వందన శివ

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
వందన శివ
Dr. Vandana Shiva DS.jpg
2014లో వందన శివ
జననం (1952-11-05) 1952 నవంబరు 5 (వయస్సు: 67  సంవత్సరాలు)
డెహ్రాడూన్, ఉత్తర ప్రదేశ్ (ప్రస్తుతం ఉత్తరాఖండ్ ), భారతదేశం
జాతీయతభారతీయులు
విద్యాసంస్థలుపంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం, చండీఘర్
గూఎల్ఫ్ విశ్వవిద్యాలయం
వెస్టర్న్ ఓంటారియో విశ్వవిద్యాలయం
వృత్తితత్వవేత్త, పర్యావరణ ఉద్యమకారిణి, రచయిత్రి, వక్త, సామాజిక ఉద్యమకారిణి
పురస్కారాలురైట్ లైవ్లీ హుడ్ పురస్కారం (1993)
సిడ్నీ పీస్ ప్రైజ్ (2010)
మిరోదీ పురస్కారం (2016)
ఫుకుయోకా ఆసియన్ కల్చర్ ప్రైజ్ (2012)
వీడియో ప్రకటన (2014)

వందన శివ (జననం 1952 నవంబరు 5) భారతీయ పండితురాలు, పర్యావరణ కార్యకర్త, ఆహార సార్వభౌమత్వ న్యాయవాది, ప్రపంచీకరణ వ్యతిరేక రచయిత. [2] ప్రస్తుతం ఢిల్లీలో ఉన్న ఆమె ఇరవైకి పైగా పుస్తకాలను రచించింది. [3] ఆమె ఇంటర్నేషనల్ ఫోరం ఆన్ గ్లోబలైజేషన్ ( జెర్రీ మాండర్, రాల్ఫ్ నాడర్, జెరెమీ రిఫ్కిన్‌లతో పాటు ) నాయకురాలు. ఆమె ప్రపంచీకరణ వ్యతిరేక ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వ్యక్తి. [4] వేద ఎకాలజీ పుస్తకంలో ( రాంచర్ ప్రైమ్ రాసిన) ఆమె ఇంటర్వ్యూలో ఆమె అనేక సాంప్రదాయ పద్ధతులకు అనుకూలంగా వాదించింది. ఆమె స్పెయిన్ సోషలిస్ట్ పార్టీ థింక్ ట్యాంక్ అయిన ఫండసియన్ ఐడియాస్ లో శాస్త్రీయ కమిటీ సభ్యురాలు. [5] ఆమె ఇంటర్నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎ పార్టిసిపేటరీ సొసైటీలో సభ్యురాలు. [6] ఆమె 1993 లో రైట్ లైవ్లీహుడ్ పురస్కారాన్ని అందుకుంది. ఈ అవార్డు స్వీడిష్-జర్మన్ పరోపకారి జాకోబ్ వాన్ యుక్స్‌కుల్ చేత స్థాపించబడింది. దీనిని "ప్రత్యామ్నాయ నోబెల్ బహుమతి" గా పరిగణింస్తారు. [7] [8]

ప్రారంభ జీవితం, విద్య[మార్చు]

వందన శివ డెహ్రాడూన్‌లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి అడవుల సంరక్షణకారుడు, తల్లి ప్రకృతి ప్రేమికురాలైన రైతు. ఆమె నైనిటాల్ లోని సెయింట్ మేరీస్ కాన్వెంట్ హై స్కూల్ లో, డెహ్రాడూన్ లోని "కాన్వెంట్ ఆఫ్ జీసస్ అండ్ మేరీ"లో చదువుకుంది . [9]

శివ భౌతిక శాస్త్రాన్నిచండీగఢ్ లోని పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో అభ్యసించింది. 1972లో బి.యస్సీలో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసింది[10].

