భూఖండ చలనము

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Antonio Snider-Pellegrini's Illustration of the closed and opened Atlantic Ocean (1858).

భూఖండ చలనము అనగా సముద్ర ఉపరితలము పైన ఉన్న ఖండాల యొక్క పరస్పర కదలిక.[1] అసలు భూఖండాలు కదలి ఉండవచ్చని మొట్టమొదట ఆలోచన వ్యక్తం చేసింది 1596లో అబ్రహం ఓర్టీలియస్ అన్న శాస్త్రవేత్త . ఈ కోన్సెప్ట్ ని సోంతంగా మరియూ పూర్త్రిగా వ్రుధ్ధి చేసింది 1912లో ఏల్ఫ్రెడ్ వేగెనెర్ అన్న వ్యక్తి . ఈ భూ ఖండ కదలికల సిధ్ధాంతాన్ని తరువాత ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ అన్న మరొక సిధ్ధాంతం భర్తీ చేసింది . ఈ కొత్త సిధ్ధాంతం పాత దాని మీద ఆధార పడి ఉంటుంది కాని ప్రకృతి యొక్క ఈ ప్రవర్తనని దాని కన్నా బాగా సూచిస్తుంది .

చరిత్ర[మార్చు]

అట్లాంటిక్ మహాసముద్రమునకు రెండు వైపుల ఉన్న భూఖండాలు ఒక దాని పక్కన ఒకటి సరిగ్గా పట్టాయని మొట్టమదట ఆబ్రహం ఓర్తెలియుస్ (ఓర్తెలియుస్ 1596)[2], థెయొడొర్ ఖ్రిస్టొఫ్ లిలియెంథల్ (1756)[3], ఎలెగ్సాండర్ వొన్ హంబొల్ద్ట్ (1801 అంద్ 1845)[3], ఆంటోనియొ శ్నిడెర్-ఫెల్లెగ్రిని (శ్నైడెర్-ఫెల్లెగ్రిని 1858) మొదలైన శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్నరు.[4] వీటిలో అతి ముఖ్యంగా ఆఫ్రికా మరియు సౌథ్ అమెరికా ప్రాముఖ్యంగా కనిపిస్తాయి . 1889 లో రాస్తూ ఆల్ఫ్రెడ్ వెల్లేస్ రుస్సెల్ ఇలా అన్నారు : ఆఖరికి జియొలొజిస్ట్స్ కూడా ఏమనుకునేవారంటే ఈ భూమి ఉపరితలం మీద ఉన్న అన్ని గొప్ప లక్షణాలు కూడా మారుతూ ఉంటాయి . అందువల్ల మనకి తెలిసిన కాలంలో అన్ని సముద్రాలూ , ఖండాలూ కూడా ఒక దానితో ఒకటి అనేక మార్లు, మళ్ళి మళ్ళి స్థానాలు మార్చుకునుంటాయి .

ఇదే కాకుండా ఈ విషయం మీద మొట్ట మొదట సందేహం పడింది 1849 లో జేంస్ డి డానా అనే శాస్త్రవేత్త . 1863 లో " మన్యువల్ ఆఫ్ జెయోలొజి " అన్న పేరుగల పుస్తకంలో డానా ఇలా అన్నారు " ఇప్పుడు ఉన్న భూ ఖండాలూ , సముద్రాలూ వాటి రుపాలను చాలా పురాతన కాలంలోనే ఏర్పరచుకున్నాయి . ఈ విషయం నోర్థ్ అమెరికా యొక్క విస్తరణ మరియు స్థానం లో నిరూపణ అయినట్టు చెప్పవచ్చు . సిల్యూరియన్లో ఉన్న సముద్ర భూతలమే దీనికి సాక్ష్యం . అందువల్ల ఈ విషయం మిగతా ఖండాలకి కూడా వర్తిస్తుందని చెపవచ్చు " ఈయన సిధ్ధాంతం అమెరికా లో చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది . దీనినే పెర్మినెన్స్ థెయొరి అంటారు .

