మైకేల్ ఫారడే

వికీపీడియా నుండి
(మైకేల్ ఫెరడే నుండి దారిమార్పు చెందింది)
Jump to navigation Jump to search


మైఖేల్ ఫారడే
థామస్ ఫిలిప్స్ గీచిన ఫారడే చిత్రం (1842)
థామస్ ఫిలిప్స్ గీచిన ఫారడే చిత్రం (1842)
జననం (1791-09-22) 1791 సెప్టెంబరు 22
న్యూయింగ్‌టన్ బట్ట్స్, ఇంగ్లాండ్
మరణం1867 ఆగస్టు 25 (1867-08-25)(వయసు 75)
హాంప్టన్ కోర్ట్, మిడ్డిల్ సెక్స్, ఇంఘ్లాండ్
నివాసంయునైటెడ్ కింగ్ డమ్‌
జాతీయతబ్రిటిష్
ప్రాముఖ్యతపారడే విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ నియమం
విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం
ఫారడే ఫలితం
ఫారడే కేజ్
ఫారడే స్థిరాంకం
ఫారడే కప్
ఫారడే విద్యుత్ విశ్లేషణ నియమం
ఫారడే పారడాక్స్
ఫారడే రొటేటర్
ఫారడే దక్షత ప్రభావం
ఫారడే తరంగం
ఫారడే వీల్
బలరేఖలు
రబ్బర్ బెలూన్
రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ వద్ద ఫారడే ప్రయోగశాల (1870 చెక్కడం)

మైఖేల్ ఫారడే FRS (1791 సెప్టెంబరు 22   - 1867 ఆగస్టు 25) విద్యుదయస్కాంతత్వం, విద్యుత్ రసాయనశాస్త్రం అధ్యయనానికి కృషి చేసిన ఆంగ్ల శాస్త్రవేత్త . అతని ప్రధాన ఆవిష్కరణలలో విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ, డయామాగ్నెటిజం, విద్యుద్విశ్లేషణ వంటి అంతర్లీన సూత్రాలు ఉన్నాయి.

ఫారడే నియత విద్యను తక్కువగా పొందినప్పటికీ అతను చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన శాస్త్రవేత్తలలో ఒకనిగా నిలిచాడు. ఏకముఖ విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రవహిస్తున్న విద్యుత్ వాహకం చుట్టూ ఉన్న అయస్కాంత క్షేత్రంపై అతను చేసిన పరిశోధనల ద్వారా భౌతిక శాస్త్రంలో విద్యుదయస్కాంత క్షేత్రం అనే భావనకు ఫారడే ఆధారాన్ని స్థాపించాడు. అయస్కాంతత్వం కాంతి కిరణాలను ప్రభావితం చేస్తుందని, ఆ రెండు దృగ్విషయాల మధ్య అంతర్లీన సంబంధం ఉందని ఫారడే నిరూపించాడు. [1] అతను అదేవిధంగా విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ, డయా అయస్కాంత సూత్రాలను, విద్యుద్విశ్లేషణ నియమాలను కనుగొన్నాడు. విద్యుదయస్కాంత రోటరీ పరికరాల యొక్క అతని ఆవిష్కరణలు విద్యుత్ మోటారు సాంకేతికతకు పునాది వేశాయి. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఉపయోగం కోసం విద్యుత్తు ఆచరణాత్మకంగా మారింది. [2]

రసాయన శాస్త్రవేత్తగా, ఫారడే బెంజీన్‌ను కనుగొన్నాడు. క్లోరిన్ యొక్క క్లాథ్రేట్ హైడ్రేట్‌ను పరిశోధించాడు, బున్సెన్ బర్నర్ యొక్క ప్రారంభ రూపాన్ని, ఆక్సీకరణ సంఖ్యల వ్యవస్థను కనుగొన్నాడు. " యానోడ్ ", " కాథోడ్ ", " ఎలక్ట్రోడ్ " , " అయాన్ " వంటి ప్రాచుర్యం పొందిన పరిభాషను కనుగొన్నాడు. ఫారడే చివరికి జీవితకాల గౌరవ స్థానం అయిన రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్‌లో రసాయన శాస్త్రానికి మొదటి, మొట్టమొదటి ఫుల్లెరియన్ ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు.

ఫారడే అద్భుతమైన ప్రయోగాత్మక శాస్త్రవేత్త. అతను తన తన ఆలోచనలను స్పష్టమైన, సరళమైన భాషలో తెలియజేశాడు; అతని గణిత సామర్ధ్యాలు త్రికోణమితి వరకు విస్తరించలేదు. సరళమైన బీజగణితం వరకే పరిమితం చేయబడ్డాయి. పారడే, ఇతరులు చేసిన ప్రయోగ ఫలితాలను జేమ్స్ క్లర్క్ మాక్స్వెల్ తీసుకుని వాటిని సమీకరణాలలో సంగ్రహించాడు. ఇది విద్యుదయస్కాంత దృగ్విషయం యొక్క అన్ని ఆధునిక సిద్ధాంతాలకు ఆధారం. పారడే బలరేఖలను ఉపయోగించడంపై మాక్స్‌వెల్ ఫారడేను "వాస్తవానికి చాలా ఉన్నత శ్రేణి యొక్క గణిత శాస్త్రజ్ఞుడిగా ఉన్నారని, వీరి నుండి భవిష్యత్ గణిత శాస్త్రజ్ఞులు విలువైన, ఫలవంతమైన పద్ధతులను పొందవచ్చు" అని రాసాడు. కెపాసిటెన్స్ యొక్క SI ప్రమాణాన్ని అతని గౌరవార్థం "ఫారడ్" అని పేరు పెట్టారు.