భాభా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌లో కొంతకాలం పనిచేసిన తరువాత, ఆమె 1977 లో గ్వెల్ఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో సైన్స్ తత్వశాస్త్రంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని చేయడానికి కెనడాకు వెళ్లి అక్కడ "కాంతి ఆవర్తన భావనలో మార్పులు" అనే పేరుతో ఒక పరిశోధనా పత్రాన్ని రాసింది. [10] [11] 1978 లో, వెస్ట్రన్ అంటారియో విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె భౌతిక తత్వశాస్త్రంపై దృష్టి సారించి, తత్వశాస్త్రంలో పి.హెచ్‌.డి పూర్తి చేసింది. [12] ఆమె రాసిన వ్యాసానికి "హిడెన్ వేరియబుల్స్ అండ్ లోకాలిటీ ఇన్ క్వాంటం థియరీ" అనే పేరు పెట్టారు. దీనిలో బెల్ సిద్ధాంతం యొక్క పరిధికి వెలుపల "హిడెన్ వేరియబుల్ సిద్ధాంతాల" గణిత, తాత్విక అంతర్భావాలను ఆమె చర్చించింది. [13] తరువాత ఆమె ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్, బెంగళూరులోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్లో సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఎన్విరాన్మెంటల్ పాలసీలో ఇంటర్ డిసిప్లినరీ పరిశోధనలను కొనసాగించింది. [14]

జీవిత విశేషాలు[మార్చు]

వందన శివ వ్యవసాయం, ఆహార రంగాలలో పురోగతి గురించి విస్తృతంగా రచనలు చేసింది, ఉపన్యాసాలిచ్చింది. మేధో సంపత్తి హక్కులు, జీవ వైవిధ్యం, బయో టెక్నాలజీ, బయోఎథిక్స్, జన్యు ఇంజనీరింగ్ వంటి రంగలలో ఆమె పోరాటాలు చేసింది. జన్యు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా వ్యవసాయ అభివృద్ధిలో పురోగతికి వ్యతిరేకంగా ఆఫ్రికా, ఆసియా, లాటిన్ అమెరికా, ఐర్లాండ్, స్విట్జర్లాండ్, ఆస్ట్రియాలోని గ్రీన్ ఉద్యమం యొక్క "గ్రాస్‌రూట్" సంస్థలకు ఆమె సహాయం చేసింది.

1982 లో, ఆమె రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ ఫర్ సైన్స్, టెక్నాలజీ అండ్ ఎకాలజీ ను స్థాపించింది. [15] ఇది జీవన వనరుల వైవిధ్యం, సమగ్రత కోసం, ముఖ్యంగా స్థానిక విత్తనం, సేంద్రీయ వ్యవసాయం, నిజాయితీ గల వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించే జాతీయ ఉద్యమం. ఇది 1991 లో నవధాన్యాలను సృష్టించడానికి దారితీసింది. [16] విభిన్న వ్యవసాయాలకు ప్రాంతీయ అవకాశాన్ని అందించడానికి భారతదేశం అంతటా 40 కి పైగా విత్తన బ్యాంకులను స్థాపించింది. 2004 లో శివ యునైటెడ్ కింగ్‌డం లోని షూమేకర్ కాలేజీ సహకారంతో డూన్ వ్యాలీలో సుస్థిర జీవనం కోసం అంతర్జాతీయ కళాశాల "బీజా విద్యాపీఠ్" ను ప్రారంభించింది. [17]

మేధో సంపత్తి హక్కులు, జీవవైవిధ్య రంగంలో సైన్స్, టెక్నాలజీ, ఎకాలజీ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్‌లోని శివ ఆమె బృందంతో పాటు వేప, బాస్మతి, గోధుమల బయోపైరసీని సవాలు చేసింది. ఆమె  జీవవైవిధ్యం, ఐపిఆర్ చట్టంపై ప్రభుత్వం నియమించిన  నిపుణుల సమూహాలలో కలసి పనిచేసింది.

ఆమె మొదటి పుస్తకం, స్టేయింగ్ అలైవ్ (1988), మూడవ ప్రపంచ మహిళల అవగాహనలను మార్చడానికి సహాయపడింది.   1990 లో, "భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది రైతులు మహిళలు" అనే పేరుతో మహిళలు, వ్యవసాయంపై FAO కోసం ఒక నివేదిక రాసింది. ఆమె ఖాట్మండులోని ఇంటర్నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ మౌంటైన్ డెవలప్మెంట్ (ICIMOD) లో లింగ విభాగాన్ని (జెండర్ యూనిట్) స్థాపించింది. ఆమె మహిళా పర్యావరణ & అభివృద్ధి సంస్థ (WEDO) వ్యవస్థాపక బోర్డు సభ్యురాలు [18] [19] .

