శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్
ASR-NDLS Shatabdi.jpg
అమృత్‌సర్ - న్యూఢిల్లీ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్
సారాంశం
స్థితిఆపరేటింగ్
తొలి సేవ1988 నవంబరు 14; 33 సంవత్సరాల క్రితం (1988-11-14)
ప్రస్తుతం నడిపేవారుభారతీయ రైల్వేలు
వెబ్సైటుhttp://indianrail.gov.in
సదుపాయాలు
శ్రేణులుఅంబుటి క్లాస్,ఎక్స్‌క్లూజివ్ క్లాస్, ఎ.సి చైర్ కార్
కూర్చునేందుకు సదుపాయాలుకలవు
పడుకునేందుకు సదుపాయాలులేవు
ఆహార సదుపాయాలుఈ రైలుకు వంటకోసం ఉండే బోగీ లేదు.
వినోద సదుపాయాలుఎలక్ట్రిక్ అవుట్‌లెట్స్
బ్యాగేజీ సదుపాయాలుఓవర్ హెడ్ రాక్స్, బ్యాగేజ్ ఏరియా
సాంకేతికత
రోలింగ్ స్టాక్ఎల్.హెచ్.బి. కోచెస్
పట్టాల గేజ్ఇండియన్ గేజ్
1,676 మిమీ (5 అడుగులు 6 అం) Indian gauge
రైలు పట్టాల యజమానులుభారతీయ రైల్వేలు
ఒక శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ AV ఛైర్ కార్ యొక్క అంతర్గత వీక్షణ

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు (హిందీ: शताब्दी एक्सप्रेस) విహారయాత్ర, తీర్థయాత్రలు లేదా వ్యాపార యాత్ర కోసం ముఖ్యమైన ఇతర నగరాలతో మెట్రో నగరాలను అనుసంధానించడానికి భారతీయ రైల్వేస్‌చే నిర్వహించబడుతున్న కొన్ని వేగంగా ప్రయాణించే ప్రయాణీకుల రైళ్లు. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఉదయంపూట ప్రయాణించే రైళ్లు, అవి బయలుదేరిన స్టేషను, అదే రోజు తిరిగి చేరుకుంటాయి.

శతాబ్ది రైళ్లు భారతదేశంలోని వేగంగా ప్రయాణించే రైళ్ల జాబితాలో ఉన్నాయి, వాటిని భారతీయ రైల్వే గర్వంగా భావిస్తుంది. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు స్వల్ప నుండి మధ్యస్థ దూరాల వరకు ప్రయాణిస్తాయి, అయితే రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించే రైళ్లు, ఇవి దేశం యొక్క రాజధాని న్యూఢిల్లీని రాష్ట్ర రాజధానులతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. రెండు రైళ్లు సిరీస్ ఒక సాధారణ వేగం 100–130 కి.మీ./గంటతో ప్రయాణిస్తాయి. అయితే 2001 భోపాల్ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ గరిష్ఠ వేగం 150 కి.మీ./గంటతో ప్రయాణిస్తుంది, ఈ కారణంగా ఇది భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే రైలుగా పేరు గాంచింది.

చరిత్ర[మార్చు]

"శతాబ్ది" పదానికి అర్థం సంస్కృతం, హిందీ, పలు భారతీయ భాషల్లో శతవార్షికం. మొట్టమొదటి శతాబ్ది రైలును 1988లో పండిట్ జవహర్ లాల్ నెహ్రూ (మొట్టమొదటి భారతదేశపు ప్రధాన మంత్రి) యొక్క శతవార్షిక జయంతి జ్ఞాపకార్థంగా రైల్వే మంత్రి మాధవ్ రావ్ సింధియా ప్రారంభించారు. ఇది న్యూ ఢిల్లీ నుండి గ్వాలియర్‌కు ప్రయాణం చేసింది, తర్వాత ఝాన్సీ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను వరకు, తర్వాత చివరిగా భోఫాల్ జంక్షన్‌కు పొడగించబడింది. దీనిని భోపాల్ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ అని పిలుస్తారు.