వెజీనెర్ మరియు ఆయన ముందు వాళ్ళు[మార్చు]

Alfred Wegener

భూఖండాలు అన్ని ఒక సమయంలో ఒకే ఖండం కింద ఉండేవని , తరవాత అవి ఒక దాని నించి ఒకతి విడిపోయి ఇప్పుడు ఉన్న 7 ఖండాలుగా ఏర్పడ్డాయి అన్న విషయాన్ని మొట్టమొదట జెర్మన్ జియొలొజికల్ సొసైటి కి ఏల్ఫ్రెడ్ వెజీనెర్ అన్న శాస్త్రవేత్త 6 జనవరి , 1912 లో చెప్పారు.<[5] ఈయన చెప్పిన సిధ్ధాంతం ఆయన పోర్వికులు చెప్పిన విషయం కన్నా ఇంకా పూర్ణంగా ఉంది . ఇదే విషయం గురించి ప్రస్తావించిన ఆయన యొక్క వివిధ పూర్వికుల్ని ఆయన ఈ సందర్భంగా తలచుకున్నారు[6][7] . ఎడువార్డ్ సువెస్స్ 1858 లో అతిపెద్ద భూఖండం గోండ్వానా గురించి మరియు 1893 లో టెథిస్ ఒషున్ గురించి చెప్పరు . జోన్ పెర్రి అన్న శాస్త్రవేత్త 1895 లో భూమి యొక్క అంతర్భాగం జల పదార్థం అని అప్పట్లో ఉన్న కెల్విన్ సిధ్ధాంతాన్ని ధిక్కరిస్తూ రాసారు .

ఇదే సమయంలో ఇంకో రొబెర్టొ మాంటోవాని అనే శాస్త్రవేత్త, దక్షిణ భాగంలో ఉన్న భూ ఖండాలు ఒకేలా ఉండడం చూసి ఇవి అన్ని ఒక సారి ఎప్పుడో ఒకే పెద్ద ఖండానికి భాగాలు అయ్యి ఉండచ్చు అని ప్రస్తావించారు . ఆయన ఈ ఖండానికి పేరు పేంజే అని పెట్టారు . ఇప్పుడు వెజీనెర్ అతని చేసుకున్న భూ పటాలని మరియు మాంటోవాని యొక్క దక్షిణ భూ పటాలని పోల్చి విస్త్రుత భూ సిధ్ధాంతాన్ని ప్రస్తావించారు . ఇది వోల్కేనిక్ ఇరుప్షున్స్ మరియు థెర్మల్ ఎక్ష్పేన్షున్ సిధ్ధాంతాల మీద ఆధార పడి ఉంటుంది . విస్త్రుతం లేని భూ ఖండ చలన సిధ్ధాంతాన్ని మట్టమొదట చెప్పింది 1908 లో ఫ్రేంక్ టెయిలర్ ఆయన ప్రకారం లూనార్ గ్రేవిటి వల్ల భూ ఖండాలు ఎక్వేటర్ కేసి ఆకర్షింప బడతాయి. ఇలా ఖండాల యొక్క దక్షిణ భాగాలలో హిమాలయాలు మరియు ఏల్ప్స్ ఏర్పడ్డాయి . వెజీనెర్ ప్రకారం అప్పటిలో ఉన్న అన్ని సిధ్ధాంతాల లోకి పూర్తిగా అవ్వకపోయిన టెయిలర్ సిధ్ధంతం అతని సిధ్ధాంతానికి అతి చేరువులో ఉందని అన్నారు .

