సోనియా గాంధీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Sonia Gandhi
Gandhisonia05052007.jpg
Chairperson of the United Progressive Alliance
Incumbent
Assumed office
2004
President of Indian National Congress
Incumbent
Assumed office
1998
Member of the Lok Sabha for Rae Bareilly, Uttar Pradesh
Incumbent
Assumed office
2006
In office
2004 – 23 March 2006
Leader of the Opposition
In office
19 March 1998 – 22 May 2004
Succeeded by Lal Krishna Advani
Member of the Lok Sabha for Bellary, Karnataka and Amethi, Uttar Pradesh
In office
1999–2004
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం (1946-12-09) 9 డిసెంబరు 1946 (వయస్సు: 68  సంవత్సరాలు)
Lusiana, Veneto, Italy
రాజకీయ పార్టీ Indian National Congress Flag of the Indian National Congress.svg
భాగస్వామి Rajiv Gandhi (1969-1991)
సంతానం Rahul Gandhi, Priyanka Gandhi
నివాసం 10 Janpath, New Delhi, India
మతం Roman Catholicism
సంతకం సోనియా గాంధీ's signature
As of 19 April, 2009
Source: Sonia Gandhi's unofficial website

సోనియా గాంధీ (హిందీలో सोनिया गांधी; అసలు పేరు ఎడ్విజె ఆంటోనియా అల్బినా మైనో [1] 1946 వ సంవత్సరంలో ఇటలీ దేశంలోని వెనెటో ప్రాంతం లోని లూసియానా గ్రామం లో డిసెంబరు 9వ తేదీ న జన్మించింది). ఇటలీలో జన్మించిన సోనియా భారత జాతీయ కాంగ్రెసు కు అధ్యక్షురాలు మరియు భారత మాజీ ప్రధానమంత్రి, రాజీవ్ గాంధీ యొక్క భార్య. లోక్ సభ లో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెస్సివ్ అలియెన్స్ అధ్యక్షురాలిగా మరియు కాంగ్రెస్ పార్లమెంటరీ పార్టీకి నాయకురాలిగా వ్యవహరిస్తోంది.


ఫోర్బ్స్ పత్రిక ఈమెను భారత రాజకీయాల్లో అత్యంత ప్రాబల్యం గల వ్యక్తిగా, 2004వ సంవత్సరంలో ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిగల స్త్రీగా మూడవ స్థానాన్ని [2] మరియు 2007వ సంవత్సరం 6వ స్థానాన్ని కేటాయించింది. [3] 2007వ సంవత్సరం అత్యంత ప్రభావశీల వ్యక్తులలో మొదటి 100 మంది జాబితాలో టైమ్ పత్రిక ఆమె పేరును చేర్చింది. [4]


ప్రాథమిక జీవితం[మార్చు]

ఇటలీ లోని వెనెటో ప్రాంతంలోని విసెంజా నగరానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న లూసియానా గ్రామంలో స్టెఫానో మరియు పావోలా మైనో దంపతులకు సోనియా జన్మించింది, ఆమె తన బాల్యాన్ని టురిన్ దగ్గర ఒర్బసానో పట్టణంలో క్యాథలిక్ పాఠశాలకు వెళ్తూ సంప్రదాయక రోమన్ క్యాథలిక్ కుటుంబంలో గడిపింది. భవన నిర్మాణ కాంట్రాక్టర్ మరియు మాజీ నియంతృత్వ సైనికుడు అయిన ఆమె తండ్రి 1983వ సంవత్సరంలో మరణించాడు. [5]ఆమె తల్లి మరియు ఇద్దరు సోదరీమణులు ఈనాటికీ ఒర్బసానో పట్టణం సమీపంలో జీవిస్తున్నారు.[6]


