దస్త్రం:Wikisource-logo.svg

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
అసలు దస్త్రం(SVG ఫైలు, నామమాత్రంగా 410 × 430 పిక్సెళ్ళు, ఫైలు పరిమాణం: 16 KB)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన

విషయ సూచిక [దాచు]

   * 1 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 1
   * 2 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 2
   * 3 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 3
   * 4 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 4
   * 5 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 5
   * 6 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 6
   * 7 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 7
   * 8 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 8
   * 9 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 9
   * 10 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --10
   * 11 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 11
   * 12 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --12
   * 13 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన –13
   * 14 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 14
   * 15 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 15
   * 16 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 16
   * 17 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 17
   * 18 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 18
   * 19 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 20
   * 20 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 21
   * 21 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 22
   * 22 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన-23
   * 23 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--24
   * 24 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--25
   * 25 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--26
   * 26 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--27
   * 27 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--28
   * 28 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--30
   * 29 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--31
   * 30 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--32
   * 31 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--33
   * 32 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--34
   * 33 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--35
   * 34 బాలాజీ అర్చావతారా విశేష దృశ్యార్చన--36
   * 35 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--37
   * 36 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--38
   * 37 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--39
   * 38 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--40
   * 39 [బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--41]]
   * 40 [బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--42]]
   * 41 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--43
   * 42 [బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--44]]
   * 43 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--45
   * 44 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--46
   * 45 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--47
   * 46 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--48
   * 47 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--49
   * 48 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--50
   * 49 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--51
   * 50 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--52
   * 51 బాలాఅజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--53
   * 52 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--55
   * 53 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--56
   * 54 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--57
   * 55 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--58
   * 56 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--59
   * 57 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--60
   * 58 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--61
   * 59 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--62
   * 60 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--63
   * 61 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--64
   * 62 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--65
   * 63 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--66
   * 64 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--67
   * 65 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన ---68
   * 66 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--69
   * 67 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --70
   * 68 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--71
   * 69 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--72
   * 70 =బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --73
         o 70.1 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--74
         o 70.2 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--75
         o 70.3 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--76
         o 70.4 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --78
         o 70.5 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--79
         o 70.6 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --80
         o 70.7 బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --81

విషయ సూచిక

బాలాజీ కథ[మార్చు]

తిరుమలపై వెలసిన శ్రీనివాసునిగా, ఏడుకొండల వేంకటేశ్వరునిగా ప్రసిధ్ధి పొందిన మహావిష్ణువు అర్చావతారానికి మరో పేరు, ‘బాలాజీ’ . నిజానికి ఈ పేరే తొలిసారి స్మరింపబడినది. దురదృష్ట వశాత్తు ఈ పేరుతో కేవలం ఔత్తరాహికులే ఆ స్వామిని పిలిచి, కొలిచి లాభ పడుతున్నారు. మన తెలుగు వారికి ఈ పేరుతో గాని, బాలాజీ సమగ్ర చరిత్ర గాని పూర్తి పరిచయం లేదు !

స్వామి తిరుమలపై వెలసినది కేవలం, ‘ పద్మావతీ దేవిని ’ పరిణయం చేసుకోవడానికే అన్నట్లు మన పౌరాణికులు శ్రీ వేంకటేశ్వరుని చరిత్రని తీర్చి దిద్దారు.

అందుకే , ‘ బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన’ అనే పేరుతో అతని కథని అర్థవంతంగా, సమగ్రంగా, అర్చావతారం ఎత్తేందుకు కారణాలు, ప్రయోజనాలు, నెలకొల్పిన ఆదర్శాలు పూసగ్రుచ్చినట్లు వ్రాయాలని సంకల్పించి, నేను ( అయల సోమయాజుల శ్రీధర్ ) నా బ్లాగు, ‘ క్షీరగంగ’ లో ఆ కథని దృశ్య రూపంలో మలిచి పాఠకుల ముందు పెట్టాను. నా పాఠకుల కోరిక మీద ఈ చరిత్రని ‘గూగుల్ వికీ మూలాలలో 'ప్రచురిస్తున్నాను. అలా చేస్తే ఎక్కువమంది చదివే అవకాశం ఉంటుండని నా ఊహ, ఆశ, ఆశయం.


బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--1[మార్చు]

( బాలాజీ అర్చావతార వైశిష్ట్యాన్ని , కథలనీ, క్రమానుగతంగా దృశ్య రూపంలో వ్రాసిన కదంబ మాలిక )

(దృశ్యము-----1 నైమిషారణ్యం )

( పాత్రలు--- సూత పౌరాణికుడు, శౌనకాది ఋషుల గుంపు )

శౌనకుడు_____ సూత మహర్షీ ! ‘వరాహ, భవిష్యోత్తర, స్కాంధ, లింగ ‘ పురాణాల లోని ‘శ్రీ వేంకటేశ్వర’ అర్చావతార విశేషాలను మాకు చెప్పి, మమ్ములను ధన్యులను చెయ్యండి.

సూతుడు _____ శౌనకమునీ ! పురాణములన్నియు మనుజుల మనుగడను, సుఖమయ మొనర్చుటకే వ్రాయబడినవి. పునీత భారత దేశము ప్రసిద్ధి నిలుపుటకు, ఉపయుక్తములయిన సంస్కారముల దెల్పు, నిర్మల దర్పణములు యీ పురాణములు !

1 ఋషి ____ సూత మహర్షీ ! ‘శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు’ అనగా ఎవరు ?

2 ఋషి____ శ్రీ రామ చంద్రుడు, శ్రీ కృష్ణుడు, వంటి మహా విభూతిలె గాక, అర్చావతారము నెత్తుటకు కారణ మేమి ?

సూతుడు _____ మునులారా ! ‘శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు, ‘వేం’ అనగా పాపములను, ‘ కట ‘ అనగా నశింప జేయు ఈశ్వరుడు. పేరులో ఈశ్వర శబ్దం, వచ్చినంత మాత్రమున యీతఢు ‘శివుని’ మూర్తియని భావించుట తగదు . ఇతడు సాక్షాత్తు ‘వైకుంఠము ’ నుండి విచ్చేసిన ‘ శ్రీ మన్నారాయణుడు’ !

3 ఋషి ______ భగవత్తత్వము ఎన్ని రూపాలుగా ఉంటుంది ?

సూతుడు _____ ఆగమాలు భగవత్తత్వము అయిదు రూపాయని ఘోషిస్తున్నాయి ! అవి, “ పర, వ్యూహ, విభవ, అంతర్యామి, అర్చా రూపాలు “ సత్య, జ్ఞాన, ఆనంద రూపమై, సమస్త కారణ భూతమైన ‘ ‘శ్రీమన్నారయణుడే; పరతత్వము ! ఆ పరతత్వమే సృష్టి,, స్థితి, లయాలను, మోక్ష ప్రదానాదులను చేయడానికి వ్యూహాలుగా, భాసిస్తుంది !! ఈ వ్యూహాలు ‘ వాసుదేవ, సంకర్షణ, ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ’ నామాలతో ప్రకాశిస్తున్నాయి.

4 ఋషి______ ఈ వ్యూహాలు ఏ విధంగా పని చేస్తున్నాయి ?

సూతుడు _____ పర తత్వం, పరిపూర్ణ గుణ భరితమైనది . ఇది వైకుంఠంలో జీవన్ముక్తులయిన వారిచేత, పూజింప బడుతుంది. తక్కిన మూడు వ్యూహాలలో ఒకటి క్షీర సాగరంలో ఉంఢి, జగద్రక్షణ అవసరమయి నప్పుడు అవతార రూపం పొందుతుంది. అలా వచ్చినవే మన శ్రీరామాద్యవతారాలు !! వీటినే ‘ విభవాతారాలంటారు’ అవి ఆ యా కాలంలోని వారికి తప్ప తరువాతి కాలం వారికి అందుబాటులో ఉండవు.

1 ఋషి _____ అంతర్యామి వ్యూహం ఎలా క్రియాన్విత మవుతుంది?

సూతుఢు____ ఈ వ్యూహం జీవునిలో అణువై, అంతర్యామిగా ఉంటుంది. హృదయంలో ఉన్న దైవాన్ని దర్శించడం అంత సులభం కాదు !!

2 ఋషి_____ మరి అర్చా వ్యూహం సంగతేమిటి ?

సూతుఢు ____ ఇంత వరకు చెప్పిన ‘ పర, విభవ, అంతర్యామి’ వ్యూహాలు అనుభవ సులభాలు కావు ! అందుకే శ్రీ కృష్ణభగవానుడు భగవద్గీతలో, ‘ఆర్తులు, జిజ్ఞాసువులు, జ్ఞానులు, అర్ధార్థులు, అనే నాలుగు రకాల భక్తులు, ఏ రూపాన తనను సేవిస్తారో, ఆ రూపంలోనే పరిపూర్ణ ఫలాన్ని ఇస్తానని చెప్పాడు.

3 ఋషి ______ సూత మహర్షీ ! మీ దయ వలన అర్చామూర్తి యొక్క వ్యూహరచన తెలిసింది.

4 ఋషి____ అర్చామూర్తిని ఆరాధించిన వారు, పరతత్వ స్వరూపాన్ని సేవించేవారి ఫలాన్ని అందుకో గలరా ?

సూతుడు ____ అందుకు సందేహం లేదు. అందుకే శ్రీమన్నారాయణుడు కలియుగంలో భక్తులను ఉద్ధరించేటందుకు, శ్రీ వేంకటేశ్వరునుగా అర్చావతారం ఎత్తాడు.

శౌనకుడు _____ సూతమహర్షీ ! మన భాగ్యవశమున అవతరించిన ఆ మహావిష్ణువు కథ మాకు తెలియ జేయండి.

అందరూ ____ అవును, సూతమహర్షీ ! కథా ప్రారంభం చెయ్యండి.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన - 2[మార్చు]

( దృశ్యము 2----- వైకుంఠంలో శ్రీమహావిష్ణువు , తన దేవేరులతో సేవ లందుతూ ఉంటాడు)

( పాత్రలు----- శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీదేవి , భూదేవి, ఆదిశేషుడు )

( అదే సమయంలో ఒక శ్లోకం వినిపిస్తుంది. )

శ్లోకం _____” శాంతాకారం, భుజగ శయనం, పద్మనయనం, సురేశం విశ్వాకారం, భువన సదృశం, మేఘవర్ణం, శుభాంగం లక్ష్మీ కాంతం, కమల నయనం, యోగిహృద్యాన గమ్యం, వందే విష్ణుం, భవ భయహరం, సర్వ లోకైక నాథం.

( శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్లోకం విని దిగ్గున లేస్తాడు. అతని పాదాలని ఒత్తుతున్న శ్రీదేవి అలుగుతుంది.)

విష్ణు _____ శ్రీ దేవీ ! ఎవరో భక్తుఢు----

శ్రీదేవి ______ అవున్లెండి ! శ్రీవారి శ్రోత్రాలకి, అప్పుడే స్తోత్ర పాఠాలు వినిపించాయి ! ఇక యీ శ్రీదేవి, ఆ భూదేవి, మేమెందుకు లెండి.

విష్ణు ______ అది కాదు దేవీ ! ఇతడెవరో సామాన్యుడు కాదు -----

శ్రీదేవి _______ సామాన్యుడో, మహామాన్యుడో, ఎవరయితేనేం !! ఏకాంత సేవకి అంతరాయం కలిగించాక ?

భూదేవి _______ అక్కా ! అతడెవరో కాదు, సాక్షాత్తు వాయుదేవుఢు !! శ్రీవారి దర్శనార్థం, వైకుంఠానికి తన అసామాన్య వేగంతో వేంచేస్తున్నాఢు !

విష్ణు _____ వాయుదేవుల వారు వస్తున్నారా ! వారి రాకకు కారణ మేమిటో ?

శ్రీదేవి _______ వచ్చిన తరువాత ఎలాగూ తప్పదు ! ఇప్పటి నుంచీ కార్యకారణాల చర్చ దేనికి ? నువ్వేమంటావు, చెల్లీ ?

భూదేవి _____ అక్కా ! విషయం ముందుగా తెలుస్తే, సత్వరం చక్కబెట్టి, పంపించెయ్య వచ్చు !

విష్ణు ( భూదేవితో )___ వాయుదేవుని రాకకు కారణము నీకు తెలియునా దేవీ ?

భూదేవి _____ ప్రభూ ! కృతయుగంలో మీ వైకుంఠ విహారానికి, ఇక్కడ ఒక క్రీడాద్రి ఉంఢేది కదా ?

శ్రీదేవి _____ అవును, స్వామివారు భూలోక విహారానికి బాగుంటుందని, దానిని వైకుంఠం నుండి భూలోకానికి తరలించారు.

భూదేవి _______ అవునక్కా ! భూలోక వాసులు, ప్రభువుల వారి వినోద చిహ్నంగా దానిని ఆనంద గిరి అని పిలుస్తున్నారు. మేరు పర్వతుని కుమారుడైన ‘క్రీడాద్రి,’ భువికి చేరి, ‘ఆనందాద్రి అయింది. ఇప్పుడా ఆనందాద్రి సమీపంలో, అంజనాదేవి తపస్సు చేసిన ఆశ్రమ ప్రాంతంలో--- ప్రకృతి వైపరీత్యం ఎక్కువయింది !

విష్ణు _____ ప్రకృతి వైపరీత్యమా దేవీ ?

భూదేవి ______ అవును ప్రభూ ! ధూళితో కూడిన తుఫానులు, రాళ్ల వర్షాలు పడి, సంక్షోభం చెలరేగుతోంది. నీటి కొరత ఏర్పడి సెలయేర్లు కాలువల లాగ, చెరువుల గోతుల్లాగ మారిపోయాయి. రాళ్ల తాకిఢికి, నిప్పురవ్వలు చెలరేగి, అడవుల దగ్ధమవుతున్నాయి. దీనికి కారణం తెలియని ప్రజలు ఈ దుర్గతికి, వాయుదేవున్ని దుయ్యబఢుతున్నారు.

విష్ణు _____ భూదేవీ ! నీ అభిప్రాయం ఏమిటి , కారణం వాయువు కాదంటావా ?

భూదేవి _____ ప్రభూ ! సర్వజ్ఞులయిన మీకు చెప్పాల్సిన పని ఏముంది ! అల్ప పీడనం కల చోట వాయుగుండం లేవక తప్పదు ! ప్రళయకాల ఝంఝూమారుతమే, అక్కఢి ప్రజల సమస్య !

విష్ణు _____ గరుత్మంతుడు, నా క్రీడాద్రిని సరియైన స్థలంలో, తూర్పు సముద్రానికి మరికాస్త పడమటిగా, సువర్ణముఖరీ నదికి ఉత్తరంగా మరో క్రోసుడు దూరంలో నిలిపి ఉంటే ఈ సమస్య వచ్చి ఉండేది కాదు !

శ్రీదేవి _____ చెల్లీ ! కాల విశేషాలకి తగ్గ పవనాలు అక్కడ వీచాలంటే, అల్ప పీడనం నశించాలంటావా ?

భూదేవి ____ అవునక్కా ! దానికి శ్రీవారు చెప్పినది, అదే ---- ఆనందాద్రిని మరో క్రోశెడు దూరంలో నిలపడమే సరియైన మార్గము.

