలవల్లా, ఆర్టిస్టుల ఇతర ఒప్పందాల వల్లానూ. ఎంతో ధైర్యంతో శంకరరెడ్డి ధనం జమ చేసుకొని మళ్ళా సిద్ధమయ్యేసరికి నాలుగేళ్ళు పట్టింది. అప్పటికి సి.పుల్లయ్య ఆరోగ్యం క్షీణించింది. ఆప్పుడు డిస్ట్రిబ్యూటర్ సుందర్ లాల్ నహతా, ప్రసిద్ధ దర్శకుడు బి.ఎన్.రెడ్డి ల ప్రోత్సాహంతో సి.పుల్లయ్య కుమారుడైన సి.యస్.రావు దర్శకత్వబాధ్యత చేపట్టాడు.


అప్పటికి లవకుశులుగా వేసిన పిల్లలు కాస్త పెద్దవాళ్ళయ్యారు. సీనులు కలపడం చాలా ఇబ్బంది అయ్యింది. తమిళంలోనూ ఇదే పరిస్థితి. ఎలాగో శ్రమించి సినిమా పూర్తి చేసి 1963 లో విడుదల చేశారు. ఆ తరువాత అది పెద్ద హిట్. ఇప్పటికీ అది ఒక కళాఖండంగా నిలిచిపోయింది. 1934లో వచ్చిన లవకుశ 365 రోజులు ఆడగా ఈ లవకుశ 500 రోజులపాటు ప్రదర్శింపబడింది.

హిట్ అయిన పాటలు (అన్నీనూ)[మార్చు]

పాట రచయిత సంగీతం గాయకులు
ఏ నిముషానికి ఏమి జరుగునో ఎవరూహించెదరూ కొసరాజు ఘంటసాల ఘంటసాల
జగదభి రాముడు శ్రీరాముడే, రఘుకుల సోముడు ఆ రాముడే సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల ఘంటసాల, పి.సుశీల, పి.లీల, వైదేహి, పద్మ మల్లిక్
రామకథను వినరయ్యా ఇహపర సుఖముల నొసగే సీతా రామకథను వినరయ్యా సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల పి.సుశీల, పి.లీల
రామసుగుణధామ రఘువంశ జలధిసోమ సీతామనోభిరామా సాకేత సార్వభౌమ సదాశివబ్రహ్మం ఘంటసాల పి.సుశీల, పి.లీల
లేరు కుశలవుల సాటి సరి వీరులో ధారుణిలో సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల పి.సుశీల, పి.లీల
వల్లనోరి మావా నీ పిల్లని, నేనొల్లనోరి మావా నీ పిల్లని సదాశివబ్రహ్మం ఘంటసాల ఘంటసాల, జిక్కి, జె.వి.రాఘవులు, రాణి
వినుడు వినుడు రామాయణ గాథా వినుడీ మనసారా సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల పి.సుశీల, పి.లీల
శ్రీరాముని చరితమును తెలిపెదమమ్మా ఘనశీలవతి సీతకథ వినుడోయమ్మా సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల పి.సుశీల, పి.లీల
సందేహించకు మమ్మా రఘురాము ప్రేమను సీతమ్మా సముద్రాల రాఘవాచార్య ఘంటసాల ఘంటసాల
శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ సదాశివబ్రహ్మం ఘంటసాల జె.వి.రాఘవులు, వైదేహి, కోమల, సౌమిత్రి

ఇంకా పద్యాలూ, పాటలూ. పాటల్లాగే ఈ సినిమాలో డైలాగులు ఎంతో సున్నితంగా ఉండి ప్రేక్షకులకు గుర్తుంటాయి.