1964వ సంవత్సరంలో ఆమె ఆంగ్లం నేర్చుకోవడానికి కేంబ్రిడ్జి నగరంలో ది బెల్ ఎడ్యుకేషనల్ ట్రస్ట్‌ కి వెళ్ళింది. ఆమె కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయం లోని ట్రినిటీ కాలేజీ లో సభ్యుడైన రాజీవ్ గాంధీ ని 1965వ సంవత్సరంలో ఒక గ్రీకు రెస్టారెంటు లో కలిసింది. [7] రాజీవ్ గాంధీని 1968వ సంవత్సరంలో వివాహం చేసుకున్న సోనియా తన అత్త గారు, అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరా గాంధీ ఇంట్లోకి ప్రవేశించింది. [8]


ఆ దంపతులకు ఇద్దరు పిల్లలు జన్మించారు, రాహుల్ గాంధీ (1970వ సంవత్సరంలో జన్మించాడు) మరియు ప్రియాంక గాంధీ (1972వ సంవత్సరంలో జన్మించింది). అత్యంత ప్రాబల్యము గల నెహ్రూ కుటుంబానికి చెందిన సోనియా మరియు రాజీవ్‌లు రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించడానికి తిరస్కరించారు. రాజీవ్ విమాన పైలట్‌గా పనిచేసేవాడు మరియు సోనియా కుటుంబ సంరక్షణ బాధ్యతలు చేపట్టింది. [9] భారత దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితుల కారణంగా 1977వ సంవత్సరంలో ఇందిరా గాంధీ పదవి నుండి తొలగించబడినప్పుడు, రాజీవ్ కుటుంబం కొద్దికాలం పాటు విదేశాలలో స్థిరపడింది.[citation needed] రాజీవ్ తమ్ముడు సంజయ్ గాంధీ 1980వ సంవత్సరం, జూన్ 23వ తేదీన విమాన ప్రమాదంలో ప్రాణాలు కోల్పోవడంతో రాజీవ్ రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించాడు, కానీ సోనియా మాత్రం కుటుంబం సంరక్షణపై దృష్టి సారించి, ప్రజలకు దూరంగా వ్యవహరించేది. [10]

రాజకీయ వృత్తి[మార్చు]

ప్రధానమంత్రి భార్య[మార్చు]

తన అత్త గారి హత్య మరియు భర్త ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నిక కావడంతో సోనియా గాంధీ ప్రజా జీవితం మొదలయ్యింది. ప్రధానమంత్రి భార్యగా, ఆమె అతనితో ఎన్నో రాష్ట్ర పర్యటనలకు హాజరయ్యింది.[citation needed] 1984వ సంవత్సర ఎన్నికల్లో అమేథి పట్టణంలో తన భర్తకు పోటీగా నిలబడిన అతని మరదలు మేనకా గాంధీ కి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం నిర్వహించింది. రాజీవ్ గాంధీ అయిదు సంవత్సరాల పరిపాలన చివరి సమయంలో బోఫోర్స్ కుంభకోణం బయటపడింది. ఈ కుంభకోణంలో హస్తం ఉందని నమ్మే ఒట్టావియో ఖత్రోచి సోనియా గాంధీకి స్నేహితుడు మరియు ప్రధానమంత్రి అధికార గృహంతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాడు. [11]


కాంగ్రెసు అధ్యక్షురాలు[మార్చు]

2000వ సంవత్సరం, అక్టోబర్ 4వ తేదీన భారతదేశ పర్యటనకు విచ్చేసిన రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్‌తో

తన భర్త రాజీవ్ గాంధీ మరణం తరువాత పార్టీ అధ్యక్ష పదవిని ఆమె నిరాకరించడంతో పి వి నరసింహరావు పార్టీ అధ్యక్షుడిగా పదవి చేపట్టి, ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, కాంగ్రెసులో పరిస్థితులు క్షీణించి 1996 సంవత్సర ఎన్నికలలో ఓటమి పాలైంది. మాధవరావు సింధియా, రాజేష్ పైలట్, నారాయణ్ దత్త్ తివారీ, అర్జున్ సింగ్, మమత బెనర్జీ, జి కె మూపనార్, పి. చిదంబరం, జయంతి నటరాజన్ లాంటి సీనియర్ నాయకులు, పార్టీ అధ్యక్షుడు సీతారాం కేసరి వైఖరి పట్ల బహిరంగంగా తిరుగుబాటు చేసి కాంగ్రెస్‌ను ముక్కలుగా చీలుస్తూ పార్టీని వీడారు.


