బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత

వికీపీడియా నుండి
(బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసం నుండి దారిమార్పు చెందింది)
Jump to navigation Jump to search
బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత
Ayodhya is located in India
Ayodhya
Ayodhya
Ayodhya (India)
ప్రదేశంఅయోధ్య, భారతదేశం
తేదీ1992 డిసెంబరు 6
లక్ష్యంబాబ్రీ మసీదు
దాడి రకం
అల్లర్లు
మరణాలు2,000 (including ensuing riots)[1]
నేరస్తులుభాజపా, విశ్వ హిందూ పరిషత్తులకు చెందిన కరసేవకులు

అయోధ్య వివాదానికి సంబంధించి విశ్వ హిందూ పరిషత్, దాని అనుబంధ సంస్థలకు చెందిన కార్యకర్తలు పెద్ద యెత్తున చేరి 1992 డిసెంబర్ 6 న బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేసారు. హిందూ జాతీయవాద సంస్థలు నిర్వహించిన రాజకీయ ర్యాలీ హింసాత్మకంగా మారడంతో, ఉత్తర ప్రదేశ్‌, అయోధ్య నగరంలోని 16 వ శతాబ్దపు బాబ్రీ మసీదు, వారి లక్ష్యంగా మారింది. అప్పటికే సంవత్సరాలుగా వివాదం జరుగుతున్న ప్రదేశం కావడం, కొద్ది నెలలుగా మత ఘర్షణలు జరుగుతూండడం వంటివి ఈ సంఘటనకు నేపథ్యం.

హిందూ విశ్వాసాల ప్రకారం, అయోధ్య నగరం శ్రీరాముడి జన్మస్థలం. 16 వ శతాబ్దంలో మొఘల్ జనరల్ మీర్ బాకి, కొంతమంది హిందువులు రాముడి జన్మస్థలం అని భావించే ప్రదేశంలో బాబ్రీ మసీదు అనే పేరుతో ఒక మసీదును నిర్మించాడు. ఈ మసీదును, గతంలో ఇస్లామేతర నిర్మాణం ఉన్న స్థలం లోనే నిర్మించారని ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా పేర్కొంది.[2] [3] 1980 వ దశకంలో, విశ్వ హిందూ పరిషత్ (విహింప) ఈ ప్రదేశంలో రాముడికి ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించాలని ఒక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. భారతీయ జనతా పార్టీ (భాజపా) దానికి రాజకీయంగా గొంతు కలిపింది. ఈ ఉద్యమంలో భాగంగా ఎల్‌కె అద్వానీ చేసిన రామ ‌రథ‌యాత్రతో సహా పలు ప్రదర్శనలు, కవాతులూ జరిగాయి.

1992 డిసెంబరు 6 న భాజపాలు ఈ మసీదు వద్ద 1,50,000 మంది కరసేవకులతో ఒక ప్రదర్శన జరిపాయి. ఈ ప్రదర్శన హింసాత్మకంగా మారింది. ప్రదర్శనకారులు పోలీసులను పక్కకు నెట్టేసి, మసీదును కూలదోసారు. ఈ సంఘటనపై జరిపిన దర్యాప్తులో 68 మందిని దీనికి బాధ్యులుగా గుర్తించారు.వీరిలో అనేకమంది విహింప, భాజపా నాయకులు ఉన్నారు. ఈ మసీదు కూల్చివేత తరువాత అనేక నెలల పాటు దేశంలో హిందూ, ముస్లిముల మధ్య మతకలహాలు జరిగాయి .వీటిలో సుమారుగా 2,000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. పాకిస్తాను, బంగ్లాదేశ్‌లలో హిందువులపై ప్రతీకార దాడులు జరిగాయి.