అన్ని పాటల జాబితా

01. అపవాద ధూషితయైన కాంతని బాసి పతి (పద్యం) - సుశీల - రచన: దువ్వూరి రామిరెడ్డి
02. అశ్వమేధయాగానికి జయము - ఘంటసాల,మాధవపెద్ది,రాఘవులు,రాణి,సరోజిని - రచన: కొసరాజు
03. ఇంతకు బూనివచ్చి వచింపకపోదునే విన్ము (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
04. ఇది మన ఆశ్రమంబు ఇచట నీవు (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: రచన: సదాశివబ్రహ్మం
05. ఇనుడసాద్రికి చేరకుండ రిపురాజేంద్రున్ నిరోదించి (పద్యం) - పి.లీల
06. ఊరకే కన్నీరు నింప కారణమేమమ్మా మారడవిదే - పి.లీల,సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
07. ఎందుకే నామీద కోపం ఏమిటే నీ పరితాపం - పిఠాపురం, ఎ.పి. కోమల రచన: సదాశివబ్రహ్మం
08. ఏనిముషానికి ఏమి జరుగునో ఎవరూహించెదరు - ఘంటసాల - రచన: కొసరాజు
09. ఏమహనీయ సాధ్వి జగదేక పవిత్రత (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
10. ఒల్లనోరి మావా నీ పిల్లని - ఘంటసాల,జిక్కి,రాఘవులు,రాణి - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
11. కన్నులారగ తుదిసారి కరువుదీర వీరశృంగార (పద్యం) - సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
12. జయ జయ రామా శ్రీరామ ధశరధ - రాఘవులు,సరోజిని బృందం - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
13. జగదభిరాముడు శ్రీరాముడే - ఘంటసాల,సుశీల,లీల,మల్లిక్,వైదేహి - రచన: సముద్రాల
14. తండ్రి పంపున నేగి (సంవాద పద్యాలు ) - ఘంటసాల,లీల,సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
15. దక్కెను బాలకుండని రధమ్మున నెత్తుకపోవ జూతువా (పద్యం) - లీల
16. నవరత్నోజ్వల కాంతివంతమిది ధన్యంబైన (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
17. ప్రతిదినమేను తొలదొల్తపాదములంటి (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
18. ముద్దుమోము ఇటు తిప్పే పిల్లా మురిపిస్తా - ఘంటసాల,జిక్కి బృందం - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
19. రామన్న రాముడు కోదండ రాముడు శ్రీరామ చంద్రుడు - సుశీల,రాణి - రచన: కొసరాజు
20. రామ కథను వినరయ్యా ఇహపర సుఖముల నొసగే - లీల,సుశీల - రచన: సముద్రాల
21. రామ సుగుణధామ రఘువంశజలధిసోమా శ్రీరామ - లీల,సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
22. రంగారు బంగారు చెంగావులు ధరించు (పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: కంకంటి పాపరాజు
23. రావణు సంహరించి రఘురాముడు దుర్భర(పద్యం) - ఘంటసాల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
24. రాజట రాజధర్మమట రాముడు గర్భవతి (పద్యం) - ఎస్. వరలక్ష్మి - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
25. లేరు కుశలవుల సాటి సరి వీరులో ధారుణిలో - లీల,సుశీల - రచన: సముద్రాల
26. విరిసె చల్లని వెన్నెల మరల ఈనాడు మా కన్నుల - జానకి బృందం - రచన: సముద్రాల రాఘవచార్య
27. వినుడు వినుడు రామాయణ గాధ వినుడీ మనసార - లీల,సుశీల - రచన: సముద్రాల
28. వేద పఠనము - వేదపండితులు,ఘంటసాల
29. శ్రీవిద్యాం జగతాం ధాత్రీం (సాంప్రదాయ శ్లోకం) - ఘంటసాల
30. శ్రీరాముని చరితమును తెలిపెదమమ్మా ఘనశీలవతి సీత - లీల,సుశీల - రచన: సముద్రాల
31. శ్రీరాఘవం ధశరతాత్మజమప్రమేయం (సాంప్రదాయ శ్లోకం) - లీల,సుశీల
32. శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ - రాఘవులు,వైదేహి,కోమల,సౌమిత్రి - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
33. సప్తాశ్వరధమరూఢం ప్రచండం కశ్యపాత్మజం (సాంప్రదాయ శ్లోకం) - ఘంటసాల
34. సందేహించకుమమ్మా రఘురాము ప్రేమను సీతమ్మ - ఘంటసాల - రచన: సముద్రాల
35. సవనాశ్వంబిది వీరమాతయగు కౌసల్యా (పద్యం) - సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
36. స్త్రీ బాల వృద్ధుల తెగ ( సంవాద పద్యాలు ) ఘంటసాల,లీల,సుశీల - రచన: సదాశివబ్రహ్మం
37. హ్రీంకారాసనగర్భితానలశిఖాం సౌక్లీం (సాంప్రదాయ శ్లోకం) - సుశీల
38. రామస్వామి పదాంబుజముల నారాధింతునేని సదా - పద్యం - సుశీల - రచన - సదాశివబ్రహ్మం ?

విశేషాలు[మార్చు]

