రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
రాజ్యసభ లోగో
ప్రస్తుతం పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి మల్లికార్జున్ ఖర్గే పదవీకాలం ప్రారంభం 2021 పిబ్రవరి 16
అధికారిక నివాసం	న్యూ ఢిల్లీ
నియమించినవారు	రాజ్యసభలో ప్రభుత్వంలో లేని అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీకి పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్ అయితే
కాలవ్యవధి	5 సంవత్సరాలు
ప్రారంభ హోల్డర్	శ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా (1969–1971)
ఉపపదవి	ప్రమోద్ తివారీ, INC (2023 మార్చి 13-ప్రభుత్వం) ప్రతిపక్ష డిప్యూటీ నాయకుడు
జీతం	₹3,30,000 (US$4,100) నెలకు (భత్యాలను మినహాయించి)

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు భారతదేశ పార్లమెంటు ఎగువ సభలో రాజ్యసభకు ఎన్నికై, ప్రతిపక్షానికి నాయకత్వం వహించే సభ్యుడు . రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు ప్రభుత్వంలో లేని రాజ్యసభలో అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీ పార్లమెంటరీ చైర్‌పర్సన్. 1987లో ప్రధాన ప్రతిపక్షం కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన శ్యాంనందన్ మిశ్రాను రాజ్యసభలో గుర్తింపు పొందిన మొదటి ప్రతిపక్ష పార్టీ నాయకుడిగా నియమితుడయ్యాడు. 1977లో భారత పార్లమెంటు ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీకి గుర్తింపునిచ్చే చట్టాన్ని రూపొందించింది. దీని ప్రకారం ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా గుర్తింపు లభించాలంటే సభలోని మొత్తం స్థానాల్లో 1/10వ వంతు స్థానాలు పొంది ఉండాలి. ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ నేతకు కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రికి లభించే వసతి, హోదా లభిస్తాయి. ఈ చట్టం చేసిన అనంతరం రాజ్యసభలో గుర్తింపు పొందిన మొదటి ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీ నేతగా కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన కమలాపతి త్రిపాఠి (1977) నిలిచాడు. భారతదేశ ప్రాధాన్యత క్రమంలో పదవి హోల్డర్ 7వ స్థానంలో ఉంటాడు.

చరిత్ర

1969 వరకు రాజ్యసభలో, ప్రతిపక్ష నాయకుడి బిరుదు వాస్తవంగా మాత్రమే ఉండేది. అధికారిక గుర్తింపు, హోదా లేదా ప్రత్యేక హక్కులు లేవు. తరువాత, ప్రతిపక్ష నాయకుడికి అధికారిక గుర్తింపు ఇవ్వబడింది. వారి జీతం, భత్యాలను చట్టం, 1977 ద్వారా పొడిగించారు. అప్పటి నుండి, రాజ్యసభలో నాయకుడు మూడు షరతులను లోబడి ఉండాలి, అవి,

• అతను రాజ్య సభలో సభ్యుడిగా ఉండాలి
• ప్రభుత్వం అత్యధిక సంఖ్యా బలాన్ని కలిగి ఉండటానికి వ్యతిరేక పార్టీ సభ్యుడు లేదా నాయకుడు అయిఉండాలి
• రాజ్యసభ చైర్‌పర్సన్ చేత గుర్తింపు పొందాలి

1969 డిసెంబరులో, కాంగ్రెస్ పార్టీ (O) పార్లమెంటులో ప్రధాన ప్రతిపక్ష పార్టీగా గుర్తించబడింది. దాని నాయకుడు శ్యామ్ నందన్ మిశ్రా ప్రతిపక్ష నాయకుడి పాత్ర పోషిస్తున్నారు. శ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా తన పదవీకాలం పూర్తయిన తర్వాత ఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు. అయితే, గురుపాదస్వామి నియామకాన్ని అధికారిక ప్రకటన లేకుండా ప్రకటించారు.

పాత్ర, బాధ్యతలు

మరింత సమాచారం: అధికారిక ప్రతిపక్షం (భారతదేశం)

ప్రతిపక్ష నాయకుడు (LoP) మైనారిటీల హక్కుల కోసం రూపొందించిన ప్రభుత్వ విధానాలను పరిశీలిస్తాడు. చర్చను డిమాండ్ చేస్తాడు. పాలక పార్టీ అటువంటి విధానంపై చర్చలను నివారించడానికి ప్రయత్నిస్తే ప్రభుత్వాన్ని విమర్శిస్తాడు. జాతీయ భద్రతకు భద్రతా ముప్పు కలిగించినప్పుడు LoP దేశ విదేశీ సంబంధాలు, వాణిజ్యంపై కూడా చర్చలు జరుపుతుంది.