భారతీయ సామాజిక-పర్యావరణ ఆందోళనలు, అంతరదృష్టికి సంబంధించి 2010 లో సిడ్నీ శాంతి బహుమతి పొందిన సందర్భంగా ఆమె చేసిన ఉపన్యాసం ఆధారంగా "మేకింగ్ పీస్ విత్ ది ఎర్త్" అనే పుస్తకాన్ని శివ ప్రచురించింది. ఈ పుస్తకం జీవవైవిధ్యం, సమాజాలు, ప్రకృతి మధ్య సంబంధాన్ని చర్చిస్తుంది. [20] డేవిడ్ రైట్ ఈ పుస్తక సమీక్షలో రాశాడు. ఈ సమీక్షలో అతను "గ్రామం ఒక చిహ్నంగా , అన్ని దేశాలలో 'స్థానికులకు' దాదాపు ఒక రూపకంగ మారుతుంది". అని రాసాడు. [20] [21]

ఇంటర్నేషనల్ ఫోరం ఆన్ గ్లోబలైజేషన్, ఉమెన్స్ ఎన్విరాన్మెంట్ & డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్, థర్డ్ వరల్డ్ నెట్‌వర్క్‌తో సహా భారతదేశం, విదేశాలలో ఉన్న ప్రభుత్వాలతో పాటు ప్రభుత్వేతర సంస్థలలో కూడా శివ సలహాదారుగా పనిచేసింది. ఇటలీలోని టుస్కానీ రీజియన్ ఏర్పాటు చేసిన ఆహార భవిష్యత్తుపై కమిషన్‌కు శివ అధ్యక్షత వహించింది. ఆమె స్పెయిన్ మాజీ ప్రధాని జపాటెరోకు సలహాలనిచ్చే సైంటిఫిక్ కమిటీలో సభ్యురాలుగా కూడా ఉంది. WTO కి వ్యతిరేకంగా భారత ప్రజల ఉద్యమం స్టీరింగ్ కమిటీలో ఆమె సభ్యురాలు. ఆమె వరల్డ్ ఫ్యూచర్ కౌన్సిల్ కౌన్సిలర్ గా కూడా తన సేవలనందించింది. సేంద్రియ వ్యవసాయంపై భారత ప్రభుత్వ కమిటీలలో ఆమె పనిచేస్తుంది. ఆమె 2007 లో స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ ఆఫ్ విజన్స్ ప్రాజెక్టులో పాల్గొంది. [22]

ఆచరణతత్త్వం[మార్చు]

ఉత్పాదకత, పోషణ, రైతు ఆదాయాలు పెంచడానికి వ్యవసాయంలో జీవవైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ఆమె కృషి చేసింది. ఈ కృషికి గాను ఆమెను 2003 లో టైమ్ మ్యాగజైన్ 'ఎన్విరాన్మెంటల్ హీరో' గా గుర్తించింది. [23] 1984 లో పంజాబ్‌లో హింస, యూనియన్ కార్బైడ్ పురుగుమందుల తయారీ కర్మాగారం నుండి గ్యాస్ లీక్ కావడం వల్ల జరిగిన భోపాల్ విపత్తు లలో ఆమె ఉద్యమించింది. తరువాత ఆమె ఉద్యమం వ్యవసాయ రంగంలో ప్రారంభమైంది. యుఎన్ విశ్వవిద్యాలయం కోసం ఆమె చేసిన అధ్యయనాలు ది వయొలెన్స్ ఆఫ్ ది గ్రీన్ రివల్యూషన్ పుస్తకాన్ని ప్రచురించడానికి దారితీశాయి. [24] [25] [26]

హరిత విప్లవం ద్వారా వ్యవసాయం ప్రోత్సహించినందున, విత్తన-రసాయన ప్యాకేజీ సారవంతమైన మట్టిని క్షీణింపజేసి, జీవన పర్యావరణ వ్యవస్థలను నాశనం చేసిందని డేవిడ్ బార్సామియన్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఆమె వాదించింది. [27] ఈ రోజు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1400 కి పైగా పురుగుమందులు ఆహార వ్యవస్థలోకి ప్రవేశించవచ్చని ఆరోపించిన సమాచారాన్ని ఆమె తన రచనలో పేర్కొంది. [28]

విత్తన స్వేచ్ఛ[మార్చు]