ఆల్బర్ట్ ఐన్‌స్టీన్ తన అధ్యయనం గోడపై ఫారడే చిత్రాన్ని, ఐజాక్ న్యూటన్, జేమ్స్ క్లర్క్ మాక్స్వెల్ చిత్రాలతో పాటు ఉంచాడు. [3] భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఎర్నెస్ట్ రూథర్‌ఫోర్డ్ "అతని ఆవిష్కరణల పరిమాణం, పరిధిని సైన్స్ , పరిశ్రమ పురోగతిపై వారి ప్రభావాన్ని మేము పరిశీలిస్తే, అతని కాలంలో అందరికంటే గొప్ప శాస్త్రీయ ఆవిష్కర్తలలో ఒకరైన ఫారడే జ్ఞాపకార్థం అందించడానికి సరైన పురస్కారం లేదు." అని అన్నాడు.

వ్యక్తిగత జీవితం[మార్చు]

జీవితం తొలి దశలో[మార్చు]

How fortunate for civilization, that Beethoven, Michelangelo, Galileo and Faraday were not required by law to attend schools where their total personalities would have been operated upon to make them learn acceptable ways of participating as members of "the group”.

Joel H. Hildebrand's Education for Creativity in the Sciences speech at New York University, 1963.[4]

How fortunate for civilization, that Beethoven, Michelangelo, Galileo and Faraday were not required by law to attend schools where their total personalities would have been operated upon to make them learn acceptable ways of participating as members of "the group”.

Joel H. Hildebrand's Education for Creativity in the Sciences speech at New York University, 1963.[5]

ఓమైఖేల్ ఫారడే 1791 సెప్టెంబరు 22 న న్యూయింగ్టన్ బట్స్ లో జన్మించాడు. ఇది ఇప్పుడు లండన్ బోరో ఆఫ్ సౌత్‌వార్క్‌లో భాగం, కానీ అప్పుడు సర్రే సబర్బన్ లో భాగం. [6] అతని కుటుంబం సరిగా లేదు. అతని తండ్రి జేమ్స్, క్రైస్తవ మతానికి చెందిన గ్లాసైట్ విభాగంలో సభ్యుడు. 1790 శీతాకాలంలో వెస్ట్‌మోర్లాండ్‌లోని ఓత్‌గిల్ నుండి జేమ్స్ ఫెరడే తన భార్య, ఇద్దరు పిల్లలను లండన్‌కు తరలించాడు. అక్కడ అతను గ్రామంలోని ఒక కమ్మరి వద్ద అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. [7] మైఖేల్ అదే సంవత్సరం శరదృతువులో జన్మించాడు. అతను నలుగురు పిల్లలలో మూడవవాడు. ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య మాత్రమే కలిగి ఉన్న యువ మైఖేల్ ఫెరడే, స్వయంగా విద్యావంతునిగా మారాల్సి వచ్చింది. [8]

14 సంవత్సరాల వయస్సులో అతను బ్లాండ్‌ఫోర్డ్ వీధి‌లోని స్థానిక బుక్‌బైండర్, పుస్తక విక్రేత జార్జ్ రీబావుకు అప్రెంటిస్ గా చేరాడు. తన ఏడు సంవత్సరాల అప్రెంటిస్‌షిప్‌లో ఫెరడే ఐజాక్ వాట్స్ రాసిన ది ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ఆఫ్ ది మైండ్‌తో సహా అనేక పుస్తకాలను చదివాడు. అందులో ఉన్న సూత్రాలు, సలహాలను ఉత్సాహంగా అమలు చేశాడు. [9] దీని ఫలితంగా అతను విజ్ఞానశాస్త్రంలో ముఖ్యంగా విద్యుత్తుపై ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు. ఫారడే ముఖ్యంగా జేన్ మార్సెట్ రాసిన సంభాషణలు ఆన్ కెమిస్ట్రీ పుస్తకం ద్వారా ప్రేరణ పొందాడు.

వయోజన జీవితం[మార్చు]

తన ముప్పైల వయస్సు చివరలో ఫెరడే చిత్రం, సా.శ. 1826

1812 లో తన 20 సంవత్సరాల వయస్సులో తన అప్రెంటిస్‌ కాలం ముగింపు సందర్భంలో అతను రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్, రాయల్ సొసైటీకి చెందిన ఆంగ్ల రసాయన శాస్త్రవేత్త హంఫ్రీ డేవి , సిటీ ఫిలాసఫికల్ సొసైటీ వ్యవస్థాపకుడు జాన్ టాటం ఉపన్యాసాలకు హాజరయ్యాడు. రాయల్ ఫిలర్మోనిక్ సొసైటీ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన విలియం డాన్స్ ఈ ఉపన్యాసాల టిక్కెట్లను ఫారడేకు ఇచ్చాడు. పారడే తదనంతరం ఈ ఉపన్యాసాల సమయంలో తీసుకున్న వివరాల ఆధారంగా 300 పేజీల పుస్తకాన్ని డేవీకి పంపాడు. డేవి నుండి తక్షణం, దయతో కూడిన అనుకూలమైన సమాధానం వచ్చింది. 1813 లో నత్రజని ట్రైక్లోరైడ్‌తో జరిగిన ప్రమాదం వలన డేవి కంటి చూపుకు యిబ్బంది కలిగినపుడు, అతను ఫారడేను తన సహాయకుడిగా నియమించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. యాదృచ్చికంగా రాయల్ ఇనిస్టిట్యూషన్ సహాయకులలో ఒకరైన జాన్ పేన్ ను తొలగించారు. అతని స్థానంలో వేరొకరిని భర్తీ చేయమని సర్ హంఫ్రీ డేవి కోరాడు. అందువల్ల అతను ఫారడేను 1813 మార్చి 1 న రాయల్ ఇనిస్టిట్యూషన్‌లో కెమికల్ అసిస్టెంట్‌గా నియమించాడు. అతి త్వరలోనే డేవి ఫారడేను నత్రజని ట్రైక్లోరైడ్ నమూనాల తయారీ పనిని అప్పగించాడు. ఈ సున్నితమైన పదార్ధం యొక్క పేలుడులో వారిద్దరూ గాయపడ్డారు. [10]

మైఖేల్ ఫెరడే, సి. 1861, వయస్సు 70

ఫారడే 1821 జూన్ 12 న సారా బర్నార్డ్ (1800–1879) ను వివాహం చేసుకున్నాడు. [11] వారిద్దరూ సాండేమానియన్ చర్చిలో వారి కుటుంబాల ద్వారా కలుసుకున్నారు. వారు వివాహం చేసుకున్న నెల తరువాత అతను సాండేమానియన్ సమాజంపై తన విశ్వాసాన్ని అంగీకరించాడు. వారికి పిల్లలు లేరు.