ప్రత్యేక హక్కులు, జీతం

ప్రభుత్వ విధానాలలో, అధికార పార్టీ వాటిని అమలు చేయడంలో ప్రతిపక్ష నాయకులు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు. కొన్నిసార్లు, ప్రతిపక్ష నాయకులు దేశ జాతీయ భద్రత మరియు అభివృద్ధి గురించి ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తారు.భారత రాజ్యాంగం 1977 నవంబరు 1న ప్రతిపక్ష నాయకుల కోసం ప్రత్యేక చట్టాన్ని రూపొందించిన తర్వాత, జీతం పొడిగించబడింది.

ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష నాయకులుగా ఈ క్రింది సభ్యులు ఉన్నారు.

సంఖ్య	చిత్తరువు		పేరు (జననం – మరణం) నియోజకవర్గం	పదవీకాలం			రాజకీయ పార్టీ	ప్రభుత్వం	సభా నాయకుడు		అధ్యక్షుడు (పదవీకాలం)
అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు (13 మే 1952 – 17 డిసెంబర్ 1969)
1			శ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా (1920–2004) బీహార్ ఎంపీ	18 డిసెంబరు 1969	11 మార్చి 1971	1 సంవత్సరం, 83 రోజులు	ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)	ఇందిరా II	కోదార్‌దాస్ కాళిదాస్ షా		గోపాల్ స్వరూప్ పాఠక్ (1969–1974)
2			ఎంఎస్ గురుపాదస్వామి (1924–2011) ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎంపీ	24 మార్చి 1971	2 ఏప్రిల్ 1972	1 సంవత్సరం, 9 రోజులు		ఇందిరా III	ఉమా శంకర్ దీక్షిత్
అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు (2 ఏప్రిల్ 1972 – 30 మార్చి 1977)
3			కమలాపతి త్రిపాఠి (1905–1990) ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎంపీ	30 మార్చి 1977	15 ఫిబ్రవరి 1978	322 రోజులు	ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్)	దేశాయ్	ఎల్. కె. అద్వానీ		బి.డి. జెట్టి (1974–1979)
4			భోలా పాశ్వాన్ శాస్త్రి (1914–1990)బీహార్ ఎంపీ	24 ఫిబ్రవరి 1978	23 మార్చి 1978	27 రోజులు
(3)			కమలాపతి త్రిపాఠి (1905–1990) ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎంపీ	23 మార్చి 1978	8 జనవరి 1980	1 సంవత్సరం, 291 రోజులు
							భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)	చరణ్	కె.సి.పంత్		మహమ్మద్ హిదాయతుల్లా(1979–1984)
5			ఎల్‌కే అద్వానీ (జననం 1927) గుజరాత్ ఎంపీ	21 జనవరి 1980	7 ఏప్రిల్ 1980	77 రోజులు	జనతా పార్టీ	గాంధీ IV	ప్రణబ్ ముఖర్జీ
అధికారిక ప్రతిపక్షం లేదు (7 ఏప్రిల్ 1980 – 18 డిసెంబరు 1989)
6			పి. శివ శంకర్ (1929–2017) గుజరాత్ ఎంపీ	18 డిసెంబరు 1989	2 జనవరి 1991	1 సంవత్సరం, 15 రోజులు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)	వీ.పీ.సింగ్	ఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి		శంకర్ దయాళ్ శర్మ (1987–1992)
								చంద్ర శేఖర్	యశ్వంత్ సిన్హా
(2)			ఎం.ఎస్. గురుపాదస్వామి (1924–2011) కర్ణాటక ఎంపీ	28 జూన్ 1991	21 జూలై 1991	23 రోజులు	జనతాదళ్	[[పి.వి. నరసింహారావు మంత్రివర్గం	రావు]]	ఖాళీ
7			జైపాల్ రెడ్డి (1942–2019) ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎంపీ	22 జూలై 1991	29 జూన్ 1992	343 రోజులు			శంకర్రావు చవాన్
8			సికందర్ భక్త్ (1918–2004) మధ్య ప్రదేశ్ ఎంపీ	7 జూలై 1992	16 మే 1996	3 సంవత్సరాలు, 314 రోజులు	భారతీయ జనతా పార్టీ
											కె. ఆర్. నారాయణన్ (1992–1997)
9			శంకర్రావ్ చవాన్ (1920–2004) మహారాష్ట్ర ఎంపీ	23 మే 1996	1 జూన్ 1996	9 రోజులు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	వాజ్‌పేయి I	సికందర్ బఖ్త్
(8)			సికందర్ బఖ్త్ (1918–2004) మధ్య ప్రదేశ్ ఎంపీ	1 జూన్ 1996	19 మార్చి 1998	1 సంవత్సరం, 291 రోజులు	భారతీయ జనతా పార్టీ	దేవెగౌడ	ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
									హెచ్.డి.దేవెగౌడ
								గుజ్రాల్	ఐ.కె.గుజ్రాల్
											కృష్ణకాంత్ (1997–2002)
10			మన్మోహన్ సింగ్ (1932–2024) అసోం ఎంపీ	19 మార్చి 1998	22 మే 2004	6 సంవత్సరాలు, 64 రోజులు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	వాజ్‌పేయి II	సికందర్ బఖ్త్
								వాజ్‌పేయి III	జస్వంత్ సింగ్
											భైరోన్ సింగ్ షెకావత్ (2002–2007)
11			జస్వంత్ సింగ్ (1938–2020) రాజస్థాన్ ఎంపీ	3 జూన్ 2004	16 మే 2009	4 సంవత్సరాలు, 347 రోజులు	భారతీయ జనతా పార్టీ	మన్మోహన్ I	మన్మోహన్ సింగ్
											ముహమ్మద్ హమీద్ అన్సారి(2007–2017)
12			అరుణ్ జైట్లీ (1952–2019) గుజరాత్ ఎంపీ	3 జూన్ 2009	26 మే 2014	4 సంవత్సరాలు, 357 రోజులు		మన్మోహన్ II
13			గులాం నబీ ఆజాద్ (జననం 1949) జమ్మూ కాశ్మీర్ ఎంపీ	8 జూన్ 2014	10 ఫిబ్రవరి 2015	6 సంవత్సరాలు, 252 రోజులు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్	మోదీ I	అరుణ్ జైట్లీ
				23 ఫిబ్రవరి 2015	15 ఫిబ్రవరి 2021
											ఎం. వెంకయ్య నాయుడు (2017–2022)
								మోదీ II	థావర్ చంద్ గెహ్లాట్
14			మల్లికార్జున్ ఖర్గే (జననం 1942) కర్ణాటక ఎంపీ	16 ఫిబ్రవరి 2021	అధికారంలో ఉన్నారు	4 సంవత్సరాలు, 301 రోజులు
									పీయూష్ గోయెల్
											జగదీప్ ధన్కర్ (2022–ప్రస్తుతం)
								మోదీ III	జె.పి.నడ్డా