హిందూ మతంలో "రామ జన్మభూమి" అని పిలువబడే రాముడి జన్మస్థలం పవిత్ర ప్రదేశంగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని అయోధ్య నగరంలో బాబ్రీ మసీదు ఉన్న ప్రదేశంలో ఈ నమ్మకానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి చారిత్రక ఆధారాలు చాలా తక్కువ.[4][5] 1528 లో, ఈ ప్రాంతం మొఘల్ ఆక్రమణ తరువాత, మొఘల్ జనరల్ మీర్ బాకి ఈ స్థలంలో ఒక మసీదును నిర్మించారు, మొఘల్ చక్రవర్తి బాబర్ పేరు మీద "బాబ్రీ మసీదు" అని పేరు పెట్టారు.[6][7][lower-alpha 1] మసీదు నిర్మించడానికి రాముడి ఆలయాన్ని కూల్చివేసారని ప్రచారం జరిగింది; నమ్మకానికి చారిత్రక ఆధారం చర్చనీయాంశమైంది. మసీదుకు ముందే రాముడి జన్మస్థలం అని నిర్మాణానికి పురావస్తు ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ నిర్మాణం హిందూ దేవాలయం బౌద్ధ నిర్మాణంగా విభిన్నంగా గుర్తించబడింది.

కనీసం నాలుగు శతాబ్దాలుగా, ఈ స్థలాన్ని హిందువులు ముస్లింలు మతపరమైన ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించారు. మసీదు రాముడి జన్మస్థలం అని ఆలయ స్థలంలో నిర్మించబడిందనే వాదనను 1822 లో ఫైజాబాద్ కోర్టు అధికారి ఒకరు చేశారు. నిర్మోహి అఖారా విభాగం ఈ ప్రకటనను 19 వ శతాబ్దం తరువాత సైట్కు దావా వేసింది, ఇది 1855 లో ఈ ప్రదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా మత హింస సంఘటనలకు దారితీసింది.[8] 1859 లో బ్రిటీష్ వలస పరిపాలన వివాదాలను నివారించడానికి మసీదు బయటి ప్రాంగణాన్ని వేరు చేయడానికి ఒక రైలింగ్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. హిందూ మహాసభ స్వచ్ఛంద సేవకులు ఆరోపించిన రామా విగ్రహాలను మసీదు లోపల రహస్యంగా ఉంచిన 1949 వరకు యథాతథ స్థితి కొనసాగింది. ఇది హింస సంఘటనలకు దారితీసింది, రెండు పార్టీలు సివిల్ సూట్లను దాఖలు చేసి భూమిపై దావా వేసింది. విగ్రహాల నియామకాన్ని మసీదు వినియోగదారులు అపవిత్రంగా భావించారు. సైట్ వివాదాస్పదంగా ప్రకటించబడింది. మసీదుకు ద్వారాలు లాక్ చేయబడ్డాయి.[9]

1980 వ దశకంలో, విశ్వ హిందూ పరిషత్ (విహెచ్‌పి) ఈ స్థలంలో రాముడికి ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించటానికి ఒక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది, భారతీయ జనతా పార్టీ (బిజెపి) దాని రాజకీయ గొంతు కలిపింది.[10] జిల్లా న్యాయమూర్తి నిర్ణయం ద్వారా ఈ ఉద్యమం బలపడింది, 1986 లో ద్వారాలు తిరిగి తెరవబడతాయని హిందువులు అక్కడ పూజలు చేయడానికి అనుమతించారని తీర్పు ఇచ్చారు. షా బానో వివాదంపై తాను కోల్పోయిన హిందువుల మద్దతు తిరిగి పొందాలని కోరిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకుడు అప్పటి భారత ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ ఈ నిర్ణయాన్ని ఆమోదించారు. 1989 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కాంగ్రెస్ ఓడిపోయింది, పార్లమెంటులో బిజెపి బలం 2 ఆంద్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం నుంచి ఏకైక వ్యక్తి చందుపట్ల జంగారెడ్డి,ఏకే పటేల్ గుజరాత్ లోని మెహ్సానా నియోజక వర్గం రెండు సభ్యుల నుండి 88 కి పెరిగింది, ఇది వి. పి. సింగ్ కొత్త ప్రభుత్వానికి మద్దతునిచ్చింది.[7][11]