ఫెరడే క్రైస్తవ భక్తుడు. అతని విశ్వసిస్తున్న సాండెమానియన్ తెగ స్కాట్లాండ్ చర్చిలో ఒక శాఖ. వివాహం తరువాత, అతను డీకన్ (క్రైస్తవ మతంలో డీకోనెట్ లో సభ్యుడు)‌ గా, రెండుసార్లు తన యవ్వనంలో సమావేశ మందిరంలో ఎల్డర్ గా పనిచేశాడు. అతని చర్చి బార్బికన్ లోని పాల్స్ అల్లే వద్ద ఉంది. ఈ సమావేశ మందిరం 1862 లో ఇస్లింగ్టన్ లోని బార్న్‌స్‌బర్రీ గ్రోవ్ కు మార్చబడింది; ఈ ఉత్తర లండన్ ప్రదేశం, ఫారడే తన రెండవ పదవీకాలం యొక్క చివరి రెండు సంవత్సరాలు ఎల్డర్ గా తన పదవికి రాజీనామా చేయడానికి ముందు పనిచేశాడు. [12] [13] జీవితచరిత్ర రచయితలు "దేవుడు, ప్రకృతి యొక్క ఐక్యత యొక్క బలమైన భావం ఫారడే జీవితాన్ని, పనిని విస్తరించింది" అని గుర్తించాడు. [14]

తరువాత జీవితంలో[మార్చు]

రాయల్ సొసైటీకి చెందిన ముగ్గురు సభ్యులు 1857 లో ఫారడేకు అధ్యక్ష పదవిని అందిస్తున్నారు

జూన్ 1832 లో, ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం ఫారడేకు గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ సివిల్ లా డిగ్రీని మంజూరు చేసింది. తన జీవితకాలంలో, విజ్ఞాన శాస్త్రానికి ఆయన చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా అతనికి నైట్‌హుడ్ పురస్కారం ఇవ్వబడింది కానీ దీనిని మతపరమైన కారణాలతో తిరస్కరించాడు. ధనవంతులు సంపాదించడం, ప్రాపంచిక బహుమతిని పొందడం బైబిల్ మాటకు వ్యతిరేకం అని నమ్ముతూ, అతను "చివరికి మిస్టర్ ఫారడే సామాన్యమైనవానిగా" ఉండటానికి ఇష్టపడ్డాడు. 1824 లో రాయల్ సొసైటీ సభ్యునిగా ఎన్నికైన అతను రెండుసార్లు రాష్ట్రపతి కావడానికి నిరాకరించాడు. [15] అతను 1833 లో రాయల్ ఇనిస్టిట్యూషన్ లో రసాయనశాస్త్ర మొదటి ఫుల్లెరియన్ ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు. [16]

1832 లో, ఫారడే అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ కు విదేశీ గౌరవ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. [17] అతను 1838 లో రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కు విదేశీ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1844 లో ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు ఎన్నికైన ఎనిమిది మంది విదేశీ సభ్యులలో ఒకనిగా ఎంపికయ్యాడు. [18] 1849 లో అతను రాయల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ నెదర్లాండ్స్‌కు అనుబంధ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు, ఇది రెండు సంవత్సరాల తరువాత రాయల్ నెదర్లాండ్స్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ అయ్యింది. తరువాత అతను విదేశీ సభ్యుడయ్యాడు. [19]

లండన్లోని హైగేట్ శ్మశానవాటికలో మైఖేల్ ఫెరడే సమాధి

ఫెరడే 1839 లో నాడీ బలహీనతకు గురయ్యాడు, కాని చివరికి విద్యుదయస్కాంతత్వంపై తన పరిశోధనల కోసం తిరిగి వచ్చాడు. 1848 లో, ప్రిన్స్ కన్సార్ట్ యొక్క ప్రాతినిధ్యాల ఫలితంగా, ఫారడేకు మిడిల్‌సెక్స్‌లోని హాంప్టన్ కోర్టులో ఒక గ్రేస్ అండ్ ఫేవర్ అనే అన్ని ఖర్చులు, నిర్వహణ లేకుండా గృహం లభించింది. ఈ మాస్టర్ మాసన్ హౌస్ ను తరువాత ఫారడే హౌస్ అని పిలిచారు. ఇప్పుడు 37 వ హాంప్టన్ కోర్ట్ రోడ్ ఉంది. 1858 లో ఫారడే పదవీవిరమణానంతరం అక్కడ నివసించాడు. [20]

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి అనేక సేవా ప్రాజెక్టులను అందించిన తరువాత, క్రిమియన్ యుద్ధంలో (1853–1856) ఉపయోగం కోసం రసాయన ఆయుధాల ఉత్పత్తిపై సలహా ఇవ్వమని ప్రభుత్వం కోరినప్పుడు, ఫారడే నైతిక కారణాలను చూపుతూ పాల్గొనడానికి నిరాకరించాడు. [21]

ఫారడే 1867 ఆగస్టు 25 న 75 సంవత్సరాల వయస్సులో హాంప్టన్ కోర్టులోని తన ఇంట్లో మరణించాడు. అతనికి ఐజాక్ న్యూటన్ సమాధి దగ్గర ఒక స్మారక ఫలకం నిర్మించారు. [22]