విత్తన స్వేచ్ఛ లేదా విత్తనాలపై కార్పొరేట్ పేటెంట్లను తిరస్కరించడం అనే ఆలోచనకు ఆమె మద్దతునిచ్చింది. WTO 1994 ట్రేడ్ సంబంధిత మేధో సంపత్తి హక్కుల (TRIPS) ఒప్పందం అమలుకు వ్యతిరేకంగా ఆమె ప్రచారం చేసింది. ఈ ఒప్పందం జీవిత రూపాలను చేర్చడానికి పేటెంట్ల పరిధిని విస్తృతం చేస్తుంది. ఈ ఒప్పందం కార్పొరేట్ రంగంతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉందని, జీవితంపై మరింత పేటెంట్లకు తలుపులు తెరిచిందని ఆమె విమర్శించింది. [29] ఆమె జీవిత పేటెంట్‌ను 'బయోపైరసీ' అని పిలిచింది. బాస్మతి వంటి అనేక దేశీయ మొక్కల పేటెంట్లకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. [30] 2005 లో, ఆమె యు.ఎస్. డిపర్ట్‌మెండు ఆఫ్ అగ్రికల్చర్, డబ్ల్యూ.ఆర్.గ్రేస్ కార్పొరేషన్ చేత వేప బయో పైరసీకి వ్యతిరేకంగా యూరోపియన్ పేటెంట్ కార్యాలయంలో 10 సంవత్సరాల పోరాటంలో గెలిచిన మూడు సంస్థలలో ఆమె ఒకతె. [31] 1998 లో, ఆమె సంస్థ నవధాన్య, US కార్పొరేషన్ రైస్‌టెక్ Inc చేత బాస్మతి బియ్యం బయోపైరసీకి వ్యతిరేకంగా ఒక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. 2001 లో, ఇంటెన్సివ్ ప్రచారం తరువాత, పేటెంట్‌కు తన వాదనలను రైస్‌టెక్ కోల్పోయింది.

గోల్డెన్ రైస్[మార్చు]

విటమిన్ ఎ పూర్వగామి అయిన బీటా కెరోటిన్‌ను బయోసింథసైజ్ చేయడానికి జన్యుపరంగా రూపొందించిన బియ్యం జాతి గోల్డెన్ రైస్ ను ఆమె తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాఠశాలలో చేరే వయస్సు కన్నా తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలలో మూడవ వంతు పిల్లలు అనుభవిస్తున్న విటమిన్ ఎ లోపాన్ని తగ్గించడంలో ఇది సహాయపడుతుంది. [32] గోల్డెన్‌ రైస్ ఇతర బియ్యం వలె చౌకగా ఉందని అడ్రియన్ డుబాక్ తెలిపాడు. విటమిన్ ఎ లోపం అంధత్వానికి గొప్ప కారణమని, ప్రపంచ ప్రీస్కూల్ పిల్లల 28% మరణాలకు కారణమని అడ్రియన్ డుబాక్ చెప్పాడు. [33] బెంగాల్ మహిళలు 150 ఆకుకూరలు పెంచి తినవచ్చని శివ పేర్కొంది. [34] పర్యావరణ సలహాదారు పాట్రిక్ మూర్ ఈ 250 మిలియన్ల మంది పిల్లలలో ఎక్కువ మంది రోజుకు ఒక గిన్నె బియ్యం కంటే ఎక్కువ తినకూడదని సూచించాడు. [35]
ఆమె "గోల్డెన్ రైస్ బూటకము" అని పిలుపునిచ్చింది. ఆ వివరణలో ఆమె గోల్డెన్ రైస్ ప్రయోజనకరమైన దానికంటే ఎక్కువ హానికరం అని పేర్కొంది: "దురదృష్టవశాత్తు, విటమిన్ ఎ బియ్యం ఒక బూటకపుది, జన్యు ఇంజనీరింగ్‌కు మరింత వివాదం తెస్తుంది. పరీక్షించని, నిరూపించబడని, అనవసరమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ప్రోత్సహించడంలో సైన్స్ స్థానంలో ఉంది. ఇది ఆకలి, పోషకాహార లోపం సృష్టించడానికి ఒక రెసిపీ. " [36]"గోల్డెన్ రైస్ ప్రతిపక్షం ఆర్థిక శక్తి" అనే 2013 నివేదికలో, మ్యూనిచ్ విశ్వవిద్యాలయం, బర్కిలీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి వెస్లెర్, జిల్బెర్మాన్ అనే ఇద్దరు ఆర్థికవేత్తలు వరుసగా భారతదేశంలో గోల్డెన్ రైస్ లేకపోవడం మునుపటి 10 సంవత్సరాలలో 1.4 మిలియన్లకు పైగా ప్రాణనష్టం జరిగిందని లెక్కించారు. [37]