1990 సెప్టెంబరులో, బిజెపి నాయకుడు ఎల్.కె.అద్వానీ ఒక రథయాత్రను ప్రారంభించారు, ఇది రాజకీయ ర్యాలీని ఉత్తర భారతదేశంలో అయోధ్యకు ప్రయాణించింది. యాత్ర ప్రతిపాదిత ఆలయానికి మద్దతునివ్వాలని కోరింది. ముస్లిం వ్యతిరేక భావనను సమీకరించడం ద్వారా హిందూ ఓట్లను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించింది. అద్వానీని అయోధ్య చేరుకోక ముందే బీహార్ ప్రభుత్వం అరెస్టు చేసింది. అయినప్పటికీ, కర సేవకులు, సంఘ్ పరివార్ కార్యకర్తలు పెద్ద సంఖ్యలో అయోధ్యకు చేరుకుని మసీదుపై దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీని ఫలితంగా పారామిలిటరీ దళాలతో పోరాటం జరిగింది, అది అనేక కర సేవకుల మరణంతో ముగిసింది. వి.పి.సింగ్ మంత్రిత్వ శాఖకు బిజెపి తన మద్దతును ఉపసంహరించుకుంది, బీహార్ ముఖ్యమంత్రి లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ అరెస్టు చేసిన సందర్భాన అక్టోబరు 23, 1990న భాజపా తన మద్దతును వెనక్కితీసుకోగా తదుపరి నెలలో జనతాదళ్ ప్రభుత్యం పడిపోయింది. 1991 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో మండలం, మందిర్ ప్రధానాంశాలుగా జరిగిన ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ తన స్థానాలను 120కి పెంచుకొని ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా మారింది. కాంగ్రెస్ మైనార్టీ ప్రభుత్వంగా పాలన కొసాగించింది. 1996 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో భారతీయ జనతా పార్టీ అతి పెద్ద రాజకీయ పక్షంగా అవతరించింది. అలాగే ఉత్తర ప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో మెజారిటీని గెలుచుకుంది.

కూల్చివేత[మార్చు]

6 డిసెంబర్ 1992 న, ఆర్ఎస్ఎస్ దాని అనుబంధ సంస్థలు వివాదాస్పద నిర్మాణం జరిగిన ప్రదేశంలో 1,50,000 విహెచ్‌పి, బిజెపి కర సేవకులతో ర్యాలీని నిర్వహించాయి. ఈ వేడుకలలో బిజెపి నాయకులైన అద్వానీ, మురళి మనోహర్ జోషి ఉమా భారతి ప్రసంగాలు ఉన్నాయి.[12] ర్యాలీ మొదటి కొన్ని గంటలలో, జనం క్రమంగా మరింత పెరిగి, నినాదాలు చేయడం ప్రారంభించారు. దాడికి సన్నాహకంగా నిర్మాణం చుట్టూ పోలీసు రక్షణ వలయం ఉంచారు. ఏదేమైనా, మధ్యాహ్నం సమయంలో, ఒక యువకుడు ఒక కుంకుమ జెండాను ముద్రించి, కార్డన్ దాటి, నిర్మాణాన్ని అధిరోహించగలిగాడు. ఇది జనసమూహానికి సంకేతంగా భావించబడింది, అతను నిర్మాణాన్ని దెబ్బతీశాడు. దాడి పరిమాణానికి చాలా ఎక్కువ సిద్ధపడని పోలీసు రక్షణ వలయం చెదిరిపోయింది. ఈ గొడవలు భవనంపై గొడ్డలి, సుత్తులు పట్టుకునే హుక్స్‌తో ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, కొన్ని గంటల్లో, మట్టి సుద్దతో తయారైన మొత్తం నిర్మాణం సమం చేయబడింది.[13][14]

జస్టిస్ మన్మోహన్ సింగ్ లిబెర్హాన్ రచించిన 2009 నివేదికలో మసీదు కూల్చివేతకు 68 మంది కారణమని తేలింది, ఎక్కువగా బిజెపి నాయకులు. పేరున్న వారిలో వాజ్‌పేయి, అద్వానీ, మురళి మనోహర్ జోషి, విజయ్ రాజే సింధియా ఉన్నారు. అప్పటి ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కళ్యాణ్ సింగ్ కూడా ఈ నివేదికలో తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. అతను అయోధ్యకు బ్యూరోక్రాట్లను పోలీసు అధికారులను పోస్ట్ చేశాడని లిబర్హాన్ రాశాడు, మసీదు కూల్చివేత సమయంలో వారు మౌనంగా ఉంటారని అతని రికార్డు సూచించింది.[15] ఆ రోజు అద్వానీ భద్రతకు బాధ్యత వహించిన పోలీసు అధికారి అంజు గుప్తా, అద్వానీ జోషి ప్రసంగాలు చేశారని, ఇది జన సమూహ ప్రవర్తనను రెచ్చగొట్టడానికి దోహదపడిందని పేర్కొన్నారు.[16] ఈ సమయంలో పలువురు బిజెపి నాయకులు "కర సేవకులకు దిగి రావాలని బలహీనమైన అభ్యర్ధనలు చేసారు ... ఆసక్తిగా మీడియా ప్రయోజనం కోసం" అని నివేదిక పేర్కొంది. గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించవద్దని నిర్మాణాన్ని పడగొట్టవద్దని కర సేవకులకు విజ్ఞప్తి చేయలేదు. కూల్చివేతకు పత్రిక వాళ్ళు, మీడియా వారు అనుకూలంగానే వ్యవహరించారు" అని నివేదిక పేర్కొంది.[17]