శాస్త్రీయ విజయాలు[మార్చు]

రసాయన శాస్త్రం[మార్చు]

లండన్లోని రాయల్ ఇనిస్టిట్యూషన్ లో ఫారడే గాజు తయారీకు ఉపయోగించే పరికరాల ప్రదర్శన

రసాయన శాస్త్ర పరిశోధనలలో ఫారడే మొదట హంఫ్రీ డేవికి సహాయకుడిగా చేరాడు. అతను ముఖ్యంగా క్లోరిన్ ను అధ్యయం చేయడంలో పాల్గొన్నాడు. అతను క్లోరిన్ , కార్బన్ యొక్క రెండు కొత్త సమ్మేళనాలను కనుగొన్నాడు. అతను వాయువుల వ్యాపనంపై మొదటిసారి కొన్ని ప్రయోగాలు కూడా చేశాడు. ఈ వ్యాపన దృగ్విషయంపై అప్పటికే జాన్ డాల్టన్ ప్రయోగాలు చేసాడు. ఈ దృగ్వియం యొక్క భౌతిక ప్రాముఖ్యతను ధామస్ గ్రాహం, జోసెఫ్ లోష్‌మిడ్ట్ పూర్తిగా వెల్లడించారు. ఫెరడే అనేక వాయువులను ద్రవీకరించడంలో విజయవంతమయ్యాడు, ఉక్కు మిశ్రమ లోహాలను పరిశోధించాడు. దృశా ప్రయోజనాల కోసం ఉద్దేశించిన అనేక కొత్త రకాల గాజులను ఉత్పత్తి చేశాడు. ఈ భారీ గాజు లలో ఒకదాని యొక్క నమూనా తరువాత చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైనది; గాజును అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉంచినప్పుడు ఫెరడే కాంతి ధృవణం యొక్క తలం భ్రమణాన్ని నిర్ణయించాడు. ఈ నమూనా అయస్కాంతం యొక్క ధ్రువాలచే వికర్షించబడిన మొదటి పదార్థం.

ఫారడే బున్సెన్ బర్నర్ ప్రారంభ రూపాన్ని కనుగొన్నాడు. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రయోగశాలలలో ఆచరణాత్మకంగా ఉష్ణాన్ని అందించడానికి వాడుకలో ఉంది. [23] [24] ఫారడే రసాయన శాస్త్ర రంగంలో విస్తృతంగా పనిచేశాడు. అతను బెంజీన్ (అతను హైడ్రోజన్ యొక్క బైకార్బురేట్ అని పిలిచేవాడు), క్లోరిన్ వంటి ద్రవీకృత వాయువులను కనుగొన్నాడు. వాయువుల ద్రవీకరణ అనేది వాయువులు చాలా తక్కువ మరుగు స్థానం కలిగిన ద్రవాల బాష్పాలు అని నిర్ధారించడానికి సహాయపడ్డాయి. 1820 లో, ఫారడే కార్బన్, క్లోరిన్ లతో మొదటి సారి C <sub id="mw6g">2</sub> Cl <sub id="mw6w">6</sub> , C <sub id="mw7Q">2</sub> Cl <sub id="mw7g">4</sub> వంటి సమ్మేళనాలను సంశ్లేషించాడు. మరుసటి సంవత్సరం తన ఫలితాలను ప్రచురించాడు. [25] [26] [27] 1810 లో హంఫ్రీ డేవి కనుగొన్న క్లోరిన్ క్లాథ్రేట్ హైడ్రేట్ యొక్క కూర్పును కూడా ఫెరడే నిర్ణయించాడు. [28] [29] విద్యుద్విశ్లేషణ నియమాలను కనుగొనడానికి అతను కృషి చేసాడు. అంతే కాకుండా విలియం వీవెల్ ప్రతిపాదించిన పదాలైన యానోడ్, కాథోడ్, ఎలక్ట్రోడ్ , అయాన్ వంటి పరిభాషలను ప్రాచుర్యం పొందడంలో ఫారడే చేసిన కృషి ఉంది. [30]

తరువాత మెటాలిక్ నానోపార్టికల్స్ అని పిలువబడే వాటిని ఫెరడే మొదటిసారి నివేదించాడు. 1847 లో, బంగారు కొల్లాయిడ్ల యొక్క దృశా లక్షణాలు సంబంధిత మొత్తం లోహానికి భిన్నంగా ఉన్నాయని అతను కనుగొన్నాడు. ఇది బహుశా క్వాంటం పరిమాణం యొక్క ప్రభావాలను నివేదించిన మొదటి పరిశీలన, ఇది నానోసైన్స్ యొక్క పుట్టుకగా పరిగణించబడుతుంది. [31]

విద్యుత్తు, అయస్కాంతత్వం[మార్చు]

ఫెరడే విద్యుత్, అయస్కాంతత్వానికి సంబంధించిన పరిశోధనకు గుర్తింపు చెందాడు. అతని మొట్టమొదటి గుర్తింపదగ్గ ప్రయోగం ఒక వోల్టాయిక్ పైల్ నిర్మాణం. ఇందులో ఏడు బ్రిటిష్ హాఫ్ పెన్నీ నాణేలను జింక్ రేకు యొక్క ఏడు డిస్కులతో పేర్చబడి, ఉప్పు నీటితో తేమగా ఉన్న ఆరు కాగితాలు ఉపయోగించాడు. ఈ పైల్ తో అతను మెగ్నీషియం సల్ఫేట్ వియోగం చెందించాడు. (అబోట్‌కు రాసిన మొదటి లేఖ, 1812 జూలై 12 జూలై 1812).