విష్ణు ____ మార్గములు, మార్గాంతరములతో నాకేమి సంబంధము ? నా దేవేరులతో లభ్యమయిన ఏకాంతాన్ని భంగం చేయడానికి వస్తున్న యీ వాయువును రానివ్వకూఢదు. ఏమందువు శ్రీదేవీ ?!

శ్రీదేవి _____ శ్రీవారికి ఇంతకాలానికి, చక్కని ఆలోచన వచ్చిందంటాను. ( నవ్వుతుంది )

విష్ణు _ ( చిరునవ్వుతో ) దేవీ ! నీ అభిమతము నా కెప్పుడూ శిరోధార్యమే ! ( అని ప్రక్కనే పాన్పులా పడిఉన్న ‘ ఆదిశేషుని ‘ తట్టి పిలుస్తాడు ) ఆదిశేషా !!

( ఆది శేషుఢు మానవ రూపంలో ప్రవేశిస్తాడు )

ఆదిశైష ____ ప్రభూ ! ఆజ్ఞ !!

విష్ణు ____ ఆదిశేషా ! వైకుంఠానికి దూసుకు వస్తున్న వాయువుని అడ్డగించే సామర్థ్యము నీకే కలదు.

ఆదిశేష ____ ఆజ్ఞాపించండి ప్రభూ ! నా కర్తవ్యమేమిటి ?

విష్ణు _____ మేము మా కాంతులతో ఏకాంతాన్ని కోరుతున్నాం. నీవు సింహద్వారము దగ్గర కాపలా ఉండి, వాయువును లోనికి రానియ్యక నిరోధించవలె !

ఆదిశేష ____ ప్రభూ ! ఆజ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను. --- కాని మీ పాన్పు----

విష్ణు _____ (విసుగుతో ) మేము మరో పాన్పుపై విశ్రమించెదము అనంతా ! ఇది కూడ సందేహమేనా ?

ఆదిశేష _____ చిత్తం ప్రభూ ! అటులనే చేసెదను. ( ఆదిశేషుడు వెళ్లిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చాచవతార విశేష దృశ్యార్చన-3==]

( దృశ్యము--- 3 )

(వైకుంఠానికి బహిద్వారము. ‘ జయ_ విజయు’లనే కాపలా భటులు కాపలా కాస్తూ ఉంటారు. )

( పాత్రలు--- జయ, విజయులు, వాయువు )

( వాయువు ప్రవేశానికి సంకేతంగా గాలి బలంగా వీస్తుంది. జయ,విజయులు ఆ వేగానికి ఇటూ అటూ ఒరుగుతారు. దావారం తలుపులు ఇంకా తేలికైన వస్తువులు కంపిస్తాయి. కాసేపటికి వాయువు మానవ రూపంలో ప్రవేశిస్తాడు )

వాయువు ------ జయ- విజయులారా ! నేను వాయువును !!

జయుడు ----- ఆర్యా ! మీ రాకయే మీ పరిచయాన్ని-----

విజయుడు ---- డంకా మీద దెబ్బలా చాటి చెప్పింది.

వాయువు ----- ( సంతోషంతో మీసం మెలివేసి, నవ్వుతూ ) మేము ప్రభువుల వారి దర్శనానికి విచ్చేసినారము. మా రాకను తెలియజేసి----

జయుడు --- ఆర్యా ! క్షమించండి, మేము ఈ వీధి వాకిలికి కాపలా దార్లము.

విజయుడు ---- లోపలి వాకిలికి, ఆదిశేషుడు స్వయముగా కాపలాకు నియమింప బడినాఢు !

జయుడు ---- అనంతుడైన ఆ ఆదిశేషుని కాదని-----

విజయుఢు ---- అణువు కూడ శ్రీవారి దర్శనానికి పోజాలరు.

ఇద్దరూ ---- కావున , తమరు తిరుగుదారి పట్టి, సమయాంతరమున విచ్చేసిన బాగుండును

వాయువు ---- హు ! కాపలాదార్లు ఎవరయితేనేం గాక !! మేము అశేష బల సంపన్నుల మయిన వాయు దేవులము !! అణువు కన్న సూక్ష్మము , మేరువు కన్న ఉన్నతము, అయిన రూపము పోందగల వారము. మమ్ములను ----(నవ్వి)--- ఎవరు అడ్డగించ గలరు ?

విజయుడు --- అది కాదు వాయుదేవా !—

జయుడు ---- మా మాట కాస్త ఆలకించండి---

వాయువు ---- ఏది కాదో, ఏది అవునో ఆదిశేషునితోనే తేల్చుకొనెదము ! మీరు తొలగి దారి ఇవ్వండి.

ఇద్దరూ ---- చిత్తం మహానుభావా ! అటులనే కానివ్వండి.

( జయ- విజయు;లు తొలగి దారి ఇస్తారు. వాయువు లోపలికి వెళ్తాడు. )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--4[మార్చు]

( దృశ్యము-- 4 )

( వైకుంఠానికి లోపలి ద్వారము. ఆదిశేషుడు ద్వారం ముందు తిరుగుతూ కాపలా కాస్తూ ఉంటాడు )

( పాత్రలు --- వాయువు, ఆదిశేషుడు )

(( ప్రవేశం--- వాయువు )

వాయువు ---- ఆదిశేషా ! నేను వాయువును ! అయినను, నీకీ కాపలా కాయు దుర్గతి ఏమి?

ఆదిశేష ---- ప్రభువులు, ఏకాంతాన్ని అభిలషించి నన్ను కాపలాకి పంపారు. ఇక్కడ దుర్గతికి తావు లేదు వాయుదేవా ! ఏల ననగా ఇది వైకుంఠము ! గతులు తప్పిన వారికి సద్గతి కలిగించు దివ్య థామము ! నేను చేయునది స్వామి కార్యము !

వాయువు ---- అటులనా ! సరి, సరి ! నే నొక కార్యవిశేషము చేత, శ్రీవారి దర్శనమునకు వచ్చితిని. (నవ్వి) నీది స్వామి కార్యము, నాది స్వకార్యము !!

ఆదిశేష ----- వాయుదేవా ! దర్శనమునకు ఇది సమయము కాదు. ప్రభువులు ఏకాంతము కోరి, నన్ను సైతము బయటికి పంపి కాపలా కాయమన్నారు ! అర్థం చేసుకొని మరలి పోవుట మంచిది !

వాయువు ---- మరలిపోవుట, తిరుగుదారి పట్టుట, ఆగిపోవుట ---- వాయువు సహజ లక్షణములు కావని నీకు తెలియదా ఆదిశేషా ?

ఆదిశేష----- ఆగిపోవుట , తిరుగుదారి పట్టుట నీకు సహజ గుణము కాదేని, ప్రక్కదారి పట్టుము ! లేకున్న పాతాళమునకు పొమ్ము ! అంతియే గాని లోనికి పోవుట మానుకొనుము.

వాయువు ---- పుష్ప సుకుమారులైన శ్రీవారి భార్యలకు, కాంతునితో ఏకాంతమునకు, నిముష - నిముషము విషముతో బుసలు కొట్టే నీవు అక్కర లేదేమో గాని, మేము కాకపోము !! -- నందన వన కుసుమ సౌరభాలను లలిత లలితముగా తరలించి, తోడ్కొని పోయి, వారిని ఆహ్లాద పరిచెదను, నన్ను పోనిమ్ము !

ఆదిశేష ----- వాయుదేవా ! ఎవరి సహజ గుణములు, ఎవరి సామర్థ్యములు వారివి ! ఇప్పుడా ప్రసక్తి దేనికి ? శ్రీవారి ఏకాంతమునకు భంగము కలగ కూడదనేది వారి ఆజ్ఞ !!

వాయువు ---- హు ! ఆజ్ఞ అట ఆజ్ఞ !! విష పురుగువయిన నిన్ను బయటికి పంపినంత మాత్రమున, మరి వేరెవరినీ లోనికి పంపననుట--- కడుంగడు దుస్సాహసము !!

ఆదిశేష ---- ఏమంటివి ? నేను విషపురుగునా !? కావచ్చు, పురుగునే కావచ్చు ! కాని నా కొక భౌతిక కాయమనునది ఉన్నది !! అశరీరుడవైన నీకు నాతో పోలిక ఏమి ?

వాయువు ---- ఏమంటివి ? నేను అశరీరుడనా ?! శత సహస్ర శరీరధారుల కన్న మిన్నయైన బల సంపద కల వాడను !! సంకల్పమాత్ర శరీరుడను !! నా తోనా నీ ప్రగల్భములు ?!

ఆదిశేష ---- ఏమి ? సంకల్ప మాత్ర శరీరుడవా ? సువర్లోకమున స్వేచ్ఛా శరీరము పొందు వరము ఎవరికి లేదు ? ఇందులో నీ గొప్పతన మేమున్నది ? వాయువు ( కోపముతో ) ఏయ్ ! పురుగా !! నన్ను లోనికి పోనిస్తావా లేదా ?

ఆదిశేష ---- ఏయ్ ! నలుసా ! వీలు కాదని పలుమార్లు పలికితిని, పో ! పొమ్ము !

వాయువు ---- ఓరి ! ఏమీ నీ అహంకారము !! నేను నలుసునా ? సరి ! నా దెబ్బ రుచి చూచిన వెనుక, ఆ మాట అనగలుగుదువేమ ! చూచెదను గాక ! ( అంటూ తొడ చరిచి, ఆదిశేషునితో యుద్ధాన్ని ప్రకటిస్తాడు )

ఆదిశేష ---- అటులనే గానిమ్ము ! నీ బల సామర్థ్యములు ఎంత క్షుద్రములో బయట పెట్ఠెదను గాక ! (అంటూ బుసలు కొడతాఢు )

( ఇరువురికీ బాహా బాహి యుద్ధం మొదలవుతుంది. వాయువు ప్రభంజనానికి, ఆదిశేషుని బుసలకి వైకుంఠం కంపిస్తుంది )

--బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--5==

( దృశ్యము -- 5 )

( పాత్రలు--- శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీదేవి, భుదేవి )

( వైకుంఠము. శ్రీమహావిష్ణువు తన దేవేరులతో ఉంటాడు. వారి ఏకాంతానికి వైకుంఠం లోని కలకలం అంతరాయం కలిగిస్తుంది )

విష్ణు ---- దేవీ ! ఏమి యీ వైపరీత్యము !

శ్రీదేవి ---- ఆనందాద్రి దగ్గరి ప్రకృతి వైపరీత్యము వైకుంఠ ద్వారానికి వచ్చినట్లుంది. ప్రభూ !

భూదేవి ----- స్వామీ ! ఆదిశేషునికి, వాయువుకు నడుమ యుద్ధము వాటిల్లినది.

విష్ణు ----- వైకుంఠ ద్వారము ముందరా వారి యుద్ధమా ? సత్వరము ఈ సమస్య పరిష్కరించెదము గాక ( శ్రీ మహావిష్ణువు లేచి బయటికి దారి తీస్తాడు )


బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--6[మార్చు]

( దృశ్యము 6---- వైకుంఠము లోపలి ద్వారము. వాయువు ఆదిశేషుల యుద్ధం సాగుతూ ఉంటుంది )

( పాత్రలు--- వాయువు, ఆదిశేషుడు, శ్రీ మహవిష్ణువు )

( శ్రీ మహావిష్ణువు ప్రవేశంతో ఇద్దరూ పోట్లాట ఆపుతారు. ఆదిశేషుడు ఉలికి పడుతాడు )

ఆదిశేష ------ ప్రభూ ! మీ ఏకాంతము, భంగమయినందుకు, యీ దాసుడు చింతిస్తున్నాడు. నన్ను క్షమించండి.

వాయువు ----- ప్రభూ ! ఇతడు నా ఆశయము, నా శక్తి సామర్థ్యములను గుర్తుంచిక నన్నెదరించి పోరుకు పురి గొల్పినాడు. అయినను, నా వలన మీ ఏకాంతమునకు భంగము కలిగినందులకు నన్ను క్షమించండి.

విష్ణు ---- భంగమయిన దేదో అయినది ! మీ ఇరువురి బాలబలములు తేల్చుకొనుటకు, ఇది సరియైన స్థలము కాదు.

వాయువు ----- సరియైన స్థలము చూపి నన్ను అనుగ్రహింపుడు.

ఆదిశేష --- నిజము ప్రభూ ! మీ భవన ప్రాంగణమందు పోరుకు తలబడుట పొరపాటే అయినది. సరియైన స్థలమును చూపి అనుగ్రహించండి.

విష్ణు ----- ఓహో ! మీరిరువురు పోరాటానికే సంకల్పించినారన్న మాట ! అయితే వినండి, భూలోకంలో ఆనందాద్రి మీ పోరాటానికి సరియైన రంగస్థలము !

వాయువు --- (సంతోషంతో ) ప్రభూ ! సరియైన స్థలమును చూపి నన్ను కృతజ్ఞిన్ని చేసారు, ఆ స్థలము నాకు చిర పరిచితము ! నా బలము అక్కడ ద్విగుణీకృతమగుట నిక్కము !

ఆదిశేష ------ వాయుదేవా ! నీ బలము శత సహస్రములైనను, దానిని నిలువరించు సామర్థ్యము గల అనంతుడను నేను ! ( విష్ణువుతో ) ప్రభూ ! మీ ఆజ్ఞ అయినచో నే నీతని పీచమడగించ గలను !

విష్ణు----- తథాస్తు ! అటులనే కానిండు.---- ఆదిశేషా ! నీవు నా క్రీడాద్రి అయిన ఆనందాద్రిని నీ విరాట్రూపముతో చుట్టుకొని యుండుము ! వాయుదేవుడు ఆ పర్వతముపై నీ పట్టును సడలించి, ఎగుర వేయగలిగిన యెడల-------

వాయువు ----- అట్లు చేయునెడల, నేను జయించినట్లు, అంతేనా ప్రభూ ?

విష్ణు ---- అవును ఓడినవారు నా ఆజ్ఞను పాటించక తప్పదు.

ఆదిశేష ---- ప్రభూ ! ఈ దాసునకు మీ ఆజ్ఞ పాటించుటకు, గెలుపు ఓటము;లతో సంబంధము లేదు.

విష్ణు --- తథాస్తు !!

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--7[మార్చు]

( దృశ్యము—7 )

( భూలోకంలోని ఆనందాద్రి రణ రంగం. ఆదిశేషుడు ఆనందాద్రిని చుట్టుకొని పడుకొని ఉంటాడు. వాయువు అక్కడికి చేరుకొంటాడు )

( ఆదిశేషుడు, వాయువు )

( ప్రవేశం-- వాయువు )

వాయువు ----- ( తనలో ) ఏమిది ! నా కన్న ముందుగా ఇతనీ చోటికి ఎలా రాగలిగాడు ! సరి, సరి ! వేగ మెక్కువ అయినంత మాత్రమున బలమెక్కువ కాదు గద !!! ( ప్రకాశంగా ) ఓరీ ! అనంతా ! నేను ఆయువు పట్టునైన వాయువును. నిమేష మాత్రమున నీ పట్టు సడలించి యీ గిరి రాజమును ఎగర వేయ గలను.