GM, భారతదేశం, ఆత్మహత్యలు[మార్చు]

శివ ప్రకారం, "భారతదేశంలో విత్తనాల ధరలు పెరగడం వల్ల చాలా మంది రైతులు అప్పుల్లో కూరుకుపోయి ఆత్మహత్యకు దిగారు". విత్తన గుత్తాధిపత్యాల సృష్టి, ప్రత్యామ్నాయాల నాశనం, రాయల్టీల రూపంలో అధిక లాభాల సేకరణ, ఏకవర్ణ సంస్కృతుల పెరుగుతున్న దుర్బలత్వాలు రైతుల అప్పులు, ఆత్మహత్యలు, వ్యవసాయ బాధలకు కారణాలవుతున్నాయి. భారత ప్రభుత్వం నుండి వచ్చిన సమాచారం ప్రకారం, ఉత్పాదకాల కొనుగోలు కారణంగా దాదాపు 75 శాతం గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అప్పులకు కారణమవుతున్నారు. GMO కార్పొరేషన్ లాభాలు పెరిగేకొద్దీ రైతుల అప్పు పెరుగుతుందని శివ పేర్కొంది. ఆమె చెప్పిన ప్రకారం, ఈ దైహిక కోణంలోనే GM విత్తనాలు ఆత్మహత్యకు కారణభూతమైనవి.

ఇంటర్నేషనల్ ఫుడ్ పాలసీ రీసెర్చ్ ఇనిస్టిట్యూట్ (IFPRI) రెండుసార్లు అకాడెమిక్ ఆర్టికల్స్, ప్రభుత్వ డేటాను విశ్లేషించింది. రైతు ఆత్మహత్య "పునరుత్థానం" పై ఎటువంటి ఆధారాలు లేవని తేల్చింది.[38][39]

ఈ వాదనలకు ఆమె బదులిచ్చింది. ఆమె విమర్శకులు ఈ సమస్యను GM ప్రత్తికి తగ్గించారని, విత్తన గుత్తాధిపత్యాల సమస్యను విస్మరించారని , ఆత్మహత్య గణాంకాలు నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ క్రైమ్ రికార్డుల ప్రభుత్వ గణాంకాల నుండి వచ్చాయని తెలిపింది.[40]

భారతీయ వ్యవసాయం నవీన సరళీకరణను సవాలు చేయడం ద్వారా, శివ మోన్సాంటో, కార్గిల్ వంటి బహుళజాతి సంస్థలను వ్యతిరేకించింది. ఆమె రాసిన పుస్తకం "కార్గిల్ అండ్ ద కార్పొరేట్ హైజాక్ అఫ్ ఇండియాస్ ఫుడ్ అగ్రికల్చర్" లో ఆమె అమెరికా, భారత ప్రభుత్వాల చర్యలను పరిశీలించింది. వీరు విధాన మార్పులకు అధికారమిచ్చారు. ఇది భారతదేశాన్ని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గోధుమ దిగుమతిదారుగా మార్చడానికి దారితీసింది. ఇది ఇప్పటికే రెండవ అతిపెద్ద గోధుమ ఉత్పత్తిదారుగా నిలిచింది. ఇది దేశం చాలా అవసరాలను సంతృప్తిపరిచింది.

ప్రభుత్వ, పరిశ్రమలలో ఆహార-విధాన వికేంద్రీకరణ పద్దతులను కూడా ఆమె వివరించింది. భారతీయ రైతులు భారీగా బయో టెక్నాలజీలను అవలంబించిన చోట వాగ్దానం చేయబడిన ఆహార భద్రత, పోషక అవసరాలను సాధించకుండా కేంద్రీకరణ పెద్ద బహుళజాతి సంస్థలకు అసమానంగా ప్రయోజనం చేకూర్చిందని చెప్పారు. భారతీయ రైతులు భారీగా బయో టెక్నాలజీలను స్వీకరించారని, వాగ్దానం చేసిన ఆహార భద్రత, పోషక అవసరాలను సాధించకుండా కేంద్రీకరణ చేయబడ్డ పెద్ద బహుళజాతి సంస్థలకు అసమానంగా ప్రయోజనం చేకూర్చిందని ఆమె చెప్పింది. ప్రపంచీకరణలో, వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూ సాగు యొక్క భాగాలు ఆహారేతర, ప్రధానమైన పంట కాని వ్యవసాయ ఉత్పత్తికి మారుతాయి; లాభాల తేడా పెరిగే మార్కెట్లకు ఆహార ఎగుమతికి ప్రాప్యత పెరుగుతుంది. ఇది జాతీయ దిగుమతి ఆర్థిక వ్యవస్థల పైన పేర్కొన్న పునర్నిర్మాణానికి దారితీస్తుంది.[41]