ఫెరడే యొక్క విద్యుదయస్కాంత భ్రమణ ప్రయోగం, 1821 [32]

1821 లో డానిష్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త, రసాయన శాస్త్రవేత్త హన్స్ క్రిస్టియన్ ఆయిర్‌స్టడ్ విద్యుదయస్కాంతత్వం యొక్క దృగ్విషయాన్ని కనుగొన్న వెంటనే, డేవీ, బ్రిటిష్ శాస్త్రవేత్త విలియం హైడ్ వోలాస్టన్ ఎలక్ట్రిక్ మోటారును రూపొందించడానికి ప్రయత్నించారు కానీ విఫలమయ్యారు. [1] ఫారడే, ఇద్దరు వ్యక్తులతో సమస్యను చర్చించిన తరువాత, అతను "విద్యుదయస్కాంత భ్రమణం" అని పిలువబడే రెండు పరికరాలను ఉత్పత్తి చేసాడు. వీటిలో ఒకటి ఇప్పుడు హోమోపోలార్ మోటారుగా పిలువబడుతుంది. ఒక పాదరసం గలపాత్రలో అయస్కాంతం ఉంచి దానిపై వ్రేలాడుతున్న ఒక తీగ చుట్టూ వృత్తాకార అయస్కాంత బలం నిరంతర వృత్తాకార చలనానికి కారణమైంది. రసాయన విద్యుత్ ఘటం అందించిన విద్యుత్ కారణంగా అయస్కాంతం చుట్టూ తీగ భ్రమణం చేస్తుంది.

ఈ ప్రయోగాలు, ఆవిష్కరణలు ఆధునిక విద్యుదయస్కాంత సాంకేతికతకు పునాది వేశాయి. తన ఉత్సాహంలో, ఫారడే వోలాస్టన్ లేదా డేవితో తన పరిశోధనను తెలియజేయకుండా ఫలితాలను ప్రచురించాడు. రాయల్ సొసైటీలో ఏర్పడిన వివాదం డేవీతో అతని గురు శిష్య సంబంధాన్ని దెబ్బతీసింది. ఇతర కార్యకలాపాలకు ఫారడే యొక్క పరిశోధనలు దోహదం చేసి ఉండవచ్చు, తత్ఫలితంగా అతను విద్యుదయస్కాంత పరిశోధనలో చాలా సంవత్సరాలు పాల్గొనడాన్ని నిరోధించారు. [33] [34]

ఫారడే యొక్క 1831 ప్రయోగాలలో ఒకటి ప్రేరణను ప్రదర్శిస్తుంది. ద్రవ బ్యాటరీ (కుడి) చిన్న కాయిల్ (ఎ) ద్వారా విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని పంపుతుంది. ఇది పెద్ద కాయిల్ (బి) లో లేదా వెలుపల కదిలినప్పుడు, దాని అయస్కాంత క్షేత్రం కాయిల్‌లో క్షణిక వోల్టేజ్‌ను ప్రేరేపిస్తుంది, ఇది గాల్వనోమీటర్ (జి) ద్వారా కనుగొనబడుతుంది.

1821 లో తన ప్రారంభ ఆవిష్కరణ నుండి, ఫెరడే తన ప్రయోగశాల పరిశోధనలను కొనసాగించాడు, పదార్థాల విద్యుదయస్కాంత లక్షణాలను అన్వేషించి, అవసరమైన అనుభవాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. 1824 లో, ఫెరడే క్లుప్తంగా ఒక అయస్కాంత క్షేత్రం ప్రక్కనే ఉన్న తీగలో ప్రవాహాన్ని నియంత్రించగలదా అని అధ్యయనం చేయడానికి ఒక వలయాన్ని (సర్క్యూట్) ఏర్పాటు చేశాడు, కాని అతను అలాంటి సంబంధం గుర్తించలేదు. [35] ఈ ప్రయోగం మూడు సంవత్సరాల క్రితం కాంతి , అయస్కాంతాలతో నిర్వహించిన ఇలాంటి పనిని అనుసరించింది, ఇది ఒకే ఫలితాలను ఇచ్చింది. [36] [37] తరువాతి ఏడు సంవత్సరాలలో, ఫెరడే తన ఎక్కువ సమయాన్ని ఆప్టికల్ క్వాలిటీ (హెవీ) గ్లాస్, బోరోసిలికేట్ ఆఫ్ లెడ్, [38] కోసం పరిపూర్ణంగా గడిపాడు. [39] తన ఖాళీ సమయంలో, ఫెరడే ఆప్టిక్స్, విద్యుదయస్కాంతత్వంపై తన ప్రయోగాత్మక రచనలను ప్రచురించడం కొనసాగించాడు; అతను డేవితో యూరప్ అంతటా తన ప్రయాణాలలో కలుసుకున్న శాస్త్రవేత్తలతో, విద్యుదయస్కాంతత్వంపై కూడా పనిచేస్తున్న శాస్త్రవేత్తలతో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు నిర్వహించాడు. [40] 1831 లో, డేవి మరణించిన రెండు సంవత్సరాల తరువాత, అతను తన ప్రయోగాలను ప్రారంభించాడు, దీనిలో అతను విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణను కనుగొన్నాడు, 1831 అక్టోబర్ 28 న తన ప్రయోగశాల డైరీలో రికార్డ్ చేశాడు; "రాయల్ సొసైటీ యొక్క గొప్ప అయస్కాంతంతో అనేక ప్రయోగాలు చేయడం".

ఫెరడే యొక్క ఐరన్ రింగ్-కాయిల్ ఉపకరణం యొక్క రేఖాచిత్రం
1831 లో నిర్మించిన ఫెరడే డిస్క్ మొదటి విద్యుత్ జనరేటర్ . గుర్రపునాడా ఆకారపు అయస్కాంతం (ఎ) డిస్క్ (డి) ద్వారా అయస్కాంత క్షేత్రాన్ని సృష్టించింది. డిస్క్ మారినప్పుడు, ఇది కేంద్రం నుండి అంచు వైపుకు రేడియల్‌గా బయటికి విద్యుత్ ప్రవాహాన్ని ప్రేరేపించింది. ప్రవాహం స్లైడింగ్ స్ప్రింగ్ కాంటాక్ట్ m ద్వారా, బాహ్య సర్క్యూట్ ద్వారా, తిరిగి ఇరుసు ద్వారా డిస్క్ మధ్యలో ప్రవహించింది.