భూ ఖండ చలనము అన్న పదాన్ని మొట్టమొదట వాడింది వెజీనెర్ . మరియు మొట్టమొదట ఒఫ్ఫిషియల్ గా దీని గురించి ప్రస్తావించింది కూడా అతనే . దీని గురించి ఆయన ఎన్నో ఆధారాలు చూపించినా ఇది జరగడానికి కారణం గురించి ఆయన ప్రస్తావించ లేక పోయారు . ఆయన దీనికి కారణం బహుస సెంట్రి ఫ్యూగల్ ఫోర్స్ అయ్యి ఉంటుందని అన్నారు కాని లెక్కలు వేసి చూస్తె ఈ కదలికకు ఆ ఫోర్స్ సరిపోదని తేలింది[8][9][10] .

భూ కదలికకి ఆధారాలు[మార్చు]

టెక్టోనిక్ ప్లేట్ల మీద ఉన్న ఖoడాల యొక్క కదలికలకి ఇప్పుడు మన దెగ్గిర చాలానే ఆధారాలు ఉన్నాయి . వివిధ ఖండాల యొక్క సముద్ర తీరాల లోని ఒకే జంతువు మరియు మొక్కల ఫోస్సిల్స్ దొరికాయి . దీని బట్టి మనం ఈ ఖండాలు ఒక సమయాన ఒకే పెద్ద ఖండానికి భాగాలని చెప్ప వచ్చు .

ఉదాహరణ 1

బ్రెసిల్ లోనూ మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా లోనూ ఒకే క్రొక్రొడైల్ యొక్క ఫొస్సిల్ దొరకడం

ఉదాహరణ 2

సౌథ్ అమెరికా, అంటార్క్టికా మరియు ఆఫ్రికా లో ఒకే ఫొస్సిల్ దొరకడం .