కుంగిపోయిన పార్టీని పునరుద్ధరించేందుకు ఆమె 1997వ సంవత్సరం కలకత్తా ప్లీనరీ సెషన్‌లో ప్రాథమిక సభ్యత్వాన్ని తీసుకొని, 1998వ సంవత్సరంలో పార్టీ నాయకురాలు అయ్యింది [12].


ప్రాథమిక సభ్యత్వం తీసుకొన్న 62 రోజులకే ఆమె పార్టీ అధ్యక్ష పదవి బాధ్యతలను అభ్యర్థించింది. ఆమె 1999వ సంవత్సరంలో కర్నాటక లోని బళ్ళారి నుంచి మరియు ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అమేథి ప్రాంతం నుండి లోక్ సభకు పోటీ చేసింది. ఆమె బళ్ళారిలో సీనియర్ BJP నాయకురాలు సుష్మా స్వరాజ్‌ ను ఓడించింది. 2004 మరియు 2009 సంవత్సరాల్లో ఆమె ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని రాయ్ బరేలీ నుంచి లోక్ సభకు ఎన్నికయ్యింది.


ప్రతిపక్ష నేత[మార్చు]

2000వ సంవత్సరం భారత దేశ పర్యటనకు వచ్చిన బిల్ క్లింటన్‌తో సోనియా గాంధీ

1999వ సంవత్సరంలో ఆమె 13వ లోక్ సభ కు ప్రతిపక్ష నేత గా ఎన్నికయ్యింది.


బిజెపి ఆధ్వర్యంలో ఎన్డీయే అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ప్రధానమంత్రిగా ప్రభుత్వం ఏర్పాటుచేసిన తరువాత ఆమె ప్రతిపక్ష నేతగా వ్యవహరించింది. 2003వ సంవత్సరంలో ఎన్డీయేకు వ్యతిరేకంగా ఆమె ప్రతిపక్ష నేతగా అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశ పెట్టింది.


వరుసగా 10 సంవత్సరాల పాటు కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టి ఆమె ఒక సరికొత్త రికార్డు సృష్టించింది. బ్యాండ్‌వాగన్ కమీషన్‌లో కూడా ఆమె ఆధికారిక సభ్యురాలు.


2004 ఎన్నికలు మరియు తదుపరి సంఘటనలు[మార్చు]

2004వ సంవత్సరం సాధారణ ఎన్నికల కోసం బిజెపి ఆధ్వర్యంలో నేషనల్ డెమోక్రాటిక్ అలియెన్స్ (NDA) ప్రవేశపెట్టిన 'భారతదేశం వెలిగిపోతోంది' నినాదానికి వ్యతిరేకంగా ఆమె 'ఆమ్ ఆద్మీ ' (సాధారణ మనిషి) నినాదాన్ని తీసుకొచ్చి దేశమంతటా ప్రచారం నిర్వహించింది. "ఎవరికోసం భారతదేశం వెలిగిపోతోంది?" అని ఆమె బిజెపిని ఎదురు ప్రశ్నించింది. ఆ ఎన్నికల్లో ఆమె ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని రాయ్ బరేలి నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి అత్యధిక మెజారిటీతో గెలుపొందింది. ఎన్డీయే ఆకస్మిక ఓటమితో, ఆమె తదుపరి భారత ప్రధానమంత్రి అని అందరూ భావించారు. మే నెలలో 16వ తేదీన ఆమె 15 పార్టీల సమ్మతితో మరియు లెఫ్ట్ పార్టీల మద్దతుతో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెస్సివ్ అలియెన్స్ (UPA) అనబడే సంయుక్త ప్రభుత్వానికి అధ్యక్షురాలిగా ఆమె ఎన్నికయింది.