ఇనుప ఉంగరం చుట్టూ రెండు ఇన్సులేట్ కాయిల్స్ తీగను చుట్టినప్పుడు ఫెరడే యొక్క పురోగతి వచ్చింది, ఒక కాయిల్ ద్వారా విద్యుత్ ను ప్రవహింపజెసినప్పుడు, మరొక కాయిల్లో ఒక క్షణిక విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రేరేపించబడిందని కనుగొన్నాడు. [1] ఈ దృగ్విషయాన్ని ఇప్పుడు అన్యోన్య ప్రేరణ అంటారు. ఇనుప రింగ్-కాయిల్ ఉపకరణం ఇప్పటికీ రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్‌లో ప్రదర్శనలో ఉంది. తరువాతి ప్రయోగాలలో, అతను ఒక అయస్కాంతాన్ని వైర్ లూప్ ద్వారా కదిలిస్తే ఆ తీగలో విద్యుత్ ప్రవాహం ప్రవహిస్తుందని అతను కనుగొన్నాడు. స్థిరమైన అయస్కాంతంపై లూప్ కదిలితే కరెంట్ కూడా ప్రవహిస్తుంది. మారుతున్న అయస్కాంత క్షేత్రం విద్యుత్ క్షేత్రాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుందని అతని ప్రదర్శనలు నిర్ధారించాయి; ఈ సంబంధాన్ని గణితశాస్త్రపరంగా జేమ్స్ క్లర్క్ మాక్స్వెల్ ఫారడే ప్రేరణ నియమం వలె రూపొందించారు, ఇది తరువాత నాలుగు మాక్స్వెల్ సమీకరణాలలో ఒకటిగా మారింది. ఇవి క్షేత్ర సిద్ధాంతం అని పిలువబడే సాధారణీకరణగా పరిణామం చెందాయి. [41] ఫెరడే తరువాత అతను కనుగొన్న సూత్రాలను ఎలక్ట్రిక్ డైనమో, ఆధునిక విద్యుత్ జనరేటర్ తయారీకి, ఎలక్ట్రిక్ మోటారును నిర్మించటానికి ఉపయోగించాడు. [42]

ఎలెక్ట్రోకెమిస్ట్రీ వ్యవస్థాపకులు ఫెరడే ( కుడి ) , జాన్ డేనియల్ ( ఎడమ ).

1832 లో, విద్యుత్తు యొక్క ప్రాథమిక స్వభావాన్ని పరిశోధించడానికి ఉద్దేశించిన ప్రయోగాల శ్రేణిని పూర్తి చేశాడు; ఎలెక్ట్రోస్టాటిక్ ఆకర్షణ, విద్యుద్విశ్లేషణ, అయస్కాంతత్వం మొదలైన దృగ్విషయాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఫెరడే " స్టాటిక్ ", బ్యాటరీలు, "జంతు విద్యుత్ " ను ఉపయోగించాడు. అప్పటి శాస్త్రీయ అభిప్రాయానికి విరుద్ధంగా, వివిధ రకాలైన విద్యుత్తుల మధ్య విభజన భ్రమ అని అతను తేల్చిచెప్పాడు.ఫారడే బదులుగా ఒకే "విద్యుత్" మాత్రమే ఉందని ప్రతిపాదించాడు. పరిమాణం , తీవ్రత యొక్క మారుతున్న విలువలు (విద్యుత్ ప్రవాహం, వోల్టేజ్) విభిన్న సమూహ దృగ్విషయాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. [1]

తన కెరీర్ చివరలో, ఫెరడే విద్యుదయస్కాంత శక్తులు విద్యుద్వాహకం చుట్టూ ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశంలోకి విస్తరించాలని ప్రతిపాదించాడు. [41] ఈ ఆలోచనను అతని తోటి శాస్త్రవేత్తలు తిరస్కరించారు. శాస్త్రీయ సమాజం తన ప్రతిపాదనను చివరికి అంగీకరించడాన్ని చూడటానికి అతను జీవించి లేడు. ఆవేశ వస్తువులు, అయస్కాంతాల నుండి వెలువడే అభివాహ రేఖల యొక్క ఫారడే యొక్క భావన విద్యుత్, అయస్కాంత క్షేత్రాలను దృశ్యమానం చేయడానికి ఒక మార్గాన్ని అందించింది; 19 వ శతాబ్దం యొక్క మిగిలిన భాగంలో ఇంజనీరింగ్, పరిశ్రమలపై ఆధిపత్యం వహించిన ఎలక్ట్రోమెకానికల్ పరికరాల విజయవంతమైన అభివృద్ధికి ఆ సంభావిత నమూనా కీలకం.

డయామాగ్నెటిజం[మార్చు]

ఫెరడే 1845 లో అయస్కాంతత్వాన్ని చూపించడానికి ఉపయోగించిన ఒక రకమైన గాజు పట్టీని కలిగి ఉండటం వలన విద్యుద్వాహక పదార్థంలో కాంతిని ప్రభావితం చేస్తుంది. [43]

1845 లో, ఫారడే అనేక పదార్థాలు అయస్కాంత క్షేత్రం నుండి బలహీనమైన వికర్షణను ప్రదర్శిస్తాయని కనుగొన్నాడు: ఈ దృగ్విషయాన్ని అతను డయామాగ్నెటిజం అని పిలిచాడు .