  • తెలుగు లవకుశులుగా వేసిన మాస్టర్ సుబ్రహ్మణ్యం, మాస్టర్ నాగరాజులు తరువాత ఒకరు వ్యవసాయంలో, ఒకరు టైలరింగ్ వృత్తిలో కాలం గడిపారు. 2006లో ఇద్దరూ యాదృచ్చికంగా కలుసుకొన్నారు - ఇది టీవీలో వార్తగా వచ్చింది.తమిళ చిత్రానికి ఘంటశాల కొన్ని పాటలకు సంగీతం సమకూర్చగా మిగిలిన సంగీతం కె వి మహదేవన్ సమకూర్ఛారు.కన్నడ డబ్బింగ్ చిత్రానికి ఘంటసాల సంగీతంలో ముఖ్యమైన పాటలు,పద్యాలు కన్నడలో చెయ్యబడగా మిగిలినవి తెలుగులోను కన్నడలోను ఒకీలా ఉంటాయి.లవకుశ చిత్రంలో మాధవపెద్ది సత్యం చిన్న వేషంలో యాగం వద్ద ఒక మునిలా కనబడతాడు.ఈ చిత్రంలో పాటల గురించి ప్రస్తావిస్తూ సుశీల ఇందులో పాటలు పాడ గలగటం ఒకటి చాలు జీవితం ధన్యమైంది అన్నారు.లవుడుగా నటించిన నాగరాజు అప్పట్లో చాలా చిత్రాలలోనే నటించాడు.ఉదాహరణకి భక్తరామదాసు,మహాకవి కాళిదాసు,టైగర్ రాముడు మొదలైనవి.బాపు సంపూర్ణరామాయణంలో లక్ష్మణుడిగా కూడ నటించాడు.లవకుశ చిత్రం సుఖాంతమా,ధుఖాంతమా చెప్పడం కష్టం.

సంచలన విజయం[మార్చు]

తెలుగులో పూర్తి రంగుల చిత్రంగా లలితాశివజ్యోతి వారి 'లవకుశ' విడుదలై నభూతో నభవిష్యత్‌ అన్న రీతిలో సంచలన విజయం సాధించింది. తొలి విడతలో 26 ప్రింట్లతో విడుదలై, 26 కేంద్రాలలోనూ 150 రోజుల వరకు ప్రదర్శితమై, 14 కేంద్రాలలో రజతోత్సవం జరుపుకొని, తొలిసారిగా 250 రోజులకు నాందీ పలికి, 470 రోజులు వరకు ప్రదర్శితమైంది 'లవకుశ'. పత్రికలలో కలెక్షన్లు ప్రకటించిన తొలి దక్షిణాది చిత్రంగా చరిత్రకెక్కి వందరోజులకు రూ. 25 లక్షలు పోగుచేసి, 365 రోజులకు కోటి రూపాయలను నాటి 25 పైసలు, రూపాయి టిక్కెట్లపై వసూలు చేసింది. ఆ నాటి రూపాయి విలువ నేటికి ఎన్నో రెట్లు పెరిగింది. ఆ కొలమానంలో చూసుకుంటే ఈ చిత్రం వసూళ్ళు నేటికీ రికార్డుగా నిలిచాయనే చెప్పాలి. అంతకు ముందున్న రికార్డుల కంటే ఈ చిత్రం మూడు, నాలుగు రెట్లు అధికంగా వసూలు చేసి చరిత్ర సృష్టించింది. ఆ నాడు మన రాష్ట్ర జనాభా 3 కోట్లు మాత్రమే, అయితే ఈ సినిమాను నూరు కేంద్రాలలో 1.98 కోట్ల మంది ప్రజలు ఆదరించినట్లు ఆ నాటి పత్రికా ప్రకటనలు చెబుతున్నాయి. అంటే ప్రతి కేంద్రంలోనూ ఆ యా కేంద్రాల జనాభా కంటే నాలుగు రెట్లు టిక్కెట్లు అమ్ముడై అప్పటికీ ఇప్పటికీ కనివినీ ఎరుగని చరిత్రను సొంతం చేసుకుందీ చిత్రం. (ఉదాహరణకు 1-1-1964 తేదీన వరంగల్‌ రాజరాజేశ్వరి థియేటర్‌ విడుదల చేసిన పత్రికా ప్రకటన ప్రకారం ఆ ఊరిలో ఆ చిత్రాన్ని 4, 34, 800 మంది చూసినట్లు ఆధారం ఉంది. ఆ నాటి వరంగల్‌ జనాభా ఒక లక్ష మాత్రమే). అలాగే ఆ తరువాత కూడా ఈ చిత్రం అప్రతిహతంగా నడచి అన్ని కేంద్రాలలో సంయుక్తంగా అత్యధిక రోజులు ప్రదర్శితమైన చిత్రంగా నిలిచింది.


ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]

మూలాలు, వనరులు[మార్చు]

  • డి.వి.వి.ఎస్.నారాయణ సంకలనం చేసిన మధుర గాయని పి.సుశీల మధుర గీతాలు, జె.పి.పబ్లికేషన్స్, విజయవాడ, 2007.
  • సి.హెచ్.రామారావు: ఘంటసాల 'పాట'శాల అనే పాటల సంకలనం నుంచి.
  • http://www.cinegoer.com/lavakusa.htm లో వ్యాసం
  • సూర్య దినపత్రిక - 4 జనవరి 2008 సూర్యచిత్ర అనుబంధం వ్యాసం - వినాయకరావు
  • ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాద్ - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా)
"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=లవకుశ&oldid=1207075" నుండి వెలికితీశారు