ఆస్తీకుడు

ఆస్తీకుడు
జనమేజయుని సర్పయాగం; ఆస్తీకుడు (ఎరుపు వస్త్రధారణలో ఉన్న బాలుడు) రాజును ఆపుతున్న దృశ్యం
సమాచారం
కుటుంబం	జరత్కారు (తండ్రి) మనసాదేవి (తల్లి)

ఆస్తీకుడు (Sanskrit: आस्तीक, romanized: Āstīka) హిందూ పురాణాలలో ప్రస్తావించబడిన ఒక ఋషి. ఇతడు జరత్కారు మహర్షికి, నాగదేవత అయిన మనసాదేవికి జన్మించిన కుమారుడు.

పురాణగాథ

జననం

దేవీ భాగవత పురాణం ప్రకారం, జరత్కారు అనే మహర్షి ఒకసారి అరణ్యంలో సంచరిస్తూ ఉండగా, తన పితృదేవతలు గడ్డిపోచలతో కూడిన అంచుపై వేలాడుతూ ఉండటం చూశాడు. తనకు సంతానం లేకపోవడం వల్ల, తన వంశానికి తానే చివరివాడిగా మిగిలిపోవడం వల్ల తాము ఈ దుస్థితిని అనుభవిస్తున్నామని వారు వివరించారు. తన పితృదేవతలను ఈ కష్టస్థితి నుంచి రక్షించాలనే సంకల్పంతో, తన పేరే కలిగిన స్త్రీని వివాహం చేసుకోవాలని జరత్కారు నిర్ణయించాడు.

అతడు నాగరాజు వాసుకిని కలిసి, అతని సోదరి మనసాదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. మనసాదేవికి కూడా జరత్కారు అనే నామం ఉండేది. ఒక సాయంత్రం పుష్కరంలో, జరత్కారు తన భార్య ఒడిలో తలను పెట్టుకొని నిద్రించాడు. సంధ్యావందన సమయం గడుస్తున్నప్పటికీ అతడు మేల్కొనలేదు. భర్త నిద్రకు భంగం కలిగించాలా, లేక అతడు తన నిత్యకర్మను విస్మరించనివ్వాలా అనే సందిగ్ధంలో పడిన మనసాదేవి, చివరకు అతడిని మేల్కొలిపింది.

దీనికి కోపించిన జరత్కారు, ఆమెను విడిచిపెట్టాలని నిర్ణయించాడు. మనసాదేవి క్షమించమని వేడుకోగా, ఆమె గర్భవతి అని, ఆమెకు జన్మించబోయే కుమారుడు మహా తేజస్సుగలవాడై, ధర్మనిష్ఠుడవుతాడని ప్రకటించాడు. అందువల్ల ఆ బాలునికి ఆస్తీకుడు అనే పేరు పెట్టబడింది.

ఆస్తీకుడు భృగు మహర్షి కుమారుడైన చ్యవన మహర్షి వద్ద విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేశాడు. దేవీ భాగవత పురాణం ప్రకారం, అతని తల్లి మనసాదేవి శివుని శిష్యురాలు కావడంతో, ఆస్తీకుడు కూడా శివుని భక్తుడిగా, శిష్యుడిగా ఎదిగాడు.

సర్పయాగం

మహాభారతం ప్రకారం, ఆస్తీకుడు తక్షకుడు అనే సర్పరాజు ప్రాణాలను రక్షించాడు. జనమేజయుడు తన తండ్రి పరీక్షిత్తును ( అభిమన్యుడు కుమారుడు); (అభిమన్యుడు అర్జునుడు కుమారుడు) తక్షకుడు కాటువేసి చంపినందుకు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి సర్పయాగం అనే మహాయాగాన్ని నిర్వహించాడు. ఆ యాగంలో అనేక సర్పాలు అగ్నికి ఆహుతి చేయబడ్డాయి.

ఆ సందర్భంలో ఆస్తీకుడు యాగశాలకు చేరుకొని, తన జ్ఞానం, వాక్చాతుర్యం, ధర్మబోధల ద్వారా జనమేజయుడిని ప్రసన్నం చేశాడు. అనంతరం సర్పజాతిపై కొనసాగుతున్న హింసను నిలిపివేయమని రాజును ప్రార్థించాడు. చివరకు జనమేజయుడు ఆస్తీకుని మాటలకు ఒప్పుకొని సర్పయాగాన్ని ఆపివేశాడు. ఈ విధంగా ఆస్తీకుడు తక్షకుడితో సహా సర్పజాతిని వినాశనం నుండి రక్షించాడు. అతని తండ్రి జరత్కారు, ఆస్తీకుడు జన్మించకముందే తన భార్యను విడిచి వెళ్లిపోయాడు.

ప్రజాప్రచారంలో, ఆస్తీకుడు సర్పాలను రక్షించిన రోజు శ్రావణ శుద్ధ పంచమిగా భావించబడుతుంది. ఈ రోజును నాగపంచమి పండుగగా జరుపుకుంటారు.