ఆదిశేషు ---- వాయువా ! నేను నీ ఆయువును ! ప్రగల్భములు వీడి పోరుకు సిద్ధము కమ్ము !

( ఇద్దరికీ పోట్లాట ప్రారంభ మవుతుంది]

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--8[మార్చు]

( దృశ్యము—8 )

( బ్రహ్మలోకం-- కొంతమంది ఋషులు, దేవతులు, బ్రహ్మదేవును దగ్గరకు వస్తారు. )

దేవతలు ---- బ్రహ్మదేవా ! నమో నమః !!

ఋషులు ---- సృష్టికర్తా ! నమో నమః !!

బ్రహ్మ ---- సురులారా ! ఋషులారా !! మీ రాక మాకు సంతోష దాయకము. వచ్చిన కారణము ---

1 దేవత --- విధాతా ! మీ సృష్టికే వైపరీత్యము సంభవించే సంఘటన భూమి మీద జరుగుతోంది.

1 ఋషి --- అవును పద్మసంభవా ! పెద్ద ప్రమాదం వాటిల్లనుంది.

బ్రహ్మ --- మహా మహితాత్ములారా !! విషయము విస్తారముగా సెలవీయుడు.

2 దేవత --- ఆనందాద్రి దగ్గర-----

2 ఋషి ---- ఆదిశేషునకు, వాయువునకు తీవ్ర పోరాటము జరుగుచున్నది.

3 దేవత ---- ఆ పోరుకు జగత్సర్వమూ ----

3 ఋషి ---- తల్లడిల్లిపోతుంది----

బ్రహ్మ ----- అటులనా ! రండు, వారి పోరాటముని శాంతింప చేసెదను గాక !

( బ్రహ్మ , దేవతలు ఋషులు నిష్క్రమిస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--9[మార్చు]

( దృశ్యము – 9 )

( భూలోకంలోని ఆనందాద్రి. బ్రహ్మ, దేవతలు, ఋషులు వస్తారు )

( ఆదిశేషు, వాయువుల పోరాటం నిర్విరామంగా జరుగుతూనే ఉంది. )

( పాత్రలు---బ్రహ్మ, దేవతలు, ఋషుల గుంపు ఇంకా ఆదిశేషుడు, వాయువు )

బ్రహ్మ ------ వాయుదేవా ! ఈ పోరాటం ఆపండి. యీ ప్రాంతం లోని అలజడిని ఆపండి.

వాయువు --- ( నమస్కరించి ) బ్రహ్మ దేవా ! మీకు నా వందనములు ! మీ రెంత చెప్పినను నే నీ పోరాటమును ఆపజాలను.

బ్రహ్మ ---- ( ఆదిశేషునితో ) అనంతా ! యీ పోరాటానికి అంతే లేదా ?

ఆదిశేషు ---- బ్రహ్మదేవా ! నా స్వామికి పుత్రులైన మీ ఆజ్ఞ నాకు సిరోధార్యమే !-- అయినను నేను నా ఓటమిని అంగీకరించ జాలను.--- వాయువు ఆపినచో, నేనును ఆపగలను.

బ్రహ్మ ---- సరి, సరి ! ఈ తగువు ఇంతటితో తీరునట్లు లేదు ! దేవతలారా , ఋషి సత్తములారా !! రండు, కైలాసపతి కడ కేగి విన్నవించెదము గాక !!!

( బ్రహ్మ , దేవతలు, ఋషులు నిష్క్రమిస్తారు )


[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--10==]

( దృశ్యము 10 )

( కైలాసం --- బ్రహ్మ, దేవతలు, ఋషి సమూహాము ప్రవేసిస్తారు )

( శివ శంకరుడు ధ్యాన మగ్నుడై ఉంటాడు )

( పాత్రలు -- బ్రహ్మ, దేవ ముని సమూహము, ఇంకా శంకరుడు )

బ్రహ్మ ---- ఓం నమశ్శివాయ---

దేవతులు --- ఓం నమశ్శివాయ---

ఋషులు ----   ఓం  నమశ్శివాయ---

( శివుడు ధ్యాన ముద్రనుండి బయట పడి, వారి నందరినీ చిరునవ్వుతో చూస్తాడు )

బ్రహ్మ ----- మహాదేవా ! మీ ధ్యానానికి భంగం కలిగించినందుకు----

దేవతలు,/ఋషులు ---- మేమందరము క్షంతవ్యులము----

బ్రహ్మ ----- అనంత, అనిలుల మహాపోరాటము భూలోకము నందు సమస్యగా ఘనీభవించినది. మీ జోక్యము లేనిదే శాతించేలా లేదు.

శివ ---- బ్రహ్మ దేవా ! మీరు, దేవతలు, మరియు ఋషుల ప్రతినిధులై మా ముందు వచ్చినందుకు, మేము చాల సంతసించితిమి. రండు, వారి పోరును ఆపి, లోక కళ్యాణమును జరిపించెదము గాక !!

( శివుడు, బ్రహ్మ, తదితర దేవ ఋషి సమూహములు అందరూ నిష్క్రమిస్తారు. )

[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--11==]

( దృశ్యము---11)

( భూలోకంలోని ఆనందాద్రి. ఆధిశేషుడు, వాయువుల పోరు జరుగుతూనే ఉంటుంది. )

( శివుడు, బ్రహ్మ, దేవ, ఋషి గణాలు ఇంకా మేరువు ప్రవేశిస్తారు )

( శివుని చూసిన ఆదిశేషుడు, వాయువు కాసేపు పోరాటాన్ని ఆపి, అందరికీ నమస్కరిస్తారు )

శివుడు ఆదిశేషుని దగ్గరకు వెళ్తాడు )

శివుడు ------ ఆదిశేషా ! మీ సర్ప జాతితో సంబంధము శివ, కేశవులకు చిర పరిచితము, అవునా ?

ఆదిశేష ----- అది ఏమి ప్రశ్న మహాదేవా ! మీరు పన్నగ భూషణులు, మా జాతికి మీరి ఇచ్చిన గౌరవము, నే నేట్లు విస్మరించ గలను )

శివుడు --- మంచిది అనంతా ! ఆ గౌరవము నీ కున్నది కనుకనే, చనువుతో నిన్నొక మాట అడగ దలచుకొన్నాను. నాతో పాటు, నీవు చుట్ట చుట్టుకొని బిగించి పట్టుకొని యున్న, ఆనందగిరి తండ్రి ; ‘మేరువు’ కూడ వచ్చినాడు.; ( అని మేరు పర్వతుని వంక చూపిస్తాడు శివుడు )

శివుడు --- ( మేరువుతో ) మేరు నగేంద్రా ! మీరు మీ కుమారుడు, ఆనందుని, అతనిని చుట్టి పట్టి, వాయువు తాకిడి నుంచి కాపాడుచున్న ఆధిశేషుని చూచినారు కదా ?

మేరువు ----- ( ఆదిశేషునికి నమస్కరించి ) అనంతా ! నేను నా కుమారుడు ఆనందుని, హరిసేవకే అంకితము చేసినాడను. వైకుంఠము నందు శ్రీవారికి క్రీడాద్రియై, అతడు ధన్యుడయ్యాడని తల పోసాను. ఇంతలో శ్రీవారి చిత్తము మారి, గరుత్మంతుని చేత, వానిని భూలోకమున స్థాపింపజేసి, వానికి ; గరుడాద్రి’ అని కూడ పిలిచేటట్లు, చేసినారు, ఇప్పుడు శ్రీవారి అపరావతారమైన మీరు వాని రక్షణకు పూనుకొని, మీ పేరు మీద వాడు, ‘శేషాద్రి’ అని కూడ పిలువబడే భాగ్యమును పొందినాడు.

ఆదిశేష ----- ( సంతోషంతో ) ఆనందుడైనా, ఆదిశేషుడైనా -- మేము శ్రీవారి దాసానుదాసులము ! పగవారి నుండి, మమ్ము మేము కాపాడుకొనుట మా ధర్మము !! ఇందులకు మీరు నన్నింతలా కొనియాడ నక్కర లేదు.

శివుడు ---- అనంతా !

ఆదిశేష ---- ( నమ్రతతో ) ఆజ్ఞ ! మహాదేవా !!

శివుడు ----- నేను వాయువుతో కూడ మాట్లాడి, పోరును స్థగితము చేసి, శ్రీ హరిని న్యాయ నిర్ణయమునకు పిలిచెదను. నీవు ఆనందునిపై, నీ పట్టును కాస్త సడలించుము.

ఆదిశేష --- మహాదేవా ! మీ ఆజ్ఞ నాకు శిరోధార్యము ! అటులనే చేసెదను. ( అంటూ ఆనందగిరిపై తన పట్టును సడలిస్తాడు. )

(అదిశేషుడు తన పట్టు సడలించడం చూస్తాడు వాయువు. అతనిలో ఒక దురాలోచన కలుగుతుంది )

వాయువు ----- (తనలో ) శేషుడు తన పట్థు సడలించినాడు. ఇదియే సరియైన సమయము ! శ్రీ హరి న్యాయ నిర్ణయమునకు వచ్చు లోపల, నే నీ ఆనందుని ఎగుర వేసెదను గాక !

( వాయువు ఉన్నట్లుండి విజృంభించి తన బలాన్నంతా ఉపయోగించి ఆనంద గిరిని లేపుతాడు. పట్టు వదిలిన ఆదిశేషుడు, క్రిందకు జారి పోతాడు. గాలిలో ఎగిరిన ఆనందుని చూసి, మేరువు తల్లడిల్లుతాడు. చేతులు జోడించి, వాయువును వేడుకొంటాడు )

మేరువు ---- వాయుదేవా ! నాకు పుత్రభిక్ష పెట్టుము. నా కుమారునిపై నీ పగ అర్థము కాకున్నది !! అయినను నేను ఈర్ష్యాద్వేషములతో గాక, నిండు మనసుతో ప్రార్థిస్తున్నాను. నా పుత్రుని కాపాడుము !

( వాయువు మేరువు ప్రార్థన విని, ఆనందుని, మరో క్రోసెడు దూరంలో, జాగ్రత్తగా క్రిందకు దింపుతాడు )

వాయువు ---- ఓ మేరు నగేంద్రా ! నీ కోర్కెను మన్నించి, నీ కుమారునికి ప్రాణభిక్ష పెట్టాను. సంతోషమే కదా ?,

మేరువు --- ధన్యోస్మి, వాయుదేవా ! నేనును, నా కుమారుడును నీకు ఋణపడి ఉండగలము !!

ఆదిశేష ---- ( దీనంగా శివుని వంక చూస్తాడు. ) మహాదేవా ! చూచితిరి కదా యీ అన్యాయము !! మీ మాట మన్నించి నా పట్టు సడలించుట వలన, నే నీనాడు పరాజితుడ నయినాను !!!

శివుడు --- శేషూ ! చింతింపకుము ! వాయువు మనసులోని దురాలోచన, శ్రీవారి సంకల్పమే అయి యుండనోపును !! న్యాయ నిర్ణయ సమయమున , నేను నీకు సహాయము చేసెదను .( అని శివుడు, బ్రహ్మను, తక్కిన వారిని ఉద్దేశించి చెప్తాడు ) బ్రహ్మాది దేవతలారా ! ఋషులారా ! జరిగినదంతయు శ్రీ హరి సంకల్ప ప్రకారమే జరిగినది. ఇప్పుడు అందరము కలిసి, అతనిని ఉద్దేశించి, తదుపరి కార్యక్రమమును అడిగి తెలుసు కొనెదము గాక ! రండు--- శ్రీ హరిని ధ్యానింపుడు.

( శివుడు , దేవతలు, ఋషులు అందరూ నారాయణుని ప్రార్థిస్తారు )

అందరూ --- ఓం నమో నారాయణాయ ! ఓం నమో నారాయణాయ ! ఓం నమో నారాయణాయ !

( దేవతల స్తోత్రము ముగియగానే శ్రీ మహావిష్ణువు అక్కడ ప్రవేశిస్తాడు అతనికి అందరూ నమస్కరిస్తారు.)

విష్ణు ------- ఆదిశేషా ! యుద్ధం మగిసినట్లే కద !

ఆదిశేష ----- ముగిసినది మహాప్రభూ ! మీ భృత్యుడు ఈ యుద్ధమున వంచితుడైనాడు.

విష్ణు ----- ఆదిశేషా ! యుద్ధమనిని కేవలము బాహుబల ప్రదర్శన కాదు. బుద్ధి బలము కూడ కావలె ! నీ పని వాయువు తాకిడి నుంచి, అనందుని రక్షణ , అవునా ?

ఆదిశేష --- అవును ప్రభూ

విష్ణు ---- నీ విధిలో నీవు అప్రమత్తత పాటించక పోవుట వలననే, ఓటమిని ఎదుర్కొన్నావు !

ఆదిశేష --- ప్రభూ ! నేను మహాదేవుని ఆజ్ఞ శిరసా వహించి-----

విష్ణు ---- ఆగు అనంతా ! శివునాజ్ఞ పాటించి పట్టు సడలించానంటావు, అంతేనా ?

ఆదిశేష ------ అవును ప్రభూ !

విష్ణు ----- శివునకు, నాకు అభేదము తెలియని వాడవా నీవు ?

ఆదిశేష ---- స్వామీ, అటులయిన -----

విష్ణు --- నా సంకల్పము, శివ సంకల్పము అభిన్నమైనవి కావు. వెయ్యి సంవత్సరముల పాటు, ఆనంద గిరిని, స్థిరముగా నొక చోట నిలుపుట, తరువాత క్రోసెడు దూరమునకు దానిని తరలించుట , ఇదియే లోక కళ్యాణార్థమై మా సంకల్పము !!!

ఆదిశేష ---- ప్రభూ ! మీరు అసురులనే కాక, ఆశ్రితులను కూడ వంచించ గలరన్న మాట !

విష్ణు ---- కర్తవ్య నిర్వహణలో కఠోర నిర్ణయములకు లోబడక తప్పదు. అనంత సృష్టికి కర్తయైన విధాతనైనా, పాలన కర్తనైన నాకైనా, సంహార క్రియా శీలుడైన శివుని కైనా, ప్రకృతి నియమములు పాటించుచూ, లోక కళ్యాణము చేయుటయే కర్తవ్యము !! ఆ విధి నిర్వహణలో అసురులు, ఆశ్రితులు కాగలరు ! ఆశ్రితులు ఉపేక్షితులు కాగలరు.!

( ఆదిశేషుడు ఖిన్నుడై తల వంచుకొంటాడు )

శివుడు ---- ఆదిశేషా ! నా వలన నీవు ఓటమిని పొందడం, విధి నిర్ణయమని తెలిసినది కదా ! నీవు వెయ్యి సంవత్సరములు అనిలుని తాకిడిని నిరోధించి, ఆనంద గిరిని, ఆ గిరికి ఆవలి ప్రాంతాన్ని, కాపాడావు ! జరిగిన మహత్కార్యాచరణలో యీ ఓటమి చాల స్వల్పమయినది అనంతా ! అర్థం చేసుకొని ఆనందించు !!