రైలు[మార్చు]

భోపాల్ శతాబ్ది భారతదేశంలోని అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే రైలు. ఇది ప్రారంభ స్థానం నుండి గమ్య స్థానానికి మధ్య సగటున సుమారు 110 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేస్తుంది. అయితే ఆగ్రా. న్యూ ఢిల్లీ స్టేషను‌ల మధ్య కొన్ని అధిక దూరాల్లో 150 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేస్తుంది. ఈ రైళ్లు ప్రస్తుతం వీటిలో ప్రయాణం మరింత సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా చేయటానికి ఆధునిక ఎల్.హెచ్.బి. అరలను ఉపయోగిస్తుంది.

నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో శతాబ్ది ప్రాధాన్యత విషయంలో ఇతర రైళ్లు కంటే మరింత సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది, ఇది ఆగే స్టేషను‌ల్లో ఉత్తమ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల్లో (సాధారణంగా అధిక స్టేషను‌ల్లో ప్లాట్‌ఫారమ్ సంఖ్య 1) ఒక దానిలో ఉంచబడుతుంది.

లక్నో - ఢిల్లీ శతాబ్ది 144 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేసిన రికార్డ్‌ను కలిగి ఉంది. అయితే ఇది అధిక దూరం సుమారు 130 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది.

సంబంధిత రైళ్లు[మార్చు]

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ యొక్క ఒక వైవిధ్యం స్వర్ణ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, దీనిని భారతీయ రైల్వే మరింత భోగ్యమైన రైలుగా భావిస్తుంది. తర్వాత భారతీయ రైల్వేస్ ఒక స్వల్ప-ధర రైళ్లు జన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లను ప్రారంభించింది, వీటిలో దాదాపు అన్ని బోగీల్లో శీతోష్ణనియంత్రణ, ఎక్కువ సౌకర్యాలు ఉండవు. రైల్వే మంత్రి లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ గరీభ్ రథ్ (పేదలకు రథం) కూడా ప్రారంభించారు. ఇవి వేగంగా ప్రయాణించే రైళ్లు (రాజధాని, శతాబ్ది వలె), ఇవి పూర్తిగా శీతోష్ణనియంత్రణ కలిగినవి. ఇవి తక్కువ ధరను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ రైళ్లు బాగా ప్రజాదరణ పొందాయి, కొంచెం దూరం గల మార్గాల్లో తక్కువ ధర విమానాలకు పోటీగా నిలిచాయి.

సేవ[మార్చు]

చెన్నై సెంట్రల్‌లో చెన్నై-బెంగుళూరు శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలులోకి ఎక్కుతున్న ప్రయాణీకులు

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు తక్కువ స్టాప్‌లతో మాత్రమే వేగవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందిస్తాయి. ఇవి పూర్తిగా శీతోష్ణనియంత్రణ కలిగినవి, అధిక భారతీయ రైళ్లు కంటే ఉన్నత ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నాయి. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రయాణీకులకు ఉపాహారం, ఉదయకాల ఉపాహారం, భోజనాలు, కాఫీ లేదా టీ, ఒక లీటరు నీరు సీసా, క్యాన్‌లో ఉండే జ్యూస్ ఒక గ్లాసు అందిస్తారు.