తరువాత అతని జీవితంలో, 1862 లో, ఫెరడే స్పెక్ట్రోస్కోప్‌ను ఉపయోగించి కాంతి యొక్క భిన్నమైన మార్పును, అనువర్తిత అయస్కాంత క్షేత్రం ద్వారా వర్ణపట రేఖల మార్పును శోధించాడు. అప్పటికి అందుబాటులో ఉన్న పరికరాలు వర్ణపట మార్పు యొక్క ఖచ్చితమైన నిర్ణయానికి సరిపోవు. పీటర్ జీమాన్ తరువాత అదే దృగ్విషయాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి మెరుగైన ఉపకరణాన్ని ఉపయోగించాడు, 1897 లో తన ఫలితాలను ప్రచురించాడు. అతని విజయానికి 1902 లో భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్నాడు. తన 1897 పరిశోధనా పత్రాలు[44] , అతని నోబెల్ అంగీకార ప్రసంగం రెండింటిలోనూ, [45] జీమాన్ ఫెరడే యొక్క పనిని ప్రస్తావించాడు.

ఫారడే పంజరం[మార్చు]

స్థిర విద్యుత్తుపై తన పరిశోధనలో ఫారడే ఐస్ పైల్ ప్రయోగం నిర్వహించాడు. దీనిలో ఆవేశం చేయబడ్డ విద్యుత్ వాహకం లోని ఆవేశం వాహకం వెలుపలి భాగంలో మాత్రమే ఉందని, బాహ్య ఆవేశం విద్యుత్ వాహకంలోపల ఉన్న దేనిపైనా ప్రభావం చూపదని నిరూపించింది. ఎందుకంటే బాహ్య ఆవేశాలు వాటి నుండి వెలువడే అంతర్గత క్షేత్రాలు ఒకదానికొకటి రద్దు చేసే విధంగా పునః పంపిణీ చేస్తాయి. ఈ షీల్డింగ్ ప్రభావం ఇప్పుడు ఫెరడే కేజ్ అని పిలువబడుతుంది. [41] జనవరి 1836 లో, ఫెరడే ఒక చెక్క చట్రం, 12 అడుగుల చదరపు, నాలుగు గాజు ఆధారాపపై ఉంచాడు. కాగితపు గోడలు, వైర్ మెష్లను జోడించాడు. అనంతరం లోపలికి వెళ్ళి విద్యుదీకరించాడు. అతను తన విద్యుదీకరించిన పంజరం నుండి బయటికి వచ్చినప్పుడు, ఫెరడే విద్యుత్తు ఒక శక్తి అని చూపించాడు. [2]

రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్, ప్రజా సేవ[మార్చు]

మైఖేల్ ఫెరడే పంచ్ నుండి ఫాదర్ థేమ్స్ ను కలుస్తాడు (21 జూలై 1855)

ఫెరడేకు రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్‌తో సుదీర్ఘ సంబంధం ఉంది. అతను 1821 లో హౌస్ ఆఫ్ ది రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్‌గా నియమించబడ్డాడు. [46] అతను 1824 లో రాయల్ సొసైటీ సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1825 లో, అతను రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ యొక్క ప్రయోగశాల డైరెక్టర్ అయ్యాడు. ఆరు సంవత్సరాల తరువాత, 1833 లో, ఫెరడే రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్లో మొదటి ఫుల్లెరియన్ కెమిస్ట్రీ ప్రొఫెసర్ అయ్యాడు, ఈ పదవికి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వవలసిన బాధ్యత లేకుండా జీవితకాలం నియమించబడ్డాడు. అతని స్పాన్సర్, గురువు జాన్ 'మాడ్ జాక్' ఫుల్లర్, అతను రాయల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఫర్ ఫెరడేలో ఈ స్థానాన్ని సృష్టించాడు. [47]

ఫారడే గౌరవార్థం అందించే పురస్కారాలు[మార్చు]

విజ్ఞాన శాస్త్ర రంగంలో అతని చేసిన సేవలకు గుర్తించి అతని గౌరవార్థం, జ్ఞాపకార్థం అనేక సంస్థలు అతనిపేరుమీద బహుమతులు, పురస్కారాలను అందజేస్తున్నాయి. వాటిలో కొన్ని:

  • IET ఫారడే మెడల్
  • రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ లండన్ మైఖేల్ ఫారడే ప్రైజ్ [48]
  • ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫిజిక్స్ మైఖేల్ ఫెరడే మెడల్ అండ్ ప్రైజ్ [49]
  • రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ ఫెరడే లెక్చర్షిప్ ప్రైజ్ [50]