ఆదిశేష --- మహాదేవా ! మీ ఓదార్పుతో నా మనసు నిర్మల మయినది ---- ( విష్ణువితో ) ప్రభూ ! నేను నా ఓటమిని అంగీకరిస్తున్నాను, నియమము ననుసరించి, మీ ఆజ్ఞా పాలన చేయువాడను . ఆజ్ఞాపించండి.

విష్ణు ---- ఆదిశేషా! ఇప్పుడు నీవు నా ప్రియమైన అనుచరుడవని అనిపించు కొన్నావు !! నీవు పర్వతాకారములో యీ ప్రాంతమందే శయనించి , భవిష్యత్తులో కూడ వాయు ప్రకోపములను నిలువరించి, లోక కళ్యాణము చేయవలెను !

ఆదిశేష ---- ( దుఃఖంతో ) ప్రభూ ! దేవ దేవా !! మీ సన్నిధి నుండి నన్ను బయటకు పొమ్మనుట తగునా ?

విష్ణు ---- అనంతా ! నీవు నా అనుచరుడవని, ఆజ్ఞాబద్ధుడవని, భావించితిని. నీకు ఇష్టము లేకున్న పోనిమ్ము !

ఆదిశేష ---- అంతమాట అనకండి ప్రభూ ! నేను మీ దాసానుదాసుడను, మీ ఆజ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను, కాని -----

విష్ణు ---- నీకు అభయ మిస్తున్నాను అనంతా ! నీ సేవకు మారుగా ఏదైన వరము కోరుకొనుము.

ఆదిశేష ---- ప్రభూ ! మీ సన్నిధి లోని సేవా భాగ్యమునకు దూరము చేసి, వరాన్ని ఇస్తామనడంలో ఔచోత్యం నాకు అర్థమవడం లేదు !!

బ్రహ్మ ------- ఆదిశేషా ! శ్రీ మహావిష్ణువు లీలలు ఎవరికి అర్థము కాగలవు ? వరము అడుగుమని అనుగ్రహించిన మీదట, అడుగుటయే నీ పని !!

శివుడు ---- అనంతా ! నిధి కన్న, సన్నిధి చాల సుఖమని, నిధిని నిరసించిన, నువ్వు నాకు చాల సంతృప్తిని కలిగించినావు. నా మాట మన్నించి, నీ పట్టు సడలించి భంగ పడినావు. -- కనుక శ్రీ హరి కన్న ముందు నేనే నీకు వరమీయ సంకల్పించితిని ! వినుము ఆనందగిరిని చుట్టి పరుండిన , నీ వాల భాగము నందు గల, ‘శ్రీశైలము’ నందున, మల్లికార్జున రూపంతో, భ్రమారాంబా సమేతముగ వెలిసి, నీకును, భూలోక వాసులకును సన్నిధి నీయుటకు సంకల్పించితిని !!!

ఆదిశేష ---- ధన్యోస్మి ! పన్నగ భూషణా ! ధన్యోస్మి !

( దేవతలు, ఋషులు బ్రహ్మ,విష్ణువుతో సహా అందరూ కలిసి ముక్త కంఠంతో )

అందరూ ---- సాధు ! సాధు ! సదాశివా !! సాధు, సాధు !!! మీరు అభిలషించిన మల్లికార్జున రూపము మమ్ములని తరింప జేయును గాక ! శ్రీశైలమునకు మీ రాక కొరకు, మేము చంద్రుని కొరకు చాతక పక్షుల వలె ,ఎదురు చూసెదము !!

బ్రహ్మ ---- శివ శంకరా ! నీ కరుణ అపరంపారమైనది !!! మీ యీ నూతన రూపము వినూత్న శోభలనందు గాక !!

విష్ణు ---- చంద్రశేఖరా ! మీ శ్రీశైల క్షేత్ర ప్రశస్తి ఆచంద్ర తారార్కమగును గాక !! ( ఆదిశేషునితో ) ఆదిశేషా ! శివ శంకరుని అవ్యాజ కరుణను గాంచితివి కదా ! నేను మాత్రము నీకు దూరమయి నివసింప గలనా ! నీ శిరోభాగమున నేను శ్వేత వరాహ రూపమున, భూదేవితో కలిసి, --- మరియు నీ శరీర మధ్య భాగము నందు గల, అహోబిలమందు నృశింహ రూపమున నెలకొని, నీకు నా సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించ గలను.

బ్రహ్మ ------ ఆదిశేషా ! నీవు భాగ్యశాలివి ! నీ వాల భాగమున కైలాస పతిని, శిరో_మధ్య భాగములందు, వైకుంఠ వాసుడు, నివాసము చేయగల వారు. ఇక నీకు తృప్తి కలిగినట్లే కదా !?

ఆదిశేష ----- స్వామీ ! ( అని విష్ణుపాదాలు పట్టుకొని వదలక విలపిస్తాడు )

విష్ణు ------ ఇది యేమి అనంతా ! నీ కింకను తృప్తి కలుగనే లేదా ??

ఆదిశేష ----- ప్రభూ ! మీ పరిపూర్ణావతార శ్రీ చరణములను , నా శిరస్సుపై మోపి కనికరింపక, తదితర భాగములందు , అంశావతార రూపమున సన్నిధి నిచ్చుట న్యాయమా ?! ప్రభూ ! ( విష్ణు పాదాలు పట్టుకొనే విలపిస్తాడు. )

విష్ణు ---- ఆదిశేషా ! నివు అత్యాశకు లోనగుచున్నావు.

ఆదిశేష ---- అత్యశ కాదు మహాప్రభూ ! అడియాస ! నా శిరస్సుపై మీ పురుషోత్తమ దివ్య రూప శ్రీచరణములను నెలకొల్పు, వరమిచ్చి, నన్ను కృతార్థునిగా చేయండి.

విష్ణు ----- భూలోక వాసుల శ్రేయమును కోరి, నిన్ను పర్వతాకారమున నిలిపి, నేనును కైలాస పతియును, నీ సేవలకు మారుగా వరముల నిచ్చితిమి.

ఆదిశేష ---- ప్రభూ ! దాసుని ఆంతర్యము తెలిసి కూడ, అరకొర వరము లొసగి, నన్ను తప్పు బూనుట, మీకు పాడి కాదు. ఈ భృత్యుడు మీ చరణ స్పర్శ లేనిదే మనజాలడు.

బ్రహ్మ ----- ప్రభూ ! మీ లీలలు మీకే తెలియ గలవు ! అడిగిన వరమిచ్చి, అనంతుని తృప్తి పరచుట, కరుణా సముద్రులైన మీకు సాధ్యము కానిదా ?

విష్ణు ---- బ్రహ్మదేవా ! అటులనే కానిండు ! ఆదిశేషా ! నీవు అడిగినట్లే , నీ శిరస్సు శ్రీ వేకటేశ్వర రూపమున వసించి, నీ కోరిక తీర్చగల వాడను. కాని, కొంత కాలము నీవు నిరీక్షింపక తప్పదు.

ఆదిశేష ---- ( సంతోషంతో ) ధన్యోస్మి ! ప్రభూ ! ధన్యోస్మి !


[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--12==]

( దృశ్యము—12 )

( భూలోకంలో భృగు మహర్షి ఆశ్రమం )

( మహర్షి భృగు గొప్ప జ్యోతిష సంహిత రచించిన వాడు. ఆగతానాగత వర్తమానాలు క్షుణ్ణంగా తెలిసిన మహా ద్రష్ట. అతనికి ఎదురుగా శిష్యుడు ద్వారకా ఋషి కూర్చొని ఉంటాడు. భృగుడు తన సంహితలోని పాఠం చెప్తూ ఉంటాడు )

భృగుడు ---- వత్సా, ద్వారకా !

ద్వారక ----- గురుదేవా !

భృగుడు ----- జాతక చక్రం పరిశీలించి. ఆయుర్దాయ నిర్ణయం చెయ్యడం తెలుసుకొన్నావు గదా !

ద్వారక ----- మీ దయవల్ల అంతా కరతలామలకం అయింది.

భృగుడు ---- నీ వంటి శిష్యుడు దొరికితే, అధ్యయనం నల్లేరు మీద బండిలా నడిచి పోతుంది ! ఇక ఈ రోజు నుంచి నవమ భావం గురించి చెప్తాను, విను.

ద్వారక ---- చిత్తం గురుదేవా !

భృగుడు ------- (శ్లోకం ) -- “ భాగ్య, ధర్మ, దయా, పుణ్య తపస్తాత్, సుతాత్మజః దానోపాసన, సౌశీల్య, గురవో నవమాదమీ “”

( అదే సమయానికి కుటీరంలోకి ఒక పాము ప్రవేశిస్తుంది . ఆ పాము మహర్షికి ఎదురుగా రాబోయి, శిష్యుడు ద్వారకని చూసి, తిరిగి వచ్చిన దారినే వెనుకకు మళ్లిపోతుంది . ద్వారక దానిని చూస్తాడు. ) ద్వారక ---- గురుదేవా ! అధ్యయనానికి అవాంతరం కలిగిస్తున్నందుకు మన్నించాలి.

భృగుడు ---- ఏమయింది ద్వారకా ?

ద్వారక --- ఒక పాము తమ దర్శనానికి వచ్చి, సంకోచంతో తిరిగి వెళ్లిపోతోంది !

( భృగుడు ఆ పాము వంక చూస్తాడు. మహర్షి చూపు పడగానే పాము ఆగుతుంది. తిరిగి ముందుకు వచ్చి నిలిస్తుంది, భృగుడు దాని వంక తేరిపార చూసి, పిలుస్తాడు )

భృగుడు ------ ఆదిశేషా ! ఎందుకిలా వచ్చావు ?

ఆదిశేష ------(మానవ రూపం దాల్చి ) మహర్షీ ! నా నవమ భావాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశిలించండి.

భృగుడు ----- నీ కేమి ఆదిశేషా ! శివ—కేశవుల సన్నిధిని పొందిన భాగ్యశాలివి ! భాగ్య పరీక్ష నీ కేల ?!

ఆదిశేష ---- మహర్షీ ! నా శిరస్సు పైన, పాద స్పర్శ కలిగేలాగ , నేను శ్రీ మహావిష్ణువును వర మడిగాను.---

భృగుడు ---- ఆదిశేషా ! నీకు వాయువుతో యుద్ధం ఎన్నాళ్లు జరిగింది ?

ఆదిశేష ----- సహస్రాబ్దములు మహర్షీ !

భృగుడు ----- యుద్ధములో పడి, విష్ణు సన్నిధిని అన్ని అబ్దములు విడిచి మనగలిగిన వాడివి, --- ఇప్పుడీ తొందర పాటు ఎందులకయ్యా?

ఆదిశేష ---- (సిగ్గుతో తల దించుకొని ) మీకు తెలియని దేమున్నది మహర్షీ ! పగ – ప్రతీకారములకు లోనైన నా మనసులో, పరమాత్మ గురించి ఆలోచించే వ్యవధి లేక పోయింది.

భృగుడు ----- ఆదిశేషా ! అదే విష్ణు మాయ ! ఆ మాయాజాలము నుండి తప్పించుకొనుట, సాధ్యము కాదు .

ఆదిశేష ----- మహర్షీ ! మీ మాటలు నాకు కొంత ఊఁరట కలిగించినది. కాని నా కోరిక తీరు మార్గము—

భృగుడు ----- చాల కష్ట సాధ్యము అనంతా ! ఎందరో త్యాగధనులు, ఎన్నెన్నో త్యాగాలు చేస్తేనే గాని, వైకుంఠ వాసుని కదల్చుట ---- ( భావ గంభీరంగా ) -- వీలు కాని పని.

ద్వారక ----- మహర్షీ ! ఎందరో మహానుభావులు ఎన్నెన్నో త్యాగాలు చేయాలన్నారు ! వారందరూ ఎవరు ? ఏక కాలంలో ఎలా చెయ్యగలరు ?

( సరిగ్గా అదే సమయానికి ద్వారకా ఋషి చెయ్యిమీద చేరిన ఒక చీమ అతని చేతిని, కరుస్తుంది. ద్వారక చీమని విదిలిస్తాడు. అది వదలధు . ఆ దృశ్యాన్ని చూసిన భృగుడు ద్వారకని ప్రశ్నిస్తాడు )

భృగుడు ---- ఏమయింది ద్వారకా ?

ద్వారక ---- ( నవ్వుతూ ) చీమ కరిచింది మహర్షీ !

భృగుడు ------ దానినలా విదిలించి వేయకు ద్వారకా ! శివుని ఆజ్ఞ లేనిదే చీమైనా కుట్టదని తెలుసుగా !

ద్వారక ----- నిజమే మహర్షీ ! ఈ చీమ నన్ను ఎందుకు కుట్టిందో , తెలుసుకోవాలని ఉంది !

భృగుడు ------ అలాగయితే దానికి నీ వాణిని ఇయ్యి, నాను రూపాన్ని ఇస్తాను .

( ద్వారక, భృగులిద్దరూ, ఆ చీమను తదేకంగా చూస్తారు, చీమ క్రిందకు జారి మానవ రూపం ధరిస్తుంది )

చీమ ---- మహర్షులారా ! ధన్యవాదములు !

భృగుడు ----- వత్సా ! ఎవరు నీవు ? ద్వారకుని అలా కుట్టి, భాదించధానికి కారణమేమిటి ?

చీమ ----- మహర్షీ ! ఈ సృష్టిలో అత్యల్ప ప్రాణినైన నా నివాసం--- హిమాచలం !

భృగుడు ---- ఏమి హిమాలయమా !!

చీమ ----- అవును, నా వయసెంతో నాకే తెలియదు ! అమృత సేవనం వల్ల నేను అమరుణ్ని అయ్యాను !

ఆదిశేష ----- చిన్న పిపీలకమైన తమరు, అమృత పానం ఎలా చెయ్యగలిగారు ?

చీమ ----- అదొక చిత్రమైన కథ ఆదిశేషా ! పరమేశ్వరుడు , సతీ వియోగ దుఃఖంతో కలత పడి, హిమపన్నగం పైన అచేతనావస్థలో నా పుట్ట ప్రక్కనే పడిపోయాడు ! అప్పుడు అతని శిరస్సు పైని చంద్రవంక నేల తాకింది ! అలా నేలని తాకిన చందమామలోని, అమృతాన్ని నేను తనివితీరా జుర్రుకున్నాను !

భృగుడు ----- ( శ్లోకం ) సతీ వియోగేన విషణ్ణ చేతసః ప్రభో శయానస్య హిమాలయా గిరౌ

                          శివస్య   చూడా  కలితం  సుధాశయం   పిపీలికా  చుంబతి   చంద్ర  మండలం

అన్న శ్లోకాన్ని నేను కవి చమత్కారమని అనుకొన్నాను ! ఇప్పుడీ పిపీలికోత్తముడు చెప్పినది వింటే నిజంగానే జరిగిందని తెలుస్తోంది !!

చీమ ---- చిత్తం మహర్షీ ! అలా నేను చిరంజీవి నయ్యాను ! శివ స్పర్శ భాగ్యవశమున కలిగింది. కాని లభ్యమయిన మహదవకాశం వల్ల, నాకు తృప్తి కలుగ లేదు !

భృగుడు ----- ఇంకా ఏం కావాలనుకొంటున్నావు ?