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌ల్లో బెర్తులు, సీట్లను ఎక్కడానికి ముందే రిజర్వ్ చేసుకోవాలి. వీటిలో భారతదేశంలోని ఇతర రైళ్లల్లో ఉన్నట్లు, రిజర్వ్ చేయనివారికి వసతి లేదు. కొన్ని శతాబ్ది రైళ్లకు కరెంట్ బుకింగ్ సిస్టమ్ అందుబాటులో ఉంది, అంటే ఈ రైళ్లు బయలుదేరడానికి కొన్ని గంటల ముందు బుక్ చేసుకోవచ్చు. అయితే భారతదేశంలోని ఇతర రైళ్లలకు సాధారణ కరెంట్ బుకింగ్ సిస్టమ్‌లో సీట్/కోచ్ నంబర్‌ను సూచించరు, కాని వీటిలో సీట్ నంబర్లను కూడా అందిస్తారు. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు పగలు మాత్రమే ప్రయాణించే రైళ్లు, అదే రోజు ప్రారంభ స్టేషను‌కు తిరిగి చేరుకుంటాయి కనుక, రైళ్లల్లో ఎక్కువ బోగీలు శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లను (ఎసి చైర్ కార్ లేదా సిసి అని పిలుస్తారు) మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి, బెర్తులు ఉండవు. అయితే అన్ని శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లల్లో మొదటి తరగతి శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లు ఉండే ఒక బోగీ ఉంటుంది. ఈ బోగీల్లో కాళ్లు పెట్టుకోవడానికి ఎక్కువ స్థలం ఉంటుంది, సాధారణ శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లు గల బోగీ (సిసి) కంటే మంచి ఆహారం లభిస్తుంది.

ఈ రైళ్లల్లో కొన్నింటిలో బోగీల్లో నూతన వినోదకార్యక్రమ వ్యవస్థలను కూడా ఏర్పాటు చేశారు, వీటి ద్వారా ప్రయాణీకులు నేరుగా ఉపగ్రహం ద్వారా చలన చిత్రాలు, ధారావాహికాలను వీక్షించవచ్చు. ఈ వ్యవస్థలను మొట్టమొదటిగా ఏర్పాటు చేసిన వాటిలో అహ్మాదాబాద్-ముంబై శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ఒకటి.

శతాబ్ది రైళ్ల జాబితా[మార్చు]

భారతీయ రైల్వేస్ 1 జూలై 2010నాటికి 13 జంట శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లను నిర్వహిస్తుంది. ఈ రైళ్లు క్రింద జాబితా చేయబడ్డాయి.