ప్రచురణలు[మార్చు]

  • 1981, సోషల్ ఎకనామిక్ అండ్ సోషల్ ఫారెస్ట్రీ ఎకలాజికల్ ఇంపాక్ట్ కోలార్, వందన శివ, HC శరత్చంద్ర, J. బయోపధ్యాయ్, మేనేజ్మెంట్ బెంగుళూర్ ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్
  • 1986, చిప్కో : అటవీ సంక్షోభానికి భారతదేశ నాగరిక ప్రతిస్పందన, జె. బందోపాధ్యాయ, వందన శివ, ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ . పబ్. INTACH ద్వారా
  • 1987, ది చిప్కో మూవ్మెంట్ ఎగైనెస్ట్ లైమ్స్టోన్ క్వారీయింగ్ ఇన్ డూన్ వ్యాలీ, జె. బందోపాధ్యాయ, వందన శివ, లోకాయన్ బులెటిన్, 5: 3, 1987, పేజీలు.   19–25 ఆన్‌లైన్
  • 1988, స్టేయింగ్ అలైవ్: ఉమెన్, ఎకాలజీ అండ్ సర్వైవల్ ఇన్ ఇండియా, జెడ్ ప్రెస్, న్యూఢిల్లీ,  
  • 1989, ది హింస ఆఫ్ ది గ్రీన్ రివల్యూషన్ : పంజాబ్‌లో పర్యావరణ క్షీణత, రాజకీయ సంఘర్షణ, నటరాజ్ పబ్లిషర్స్, న్యూఢిల్లీ,   హెచ్‌బి,   పిబి
  • 1991, ఎకాలజీ అండ్ ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ సర్వైవల్: కాన్ఫ్లిక్ట్స్ ఓవర్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ ఇన్ ఇండియా, సేజ్ పబ్లికేషన్స్, థౌజండ్ ఓక్స్, కాలిఫోర్నియా,  
  • 1992, బయోడైవర్శిటీ: సోషల్ అండ్ ఎకోలాజికల్ పెర్స్పెక్టివ్స్ (ఎడిటర్); జెడ్ ప్రెస్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్
  • 1993, ఉమెన్, ఎకాలజీ అండ్ హెల్త్: రీబిల్డింగ్ కనెక్షన్లు (ఎడిటర్), డాగ్ హమ్మర్స్క్‌జోల్డ్ ఫౌండేషన్ అండ్ కాళి ఫర్ ఉమెన్, న్యూఢిల్లీ
  • 1993, మోనోకల్చర్స్ ఆఫ్ ది మైండ్: బయోడైవర్శిటీ, బయోటెక్నాలజీ అండ్ అగ్రికల్చర్, జెడ్ ప్రెస్, న్యూఢిల్లీ
  • 1993, ఎకోఫెమినిజం, మరియా మిస్, వందన శివ, ఫెర్న్‌వుడ్ పబ్లికేషన్స్, హాలిఫాక్స్, నోవా స్కోటియా, కెనడా,  
  • 1994, క్లోజ్ టు హోమ్: ఉమెన్ రీకనెక్ట్ ఎకాలజీ, హెల్త్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ వరల్డ్‌వైడ్, ఎర్త్‌స్కాన్, లండన్,  
  • 1995, బయోపాలిటిక్స్ (ఇంగున్ మోసర్‌తో), జెడ్ బుక్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్