ఎన్నికల ఫలితాల అనంతరం, ఓటమిపాలైన ఎన్డీయే ఆమె 'విదేశీ మూలం' గురించి మరొక్కసారి ప్రశ్నించింది మరియు సీనియర్ ఎన్డీయే నాయకురాలు సుష్మా స్వరాజ్ గుండు గీయించుకొని నేలపై పడుకుంటానని బెదిరించింది, ఇలాంటి ఇతర సంఘటనలు ఆమె ప్రధాన మంత్రి కాకుండా నిరోధించాయి. [13]ఆమె ప్రధాన మంత్రి పదవికి అనర్హురాలిగా చేసేందుకు చట్టపరమైన కారణాలు ఉన్నాయని ఎన్డీయే దావా వేసింది. [14] 1955 యొక్క భారత పౌరసత్వ చట్టంలోని విభాగం 5 ప్రకారం, తమ దావాకు అన్యోన్యత ఉందని ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నారు. చాలామంది ఇలాంటి దావాలు వేశారు [15] కానీ చివరికి భారత దేశ ఉన్నత న్యాయస్థానం ఈ దావాలను కొట్టి పారేసింది.


ఎన్నికలైన కొన్ని రోజుల తరువాత ఆమె లోక్ సభలో కాంగ్రెస్ పార్లమెంటరీ పార్టీ అధ్యక్ష పదవి తిరస్కరించింది మరియు ఇలా చేయడం వలన ఆమె ప్రధాన మంత్రి పదవిని కూడా తిరస్కరించింది. దీనిని ప్రాచీన భారత సంప్రదాయ పరిత్యాగం గా [16] ఆమె మద్దతుదారులు కొనియాడగా, ఆమె వ్యతిరేకులు మాత్రం ఒక రాజకీయ వ్యూహంగా పరిగణించారు. ప్రధాన మంత్రి పదవి బాధ్యతలను స్వీకరించినట్లయితే, ఆమె భారత దేశ మొట్టమొదటి రోమన్ క్యాథలిక్ ప్రధాన మంత్రి అయ్యేది. [17].


సోనియా గాంధీ ప్రధాన మంత్రిగా ఉండి, యుద్ధ సమయాన లేదా అత్యవసర పరిస్థితుల్లో భారత దేశ మూలానికి చెందినది కానందుకు సైనికాధ్యక్షుడు ఆమె ఆజ్ఞలను తిరస్కరించే హక్కును ఉపయోగించవచ్చని కూడా కొన్ని నివేదికలు వచ్చాయి. కానీ 1953 భారత పార్లమెంటరీ చట్టంలోని విభాగం 7 ప్రకారం ఇలాంటి నివేదికలన్నీ అబద్ధాలని ధృవీకరించింది. సోనియా గాంధీ భారత దేశ మూలానికి చెంది ఉంటే, భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం ఆమె శాసన సంబంధిత అధికారాలకు ఎలాంటి ఆటంకం ఉండేది కాదు.


UPA అధ్యక్షురాలు[మార్చు]

2006వ సంవత్సరంలోని ఆర్ధిక శిఖరాగ్ర సమావేశంలో ప్రసంగిస్తున్న సోనియా గాంధీ.

మే 18న, ఆమె ప్రధాన మంత్రి పదవికి ప్రసిద్ధ ఆర్థికవేత్త డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌ పేరును ప్రతిపాదించింది.


కార్యాలయ లాభం వివాదం కారణంగా ప్రభుత్వం జాతీయ సలహా మండలికి అధ్యక్షురాలిగా కొనసాగేందుకు ఆమెను మినహాయిస్తూ ఒక శాసన చట్టాన్ని ప్రవేశ పెట్టే ఆలోచనలో ఉండగా ఆమె మార్చి 23వ తేదీ 2006వ సంవత్సరంలో లోక్ సభ కు మరియు జాతీయ సలహా మండలి అధ్యక్ష పదవులకు రాజీనామా చేశారు. 2006వ సంవత్సరం మే నెలలో 400,000 ఓట్ల భారీ ఆధిక్యతతో ఆమె రాయ్ బరేలి నియోజకవర్గం నుండి మళ్లీ ఎన్నికయ్యారు.