కుట్ర ఆరోపణలు[మార్చు]

మార్చి 2005 నాటి పుస్తకంలో, మాజీ ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో హెడ్ మలోయ్ కృష్ణ ధార్, రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ ("ఆర్ఎస్ఎస్"), బిజెపి విహెచ్పి అగ్ర నాయకులు బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతకు 10 నెలల ముందుగానే ప్రణాళిక వేసినట్లు పేర్కొన్నారు అప్పటి పద్ధతిని విమర్శించారు. ఈ సమస్యను ప్రధాని పివి నరసింహారావు నిర్వహించారు. బిజెపికి చెందిన వ్యక్తులు సంఘ్ పరివార్ ఇతర నియోజకవర్గాల మధ్య సమావేశానికి భద్రత ఏర్పాట్లు చేయమని తనను ఆదేశించినట్లు పేర్కొన్నారు, ఈ సమావేశం "వారు (ఆర్ఎస్ఎస్, బిజెపి, విహెచ్పి) హిందుత్వ బ్లూప్రింట్ను రూపొందించారని అనుమానం లేకుండా నిరూపించబడింది. రాబోయే నెలల్లో దాడి 1992 డిసెంబరులో అయోధ్యలో ప్రలయ నృత్య (విధ్వంసం నృత్యం) నృత్యరూపకల్పన చేశారు. సమావేశంలో హాజరైన ఆర్‌ఎస్‌ఎస్, బిజెపి, విహెచ్‌పి బజరంగ్ దళ్ నాయకులు చక్కగా ఆర్కెస్ట్రేట్ పద్ధతిలో పనిచేయడానికి అంగీకరించారు. " సమావేశం టేపులను తన వ్యక్తిగతంగా తన యజమానికి అప్పగించారని పేర్కొంటూ, తన యజమాని విషయాలను ప్రధానమంత్రి (రావు) హోంమంత్రి (శంకరావు చవాన్) తో పంచుకున్నారనడంలో సందేహం లేదని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. అయోధ్య "రాజకీయ ప్రయోజనం పొందటానికి హిందుత్వ తరంగాన్ని శిఖరానికి తీసుకెళ్లడానికి ఒక ప్రత్యేకమైన అవకాశాన్ని" ఇచ్చారని నిశ్శబ్ద ఒప్పందం ఉందని రచయిత పేర్కొన్నారు.[18]

ఏప్రిల్ 2014 లో, కోబ్రాపోస్ట్ చేసిన ఒక స్టింగ్ ఆపరేషన్ కూల్చివేత ఉన్మాద ముఠా చర్య కాదని, ఏ ప్రభుత్వ సంస్థ అయినా దాని గాలిని పొందలేనంత రహస్యంగా ప్రణాళిక చేసిన విధ్వంసక చర్య అని పేర్కొంది. ఈ విధ్వంసానికి విశ్వ హిందూ పరిషత్ శివసేన చాలా నెలల ముందుగానే ప్రణాళిక వేసినప్పటికీ, సంయుక్తంగా కాదు.[19]

పర్యవసానాలు[మార్చు]

మత హింస[మార్చు]

బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసం దేశవ్యాప్తంగా ముస్లింల ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించింది, అనేక నెలల అంతర్-మత అల్లర్లను రేకెత్తించింది, ఇందులో హిందువులు ముస్లింలు ఒకరిపై ఒకరు దాడి చేసుకున్నారు, ఇళ్ళు, దుకాణాలు ప్రార్థనా స్థలాలను తగలబెట్టారు దోచుకున్నారు. పలువురు బిజెపి నాయకులను అదుపులోకి తీసుకున్నారు, వీహెచ్‌పీని కొంతకాలం ప్రభుత్వం నిషేధించింది. అయినప్పటికీ, తరువాతి అల్లర్లు ముంబై, సూరత్, అహ్మదాబాద్, కాన్పూర్, ఢీల్లీ, భోపాల్ అనేక ఇతర నగరాలకు వ్యాపించాయి, సుమారుగా 2,000 మందికి పైగా మరణించారు, ప్రధానంగా ముస్లిం. ముంబై అల్లర్లు ఒక్కటే, ఇది డిసెంబర్ 1992 జనవరి 1993 లో సంభవించింది, శివసేన నిర్వహించడం పెద్ద పాత్ర పోషించింది, సుమారు 900 మంది మరణానికి కారణమైంది, సుమారు, 9,000 కోట్ల ఆస్తి నష్టం అంచనా వేసింది.[20][21][22] కూల్చివేత తరువాతి అల్లర్లు 1993 ముంబై బాంబు దాడులు రాబోయే దశాబ్దంలో అనేక అల్లర్ల వెనుక ప్రధాన కారకాలు.[23] భారతీయ ముజాహిదీన్లతో సహా జిహాదీ గ్రూపులు బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేయడం వారి ఉగ్రవాద దాడులకు ఒక కారణమని పేర్కొన్నారు.[24][25]

ఇన్వెస్టిగేషన్[మార్చు]

16 డిసెంబర్ 1992 న, రిటైర్డ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి ఎం. ఎస్. లిబెర్హాన్ నేతృత్వంలోని మసీదు విధ్వంసంపై దర్యాప్తు చేయడానికి కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ లిబర్హాన్ కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. పదహారు సంవత్సరాలలో 399 సిట్టింగ్ల తరువాత, కమిషన్ తన 1,029 పేజీల నివేదికను 30 జూన్ 2009 న భారత ప్రధాన మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్కు సమర్పించింది.[26] నివేదిక ప్రకారం, 1992 డిసెంబర్ 6 న అయోధ్యలో జరిగిన సంఘటనలు "ఆకస్మికంగా ప్రణాళికాబద్ధంగా లేవు".[27] మార్చి 2015 లో, సుప్రీంకోర్టు పిటిషన్ను అంగీకరించింది, బిజెపి ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉన్నందున, సిబిఐ ఎల్. కె. అద్వానీ రాజనాథ్ సింగ్తో సహా సీనియర్ బిజెపి నాయకులపై కుట్ర ఆరోపణలను కొనసాగించదని ఆరోపించింది.[28] అప్పీల్ దాఖలు చేయడంలో ఆలస్యాన్ని వివరించాలని కోర్టు సిబిఐని కోరింది.[29][30] ఏప్రిల్ 2017 లో, ప్రత్యేక సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ కోర్టు అద్వానీ, ముర్లి మనోహర్ జోషి, ఉమా భారతి, వినయ్ కటియార్ అనేకమందిపై నేరపూరిత కుట్ర ఆరోపణలు చేసింది.[31]

అంతర్జాతీయ ప్రతిచర్యలు[మార్చు]

అయోధ్య నగరం

దేశవ్యాప్తంగా సమ్మెలు జరిగాయి, ముస్లిం గుంపులు ఒకే రోజు 30 దేవాలయాలను అగ్ని బుల్డోజర్ల ద్వారా దాడి చేసి నాశనం చేశాయి, లాహోర్లోని భారతదేశ జాతీయ విమానయాన సంస్థ ఎయిర్ ఇండియా కార్యాలయానికి చొరబడ్డాయి.[32] ప్రతీకార దాడులలో భారతదేశం హిందూ మతాన్ని నాశనం చేయాలని పిలుపునిచ్చారు. ఇస్లామాబాద్‌లోని క్వాయిడ్-ఇ-అజామ్ విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు అప్పటి భారత ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు, హిందువులకు వ్యతిరేకంగా "జిహాద్" కొరకు పిలుపునిచ్చారు.[33]

బంగ్లాదేశ్[మార్చు]