ఉదాహరణ 3

సౌథ్ అమేరికా మరియు ఆఫ్రికా లో ఒకే అర్థ్ వోర్మ్ ఫోస్సిల్లు దొరకడం

సౌథ్ అమెరికా మరియు ఆఫ్రికా ఖండాల యొక్క ఎదురెదురు వైపులు కోంప్లిమెంట్రి గా ఉంటాయి కాని ఇది అనుకోకుండా అయ్యింది మాత్రమే . కొన్ని మిల్లీన్ల ఎళ్ళ తరవాత స్లేబ్ పుల్ల్ మరియు రిడ్జ్ పుష్ మొదలైన టెక్ట్నొఫిసికల్ ఫోర్స్లు ఈ రెండు ఖండాలని ఇంకా దూరంగా చేసి వాటిని తిప్పుతాయి . ఈ అనుకోని తప్పు వేజ్ఞెర్ ని ఈ కోంటినెంటల్ డ్రిఫ్ట్ సిధ్ధాంతాన్ని ప్రవేస పెట్టడానికి కారణం అయ్యింది . కాని ఆయన బ్రతికి ఉండగా మాత్రం ఈ సిధ్ధాంతాన్ని అందరూ ఒప్పుకోవలేదు . ఫెర్మొ-ఛర్బొనిఫెరౌస్ గ్లేషీల్ సెడిమెంట్స్ యొక్క సౌథ్ అమెరికా , ఆఫ్రికా ,ఆఫ్రికా , మడగాస్కర్, అంటార్క్టిక , అరెబియ మరియు ఔస్ట్రేలియా ఖండాలలో అతి పెద్ద విస్త్రుతి ఈ సిధ్ధాంతానికి అతి ముఖ్య ఆధారం . గ్లేసియర్ల యొక్క విస్త్రుతి ఒక అతి పెద్ద గోండ్వానా ఉండేదనటానికి ఆధారం . ఈ పెద్ద ఖండం ఈ సిధ్ధాంతానికి ఆధారం . ఈ సిధ్ధాంతం ప్రకారం ఈ మంచు గడ్డలు ఈక్వేటర్ నించి పోళ్స్ వైపుగా వళ్ళాలి . ఇప్పుడు మన భూమి అదే విధంగా ఉంది . దీని వల్ల మనం ఈ సిధ్ధాంతం సరైనదే అని చెప్ప వచ్చు . వేజ్ఞెర్ సిధ్ధాంతం యొక్క పరిమితులు మరియు తదుపరి నిర్మూలన : చాలా యేళ్ళ వరకు భూ కదలిక సిధ్ధాంతాన్ని మిగతా శాస్త్రవేత్తలు ఒప్పుకోవలేదు . దీనిలో ముఖ్య ఇబ్బంది దాన్ని కదిలించే ఫోర్స్ ఉండకపోవటం . వేజ్ఞెర్ జియోలొజిస్ట్ అవ్వకపోవటం కూడా దీనికి ఏ విధంగానూ కూడా సహాయ పడలేదు . మిగతా జియోలొజిస్ట్ల నమ్మకం కూడా ఈయన పొందలేకపోయాడు . ఎందుకంటే వాళ్ళ ప్రకారం ఇతని దెగ్గిర సరిపోయేంత ఆధారాలు లేవు కాబట్టి . భూ ఖండాలని మోసే ప్లేట్లు భూ ఉపరితలం మీద కదలవనడానికి ఇప్పుడు సరిపోయేంత ఆధారాలు ఉన్నాయి . మరి భూ కదలికలను ఈ ఫోర్స్లు చేస్తున్నాయి ? ఈ ప్రశ్నలకు ఆయన సమాధానం ఇవ్వలేకపోయాడు . ఏ సమయంలో ఐతే దీనిని అందరూ తప్పు అన్నారో , అప్పుడు బ్రిటిష్ దేశానికి చెందిన ఆర్థుర్ హోంస్ అన్న జెయోలొజిస్ట్ దీనిని ఒప్పుకున్నారు . ఆయన ప్రకారం భూ మేంటిల్ లో ఉన్న కొన్వెక్షున్ సెల్ల్స్ నించి బయటకి వస్తున్న రేడియొ ఏక్టివ్ వేడి వల్ల ఉపరితలం మీద ఉన్న క్రుస్ట్ కదులుతుంది . ఆయన రాశిన పుస్తకం యొక్క ఆఖరి భాగం కూడా ఈ విషయం మీద ఉంటుంది .

1940ల తరువాయి భాగంలో యూనివెర్సిటీకి వెళ్ళిన దేవిడ్ ఏట్టిన్ బొర్రో ఈ సిధ్ధాంతం యొక్క గుర్తింపు గురించి మాట్లాడుతూ ఇలా అన్నారు : నేను ఒక సారి నా లెక్తురర్ ని మాకు భూ కదలికల గురించి ఎందుకు చెప్పట్లేదో అడిగాను . అప్పుడు ఆయన వెక్కిరింతగా నన్ను ఆ కదలికని చేసే ఫోర్స్ ఏంటో చెప్పు అప్పుడు నేను దాని గురించి చెపతాను అన్నారు .ఆ సిధ్ధాంతం కేవలం ఒక కల లాంటిది అన్నది అప్పటి శాస్త్రవేత్తల అభిప్రాయం . 1953, అనగా కేరీ తన ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ సిధ్ధాంతాన్ని ప్రవేస పెట్టిన 5 యెళ్ళ క్రితం భౌతిక శాస్త్రవేత్త స్ఖైడిగ్గెర్ ఈ కింద కారణాల వల్ల భూ కదలిక సిధ్ధాంతాన్ని కొట్టివేసారు :