  • 1997, బయోపిరసీ: ది ప్లండర్ ఆఫ్ నేచర్ అండ్ నాలెడ్జ్, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్ మసాచుసెట్స్, I.  
  • 2000, స్టోలెన్ హార్వెస్ట్: ది హైజాకింగ్ ఆఫ్ ది గ్లోబల్ ఫుడ్ సప్లై, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్ మసాచుసెట్స్,  
  • 2000, టుమారోస్ బయోడైవర్శిటీ, థేమ్స్ అండ్ హడ్సన్, లండన్,  
  • 2001, పేటెంట్లు, మిత్స్ అండ్ రియాలిటీ, పెంగ్విన్ ఇండియా
  • 2002, వాటర్ వార్స్; ప్రైవేటీకరణ, కాలుష్యం, లాభం, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్ మసాచుసెట్స్
  • 2005, ఇండియా డివైడెడ్, సెవెన్ స్టోరీస్ ప్రెస్,
  • 2005, గ్లోబలైజేషన్స్ న్యూ వార్స్: సీడ్, వాటర్ అండ్ లైఫ్ ఫారమ్స్, ఉమెన్ అన్‌లిమిటెడ్, న్యూఢిల్లీ,  
  • 2005, ఎర్త్ డెమోక్రసీ; జస్టిస్, సస్టైనబిలిటీ అండ్ పీస్, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్,  
  • 2007, మానిఫెస్టోస్ ఆన్ ది ఫ్యూచర్ ఆఫ్ ఫుడ్ అండ్ సీడ్, ఎడిటర్, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్  
  • 2007, డెమోక్రటైజింగ్ బయాలజీ: రీఇన్వెంటింగ్ బయాలజీ ఫ్రమ్ ఎ ఫెమినిస్ట్, ఎకోలాజికల్ అండ్ థర్డ్ వరల్డ్ పెర్స్పెక్టివ్, రచయిత, పారాడిగ్మ్ పబ్లిషర్స్  
  • 2007, కార్గిల్ అండ్ ది కార్పొరేట్ హైజాక్ ఆఫ్ ఇండియాస్ ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్, నవదన్య / RFSTE, న్యూఢిల్లీ
  • 2008, సాయిల్ నాట్ ఆయిల్, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్  
  • 2010, స్టేయింగ్ అలైవ్, సౌత్ ఎండ్ ప్రెస్  
  • 2011, బయోపిరసీ: ది ప్లండర్ ఆఫ్ నేచర్ & నాలెడ్జ్, నటరాజ్ పబ్లిషర్స్,  
  • 2011, మోనోకల్చర్స్ ఆఫ్ ది మైండ్: పెర్స్పెక్టివ్స్ ఆన్ బయోడైవర్శిటీ, నటరాజ్ పబ్లిషర్స్,  
  • 2013, మేకింగ్ పీస్ విత్ ది ఎర్త్ ప్లూటో ప్రెస్  
  • 2019, Vandana Shiva (2019). "Foreword". In Extinction Rebellion (ed.). This Is Not a Drill: An Extinction Rebellion Handbook. Penguin Books. pp. 5–8. ISBN 9780141991443.