కూల్చివేత తరువాత, బంగ్లాదేశ్లోని ముస్లిం ముఠాలు దేశవ్యాప్తంగా హిందూ దేవాలయాలు, దుకాణాలు ఇళ్ళపై దాడి చేసి తగలబెట్టారు.[34] దేశ రాజధాని ఢాకాలోని బంగాబందు నేషనల్ స్టేడియంపై 5,000 మంది పురుషుల గుంపు దాడి చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు భారత-బంగ్లాదేశ్ క్రికెట్ మ్యాచ్ దెబ్బతింది. ఎయిర్ ఇండియా ఢాకా కార్యాలయం దెబ్బతింది, నాశనం చేయబడింది. 10 మంది మరణించారు, 11 హిందూ దేవాలయాలు అనేక గృహాలు ధ్వంసమయ్యాయి.[34][35]హింస తరువాత బంగ్లాదేశ్ హిందూ సమాజం 1993 లో దుర్గా పూజ వేడుకలను తగ్గించుకోవలసి వచ్చింది, అయితే ధ్వంసమైన దేవాలయాలను మరమ్మతులు చేయాలని దారుణాలపై దర్యాప్తు జరపాలని పిలుపునిచ్చింది.

మధ్యప్రాచ్యం[మార్చు]

అబుదాబిలో జరిగిన శిఖరాగ్ర సమావేశంలో గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్ బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతను తీవ్రంగా ఖండించింది. ఇది ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది, ఇది ఈ చర్యను "ముస్లిం పవిత్ర స్థలాలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన నేరం" గా అభివర్ణించింది. దాని సభ్య దేశాలలో సౌదీ అరేబియా ఈ చర్యను తీవ్రంగా ఖండించింది. భారతీయులు పాకిస్తానీయుల పెద్ద ప్రవాస వర్గాలకు నిలయమైన యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ మరింత మితమైన ప్రతిచర్యను తెలియజేసింది. ప్రతిస్పందనగా, భారత ప్రభుత్వం జిసిసిని తన అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకుందని విమర్శించింది. అయతోల్లా అలీ ఖమేనీ కూల్చివేతను ఖండించారు, ముస్లిం జనాభాను కాపాడటానికి భారతదేశం మరింత కృషి చేయాలని పిలుపునిచ్చారు. ఈ సంఘటనలను దాని ప్రభుత్వం ఖండించినప్పటికీ, బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత కారణంగా యుఎఇ తీవ్ర ప్రజా అవాంతరాలను ఎదుర్కొంది. వీధివీధికి నిరసనలు జరిగాయి.

మూలాలు[మార్చు]