చీమ ----- శివ స్పర్శ కలిగినట్లే, కేశవ స్పర్శ కూడా కలగాలనుకొన్నాను. అందుకే హిమాలయం నుండి బయలుదేరిన కొందరు ఋషుల, దుస్తులలో దాగి , ఆనందగిరిని చేరుకొన్నాను---

భృగుడు ---- ఆనంద గిరినే ఎందుకు చేరుకొన్నారు పిపీలికోత్తమా ?

చీమ -----మహర్షీ ! మీరు సర్వజ్ఞులయి కూడ నా వంటి అజ్ఞానిని ఇలా ప్రశ్నించడం, ఆశ్చర్యంగా ఉంది !! వైకుంఠం లోని శ్రీ మహావిష్ణువు క్రీడాద్రిని, స్వామివారి ఆజ్ఞతో వైకుంఠం నుండి తరలించి గరుత్మంతుడు భూలోకానికి తరలించారట ! మేరువు కుమారుడైన ఆనందుడే ఆ పర్వతమట ! దానిపై స్వామి భూలోకానికి, వచ్చినప్పుడల్లా తన దేవేరులతో వాహ్యాళి చేస్తారట ! ఈ కథని నేనా ఋషుల పుంగవుల వద్దనే విని, ఏదో ఒక రోజు , కేశవ దర్శనం కావచ్చునని తలచి, వారితో పాటు ఆ గిరిని చేరుకొన్నాను.

భృగుడు ------ ఆ తరువాత ఏమయింది ?

చీమ ---- ఆ గిరిని ఆదిశేషుడు వచ్చి, చుట్టగా చుట్టి పట్టుకొని వాయువు బారి నుండి రక్షించాడు ! నేను కూడ అతని శరీరాన్నే ఆశ్రయించి, స్మామివారి స్పర్శకు ఎదురు చూస్తూ కాలం గడుపుతున్నాను. ఈ రోజు ఆదిశేషునితో పాటు, నా భాగ్య పరీక్ష చేసుకోవాలనే, ద్వారకా ఋషిని కుట్టి బాధించాను !

భృగుడు ---- పిపీలికోత్తమా ! మీ కోరిక, ఆదిశేషుని కోరిక రెండూ ఒకటే కావడం, ఇద్దరూ విష్ణు సన్నిధి కోసం ఒకే చోటికి చేరడం, చిత్రంగా ఉంది !!

చీమ ------ మహర్షీ ! మీరు ఆగతానాగత వర్తమానాలు చెప్పగలిగిన ప్రతిభా సంపన్నులు ! శ్రీ మహాలక్ష్మికి జనకులు !! మీరు నా కోరిక తీరునో లేదో తెలియ జేసి, నా మనసుకు ఊఁరట కలిగించండి !

( అదే సమయంలో ఒక చింత చెట్టు రెమ్మ ఎగురుతూ వచ్చి, వారి మధ్య పడుతుంది. భృగు మహర్షి ఆ చింతాకు రెమ్మని చేతిలోకి తీసుకొని పరీక్షగా చూసి, తన ప్రక్కనే పెడతాడు )

భృగుడు ----- మహానుభావులారా !! ఈ చింతాకు రెమ్మ కూడ మీలాగే ఆనందగిరి నుండి వచ్చింది ! శ్రీ మహావిష్ణువు అశ్వద్థ వృక్షానికి కలిగించిన భాగ్యమే , ‘తనకి’ కూడ కలిగించమని వేడుకోడానికి వచ్చింది !! నేడు నా ఆశ్రమ సీమ పవిత్రమయింది ! హరి దర్శనాతురులైన వారి సన్నిధి పొందే భాగ్యము నాకు కలిగింది ! ఆదిశేషా ! పిపీలికోత్తమా ! ! ఓ చింత్రిణీ దళమా !!! మీరందరూ వినండి.

ఆదిశేష, చీమ --- సావధానులమై ఉన్నాము మహర్షీ !

భృగుడు ----- స్వామి ఆనందగిరి యందలి పుష్కరిణికి దక్షిణమున గల ఈ చింతచెట్టు క్రింద, విశ్రమింప గలవారు !! అందు వలన ఆ చెట్టు క్రింద ఒక చక్కని వల్మీక భవనమును నిర్మింపండి ! ఏమి పిపీలికోత్తమా , మీరా పని చెయ్యగలరు గదా !?

చీమ ----- అహో ! నా భాగ్యము,! అటులనే చేసెదను మహర్షీ !

భృగుడు ---- ఆదిశేషా ! స్వామి చింత చెట్టు క్రింద, వల్మీకము నందు రానున్నారు గనుక, నీ వీ చింత చెట్టునందు నీ యంశను నిలిపి, దీనిని నిద్ర పోనీయకము ! (ఎప్పుడూ అన్ని కాలాల లోనూ, చిగురించి ఫలించే చెట్టును నిద్ర ఎరుగని చెట్టు అంటారు ) నీవు శయనించిన రీతిగానే యీ వృక్ష శాఖలను కూడ మలచుకొనుమని చెప్పుము ! (( నాలుగు దిశల వైపు, నాలుగు శాఖలు ఉంఢే యీ ‘చింత’, అంటే నిత్య చింతన గలిగి ఉండేడట ! ))

ఆదిశేష ----- అటులనే మహర్షీ ! ( అంటూ ఆదిశేషుడు మహర్షి దగ్గర నుండి, ఆ చింత రెమ్మను తీసుకొని తన కన్నులకు అద్దుకొంటాడు. )

చీమ ---- మహర్షీ ! నాకు మరల నా రూపమును ప్రసాదించండి ! యీ మానవ శరీరము నాకు దుర్భరముగా ఉన్నది !!

భృగుడు ----- తథాస్తు ! ఇష్ట కామ్య సిద్ధిరస్తు !

( చీమ తన రూపాన్ని పొందుతుంది. ద్వారకా ఋషికి, తిరిగి తన వాణి లభిస్తుంది. )

ద్వారక ----- భృగు మహర్షీ ! నాకీ రోజు చాల సందేహములు పొడ చూపుచున్నవి ! యీ పిపీలికోత్తమునకు తెలిసిన విషయము, నాకు తెలియక పోవుట నా అజ్ఞానమునకు పరాకాష్ట అని అనిపించుచున్నది !

భృగుడు ----- వత్సా ! ద్వారకా ! దిగులు చెందకుము. యీ పన్నగ శ్రేష్టుడు, పిపీలికోత్తముడు సామాన్యులు కారు ! పరమాత్మ సన్నిధిని పొందిన మహా మహితాత్ములు !! వారితో పోలిక మనకు కూడదు. నీకు కావలసిన విషయము నన్నడిగి తెలుసుకొనుము !

ద్వారక ----- మహర్షీ ! ఈ పిపీలకోత్తముడు మిమ్ములను శ్రీ మహాలక్ష్మికి జనకులుగ పేర్కొన్నాడు ! క్షీర సాగర మథనమున శ్రీ మహాలక్ష్మి సముద్రము నుండి, ఉద్భవించెననునది లోక విదితము కదా !! ఆమె మీ కుమార్తె ఎట్లయినది ?

భృగుడు ------ ( నవ్వి ) అదియా నీ సందేహము !! అదొక చిత్రమైన వృత్తాంతము !!

ఆదిశేష ----- మహర్షీ ! నాకు కూడ ఈ వృత్తాతము తెలియదు ! దయతో చెప్పి మమ్ములని కృతార్థులను చేయుడు.

భృగుడు ----- అటులనే కానిండు ! నేను దక్షుని కుమార్తె అయిన ఖ్యాతిని భార్యగా పొంది, ఆమెయందు ధాతృ, విధాతృలనే కుమారులను, లక్ష్మియను కుమార్తెకు జనకుడ నయితిని ! లక్ష్మి జన్మతోనే సంపదలకు అధిష్టాన దేవతయై, ఆ సంపదలకు, ప్రభువైన ఇంద్రుని లోకములో ఉండేది ! ఇలా ఉండగా ఒక రోజు దూర్వాస మహర్షి, ఇంద్ర లోకమునకు విహారార్థము వెడలినాడు.

ద్వారక ----- ఆ పైన ఏమయినది మహర్షీ ?

భృగుడు ----ఒక విధ్యాధర కాంత చేతిలోని పారిజాత మాలని చూసి , ముగ్ధుడైన దూర్వాసుడు, ఆ మాలను ఆమెనడిగి తీసుకొన్నాఢు. దే సమయమున ఇంద్రుడు ఐరావతము నెక్కి అనుచరులు వెంట రాగా అక్కడికి వచ్చినాడు. దూర్వాసుడు ఆ ఇంద్రునికి పారిజాత మాలను బహూకరించినాడు. ఇంద్రుడు ఆ మాలను ఐరావతము నుండి దిగక, నిర్లక్ష్యముతో తన అంకుశముతో నందుకొని, మీదకు లాగే సమయంలో , పారిజాత సుమ సౌరభాలకు చేరిన తుమ్మెదలు రొద చేస్తూ, ఐరావతానికి చికాకు కలిగించాయి.దాంతో ఐరావతము ఆ దండను లాగి, ముక్కలు ముక్కలు చేసి విసిరి వేసినది ! ఆ దృశ్యము చూసిన దూర్వాసుడు ఆగ్రహం చెంది, ఇంద్రుని శపించాడు.

ద్వారక ---- ఏమని శపించారు, మునీంద్రా ?

భృగు ----- ఇంద్రుని సంపదలు రాళ్లుగా మారి, సముద్ర గర్భంలో మినిగి పోతాయని, అతడు పదవీ చ్యుతుడవుతాడనీ, శపించాడు.

ద్వారక--- ఇప్పుఢర్థమయింది మహర్షీ ! సంపదలతో పాటు వాటి అధిస్థాన దేవతయైన లక్ష్మి కూడ, సముద్రమందు పడి, తిరిగి క్షీరసాగర మథనము నాడు, బయట పడిందన్నమాట !?

భృగుడు ----- అవును ! అప్పుడు కూడ లక్ష్మికి కన్యాదానము నేనే చేసాను !

ఆదిశేష ---- శ్రీ మహాలక్ష్మి జన్మ వృత్తాంతము విని, నా కెంతో సంతోషము కలిగినది. పిపీలకునితో పరిచయము కథా శ్రవణము జరిగాయి. ఇక మాకు తరుణోపాయము చెప్పి సెలవీయండి.

భృగుడు ----- ఆదిశేషా ! శ్రీ మహావిష్ణువు వైకుంఠము వదిలి, భూలోకానికి నీ శిరస్సు పైన నెలకొనాలంటే దానికి శ్రీ మహాలక్ష్మి సహకారము కావలె ! లక్ష్మి కదలనిదే విష్ణువు కదలజాలడు ! అందుచేత నీకు వారివురినీ ప్రసన్నం చేసుకొనే మహా మంత్రాన్ని ఉపదేశిస్తాను, విను ! “ ఓం, హ్రీం, హ్రీం, శ్రీం, శ్రీం లక్ష్మీ వాసుదేవాయ నమః “ ! ఈ మంత్రాన్ని గాని జపం చేయ్యి. పిపీలికోత్తమా ! మీరు కూడ విన్నారు కదా ?

( పిపీలిక. ఆదిశేషులు తలలు ఊపి, మహర్షికి అభివాదం చేస్తారు. )

ఆదిశేష ----- మహర్షీ ! ఇక సెలవియ్యండి, ఈ నాటి నుంచి, నేనీ మంత్రమును జపించెదను గాక ! ( అంటూ పిపీలికాన్ని తన మీదకి ఎక్కించుకొని , చింత రెమ్మను పట్టుకొని నిష్క్రమిస్తాడు )

ద్వారక ---- మహర్షీ ! ఈ పామును, చీమను చూసాక, నాకు కూడ ఆ మంత్రాన్ని, జపించాలనే కోర్కె బలీయమైంది ! మీరు అనుమతిస్తే------

( ద్వారకా ఋషి ఆ మాట అంటూ ఉండగానే , అతని నెత్తి మీద, రెండు ‘కుంకుడుకాయలు’ పడతాయి. ద్వారకుడు వాటిని అందుకొని చూస్తాడు. )

భృగుడు ----- ద్వారకా ! ఆ మంత్రము నీ ముందు ఉపదేశించినది, అందుకే సుమా ! ఈ కుంకుడు కాయలు నీ మీద పడి, నీవే చెట్టుని ఆశ్రయించాలో, చెప్పక చెప్తున్నాయి ! ఎందరో తపస్సంపన్నులు ఎన్నెన్నో త్యాగాలు చేస్తేనే గాని, శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీ మహాలక్ష్మితో సహా భూలోకానికి తరలి రావడం జరగదు !

ద్వారక ---- మహర్షీ ! శ్రీ మహాలక్ష్మి మీ పుత్రికే కదా !! ఆమెను పుడమికి పిలిపించలేరా ?

భృగుడు ------ నా పుత్రిక నాథుని సేవలో పడి, అతని హృదయ సీమలో చేరి, నివసించి అంతర్ముఖియై-- లోకాలను చూడడం మానేసింది ! అందుకే యీ లోకం భాగ్యహీనమై, నానాటికీ దిగజారి పోవుచున్నది !! ఆమెను నా ‘ అక్షికుక్షి’ విద్య ద్వారా, జాగృతం చేస్తేనే గాని, పని నెరవేరదు !!!

ద్వారక ----- మహర్షీ ! అక్షికుక్షి విద్య అంటే ఏమిటి ?

భృగుడు ----- కంటి చూపుతో ఎదుటివారి ఆలోచనలను స్తంభింప జేసి, వారిని సమ్మోహితులుగా చేసి, మనం చెప్పాలనుకొన్నది చెప్పి, ఆదేశించి జాగృతం చేయడం !!

ద్వారక ----- శ్రీ మన్నారాయణుని హృదయాంతర వాసిని అయిన, శ్రీదేవిని , మీరు అంతలా ఎలా సమ్మోహనం చేయగలరు ? శ్రీ హరి అట్లు మిమ్ములను చేయనిస్తాడా మహర్షీ ?!

భృగుడు ------ మంచి ప్రశ్నే వేసావు , ఇంకొకరు తేరిపార చూడగల వక్షస్థలమా అది !!!

ద్వారక ---- మహర్షీ ! మరి--- మరి--- మీరా విద్యను ఎలా ప్రయోగించ గలరు ?

భృగుడు ----- ద్వారకా ! నా ఎడమ పాదంలో ఒక కన్ను ఉంది ! ఆ కంటితోనే --- నేనా విద్యను ప్రయోగించ గలను.

ద్వారక ---- మహర్షీ ! యీ వార్త నా కెంతో సంతోషము కలిగించినది ! మరి---- మరి----

భృగుడు ----- ఏమిటి ద్వారకా ?

ద్వారక ----- నా తపోభూమి ఏదో దయతో సెలవిస్తే-----

భృగుడు ---- నాకు తెలిసినచో చెప్పకుందునా వత్సా ! నీపై ఆశీర్వచనము వలె పడిన ఆ కుంకుడు కాయలు ఏ చెట్టువో, నీవే గ్రహించి తెలుసుకోవాలి ! ఆ వృక్ష మూలమే నీ తపోభూమి కాగలదు !