జాతీయ సలహా మండలి అధ్యక్షురాలిగా మరియు UPA అధ్యక్షురాలిగా జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకాన్ని మరియు సమాచార హక్కు చట్టాన్ని అమలు పరిచేందుకు ఎంతగానో కృషి చేసింది. [18] [19]


2007వ సంవత్సరం, అక్టోబరు 2వ తేదీ, మహాత్మా గాంధీ జయంతి రోజును ప్రపంచ అహింస దినంగా గుర్తించేందుకు 2007వ సంవత్సరం, జూలై 15వ తేదీన UN జారీ చేసిన తీర్మానం తరువాత ఆమె ఐక్యరాజ్యసమితి లో ప్రసంగించింది [20].


ఆమె నాయకత్వంలో కాంగ్రెస్ ఆధారిత యూపీయే 2009 సాధారణ ఎన్నికల్లో మన్మోహన్ సింగ్ ప్రధాన మంత్రిగా మంచి ఆధిక్యతతో మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చింది. 1991 సంవత్సరం నుంచి ఏ పార్టీకి రానంతగా కాంగ్రెస్ పార్టీకి 206 లోక్ సభ స్థానాలలో గెలుపు సిద్ధించింది.


విమర్శ[మార్చు]

సోనియా గాంధీ యొక్క విదేశీ పుట్టుక ఎంతో చర్చనీయాంశం అయ్యింది మరియు వ్యతిరేకత ఎదుర్కొంది. [13] [21] [22]. ఈమె కాంగ్రెస్ పార్టీకి అయిదవ విదేశీ అధ్యక్షురాలు అయినప్పటికీ, 1947వ సంవత్సరం భారత స్వాతంత్ర్యం తరువాత మొట్టమొదట విదేశీ అధ్యక్షురాలు [23].


ప్రాథమికంగా ఆమె నాయకత్వంలో, కాంగ్రెస్ పార్టీలోనే ఆమెను విమర్శించేవారు. 1999 సంవత్సరంలోని మేలో, శరద్ పవార్, పూర్నో ఎ. సంగ్మా మరియు తారిక్ అన్వర్‌ లు విదేశీ మూలం నుంచి వచ్చినందుకు ఆమె ప్రధాన మంత్రి హక్కును సవాలు చేశారు. పర్యవసానంగా, ఆమె కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామా చేస్తానంది కానీ ఆమెకు అత్యంత అధిక మద్దతు లభించింది, ఆ ముగ్గురు తిరుగుబాటుదారుల్ని పార్టీ బహిష్కరించింది. వారు తరువాత నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ స్థాపించారు [24] .


ఆమె అత్తగారైన ఇందిరా గాంధీ వలె కాంగ్రెసు పార్టీలోని అంతర్గత వ్యతిరేకుల్ని మరియు సహజ నాయకత్వాన్ని అణచివేస్తూ పార్టీని తెలివిగా నడిపిస్తూ ఆమె తనయుడు రాహుల్ గాంధీని ప్రధాన మంత్రిగా చేసేందుకు రంగం సిద్ధం చేస్తోందని చాలా మంది పరిశీలకులు భావిస్తారు.


వ్యక్తిగత జీవితం[మార్చు]

మే 2007వ సంవత్సరంలో గాంధీ.

ఆమె తనయుడు రాహుల్ గాంధీ 2004వ సంవత్సరంలో అమేథి నియోజకవర్గం (యూపి) నుంచి లోక్ సభకు ఎన్నికయ్యాడు. కాంగ్రెసు ప్రచార నిర్వాహకురాలుగా ప్రియాంక గాంధీ వ్యవహరించినప్పటికీ, ఆమె ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు. కాంగ్రెసు పార్టీలో వారి భవిష్యత్తు గురించి మీడియాలో అనేక కథనాలు వచ్చాయి.