రైళ్ళ జాబితా [1]
క్ర.సంఖ్య. రైలు సంఖ్య మార్గం నిలుపు ప్రదేశాలు దూరం ప్రారంభ సంవత్సరం
1 12001 హబీబ్‌గంజ్ - న్యూఢిల్లీ భోపాల్, లలిత్ పూర్, ఝాన్సీ, గ్వాలియర్, మొరెన,ఢోల్పూర్, ఆగ్రా,మధుర 705 km (438 mi) 1988
12002 న్యూఢిల్లీ–హబీజ్ గంజ్
2 12003 లక్నో - న్యూఢిల్లీ కాన్పూర్, ఎటావా, తుండ్లా,ఆలీగర్, ఘజియాబాదు 513 km (319 mi) 1989
12004 న్యూఢిల్లీ - లక్నో
3 12005 న్యూఢిల్లీ - కల్కా పానిపట్, కురుక్షేత్ర,అంబాలా, చండీగర్ 303 km (188 mi) 1992
12006 కల్కా- న్యూఢిల్లీ
4 12007 ఎం.జి.ఆర్.సెంట్రల్ చెన్నై- మైసూరు కాట్పడి, బెంగళూరు 500 km (310 mi) 1994
12008 మైసూరు - ఎం.జి.ఆర్.సెంట్రల్ చెన్నై
5 12009 ముంబై సెంట్రల్ - అహ్మదాబాదు బొరివలి, వాపి, సూరత్, భరుచ్, వడోదర,అనంద్, నదియా 491 km (305 mi) 1994
12010 అహ్మదాబాదు - ముంబై సెంట్రల్
6 12011 న్యూఢిల్లీ - కల్కా పానిపట్, కురుక్షేత్ర, అంబాలా, చండీగర్ 303 km (188 mi) NA
12012 కల్కా - న్యూఢిల్లీ
7 12013 న్యూఢిల్లీ - అమృత్ సర్ అంబాలా కాంట్, సిరిహింద్,లూథియానా,ఫగ్వారా,జలంధర్, బీస్ 449 km (279 mi) NA
12014 అమృత్ సర్ - న్యూఢిల్లీ
8 12015 న్యూఢిల్లీ - డౌరాయ్ (అజ్మీరు) ఢిల్లీ కాంట్, గుర్గావ్,రెవరి, అల్వార్,జైపూర్,అజ్మీర్ 451 km (280 mi) NA
12016 డౌరాయ్ (అజ్మీరు) - న్యూఢిల్లీ
9 12017 న్యూఢిల్లీ - డెహ్రాడూన్ ఘజియాబాదు, మీరట్, ముజఫర్ నగర్, సహారాణ్ పూర్, రూర్కీ, హరిద్వార్ 315 km (196 mi) NA
12018 డెహ్రాడూన్ - న్యూఢిల్లీ
10 12019 హౌరా -రాంచి దుర్గాపూర్, రాణిగంజ్, అసన్సోల్, చంద్రపుర,బొకారో స్టీల్ సిటీ, మూరి 421 km (262 mi) 1995
12020 రాంచి -హౌరా
11 12025 పూణె -సికింద్రాబాదు దౌండ్, సోలాపూర్, గుల్బర్గా, వాడి, తాండూరు, వికారాబాదు, బేగంపేట 597 km (371 mi) 2011
12026 సికింద్రాబాదు - పూణె
12 12027 చెన్నై -బెంగళూరు కాట్పడి, బెంగళూరు కంటోన్మెంట్ 362 km (225 mi) 2005
12028 కె.ఎస్.ఆర్ బెంగళూరు -ఎం.జి.ఆర్ సెంట్రల్ చెన్నై
13 12029 న్యూఢిల్లీ - అమృత్ సర్ అంబాలా, రాయిపుర, లూథియానా, ఫగ్వారా,జలంధర్, బీస్ 448 km (278 mi) NA
12030 అమృత్ సర్ - న్యూఢిల్లీ
14 12031 న్యూఢిల్లీ - అమృత్ సర్ అంబాలా, రాయిపుర, లూథియానా, ఫగ్వారా,జలంధర్,బీస్ 448 km (278 mi) NA
12032 అమృత్ సర్ - న్యూఢిల్లీ
15 12033 కాన్పూర్ సెంట్రల్- న్యూఢిల్లీ ఎటావా, ఆలీగర్, ఘజియాబాద్ 440 km (270 mi) 1994
12034 న్యూఢిల్లీ - మాన్పూర్ సెంట్రల్
16 12039 కథ్ గొడం - న్యూఢిల్లీ హద్వానీ, లాళ్కుయాన్, రుద్రపూర్, రాంపూర్, మొరదబాద్, ఘజియాబాద్ 282 km (175 mi) 2012
12040 న్యూఢిల్లీ- కథ్ గొడమ్
17 12041 హౌరా - న్యూ జల్పాయిగురి బోల్పూర్ శాంతినికేతన్,న్యూ ఫరక్కా జం. మేల్దా సిటీ,కిషంగంజ్ 566 km (352 mi) 2012
12042 న్యూ జల్పాయిగురి - హౌరా
18 12045 ఢిల్లీ - చండీగర్ అంబాలా కంటొన్మెంటు, కర్నల్ 244 km (152 mi) 2013
12046 చండీగర్- ఢిల్లీ
19 12047 న్యూఢిల్లీ - ఫిరోజ్ పూర్ రోహ్‌తక్, జింద్, జఖల్, మన్సా, బాతిందా 300 km (190 mi) 2014
12048 Firozpur - న్యూఢిల్లీ
20 12085 గౌహతి - డిబ్రూగర్ లుండింగ్,డిమపూర్, మరియాని 506 km (314 mi) 2017
12086 డిబ్రూగర్ -గౌహతి
21 12087 నహర్ల గన్ -గౌహతి రాంగియా, రాంగపర 332 km (206 mi) 2017
12088 గౌహతి -నహర్లగన్
22 12243 చెన్నై సెంట్రల్ - కోయంబత్తూరు కాట్పడి,జోలర్పెట్టై, సేలం,ఏరోడ్,తిరుప్పూర్ 502 km (312 mi) 2011
12244 కోయంబత్తూర్ - చెన్నై
23 12277 హౌరా- పూరీ ఖర్గపూర్, బాలసోర్,భద్రక్, కటక్, భువనేశ్వర్ 500 km (310 mi) 2010
12278 పూరి - హౌరా
List of Defunct Trains
# Train No. Route Distance Operational Years
1 12027 Mumbai - Pune 192 km 1995-2004
12028 Pune - Mumbai
2 12035 Jaipur - Agra Fort 241 km 2012-2018
12036 Agra Fort - Jaipur
3 12037 న్యూఢిల్లీ - Ludhiana 329 km 2011-2019
12038 Ludhiana - న్యూఢిల్లీ
4 12043 న్యూఢిల్లీ - Moga 398 km 2012-2019
12044 Moga - న్యూఢిల్లీ
5 Unknown Howrah - Tatanagar 250 km Unknown-1995
Unknown Tatanagar - Howrah