ద్వారక--- ( నమస్కరించి ) ధన్యోస్మి, గురుదేవా , ధన్యోస్మి !!!

( అదే సమయానికి కుటీరం బయటి నుండి పిలుపు వినిపిస్తుంది )

బయటినుంచి ---- “ భృగు మహర్షీ ! భృగు మహర్షీ !!”

( ద్వారక కుటీరం బయటికి వెళ్లి, తిరిగి కాసేపటికి వచ్చి, సంతోషంతో అంటాడు )

ద్వారక ---- గురుదేవా ! బయట అత్రి, వశిష్ఠ, జమదగ్ని మహర్షులు నిలిచి ఉన్నారు, ప్రవేశానికి తమ అనుమతి కోరుతున్నారు.

భృగుడు ----- ఎంతమాట ! నా అశ్రమ ప్రవేశానికి సప్తర్షి ప్రముఖులకు అనుమతి దేనికి ? వారిని సాదరంగా లోనికి ఆహ్వానించు !

(ద్వారక బయటికి వెళ్తాడు. అతను దారి చూపిస్తూ ఉండగా, అత్రి, వశిష్ఠ, జమదగ్నులు లోనికి వస్తారు. భృగు దిగ్గున లేచి వారిని ఎదుర్కొని, కూర్చో పెడతాడు.)

భృగుడు ---- ఋషి పుంగవులారా !! రండు, ఆశీనులు కండు ! ---నా కుటీరం, మీ రాకతో పావనమయింది ! వచ్చిన కారణం సెలవీయండి.

వశిష్ఠ ------ భృగు మహర్షీ ! భూలోకంలో ఆదిశేష, వాయువుల చిరకాల పోరాటం వల్ల, విష వాయువులు వ్యాపించి, జనులలో రకరకాల వ్యాధులు అంకురించాయి.

అత్రి ------ మునీంద్రా ! ఆ విష వాయువులు ప్రజల శరీరాల్నే కాదు, మనస్సులను సైతం మలినం చేసి, వారిని పాప కర్మలకు పురిగొల్పుతోంది !

జమదగ్ని ------ భృగు మహర్షీ ! ఆగతానాగత వర్తమానాలు తెలిసిన మీకు చెప్ప వలసినది ఏముంది ? లోక కళ్యాణం కిసం మేమందరం కలిసి, “ సత్ర యాగాన్ని “ చేయ సమకట్టాము !

వశిష్ఠ ----- ఆ యజ్ఞానికి , యజ్ఞ పురుషుని ఎంపిక మాకు అసాధ్యమయినది !

అత్రి ----- త్రిమూర్తులలో ఎవరు దానికి అర్హులో తెలియజేసే, బారాన్ని మీపై వేయడానికి. మేమిలా వచ్చాము !

జమదగ్ని ----- లోక కళ్యాణం కోసం, మీరా భారాన్ని వహించి, యజ్ఞ పురుషుని ఎంపిక చెయ్యక తప్పదు !

( భృగుడు కళ్లు మూసుకొని ధ్యానంలో పడతాడు )

భృగుడు- -------- ముని పుంగవులారా ! మీ ప్రయత్నము సమంజసము, కడుంగడు ప్రశంసనీయము ! అయినను మీరు నాపై మోపిన భారము, ఎంతో కష్ఠరమైనది ! వినయము, వివేకము, సహనము మొదలయిన సత్త్వగుణ సంపన్నులు త్రిమూర్తులలో ఎవరో, వారిలో మేటి ఎవరో, పరీక్షించిగాని, నిర్ణయించుట జరగదు !!

వశిష్ఠ ----- మహర్షీ ! ఆ పరీక్ష మీరే చెయ్యాలి !

అత్రి ----- మునీంద్రా ! మీరే దానికి సర్వ సమర్థులు !

జమదగ్ని ----- నిగ్రహానుగ్రహ తపోబల సంప న్నులు, భవిష్యావలోకన ప్రతిభా ధురీణులు------

ముగ్గరూ ------ యజ్ఞ పురుషుని నిర్ణయించి, నిర్దేశింపగల న్యాయ నిర్ణేతలు మీరే కావలెను !! ( అంటూ అతనికి నమస్కరిస్తారు )

భృగుడు ----- మహర్షులారా ! లోక కళ్యాణం కోసం, మీరు చేసే మహత్కార్యంలో, నా వంతు సేవ నిర్ణయించి, నాకు మహోపకారం చేసారు ! మీరు కోరినట్లుగ త్రిమూర్తులను పరీక్షించి, వారిలో సత్త్వ గుణ సంపన్ను లెవరో తేల్చి చెప్పెదను గాక !

( ఋషులు ముగ్గురూ వెళ్లిపోతారు. )

ద్వారక ----- గురుదేవా ! ఎందరో మహానుభావులు ఎన్నెన్నో త్యాగాలు చేయాలని , మీరన్న మాటలకు అర్థం ఇప్పుడు తెలిసింది ! అందరి కంటె మహత్తరమైన త్యాగాన్ని, మీరే చెయ్యబోతున్నారు, -- అవునా ?

భృగుడు ----- ద్వారకా !! భూలోకానికి “ లక్ష్మీ వాసుదేవులను” రప్పించడానికి, నా శరీరము , నా విద్య --- నశించిపోతే మాత్రం --- ఏం ?! చేసేది బృహత్క్యార్యమైనప్పుడు, చెల్లించే మూల్యము కూడ గొప్పదే అయి ఉండాలి !!! --- నీవు కూడ , ఆదిశేష, పిపీలక చింత్రిణీ వృక్షముల వలె. విష్ణు సన్నిధి కొరకు, నీ తపస్సును వినియోగించు ! నీ చరిత్ర అజరామరమై నిలుచుగాక !! --

( ద్వారకా ఋషి గురుదేవుల పాదాభివందనం చేస్తాడు )

[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--13==]

( దృశ్యము----- 13 )

( బ్రహ్మ లోకం. బ్రహ్మ ఒక ఆసనం మీద కూర్చొని ఉంటాడు. ప్రక్కనే మరొక ఆసనం ఖాళీగా ఉంటుంది.)

( కొంత మంది ఋషులు అతనికి ఎదురుగా కూర్చొని ఉంటారు. బ్రహ్మ వారితో శాస్త్ర చర్చ చేస్తూ ఉంటాడు )

1 ఋషి ------ బ్రహ్మ దేవా ! సృష్టికి, ప్రతి సృష్టిని విశ్వామిత్ర మహర్షి చేసాడంటారు ! నిజమేనా ?

బ్రహ్మ ----- అవును, విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠునితో సమానమైన బ్రహ్మర్షి అవాలని ఘోర తపస్సు చేసి, తనని వశిష్ఠుడు గుర్తించాలనే తపనతో ప్రతిసృష్టిని చేసాడు !

2 ఋషి ---- అతను బ్రహ్మర్షి ఎప్పుడయ్యాడు ?

బ్రహ్మ ----- గాయత్రి దర్శనం తరువాత ! గాయత్రి విశ్వామిత్రుని తపోబలం, సంకల్పం నుండి జన్మించిన, సత్త్వగుణ ప్రధానమైన దేవతగా, ప్రసిద్ధి పొంది, బ్రాహ్మణులకు ఆరాధ్య దేవత అయింది !

3 ఋషి ----- బ్రహ్మ దేవా ! గాయత్రీ దేవి రూపాన్ని విశ్వామిత్రుడు ఏ విధంగా ఊఁహించాడు !

బ్రహ్మ ----- చాల అధ్భుతంగా ఊఁహించాడు ! 5 ముఖములు, 8 భుజములు. ముఖములలో మొదటిది ముత్యపు రంగు, రెండవది ప్రవాళపు రంగు, మూడవది బంగారు రంగు, నాల్గవది నీలపు రంగు, అయిదవది ధవళము. ఆ విషయాన్నే శ్లోకంలో ఇలా వర్ణించాడు !

శ్లోకం ముక్తా విద్రుమ హేమ నీల ధవళ చ్ఛాయై ముఖై స్త్రీక్షణై ర్యుక్తా విందు నిబద్ధ రత్న మకుటాం, తత్త్వార్థ వర్ణాత్మికాం గాయత్రీం!వరదా భయాంకుశ కశా శ్శుభ్రం కపాలం గదా శంఖం చక్ర మథార వింద యుగళం హస్తైర్వహంతీం భజే !!

( శ్లోకం నడుస్తూ ఉండగానే, భృగు మహర్షి ప్రవేశిస్తాడు. శాస్త్ర చర్చలో ఉన్న బ్రహ్మను, మునులను చూస్తాడు. )

( బ్రహ్మ ఋషులు అతనిని గమనింపరు )

భృగుడు ---- ( తనలో ) ఓహో ! వీరందరును చర్చలో మునిగి, నన్ను గమనింపరైరి ! విషయం సత్త్వగుణ ప్రధాన దేవత అయిన గాయత్రీ దేవిని గురించి ! --- సరి సరి, ఇదియే మంచి సమయము ! ఈ బ్రహ్మ సత్త్వగుణ పరీక్ష చేసెదను గాక !!

(భృగుడు మునుల ప్రక్క నుండి వెళ్లి, బ్రహ్మ ప్రక్కన ఖాళీగా ఉన్న ఆసనం పైన కూర్చొంటాడు. )

( బ్రహ్మ భృగుని చూస్తాడు. అతనికి కోపం వస్తుంది )

బ్రహ్మ ------ ఓ భృగూ ! నీవు నాకు వందనాదులు చేయక, స్వాతిశయము కలవాడవై, సర్వజ్ఞడవను గర్వమున, నా ప్రక్కనున్న సరస్వతీ పీఠము పైననే. ఆశీనుడవైనావు !! నీ చర్య బ్రాహ్మణ విరుద్ధముగా నున్నది ! --- నీవును, నీ వంశము వారును, ఏడు పురుషాంతరముల పిమ్మట, దారిద్ర్యమును అనుభవింతురు గాక !! ( అని శపిస్తాడు )

భృగుడు ----- ఓ బ్రహ్మా ! నీవు రజోగుణము కలవాడవు ! నీవు సృష్టికర్త నన్న అహంకారముతో, నన్ను పలుకరింపక, గౌరవించక, -- నిష్కారణముగ నా వంశము వారిని శపించితివి ! -- నా వంశమున బ్రహ్మ ద్వేషులు, అనాచార పరులు మాత్రమే నీ శాపమునకు గురి యగుదురు గాక !! సదాచార పరులు పరోపకారము చేయువారు నీ శాపమునకు గురి కాకుందురు గాక !!! -- నీవు నన్ను అగౌరవము చేసినందున , నీకు భూలోకమున దేవాలయాదులు పూజలు లేకపోవును గాక !!!

( అని ప్రతి శాపము ఇచ్చి నిష్క్రమిస్తాడు )

[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--14==]

( దృశ్యము-- 14)

( కైలాసంలోని ఒక తోట)

( తోట బయట ‘ కాలభైరవుడు’ కాపాలా కాస్తూ ఉంటాడు)

( భృగు మహర్షి ప్రవేశించి కాలభైరవుని చూస్తాడు )

భృగుడు ------ కాలభైరవా ! నేను సప్తర్షుల పనుపున బృహత్కర్య నిర్వహణకై వచ్చితిని ! మహా దేవునితో మాట్లాడవలె !!

కాలభైరవ ----- మహర్షీ ! మీరు కాసేపు వేచి ఉండండి. నేను వారికి మీ రాక నెరిగించి, ప్రవేశమునకు అనుమతి నడిగి వచ్చెదను. ( అని కాలభైరవుడు లోపలికి వెళ్తాడు )

[==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--15==]

( దృశ్యము --15)

( కైలాసం లోని తోటలోపలి రమ్యమైన లతా నికుంజము )

( కాలభైరవుడు అక్కడికి వస్తాడు. పార్వతీ దేవి ఒక చెట్టు క్రింద కూర్చొని ఉంటుంది. శివుడు ఆమె తొడపై, తల పెట్టి పడుకొని, ఆమె ముఖంలోకి చూస్తూ ఉంటాడు )

( పార్వతి శివుని జటాజూటము లోని, చిన్న పాయను తీసుకొని, జడ అల్లుతూ ఉంటుంది. జడ బిగించి లాగిన ఆమె, అల్లరికి శివుడు గుటక వేస్తాడు ! పార్వతి నవ్వుతుంది )

శివుడు ----- దేవీ ! నీ మందహాసమునకు కారణమేమి ?

పార్వతి ----- ప్రభూ ! ఏమియును లేదు !

శివుడు ---- కాదు, ఏదియో ఒకటి ఉన్నది !

పార్వతి ----- మరేమీయు లేదు ప్రభూ ! ఇప్పుడు గుటక వేసితిరి కదా ! మీ కంఠమున కాలకూట గరళము నిగళమగుట నుండి, ఎట్లు కాపాడుచున్నారో నని నవ్వుకొంటిని.

శివుడు ----- ( పరిహాసముగా ) దేవీ ! నేనా విద్యను నీ దగ్గరనే నేర్చితిని !

పార్వతి ------ ( ఆశ్చర్యంతో ) ఏమి స్వామీ ! నా కడనా ?

శివుడు ----- అవును దేవీ ! నీ అధరములందు మధు రసములను దాచుకొని, దానిని బయటికు చింద నియ్యక, కెంపు రంగు ద్వారములను ఎట్లు ఏర్పరిచితివో. --- అటులనే నేను కూడ గరళ నిగళము కాకుండా గళములో నీలి రంగు తెరలను ఏర్పరచుకొన్నాను !!

( శివుని మాటలకు పార్వతి కిల కిలా నవ్వుతుంది. ఆ దృశ్యాన్ని చూసిన కాలభైరవుడు తన్మయత్వంతో తను వచ్చిన పని మరచిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--16[మార్చు]

( దృశ్యము 16—దృశ్యము 14 లాగే ! కైలాసం లోని తోట బయటి గేటు )

( భృగు మహర్షి కాలభైరవుని రాకకు ఎదురు చూస్తూ ఉంటాడు. అతనికి విసుగెత్తుతుంది )

భృగుడు ------ ఎప్పడనగా వెళ్లిన , యీ కాలభైరవుడు ఇంకా రాడేమిటి ! అయినను వాని రాకకై నే నెందుకు ఎదురు చూడాలి ? పరీక్షించడానికి వచ్చి, ఇలా నిరీక్షిస్తూ కూర్చొంటే ఎలాగ ? -- లోపలికి వెళ్లి చూసి వచ్చెదను గాక ! ( భృగువు లోపలికి వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--17[మార్చు]

( దృశ్యము 17 )

( కైలాసం లోని రమ్యమైన లతా నికుంజము , దృశ్యము 15 లాగే ! )

( భృగుని రాక కాలభైరవుడు చూస్తాడు )

కాలభైరవ ------ ( తనలో ) అయ్య బాబోయ్ ! మహర్షి విషయం మరచే పోయాను. ఇతను నారి సంధించి వదిలిన బాణంలాగ దూసుకొని వచ్చేస్తున్నాడు ! శివ శంకరునకీ విషయం చెప్పే వ్యవధి కూడా లేదు ! ఇప్పుడు కర్తవ్యమేమిటి ?---- ( ఆలోచించి ) ఆ ! అవును ! ప్రక్కకు తిరిగి పారిపోవడమే మంచిది !! (కాలభైరవుడు పారిపోతాడు )

( పార్వతీ పరమేశ్వరులు ప్రణయ సల్లాపాలలో ఉంటారు. పార్వతి కిల కిలా నవ్వుతుంది. శివుడు ఆమె నవ్వులో అందాన్ని, చూసి పరవశుడవుతాడు ! )

( భృగువు ప్రవేశిస్తాడు )

( భృగువు , ఉమా మందహాసాన్ని చూసి మైమరిచి పోతాడు ! అతని నోటి నుంచి ఆమె మందహాసాన్ని స్తుతిస్తూ, కవిత్వ ధార వెలువడుతుంది )

భృగుడు ------ ( శ్లోకం ) సహాదరేణ యోవ లక్ష పారిజాత మాలయా గలస్థలీ విభూషయా, ధ్వనిం వినైవ భాషతే, మహేశ పుణ్య యోషితో మనోజ్ఞ హాస ఏషమే విభూతయే ప్రకల్పితాం , విధూతయేచ పాప్మనాం !!