గమనికలు[మార్చు]

  1. సోనియా గాంధీ - బ్రిటానికా
  2. సోనియా గాంధీ అత్యంత శక్తిగల మహిళగా 3వ స్థానం. 23 మార్చి 2007లో
  3. 2007వ సంవత్సరం ఫోర్బ్స్ జాబితాలో సోనియా గాంధీ పేరు 31 ఆగష్టు 2007లో తిరిగి పొందబడింది
  4. 2008వ సంవత్సరం టైమ్స్ 100 జాబితాలో సోనియా గాంధీ. 1 మే 2008లో తిరిగి పొందబడింది.
  5. ఇన్ మైనో ల్యాండ్. 23 మార్చి 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  6. ఇటలీ హెరాల్డ్స్ 'ఫస్ట్ వుమన్ PM'. 18 జూలై 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  7. "The Sonia Shock". Time. May 17, 2004. Archived from the original on 2004-05-20. Retrieved 2009-06-12. 
  8. ది నేమ్ గేమ్ ఆఫ్ ది రిచ్ అండ్ ఫేమస్. 18 జూలై 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  9. బ్రేకింగ్ ది సైలెన్స్ 20 జూలై 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  10. సోనియా గాంధీ, కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకురాలు అవ్వడానికి కాంగ్రెస్‌పై ఒత్తిడి తెచ్చింది
  11. హూ ఇస్ ఖత్రోచి?23 మార్చ్ 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  12. సోనియా గాంధీ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధ్యక్షురాలు
  13. 13.0 13.1 రిలిజియోస్కోప్: భారతదేశం: సంప్రదాయ మరియు నూతన పునరుద్ధరణ రాజకీయాలు- పరిశీలన
  14. Pioneer News Servic. "Whose inner voice?". CMYK Multimedia Pvt. Ltd. Retrieved 2007-07-20. 
  15. Venkatesan, V (June 1999). "Citizen Sonia". Frontline 16 (12). Retrieved 2007-07-20. 
  16. BBC NEWS (2004-05-19). "Indian press lauds Gandhi decision". BBC. Retrieved 2008-02-06. 
  17. BBC NEWS (2006-03-23). "Profile: Sonia Gandhi". BBC. Retrieved 2008-07-06. 
  18. ఎంప్లాయిమెంట్ బిల్ నాట్ ఎ పాపులిస్ట్ మెజర్: సోనియా. 13 జూలై 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  19. ఆఫ్టర్ RTI సక్సెస్, ఇట్స్ రైట్ టూ వర్క్. 13 జూలై 2007లో తిరిగి పొందబడింది.
  20. "Sonia Gandhi raises disarmament issue at UN meet". The Times of India. Retrieved 2007-10-02. 
  21. ది టెలిగ్రాఫ్ - కలకత్తా : నేషన్
  22. ఉమా భారతి డస్ నాట్ వాంట్ టు బి CM
  23. ఆన్ బీయింగ్ ఫారిన్ అండ్ బీయింగ్ నేషనలిస్ట్
  24. CNN - ఇండియాస్ కాంగ్రెస్ పార్టీ రాల్లీస్ ఫర్ సోనియా గాంధీ - 17 మే 1999


వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]


సూచనలు[మార్చు]

  • S. R. ET AL. బక్షి (1998) సోనియా గాంధీ, ది ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ AICC సౌత్ ఆసియా బుక్స్. ISBN 81-7024-988-0
  • రూపా చటర్జీ (1999) సోనియా గాంధీ: ది లేడీ ఇన్ షాడో బుతాలా. ISBN 81-87277-02-5
  • సి. రూపా, రూపా చటర్జీ (2000) సోనియా మిస్టీక్ సౌత్ ఆసియా బుక్స్. ISBN 81-85870-24-1


బాహ్య లింకులు[మార్చు]

అధికార వెబ్‌సైట్‌లు



ఇతరాలు



మూస:Indian National Congress Presidents