చిత్రమాలిక[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 "Archives Michael Faraday biography – The IET". theiet.org.
  2. 2.0 2.1 "The Faraday cage: from Victorian experiment to Snowden-era paranoia". The Guardian. 22 May 2017.
  3. Gleeson-White, Jane (10 November 2003). "Einstein's Heroes (book review)". The Sydney Morning Herald. Retrieved 24 October 2017.
  4. Gene Currivan (16 Jun 1963). "I.Q. Tests Called Harmful to Pupil", New York Times
  5. Gene Currivan (16 Jun 1963). "I.Q. Tests Called Harmful to Pupil", New York Times
  6. For a concise account of Faraday's life including his childhood, see pp. 175–183 of Every Saturday: A Journal of Choice Reading, Vol III published at Cambridge in 1873 by Osgood & Co.
  7. The implication is that James discovered job opportunities elsewhere through membership of this sect. James joined the London meeting house on 20 February 1791, and moved his family shortly thereafter. See Cantor, pp. 57–58.
  8. "Michael Faraday." History of Science and Technology. Houghton Mifflin Company, 2004. Answers.com 4 June 2007
  9. Jenkins, Alice (2008). Michael Faraday's Mental Exercises: An Artisan Essay-Circle in Regency London. Oxford University Press. p. 213.
  10. Thomas, p. 17
  11. The register at St. Faith-in-the-Virgin near St. Paul's Cathedral, records 12 June as the date their licence was issued. The witness was Sarah's father, Edward. Their marriage was 16 years prior to the Marriage and Registration Act of 1837. See Cantor, p. 59.
  12. Cantor, pp. 41–43, 60–64, and 277–280.
  13. Paul's Alley was located 10 houses south of the Barbican. See p. 330 Elmes's (1831) Topographical Dictionary of the British Metropolis.
  14. Baggott, Jim (2 September 1991). "The myth of Michael Faraday: Michael Faraday was not just one of Britain's greatest experimenters. A closer look at the man and his work reveals that he was also a clever theoretician". New Scientist. Retrieved 6 September 2008.
  15. Todd Timmons (2012). "Makers of Western Science: The Works and Words of 24 Visionaries from Copernicus to Watson and Crick". p. 127.
  16. "Faraday appointed first Fullerian Professor of Chemistry". The Royal Institution. 16 October 2017.
  17. "Book of Members, 1780–2010: Chapter F" (PDF). American Academy of Arts and Sciences. p. 159. Archived from the original (PDF) on 10 August 2018. Retrieved 15 September 2016.
  18. Gladstone, John Hall (1872). Michael Faraday. London: Macmillan and Company. p. 53. Faraday French Academy.
  19. "M. Faraday (1791–1867)". Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. Retrieved 17 July 2015.
  20. Twickenham Museum on Faraday and Faraday House; accessed 14 August 2014.
  21. Croddy, Eric; Wirtz, James J. (2005). Weapons of Mass Destruction: An Encyclopedia of Worldwide Policy, Technology, and History. ABC-CLIO. p. 86. ISBN 978-1-85109-490-5.
  22. 'The Abbey Scientists' Hall, A.R. p59: London; Roger & Robert Nicholson; 1966
  23. Jensen, William B. (2005). "The Origin of the Bunsen Burner" (PDF). Journal of Chemical Education. 82 (4): 518. Bibcode:2005JChEd..82..518J. doi:10.1021/ed082p518. Archived from the original (PDF) on 30 May 2005.
  24. Faraday (1827), p. 127.
  25. Faraday, Michael (1821). "On two new Compounds of Chlorine and Carbon, and on a new Compound of Iodine, Carbon, and Hydrogen". Philosophical Transactions. 111: 47–74. doi:10.1098/rstl.1821.0007.
  26. Faraday, Michael (1859). Experimental Researches in Chemistry and Physics. London: Richard Taylor and William Francis. pp. 33–53. ISBN 978-0-85066-841-4.
  27. Williams, L. Pearce (1965). Michael Faraday: A Biography. New York: Basic Books. pp. 122–123. ISBN 978-0-306-80299-7.
  28. Faraday, Michael (1823). "On Hydrate of Chlorine". Quarterly Journal of Science. 15: 71.
  29. Faraday, Michael (1859). Experimental Researches in Chemistry and Physics. London: Richard Taylor and William Francis. pp. 81–84. ISBN 978-0-85066-841-4.
  30. Ehl, Rosemary Gene; Ihde, Aaron (1954). "Faraday's Electrochemical Laws and the Determination of Equivalent Weights" (PDF). Journal of Chemical Education. 31 (May): 226–232. Bibcode:1954JChEd..31..226E. doi:10.1021/ed031p226.
  31. "The Birth of Nanotechnology". Nanogallery.info. 2006. Retrieved 25 July 2007. Faraday made some attempt to explain what was causing the vivid coloration in his gold mixtures, saying that known phenomena seemed to indicate that a mere variation in the size of gold particles gave rise to a variety of resultant colors.
  32. Faraday, Michael (1844). Experimental Researches in Electricity. 2. ISBN 978-0-486-43505-3. See plate 4.
  33. Hamilton, pp. 165–171, 183, 187–190.
  34. Cantor, pp. 231–233.
  35. Thompson, p. 95.
  36. Thompson, p. 91. This lab entry illustrates Faraday's quest for the connection between light and electromagnetic phenomenon 10 September 1821.
  37. Cantor, p. 233.
  38. Thompson, pp. 95–98.
  39. Thompson, p. 100.
  40. Faraday's initial induction lab work occurred in late November 1825. His work was heavily influenced by the ongoing research of fellow European scientists Ampere, Arago, and Oersted as indicated by his diary entries. Cantor, pp. 235–244.
  41. 41.0 41.1 41.2 Lives and Times of Great Pioneers in Chemistry (lavoisier to Sanger). World Scientific. 2015. pp. 85, 86.
  42. "Michael Faraday's generator". The Royal Institution. 15 October 2017.
  43. "Detail of an engraving by Henry Adlard, based on earlier photograph by Maull & Polyblank ca. 1857". National Portrait Gallery, UK: NPR.
  44. Zeeman, Pieter (1897). "The Effect of Magnetisation on the Nature of Light Emitted by a Substance". Nature. 55 (1424): 347. Bibcode:1897Natur..55..347Z. doi:10.1038/055347a0.
  45. "Pieter Zeeman, Nobel Lecture". Retrieved 29 May 2008.
  46. "Michael Faraday (1791–1867)". The Royal Institution. Retrieved 20 February 2014.
  47. Jones, Roger (2009). What's Who?: A Dictionary of Things Named After People and the People They are Named After. Troubador Publishing Ltd. p. 74.
  48. "Michael Faraday Prize and Lecture | Royal Society". royalsociety.org.
  49. "Gold Medals". Gold Medals | Institute of Physics.
  50. "RSC Faraday Lectureship Prize". www.rsc.org.

వనరులు[మార్చు]

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

జీవిత చరిత్రలు[మార్చు]

బాహ్య లంకెలు[మార్చు]

జీవిత చరిత్రలు[మార్చు]

ఇతరులు[మార్చు]