తల్లీ ! కంఠాభరణమై ప్రకాశించు , ధవళ వర్ణము గలిగియున్న పారిజాత పుష్పమాలలతో కూడి, ఆదరము గల్గి, ధ్వని లేకుండునట్లు, సంభాషించుచున్న మహేశ పత్నివగు నీ మందహాసము, నా ఐశ్వర్యమునకు, పాప ధ్వంసమునకు కారణమై , నన్ను రక్షించు గాక !

( భృగుని స్తోత్రానికి పార్వతీ పరమేశ్వరులు ఉలిక్కి పడతారు. పార్వతి నాథుని తలని పైకెత్తి, లేచి పోతుంది జరిగిన రస భంగానికి శివునికి కోపం వస్తుంది. )

శివుడు ----- ఓయి భృగూ ! నీవు అనుమతి లేక, నా కేళీవనమున ప్రవేశించి, సమయా సమయములు పాటింపక నా ప్రణయ దేవత, ఏకాంతములో నా కొసగిన మందహాసమును, వర్ణించి, రసభంగము చేసితివి ! నేను నిన్ను ఉపేక్షింప జాలను ! నా త్రినేత్రాగ్నిలో నిన్ను భస్మము చేయగలను.

భృగుడు ------ రుద్రా ! నే నామెను మాతగా భావించి , ఆమె మందహాసమును వర్ణించితిని. కవి హృదయము తెలియని నీ కది తప్పు అయినది ! నీ త్రినేత్రాగ్ని నన్నేమియు చేయజాలదు !

( శివుడు భృగుని మాటలకు మండి పడతాడు )

శివుడు ---- ఓయీ ! భృగూ !! నీ అహంకారము మితి మీరినది ! ఇక ఉపేక్షించుట తగదు. ( అంటూ శివుడు తన త్రినేత్రమును తెరుస్తాడు )

( అతని మూడో కంటి నుండి అగ్ని జ్వాలలు వెడలి, భృగుని వైపు వెళ్తాయి )

( భృగుడు భయ పడక తన ఎడమ కాలికున్న కన్ను తెరచి, ఆ మంటలకి ఎదురుగా పెడతాడు )

( అతని కాలికి ఉన్న జలనేత్రం నుండి, జలధారలు పడి శివుని త్రినేత్రాగ్ని చిత్రంగా వెనకకి మరలుతుంది !!)

శివుడు ---- శివా ! చూసితివి కదా ! నీ త్రినేత్రాగ్ని ప్రకోపము !! -- బ్రహ్మ హత్యా పాతకము నుండి, నీవీ విధమున బయట పడితివి !!

శివుడు ----- భృగూ ! నిజము పలికితివి ! బ్రాహ్మణుడ వగుట చూచి, నా త్రినేత్రాగ్నిని, నేనే మరల్చినాడను ! కాని ఇది నీ జలనేత్ర ప్రభావము కాదు !-- జల ప్రభావము వలన అగ్ని తిరోగమనము చెందుట కాంచితివా ? అయినను నీతో చర్చలేల !! బ్రాహ్మణుడవన్న అహంకారమునకు లోబడిన నీకును, నీ జాతికిని, బుద్ధి చెప్పవలె !! ---- “ భూలోకమున నీ బ్రాహ్మణ జాతి కలియుగమున 6000 సంవత్సరముల నాటికి, నామ మాత్రమగుదురు గాక !!” ( అని శపిస్తాడు )

భృగుడు ----- “ శివా ! నీవును కలియుగమున ఆకార స్వరూపునిగా కాక, లింగ రూపమున, శిరస్సునందు అభిషేకాదులతో పూజలందుదువు గాక ! “ ( అని ప్రతి శాపం ఇచ్చి, వెళ్లి పోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--18[మార్చు]

( దృశ్యము – 18 )

( వైకుంఠము. శ్రీ మహావిష్ణువు పాన్పుపై అరమోడ్పు కనులతో పడుకొని ఉంటాఢు . శ్రీ మహాలక్ష్మి అతని పాదసేవ చేస్తూ ఉంటుంది ).

(భృగుడు ప్రవేశించి ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తాడు )

భృగుడు ----- ( తనలో ) జామాత అరమోడ్పు కనులతో శయనించి ఉన్నాడు ! అనిమేష నయనుని నయనాలు, అరమోడ్పు లయినవి !! ఇక నా ధుహిత --- పతి పాద సేవలో ప్రపంచమునే మరిచినది !! వీరిరువురు యీ విధమున నుండిన భూలోక వాసులు సిరి సంపదలకు కరువైన వారయి, కడగండ్ల పాలవక తప్పదు !!! శ్రీవారు ప్రమత్తులయి శయనించి ఉన్న సమయమిది ! -- ఇదే మంచి సమయము--- లక్ష్మిని జాగృతమొనర్చెదను గాక !!

( భృగుడు నేరుగా వెళ్లి, శ్రీ మహావిష్ణువు గుంఢెల పైన కాలితో తంతాడు )

( లక్ష్మి అదరి పడుతుంది ! విష్ణువు ఉలిక్కి పడతాడు. దిగ్గున లేచి భృగుణ్ని చూస్తాడు )

విష్ణు ---- తమరా, మహర్షీ ?! ( అని భృగువు దగ్గరగా వస్తాడు ) మీ రాక గమనించి గౌరవించ నందుకు, మంచి శాస్తియే చేసితిరి. భృగు మహర్షీ, మీరు సామాన్యులు కారు ! ( పద్యము )

సీ --- ద్విదళ సరోజమౌ , దివ్య చక్రం బీవు/ భ్రూమధ్యమున నున్న బుద్ధి వీవు

కన్నులలో నుండు, కాంతి పుంజంబీవు/ చింతచే నందెడు చింత నీవు 

నిన్ను చేరనివారు నా దరికేగరు / నీదు పదములాన నీరజాక్ష ! కౌస్తుభంబు తగిలి కందెనా పాదంబు / భాద కలిగెనేమొ భధ్ర చరిత !

( అని మహర్షిని పాన్పుపై కూర్చోబెట్టి, అతని వామ పాదం పిసుకుతూ --)

ఆ.వె--- మౌనివర్య ! నన్ను మన్నించి గావుమా పాదములను బట్టి ప్రణతు లిడుదు తన్ని నందుకేను, చింతింప లేదయ్య భరతాక్ష్మాకుమార , భృగు మహర్షీ !!

( అంటూ కాలిలో నున్న కంటిని పొడిచి, మూసివేస్తాడు )

భృగుడు ---- శ్రీ మహావిష్ణూ ! నీవు కదా సత్త్వగుణ సంపన్నుడవు ! ---( పద్యము )

ఆ.వె--- సారసాక్ష ! వినుము, సత్ర యాగంబును, చేయదలచినారు,

సప్త ఋషులు వారి పిలుపు నంది, వస్తి నే నిచటకు 

సత్త్వ పురుషు నెన్ను సంబరమున కాని, యెంచి చూడ కమలాక్ష నీకన్న యజ్ఞ పురుషు డెవరు, యదువరేణ్య !!

(అని  స్తుతించి )  ప్రభూ !  యాగ  ఫలమును   తమరే  స్వీకరింప   వలెను !

విష్ణు ----- భృగు మహర్షీ ! అట్లెయగు గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చనా--20[మార్చు]

(దృశ్యము  20 )

( భూలోకంలోని ఆనందగిరి. ఆదిశేషుడు , పర్వత రూపంలో తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు )

ఆదిశేష--- ఓం , హ్రీం, హ్రీం, శ్రీం, శ్రీం లక్ష్మీ వాసుదేవాయ నమః

( అదే గిరి మీద, చింత చెట్టు క్రింద, చీమల పుట్ట, ఆ పుట్ట లోంచి, పిపీలకుడు తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు )

చీమ -- ( పుట్ట లోంచి ) ఓం , హ్రీం, హ్రీం, శ్రీం, శ్రీం లక్ష్మీ వాసుదేవాయ నమ

==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--21==
 ( దృశ్యము   21 )

( భూలోకంలోని ద్వారకా తిరుమల ప్రాంతం.! అక్కడే ఉన్న ఒక కుంకుడు చెట్టు క్రింద ద్వారకా ఋషి ఒంటి కాలిపై నిలబడి, తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు )

ద్వారక ------ ఓం , హ్రీం, హ్రీం, శ్రీం, శ్రీం లక్ష్మీ వాసుదేవాయ నమః

( దృశ్యము 21 )

( ఆకాశం--- నారదుడు ఆకాశం నుండి ఆదిశేషు, పిపీలక, ద్వారకల తపస్సు చూస్తాడు )

నారద ----- అనంతా ! నీకీ మంత్రాన్ని నేర్పిన భృగుమహర్షిని, నిజంగా అభినందించాలి ! నారాయణునితో పాటు, లక్ష్మి కూడా ప్రసన్నమవుతేనే, నీ శిరస్సుపై స్వామి ఆగమనం జరుగుతుందనేది భృగుని ముందు చూపు ! --- నిన్ను తపస్సుకి పురికొల్పి, భృగుడు --- సప్తర్షులు తల పెట్టిన యాగానికి యజ్ఞ పురుషుని ఎంచే నెపంతో, విష్ణు వక్షస్థల వాసిని అయిన లక్ష్మిని తన్నినట్లే తన్ని, రోష పూరితురాలిని చేసాడు ! భూమిక సిద్ధమయింది ! నా పాత్రను నేను నెరవేర్చెదను గాక ! నారాయణ , నారాయణ !! ---( అంటూ వైకుంఠం వైపు దారి తీస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--22[మార్చు]

( దృశ్యము 22 )

( వైకుంఠము . శ్రీ మహావిష్ణువు, శ్రీ మహాలక్ష్మి భూదేవి ఉంటారు. నారదుడు ప్రవేశిస్తాడు )

నారద --- నారాయణ, నారాయణ !! విశేషమైన శ్రవణ శక్తి గల లక్ష్మీ వాసుదేవులకు నా నమస్కారములు ! తల్లీ ! భూదేవీ !! నీకును నా నమస్కారములు !!

భూదేవి ----- నారదా ! నీ మాటలలో లక్ష్మీ వాసుదేవుల శ్రవణ శక్తి ప్రసక్తి ఏల ?

నారద ----- తల్లీ ! భూదేవీ ! నీకు తెలియని విషయమా ఇది ! నీ లోకంలో ఒక చీమ, ఒక పాము, మరొక ఋషి, ఉగ్ర తపస్సు చేస్తున్నారు ! వారి తపస్సుకు లోకములు తల్లడిల్లు తున్నాయి ! – ప్రభూ ! మీరు వైశ్రవణులు ! మీ కర్ణ పుటములకు ఇంకా వారి పిలుపు అందలేదా ?

విష్ణు ----- నారదా ! ఆదిశేషుడు , లక్ష్మీ ప్రసన్నం కోరుతున్నాడు ! నాతో పాటు లక్ష్మి రానిదే , నేను ఒంటరిగా ఎటుల వెళ్లగలను ?

నారద ---- తల్లీ ! శ్రీ దేవీ !! శ్రీవారి చిత్తము భక్తుని కడకు పోవుటకై త్వరపడుచున్నది ! మీరు ఉపేక్షించుట తగునా ?

శ్రీ దేవి ---- నారదా ! స్వామి భూలోక వాసులయిన యీ వైకుంఠమున ఎవరుండ గలరు ?

నారద --- తల్లీ ! నీ వెక్కడ నున్న శ్రీవారి కదియే వైకుంఠము కాగలదు !

శ్రీ దేవి ----- అయన నన్ను కూడ భూలోకమునకు పొమ్మందువా నారదా ?

నారద ----- తల్లీ ! వైకుంఠమున నీకు గౌరవ మెక్కడిది !? మొన్నననగా మొన్న భూలోక వాసియైన , భృగు మహర్షి వచ్చి, నీ నాథుని వక్ష స్థలమును తన్ని పోయినాడు ! --- తన్నిన వాడు బ్రాహ్మణుడని చెప్పి, దయాసాగరుడైన నీ నాథుడు అతనిని క్షమించి విడిచి పెట్టాడు !! కాని--- అతని వక్షస్థలమందు సదా నివసించే నీకు కలిగిన పరాభవము గురించి తలుపనైన తలపడు !!!

శ్రీదేవి ----- నిజమే నారదా ! భృగుని చేత అవమానము పాలైన నాటినుండి, నాకీ వైకుంఠము నందు, మనసు నిలుచుట లేదు ! స్వామి వచ్చినను రాకున్నను, నేనీ లోకమును విడిచి పోవుటకే తలచు చున్నాను !

విష్ణు ----- దేవీ ! నీవు వెడలిన చోట నీ నాథుడు, నిముషమైన మనజాలడు ----

నారద ---- తల్లీ ! శ్రీవారు ఇచ్చకపు మాటలాడుచున్నారు !!

శ్రీదేవి ----- అవును నారదా ! అవమానము జరిగినది నాకు ! అతనికి కాదు గదా !?

విష్ణు ----- దేవీ ! అటులైన -----

శ్రీదేవి ------ నేనీ వైకుంఠము వదిలి వెళ్లుటకు నిశ్చయించితిని ! ( అంటూ శ్రీదేవి అంతర్థానమవుతుంది )

విష్ణు ----- దేవీ ! శ్రీ దేవీ !!----( నారదుని వైపు చూసి-- ) నారదా ! ఎంత పని చేసితివి ? భృగు వృత్తాంతము జ్ఞాపకము చేయుట ఏల ? -- ఇప్పడేమి చేయ వలెను !?

నారద ----- స్వామీ ! నేనే పాపము ఎరుగను ! ఏదో ప్రసంగ వశమున భృగుని పేరెత్తితిని గాని -----

విష్ణు ----- నారదా ! నా కొంప ముంచితివి ! లక్ష్మి లేని వైకుంఠము నా కేల ?-- ( అని విష్ణువు కూడ అంతర్థానమవుతాడు )

నారద ---- తల్లీ ! భూదేవీ !! అందరూ నీ లోకానికే చేరుకొన్నారు. ఆదిశేషుని కోరిక తీరే సమయం ఆసన్నమయింది . మరి నీవు ---- ?