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష ఉప నాయకులు

రాజ్యసభలో ప్రతిపక్ష ఉప నాయకుడు పార్లమెంటు, రాజ్యసభకు ఎన్నికైన సభ్యుడు, భారత పార్లమెంటు ఎగువ సభలో ప్రతిపక్ష డిప్యూటీ నాయకుడిగా సేవలందిస్తాడు.

సంఖ్య	చిత్తరువు		పేరు (జననం – మరణం) నియోజకవర్గం	పదవీకాలం			రాజకీయ పార్టీ	ప్రతిపక్ష నాయకుడు
1			ఎస్.ఎస్.అహ్లువాలియా (జననం 1951) జార్ఖండ్ ఎంపీ	3 జూన్ 2009	2 ఏప్రిల్ 2012	2 సంవత్సరాలు, 304 రోజులు	భారతీయ జనతా పార్టీ		అరుణ్ జైట్లీ
2			రవి శంకర్ ప్రసాద్ (జననం 1954) బీహార్ ఎంపీ	20 జూలై 2012	26 మే 2014	1 సంవత్సరం, 310 రోజులు
3			ఆనంద్ శర్మ (జననం 1953) హిమాచల్ ప్రదేశ్ ఎంపీ	8 జూన్ 2014	2 ఏప్రిల్ 2022	7 సంవత్సరాలు, 298 రోజులు	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్		గులాం నబీ ఆజాద్
									మల్లికార్జున్ ఖర్గే
తాత్కాలిక			పి. చిదంబరం (జననం 1945) మహారాష్ట్ర ఎంపీ (జూన్'22 వరకు) తమిళనాడు ఎంపీ (జూన్'22 నుండి)	3 ఏప్రిల్ 2022	13 మార్చి 2023	344 రోజులు
4			ప్రమోద్ తివారీ (జననం 1952) రాజస్థాన్ ఎంపీ	13 మార్చి 2023	పదవిలో ఉన్నారు	2 సంవత్సరాలు, 276 రోజులు

ఇవి కూడా చూడండి

• భారత ఉపరాష్ట్రపతి (రాజ్యసభ ఛైర్మన్)
• రాజ్యసభ డిప్యూటీ చైర్‌పర్సన్
• లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు
• రాజ్యసభలో సభా నాయకుడు
• లోక్‌సభలో సభా నాయకుడు
• రాజ్యసభ సెక్రటరీ జనరల్