  1. ఒక తిరుగుతున్న జియోయిడ్ మీద ఉన్న తేలుతున్న భూ పదార్థాలు ఈక్వేటర్ దెగ్గిర జమ అవుతున్నట్టు రుజువు చేయ పడింది, కానీ ఇది ఏ రెండు భూ ఖండాల మధ్య అయినా కేవలం ఒకే ఒక్క పర్వత చైన్ ఏర్పడగలదు . మిగతా పర్వతాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయో ఈ సిధ్ధాంతం చెప్పొదు.
  2. నీటి మీద తేలుతున్న ఎటువంటి భూ ఖండం అయినా సరే ఐసో స్టేటిక్ ఈక్విలిబ్రియుం లో ఉండాలి . అంటే భూ ఆకర్షణ శక్తి మరియు బోయన్సీ శక్తి సరితూగాలి . కాని వివిధ ప్రదేసాలలో ఇది జరగట్లేదు .
  3. భూమిలో కొన్ని భాగాలు మాత్రమే పటిష్ట పడ్డాయి కానీ కొన్ని ఇంకా ద్రవ పదార్థ రూపంలోనే ఉండిపోయాయి . దీనికి కారణం అప్పుడు ఉన్న సిధాంతం చెప్పలేక పోయింది .

ఇప్పుడు మనకి తెలిసిందేంటంటె రెండు రకాల క్రుస్ట్లు ఉంటయి : కోంటినెంటల్ క్రస్ట్ మరియు ఓషునిక్ క్రస్ట్ . ఈ రెండు కూడా అతి కిందన ఉన్న మేంటిల్ కన్నా చాలా పైనే ఉంటాయి . ఈ రెండిటిలోనూ కొంటినెంటల్ క్రస్త్ తేలికైనది . ఎందుకంటే దాని కలయిక వేరు . ఓషునిక్ క్రస్ట్లు స్ప్రెడింగ్ సెంటర్ల దెగ్గిర ఉంటాయి . ఇది మరియు సబ్డిక్తిఒన్ ఆ ప్లేట్లను చెల్ల చెదురుగా కదుపుతాయి . దీని వల్ల నిరంతర ఒరొగెని మరియు కొన్ని ప్రదేశాలలో ఐసో స్టేతిక్ ఇంబేలెన్స్ అవుతాయి . ప్లేత్ట్ టెక్టోనిక్స్ సిధ్ధాంతం ఈ విషయాలన్నిటిని భూ కదలిక సిధ్ధాంతం కన్నా బాగా చెపుతుంది .

బైబిలోగ్రఫీ[మార్చు]

నోట్సు
  1. USGS: Historical perspective on plate tectonics, last updated 19 September 2011
  2. Romm, James (February 3, 1994), "A New Forerunner for Continental Drift", Nature 367 (6462): 407–408, Bibcode:1994Natur.367..407R, doi:10.1038/367407a0. 
  3. 3.0 3.1 Schmeling, Harro (2004). "Geodynamik" (Germanలో). University of Frankfurt. 
  4. Brusatte, Stephen, Continents Adrift and Sea-Floors Spreading: The Revolution of Plate Tectonics 
  5. Wegener, Alfred (6 January 1912), "Die Herausbildung der Grossformen der Erdrinde (Kontinente und Ozeane), auf geophysikalischer Grundlage", Petermanns Geographische Mitteilungen 63: 185–195, 253–256, 305–309. 
  6. Wegener, A. (1929/1966), The Origin of Continents and Oceans, Courier Dover Publications, ISBN 0-486-61708-4 
  7. Wegener, A. (1929), Die Entstehung der Kontinente und Ozeane (4 ed.), Braunschweig: Friedrich Vieweg & Sohn Akt. Ges. 
  8. Mantovani, R. (1889), "Les fractures de l’écorce terrestre et la théorie de Laplace", Bull. Soc. Sc. Et Arts Réunion: 41–53 
  9. Mantovani, R. (1909), "L’Antarctide", Je m’instruis. La science pour tous 38: 595–597 
  10. Scalera, G. (2003), "Roberto Mantovani an Italian defender of the continental drift and planetary expansion", in Scalera, G. and Jacob, K.-H., Why expanding Earth? – A book in honour of O.C. Hilgenberg, Rome: Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, పేజీలు. 71–74 
మూలాలు


ఇతర లింకులు[మార్చు]