చక్రం

వికీపీడియా నుండి

కోణార్క్ దేవాలయంలో సూర్య భగవానుని రథచక్రం

చక్రం (ఆంగ్లం: Wheel) మనిషి కనుగొన్న మొట్టమొదటి పరికరం. చక్రం అనేది ఒక అక్షం (ఆక్సిస్) చుట్టూ తిరిగే గుండ్రటి పరికరం. రవాణా మరియు ఎన్నోరకాల యంత్రాలలో చక్రాలు విరివిగా వాడబడుతున్నాయి. ఇరుసు (ఆక్సిల్) సహాయంతో చక్రం దొర్లడం వల్ల రవాణాలో ఘర్షణ లేదా రాపిడి తగ్గుతాయి.

[మార్చు] చక్రం పుట్టుక

చక్రం అనే పదం ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ భాష నుండి ఉద్భవించినది. ఈ భాషలో *k^wel- అనగా తిరగడం లేదా కదలడం అని అర్థం. దీని నుండి ఉద్భవించిన *k^wek^wlo-,^[1]అనే పదం సంస్కృతంలో చక్ర మరియు పర్షియన్ భాషలోని చర్ఖ్ పదాలకు మూలంగా గుర్తించబడినది.^[2]

[మార్చు] చక్రాల ఆవిర్భావం

క్రీ.పూ. సిర్కా 2600, సుమేరియన్ నాగరికత నాటి ఉర్ పట్టణంలోని ఒనాగెర్ యుద్ధపు బండ్లు.

కుమ్మరి చక్రం; టర్కీలోని ఒక కుమ్మరి.

చక్రం పురాతన సుమర్(ఈ నాటి ఇరాక్)లో దాదాపు క్రీ.పూ. 5వ మిలీనియంలో కుమ్మరి పనికై, కుండలు తయారు చేయడానికి మొదటగా వాడబడినదని అనుకుంటారు^{[ఆధారం కోరబడినది]}. క్రీ.పూ. 3వ మిలీనియంలో వెల్లివిరిసిన సింధూలోయ నాగరికతతో చక్రం వాడుక భారత దేశంలో ఆరంభమైనది^{[ఆధారం కోరబడినది]}. కాకేసస్‌కు ఉత్తరభాగంలో బయలు పడిన సమాధుల ఆధారంగా క్రీ.పూ. 3700 సంవత్సరాలలో వాగన్లు (నాలుగు చక్రాలు) మరియు బండ్ల(రెండు చక్రాలు)తో సహా మనుషులను సమాధి చేసే వారని తెలుస్తుంది. ఇప్పటి పోలండ్‌లో లభించిన సుమారుగా క్రీ.పూ. 3500 సంవత్సరాల క్రితంనాటి చిత్రాలను బట్టి వాగన్లను చిత్రించిన అతి పురాతనమైన చిత్రంగా బ్రోనోసైస్ పాట్‌ను పేర్కొంటారు. ^[3]

ఇరాన్‌లోని ఒక మ్యూజియంలో భద్రపరచబడిన పురాతన చక్రం.

రథాల వాడుకను బట్టి చక్రాలు చైనాలో క్రీ.పూ. 1200 నుండి ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది ^[4]. కొంతమంది పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం చక్రాలు మరియు ఆక్సిల్ యూరోప్‌లోనే ఆవిర్భవించాయి. ^[5] చక్రాలు కలిగిన అతి ప్రాథమికమైన వాగన్‌గా "ట్రాగా న పూలి" అనబడే స్లెడ్జ్‌ని చెప్పుకొస్తారు. మానవజాతి వలసలు వెళ్ళడం ద్వారాను, ఇతర పరిచయాల ద్వారాను ఈ ఆవిష్కరణ కాస్పియన్ మరియు నల్ల సముద్రాల ప్రాంతాల వారికి తెలిసింది. అక్కడినుండి క్రీ.పూ 4వ మిలీనియంలో మెసపొటేమియాకు చేరింది.

[మార్చు] వాడుక మరియు పనితనం

చక్రం మరియు ఇరుసు ఒక సరళ యంత్రం (సింపుల్ మషీన్). చక్రాలు ఇరుసు సహాయంతో ఉపయోగించబడినపుడు కొన్ని సార్లు చక్రం ఇరుసు మీద ఇతర శక్తుల సహాయంతో తిరుగుతుంది లేదా చక్రం ఇరుసుని తిప్పుతుంది.

[మార్చు] ప్రకృతిలో చక్రాలు

• ప్రకృతిలో వివిధ పదార్ధాలు తయారైన దగ్గరనుండీ వాటి వినియోగం, తిరిగి వాటి జన్మస్థానన్ని చేరడాన్ని చక్రాలుగా పేర్కొంటారు. ఉదాహరణకు నీటి చక్రం, ఆమ్లజని చక్రం, నత్రజని చక్రం మొదలైనవి.

• కొన్ని పరాన్న జీవులు జీవిత పరిణామం వ్యాధికారకాలన్నింటినీ కూడా జీవితచక్రం అంటారు. ఉదా: టీనియా.

• కంటికి కనిపించే పరిమాణంలో ప్రకృతిలో ఎలాంటి చక్రాలూ లేవు. కాని సూక్ష్మపరిమాణంలో ఎ.టి.పి.సింథేస్ అనే ఎంజైమ్‌లోనూ ^[6] మరియు బాక్టీరియాల ఫ్లాజెల్లంలోనూ ఉన్నాయి. .^[7]

[మార్చు] సంస్కృతిలో

• సుదర్శన చక్రం శ్రీ మహావిష్ణువు ఆయుధం.
• యోగా: మానవుని శరీరంలో వెన్నుపాములో యోగాభ్యాసానికి చెందిన ఏడు చక్రాలు ఉంటాయి. వీటిని సప్తచక్రాలు అంటారు. వీటి ద్వారా సాధన చేసిన కుండలినీ యోగాన్ని సాధిస్తాడు.

[మార్చు] చక్రాల సహాయంతో నడిచేవి

[మార్చు] వాహనాలు

1. బండి
2. సైకిలు
3. కారు
4. రిక్షా
5. లారీ

[మార్చు] చిహ్నాలుగా చక్రాలు

భారత జాతీయ పతాకంలో అశోక చక్రం.

చక్రం అనే పదం సాంప్రదాయపరంగా మతపరంగా జీవిత చక్రం లేదా కాలచక్రం వంటి విషయాలను వ్యక్తీకరించడంలో విరివిగా ఉపయోగించబడుతుంది. చక్రం భారత జాతీయ పతాకంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఈ చక్రం ధర్మానికి చిహ్నం.

[మార్చు] మూలాలు

1. ↑ "wheel". Online Etymology Dictionary. 
2. ↑ http://www.bartleby.com/61/roots/IE250.html
3. ↑ Waza z Bronocic (in Polish)
4. ↑ Dyer, Gwynne, War: the new edition, p. 159: Vintage Canada Edition, Randomhouse of Canada, Toronto, ON
5. ↑ Ojczyzna wozu: Europa czy Bliski Wschód (in Polish), Wiedza i Życie, 8/1996
6. ↑ Noji, H., Yasuda, R., Yoshida, M., Kinosita, K. (1997). "Direct observation of the rotation of F1-ATPase". Nature 386 (6622): 299-302. 
7. ↑ Berg, H.C., Anderson R.A. (1973). "Bacteria Swim by Rotating their Flagellar Filaments". Nature 245 (5425): 380-382.