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ యొక్క కొన్ని ప్రత్యేక సౌలభ్యాలు[మార్చు]

  • అన్ని శతాబ్ది రైళ్లు మొత్తం ప్రయాణాన్ని ఒకే రోజులో పూర్తి చేస్తాయి.
  • సగటు ప్రయాణ దూరం 300 నుండి 700 కిమీ మధ్య ఉంటుంది.
  • సగటు ప్రయాణ సమయం 4 నుండి 8 గంటల మధ్య ఉంటుంది.
  • భోపాల్ శతాబ్ది అనేది మొట్టమొదటి శతాబ్ది రైలు.
  • భోఫాల్ శతాబ్ది అనేది ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించే శతాబ్ది రైలు
  • కల్కా శతాబ్ది ది తక్కువ దూరం ప్రయాణించే శతాబ్ది రైలు.
  • కాన్పూర్ శతాబ్ది అనేది ఒకే ఒక్క నాన్-స్టాప్ శతాబ్ది రైలు.
  • అంబాలా, అమృత్‌సర్, బెంగుళూరు, చండీఘర్, చెన్నై, కల్కా, కాన్పూర్‌లకు ఒకటి కంటే ఎక్కువ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ఉన్నాయి
  • నం.2034 కాన్పూర్ శతాబ్ది అనేది నిమిషానికి సగటు వేగం 1510 మీటర్ల ప్రకారం ఉత్తమ శతాబ్ది కాగా, దాని తర్వాత నిమిషానికి 1490 మీటర్లతో నం.2001 భోపాల్ శతాబ్ది నిలిచింది.

గమనిక  : పైన పేర్కొన్న సౌలభ్యాలు పైన పేర్కొన్న శతాబ్ది రైళ్ల పట్టిక ఆధారంగా ఇవ్వబడింది.

భవిష్యత్తు[మార్చు]

కొందరు[ఎవరు?] భారతీయ రైల్వేస్‌లో పోటీ లేని కారణంగా, సేవలు అభివృద్ధికి కొద్దిస్థాయిలో మాత్రమే ఉద్ఘాటన సూచించబడిందని పేర్కొన్నారు.

ఇంకా, భారతీయ విమానయాన విభాగం గట్టి పోటీని ఎదుర్కొంటున్నట్లు తెలుస్తుంది, పలు విమానాలు దేశీయ మార్గాల కోసం స్వల్ప ధర విఫణిలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి, దీనితో ఎగువ స్థాయి రైలు ప్రయాణీకులు విమానంలో ప్రయాణించడానికి ఆసక్తి కనబరుస్తున్నారు. దీనితోపాటు ఉత్తమ సేవను నిర్వహించడంలో అసమర్థత కారణంగా శతాబ్ది, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు వాటి వినియోగదారులను ఆకర్షించడం క్లిష్టంగా మారింది.[2]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

సూచికలు[మార్చు]

  1. "India Rail timetable".
  2. "Business Travel Still On Track". FE Business Travel. Archived from the original on 2008-12-22. Retrieved 2010-10-22.