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Sustaining Life". Saving Species. 23 December 2011. BBC Radio 4. http://www.bbc.co.uk/programmes/b018ft1c. Retrieved 18 January 2014. 
  2. Who's Who of Women and the Environment – Vandana Shiva. United Nations Environment Programme (UNEP). Last visited 2012.
  3. Vandana Shiva's Publications. URL accessed on 24 February 2011.
  4. Chattergee, D.K. (2011). Encyclopedia of Global Justice, A-I Vol. 1. ISBN 9781402091599. Retrieved 22 October 2014.
  5. Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified
  6. International Organization for a Participatory Society – Interim Committee Retrieved 25 September 2012
  7. Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified
  8. Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified
  9. Joy Palmer, David Cooper, Peter Blaze Corcoran: Fifty Key Thinkers on the Environment. Routledge, 2002, ISBN 9781134756247, p. 313
  10. 10.0 10.1 Benjamin F. Shearer, Barbara S. Shearer: Notable Women in the Physical Sciences: A Biographical Dictionary. Greenwood Press, 1997, p. 364
  11. (Thesis). Missing or empty |title= (help)
  12. Vandana Shiva's Crusade Against Genetically Modified Crops - The New Yorker. (25 August 2014). URL accessed on 20 January 2015.
  13. Hidden variables and locality in quantum theory / by Vandana Shiva. (18 July 2008). URL accessed on 22 September 2012.
  14. Joy Palmer, David Cooper, Peter Blaze Corcoran: Fifty Key Thinkers on the Environment. Routledge, 2002, ISBN 9781134756247, p. 313
  15. Error on call to మూస:cite web: Parameters url and title must be specified
  16. "Navdanya Indian agricultural project". Encyclopædia Britannica. Retrieved 29 October 2015. More than one of |encyclopedia= and |encyclopedia= specified (help)
  17. "Vandana Shiva". Schumacher College (in ఆంగ్లం). 25 July 2014. Retrieved 10 April 2018.
  18. About Dr Vandana Shiva - University of Portsmouth.
  19. BIOGRAPHY of Vandana Shiva.
  20. 20.0 20.1 Wright, David (December 2014). "Making Peace With the Earth". Australian Journal of Environmental Education. 30 (2): 274–275. doi:10.1017/aee.2015.4.
  21. Shiva, Vandana (2014). Making Peace with the Earth: Beyond Resource, Land and Food Wars. North Melbourne: Spinifex Press. pp. 274–275. ISBN 9781742198385.
  22. Vandana Shiva: Environmental Activist. Manthan Samvaad: (n.d.). URL accessed on 3 June 2014.
  23. Dr. Vandana Shiva - EcoWatch
  24. Fight Droughts with Science: Better crops could ease India's monsoon worries, HENRY I. MILLER, Stanford University's Hoover Institution, The Wall Street Journal, 12 August 2009.
  25. The Father Of The 'Green Revolution'. University of Minnesota: (25 February 2008).
  26. Father of the Green Revolution - He Helped Feed the World! ja "Determining the Number Norman Borlaug - The Green Revolution", ScienceHeroes.com Tohtori Amy R. Piercen mukaan useimmat lukuisista arvioista yli miljardista ihmishengestä perustuvat ennustettuihin nälänhätiin, jotka jäivät toteutumatta, ja ovat epävarmoja. Piercen mukaan silti vaikutus kuolleisuuteen oli todella näin suuri, koska ravitsemus vaikuttaa niin voimakkaasti lapsikuolleisuuteen ja elinikään.
  27. India Together: Monocultures of the mind: Write the editors - 01 April 2003. Indiatogether.org. URL accessed on 20 January 2015.
  28. To Spray or Not to Spray: Pesticides, Banana Exports, and Food Safety. Elibrary.worldbank.org\accessdate=20 January 2015.
  29. Interview with Vandana Shiva - The Role of Patents in the Rise of Globalization / Global Eyes / In Motion Magazine. Inmotionmagazine.com.
  30. Schell, Eileen (January 2012). The Megarhetorics of Global Development. University of Pittsburgh Press. p. 170. ISBN 9780822961727. Archived from the original on 2015-09-17. Retrieved 2020-04-01.
  31. "BBC NEWS - Science/Nature - India wins landmark patent battle". News.bbc.co.uk. 9 March 2005. Retrieved 20 January 2015.
  32. Global prevalence of vitamin A deficiency in populations at risk 1995–2005, WHO Global Database on Vitamin A Deficiency. Geneva, World Health Organization, 2009.
  33. No, Zac Goldsmith, golden rice is not 'evil GM'. It saves people's lives, Adrian Dubock, The Guardian, 4 November 2013.
  34. Can Biotechnology Help Fight World Hunger?, CONGRESSIONAL HUNGER CENTER BIOTECH BRIEFING. Washington D.C., Capital Hill, 2012.
  35. By opposing Golden Rice, Greenpeace defies its own values – and harms children, The Globe and Mail, 15 October 2013.
  36. THE "GOLDEN RICE" HOAX -When Public Relations replaces Science. Online.sfsu.edu: (29 June 2000). URL accessed on 26 August 2013.
  37. Wesseler, J.; Zilberman, D. (2014). "The economic power of the Golden Rice opposition". Environment and Development Economics. 19 (1): 1. doi:10.1017/S1355770X1300065X.
  38. Bt Cotton and farmer suicides in India: Reviewing the evidence, International Food Policy Research Institute (IFPRI), 2008. Abstract, page 27 and Figure 11.
  39. Jon Entine; Cami Ryan (29 January 2014). "Vandana Shiva, Anti-GMO Celebrity: 'Eco Goddess' Or Dangerous Fabulist?". Forbes.
  40. "Seed Monopolies, GMOs And Farmers Suicides In India By Dr Vandana Shiva". Countercurrents.org. Retrieved 20 January 2015.
  41. Vandana, Shiva (2007). Cargill and the Corporate Hijack of Indias Food & Agriculture. New Delhi: Navdanya/RFSTE.

బాహ్య లంకెలు[మార్చు]

Wikiquote-logo-en.svg
వికీవ్యాఖ్యలో ఈ విషయానికి సంబంధించిన వ్యాఖ్యలు చూడండి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వందన_శివ&oldid=2988717" నుండి వెలికితీశారు