  1. "Timeline: Ayodhya holy site crisis". BBC News. 17 October 2003.
  2. Babri Masjid not built on vacant land, artefacts reveal non-Islamic structure: Supreme Court.
  3. Supreme Court judgment on Ayodhya ends several speculation: ASI team chief.
  4. Sharma, Ram Sharan (2003). "The Ayodhya Issue". In Layton, Robert; Thomas, Julian (eds.). Destruction and Conservation of Cultural Property. Routledge. pp. 127–137. ISBN 9781134604982.
  5. Gopal, Sarvepalli; Thapar, Romila; Chandra, Bipan; Bhattacharya, Sabyasachi; Jaiswal, Suvira; Mukhia, Harbans; Panikkar, K. N.; Champakalakshmi, R.; Saberwal, Satish; Chattopadhyaya, B. D.; Verma, R. N.; Meenakshi, K.; Alam, Muzaffar; Singh, Dilbagh; Mukherjee, Mridula; Palat, Madhavan; Mukherjee, Aditya; Ratnagar, S. F.; Bhattacharya, Neeladri; Trivedi, K. K.; Sharma, Yogesh; Chakravarti, Kunal; Josh, Bhagwan; Gurukkal, Rajan; Ray, Himanshu (January 1990). "The Political Abuse of History: Babri Masjid-Rama Janmabhumi Dispute". Social Scientist. 18 (1): 76–81. doi:10.2307/3517330. JSTOR 3517330.
  6. Avari, Burjor (2013). Islamic Civilization in South Asia: A History of Muslim Power and Presence in the Indian Subcontinent. Routledge. pp. 231, 247. ISBN 9780415580618.
  7. 7.0 7.1 Udayakumar, S.P. (August 1997). "Historicizing Myth and Mythologizing History: The 'Ram Temple' Drama". Social Scientist. 25 (7): 11–26. doi:10.2307/3517601. JSTOR 3517601.
  8. Veer, Peter van der. (1994). Religious nationalism : Hindus and Muslims in India. Berkeley, CA: University of California Press. p. 153. ISBN 052091368X. OCLC 44966053.
  9. "Timeline: Ayodhya holy site crisis". BBC News. Retrieved 19 March 2014.
  10. "Babri mosque case: BJP MP declared absconder". The Times of India. 2014-07-22. Retrieved 2014-08-18.
  11. Guha, Ramachandra (2007). India After Gandhi. MacMillan. pp. 633–659.
  12. Tully, Mark (5 December 2002). "Tearing down the Babri Masjid". BBC News. Retrieved 29 September 2010.
  13. Guha, Ramachandra (2007). India After Gandhi. MacMillan. pp. 582–598.
  14. "Report: Sequence of events on December 6". Ndtv.com. Retrieved 20 June 2012.
  15. "Uproar over India mosque report: Inquiry into Babri mosque's demolition in 1992 indicts opposition BJP leaders". Al Jazeera. 24 November 2009. Retrieved 8 July 2014.
  16. Venkatesan, V. (16 July 2005). "In the dock, again". Frontline. 22 (15).
  17. "Report: Sequence of events on December 6". NDTV. 23 November 2009. Retrieved 2011-12-05.
  18. "Babri Masjid demolition was planned 10 months in advance: Book". Press Trust of India. 30 January 2005. Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 5 December 2011.
  19. "Babri Masjid demolition was well-planned in ahead: Cobrapost sting". IANS. news.biharprabha.com. Retrieved 4 April 2014.
  20. Gort, Jerald D.; Henry Jansen; H. M. Vroom (2002). Religion, conflict and reconciliation: multifaith ideals and realities. Rodopi. p. 248. ISBN 90-420-1460-1.
  21. ERCES Online Quarterly Review Archived 10 జూలై 2011 at the Wayback Machine Religious Identity of the Perpetrators and Victims of Communal Violence in Post-Independence India
  22. Steven I. Wilkinson (2006). Votes and Violence: Electoral Competition and Ethnic Riots in India. Cambridge University Press. p. 14. ISBN 0-521-53605-7.
  23. Gilly, Thomas Albert; Yakov Gilinskiy; Vladimir A. Sergevnin (2009). The Ethics of Terrorism: Innovative Approaches from an International Perspective. Charles C Thomas. p. 27. ISBN 978-0-398-07867-6.
  24. Raman, B. (9 December 2010). "The Latest 'Indian Mujahideen Mail'". Outlook India. Retrieved 2011-12-05.
  25. Sinha, Amitabh (2008-09-14). "Blast a revenge for Babri". Indian Express. Retrieved 2011-12-05.
  26. NDTV correspondent (23 November 2009). "What is the Liberhan Commission?". NDTV India. Retrieved 29 September 2010.
  27. "India Babri Masjid demolition neither spontaneous nor unplanned: Liberhan". Hindustan Times. 24 November 2009. Archived from the original on 3 January 2013.
  28. Ashraf, Ajaz. "In the times of Yakub Memon, remembering the Babri Masjid demolition cases". Scroll.in.
  29. Babri Masjid demolition: Supreme Court to hear plea claiming CBI may go soft on L K Advani, Indian Express, 31 March 2015.
  30. Babri Masjid case: SC issues notices to L K Advani, others over conspiracy charges, Indian Express, 31 March 2015.
  31. Rashid, Omar (30 May 2017). "Babri case: Advani, Joshi, Bharti charged with criminal conspiracy". The Hindu. Retrieved 26 January 2019.
  32. "PAKISTANIS ATTACK 30 HINDU TEMPLES". New York Times. 1992-12-07. Retrieved 2011-04-15.
  33. "Pakistani Hindus in India unwilling to return". Deccan Herald. Retrieved 2011-04-15.
  34. 34.0 34.1 "Chronology for Hindus in Bangladesh". UNHCR. Archived from the original on 2012-10-14. Retrieved 2011-04-15.
  35. Minorities at Risk Project (2004). "Chronology for Hindus in Bangladesh". United Nations High Commissioner for Refugees. Archived from the original on 18 October 2012. Retrieved 2011-12-05.
  1. For opposing views, see Srivastava, Sushil (1991). The Disputed Mosque: A Historical Inquiry. Vistaar Publications. pp. 67–97.