భూదేవి ----- లక్ష్మీ వాసుదేవులు బహుశా ఆనంద గిరికే వెళ్లి ఉండవచ్చును ! నేను ముందుగానే అక్కడ వెలసిన ఆది వారాహ స్వామి సన్నిధిని చేరెదను గాక !!-----( భూదేవి కూడ అంతర్థానమవుతుంది )

నారద ---- ఆహా ! విధి వైపరీత్యమనిన ఎంత బలమైనది ! --- వైకుంఠము వంటి భవ్య నివాస సౌధమునకు కూడ కళావిహీనమగు దుస్థితి కలుగ గలదని ఎవరూహించెదరు !! -- ఈ విషయమును కైలాస పతికి, బ్రహ్మదేవునికి తెలియ జేసి, శ్రీ మహావిష్ణువు భూలోక గమనాన్ని ఒక కంట కనిపెట్టి ఉండమని చెప్పవలె !! ( అంటూ నిష్క్రమిస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--23[మార్చు]

( దృశ్యము 23 )

( బ్రహ్మలోకం-- బ్రహ్మ జపమాలతో జపం చేస్తూ ఉంటాడు )

( నారదుడు ప్రవేశం )

నారద ------ నారాయణ, నారాయణ !

( బ్రహ్మ కళ్లు తెరచి చూస్తాడు. నారదుని వంక చూసి చిరునవ్వు నవ్వుతాడు )

నారద ----- జనకా ! నమస్కారములు !

బ్రహ్మ ----- వత్సా ! ఆశీస్సులు ! నీవు వచ్చిన కారణము ?

నారద ---- విధాతా ! కాల వైపరీత్యము వల్ల లక్ష్మీదేవి రసాతలమును, వైకుంఠమును వదిలి, భూతలమునకు ఎటు వెళ్లినదో తెలియనీయక మాయమైనది !,

బ్రహ్మ ---- నారాయణుడు కూడ, ఆమెను వెదకుచు భూలోకమునకు బయలుదేరెను, అదియేనా ?—

నారద ____ అదేయే జనకా ! వారిరువురు పోయిన జాడ తెలియక, నా మనసు ఆతుర పడుచున్నది !

బ్రహ్మ ---- నీ మనమున ఆత్రుతయా ! కలహమును ఎగత్రోసి, వారిని వేరుచేసినది నీవు ! ఇప్పుడు ఆతుర నందుట చిత్రముగా నున్నది !

నారద ----- తండ్రీ ! మీరిటుల అపహాస్యము చేసిన నేనేమి చెప్పగలను ? వైకుంఠమా రిక్తమయినది ! స్వామి భ్రమణ శీలులయినారు ! భక్తులకు వారి దర్శనమెట్లు కాగలదు ?

బ్రహ్మ ----- యోగ దృష్టితో అంతరంగమున , వారి దర్శనము చేయలేవా నారదా ? ఇంత బేలతన మేల ?

నారద ----- తండ్రీ ! ఇది నా ఒక్కని సమస్య కాదు గద !

బ్రహ్మ ----- ( నవ్వి ) అర్థమయినది నారదా ! లక్ష్మీ నారాయణులు అవతారము లెత్తిన సమయమున, శ్రీ సూర్య నారాయణుడే, నారాయణుడన్న మాట మరచితివా ? వారెటు పోయినది, కర్మ సాక్షి అయిన ఆయనకే తెలియనోపును !

నారద ----- తండ్రీ ! నాకు సెలవీయుడు ! నేను సూర్యనారాయణుని కడకు, వెళ్లి వచ్చెదను ! ( అంటూ నిష్క్రమిస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--24[మార్చు]

( దృశ్యము 24 )

( సూర్యలోకం. సూర్యుడు కూర్చొని ఉంటాడు. ప్రవేశం నారదుడు )

నారద ----- నారాయణ, నారాయణ !

సూర్య ----- నమోవాకములు నారద మహర్షీ ! బ్రహ్మలోకము నుండియే కదా మీ రాక ?

నారద ----- అవును సూర్యనారాయణా ! జగచ్ఛక్షువయిన నీకు, నా రాకపోకల పరిశిలన కేమి గాని, శ్రీ లక్ష్మీ నారాయణుల జాడ, తెలియ జేసిన బాగుండును !

సూర్య ----- నారద మహర్షీ ! శ్రీ దేవి, భరత వర్షమున, గంగానదికి పశ్చిమ భాగాన ఉండే, “ కరివీర పురమును’ ( కొల్హాపూరు ) చేరి తన దశ దిశలయందు యోగినీ గణములను కొలువుంచి, తన జాడ శ్రీ నారాయణునుకి తెలియకుండ జాగ్రత్త పడి తపస్సు చేయుచున్నది ! మహర్షీ ! ఇది దేవ రహస్యము !!

నారద ---- అటులనా పద్మమిత్రా ! మరి నారాయణుని మాట ఏమిటి ?

సూర్య ----- దేవర్షీ ! శ్రీవారు లక్ష్మిని వెతుకుతూ, భ్రమణ శీలురై కాశీ, విశ్వనాథుని దగ్గర ఉన్నారు ! చూడండి !---

( సూర్యుడు నారదుడు కాశీ వైపు చూస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--25[మార్చు]

( దృశ్యము 25 --- కాశీ విశ్వేశ్వరాలయం. విష్ణువు లింగానికి నమస్కారం ధ్యానం చేస్తూ, కనిపిస్తాడు )

విష్ణు ----- “ బ్రహ్మ మురారి సురార్చిత లింగం, నిర్మల భాసిత శోభిత లింగం, జన్మజ దుఃఖ వినాశక లింగం, తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగం. దేవముని ప్రవరార్చిత లింగం, కామదహన కరుద్మాకర లింగం రావణదర్ప వినాశక లింగం. తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగం. సర్వసుగంధ సులేపిత లింగం, బుద్ధివివర్ధన కారణలింగం సిద్ధసురాసుర వందిత లింగం, తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగం --- “

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--26[మార్చు]

( దృశ్యము 26-- సూర్య లోకం )

( సూర్యుడు, నారదుడు ఉంటారు )

నారద ---- భాస్కరా ! ప్రభువు కోసం, ఆదిశేష, పిపీలికులు శేషాచలమందును. ద్వారకా ఋషి, కుంకుడు చెట్టుక్రింద తపస్సు చేస్తున్నారు. లక్ష్మీదేవి తన జాడ తెలియనీయక కాపలా పెట్టుకొన్నది ! అందరూ తలో దిశా తపస్సు చేస్తున్నారు ! స్వామి కనీసం భక్తుల దగ్గరకి చేరేది ఎట్లాగ ?

సూర్య ----- నారద మునీ ! మీకు తెలియని సమయాచారములు లేమున్నవి ? నారాయణునికి ఇష్టమైన తిథివారనక్షత్రాదులు మీకు తెలియవా ? వాటి నన్నింటిని కాలవశమున ఒక చోట చేర్చగలిగిన మీ సంకల్పము నెరవేర గలదు !

నారద ---- అర్థమయినది, సూర్యనారాయణా ! నీ కిష్థమయిన మాసము ఏది ?

సూర్య ----- భాద్రపద మాసము ! ఆ మాసమందే నేను స్వక్షేత్రమయిన సింహరాశిలో సంచరించు చుందును !

నారద ---- వారము ?

సూర్య ---- శ్రీవారు ఒకరికి ఒక విషయమునే అనుగ్రహించెదరు. అందువలన వారము, సోముని వారము !

నారద ---- అయన సోమవారమన్నమాట ! తిథి, నక్షత్ర యోగాదులు-----?

సూర్య ----- మహర్షీ ! యీ జ్యోతిషాంగములన్నియు చంద్రుని అధీనములు గాదా ?

నారద ---- మంచిది, అటులయిన నేను చంద్రుని కడకు పోయి, తెలుసు కొనెదను గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--27[మార్చు]

( దృశ్యము 27 . చంద్రలోకం. )

(చంద్రుడు నక్షత్రకాంత శ్రవణం ఉంటారు, ప్రవేశం నారదుడు )

నారద ----- నారాయణ, నారాయణ !

చంద్ర ------ నారద మునీంద్రులకు స్వాగతం !

శ్రవణం ------ దేవర్షీ ! ఇటు ----- వచ్చి ఆశీనులు కండు .

నారద ---- దక్షపుత్రీ ! కార్యార్థుడనై వచ్చిన వాడను, సుఖాశీనుడ నెట్లు కాగలను ?

చంద్ర ----- మునీంద్రా ! అంత అవసర పడి, వచ్చినారా ?

నారద ----- అత్యవసరమగు కార్యము ! చంద్రా, స్వామి నారాయణుడు, భూలోకమున భ్రమణ శీలుడై సామాన్యుని వలె సంచరించు చున్నాడు. అతని సన్నిధి కొరకు, ఉగ్ర తపము చేయుచున్న ఆదిశేష, పిపీలికల వద్దకు శ్రీవారిని చేర్చ వలెను ! అందుకు నీ వల్ల కాగల కార్యములు -----

చంద్ర ----- ఆజ్ఞాపించండి, మహర్షీ ! తప్పక నెరవేర్చ గలను !

నారద ----- శ్రీవారు భాద్రపద మాసమందలి సోమవారము నాడు, వల్మీకమును చేరగలరని సూర్యుడు చెప్పినాడు. తక్కిన జ్యోతిషాంగ విషయములు నీకు తెలిసిన నా పని సులభము కాగలదు !

చంద్ర ----- మహర్షీ ! శ్రీవారు రామావతారమున చైత్ర శుద్ధ నవమి, పునర్వసు నక్షత్రమున జన్మించినారు. శ్రీకృష్ణునిగా శ్రావణ బహుళ అష్టమి రోహిణీ నక్షత్రమున జన్మించినారు ! రాబోవు భాద్రపద మాసమున యీ నక్షత్రములలో ఏవియు వచ్చుట లేదు !

నారద ---- మరి ఏ నక్షత్ర కాంత నీతో జత కూడనున్నది , చంద్రా ?

చంద్ర ----- ( నక్షత్ర కాంత శ్రవణాన్ని దగ్గరగా తీసుకొని ) ఇదుగో ఈమెయే నా చెంత చేరనున్నది !

నారద ----- దక్షపుత్రీ ! నీ నామ మేమి ?

శ్రవణం ----- శ్రవణము, దేవర్షీ !

నారద ----- ఆహా ! శ్రవణానంద కరముగా నున్నది ! శ్రీవారు విశేష శ్రవణ శక్తి గల వైశ్రవణులు కదా ! అందు వల్ల ఆ భాగ్యము నీకే దక్కగలదు !!

శ్రవణం ----- ధన్యురాలను దేవర్షీ ! నాతో పాటు ఆ రోజు ద్వాదశి తిథి, సిద్ధయోగము జత కలువ గలవు !

నారద ---- మంచిది చాల బాగున్నది ! భాధ్రపద శుక్లద్వాదశి సోమవారము శ్రవణా నక్షత్ర యుత సిద్ధ యోగము కలిసిన పంచాంగ శుద్ధి దినమున, శ్రీవారిని శేషాద్రికి చేర్చవలె ! ---- ఇక నాకు సెలవిండు, పోయి వచ్చెదను గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--28[మార్చు]

( దృశ్యము 28 )

( కశ్యప మహర్షి ఆశ్రమము. కశ్యపుడు, అతని భార్య అదితి ఉంటారు )

నారద ---- ( ప్రవేశించి ) నారాయణ, నారాయణ !

కశ్యప ---- వత్సా నారదా ! రమ్ము, సువర్లోక విశేషములు విని చాల కాలమైనది !

నారద ---- కశ్యప మహర్షీ ! సువర్లోకమున ఇప్పుడు విశేషము లేమున్నవి ! స్వామి నారాయణుడు ఇప్పుడు వైకుంఠమున లేడు, ఆ విషయము మీకు తెలియదా ?

అదితి ------ తపోదిక్షలో ఉన్న మహర్షికి ఆ విషయములు ఎట్లు తెలియగలవు , నారదా ? అవి అన్నియు నేనతనికి సావకాశముగ చెప్పెదను ! ముందు నాకీ విషయము చెప్పుము ! నా కొడుకు నారాయణుడు ఎక్కడున్నాడు ? కోడలు లక్ష్మి ఏమి చేయుచున్నది ?

నారద ----- పుణ్యశీలీ, అదితి మాతా ! నీ కోడలు అలిగి, సంసార బంధములు త్రెంచుకొని కరివీర పురమున ( కొల్హాపూరు ) యోగినీ గణముల సేవలో, కొలువు తీరినది ! స్వామి ఆమెను వెదకుచూ, తీర్థ యాత్రలు చేయుచున్నాడు.

అదితి ---- ( దుఃఖంతో ) ఇన్ని కష్టాలలో ఉన్నా వానికి నేను జ్ఞాపకం రాలేదు ! కష్ట సమయాలలో లోకులకు, “ అమ్మ’ జ్ఞాపకం వస్తుందంటారు ! అందరి కష్టాలు తీర్చేవాడైన నా కొడుకుకి, -- అమ్మ జ్ఞాపకం ఉంఢధు !!

కశ్యప ------- నారదా ! భూలోకమునకు వచ్చిన నారాయణుడు , చేరవలసినది నా ఆశ్రమానికి లేదా ఉగ్ర తపము చేయుచున్న ఆదిశేషుని కడకు , ఇటు అటు కాక ఎటో తిరుగుట వలన ఏమి ప్రయోజనము ?

నారద ---- అందుకే నేను మీ కడకు వచ్చితిని. మీరు అతనికి సరియైన మార్గము నిర్దేశించండి !

కశ్యప ------ నారదా ! శేషాచలమే అతనికి సరియైన మార్గము గమ్యము కూడ ! అందు ఎన్నెన్నో తీర్థములు గలవు ! వాటిలో ‘దేవతీర్థము’ ఒకటి ! ఆ తీర్థములో శ్రవణా నక్షత్రయుత సోమవారము నాడు స్నాన మాడినచో సకల సౌభాగ్యములు కుటుంబ సౌఖ్యము కలుగ గలవు !

నారద ---- (సంతోషంతో ) మహర్షీ ! ఏమని సెలవిచ్చితిరి !! శ్రవణా నక్షత్రయుత సోమవారమా !!! ఆహా ఏమి యాదృశ్చిక సంఘటన !! మీ నోట విధాతయే ఇట్లు పలికించినాడు !

కాశ్యప ---- నారదా ! శ్రవణముతో కూడిన సోమవారమునకు ఇంకేమైనా విశేషములు కలవా ?

నారద ----- మహర్షీ ! ఇంత వరకు మీరు చెప్పిన విశేషము తప్ప మరేమియు లేదు ! కాని ---- మీరు సంకల్పించిన --- బహుళ ప్రయోజనము చేకూర గలదు ! సూర్య చంద్ర తారకాది జ్యోతిషాంగములతో చర్చించి, రాబోవు భాధ్రపద మాసము , ఇందువారము ద్వాదశి తిథి, శ్రవణానక్షత్ర సిద్ధయోగ నందు, శేషాచల ప్రవేశానికి ముహూర్తము పెట్టి మీ కడకు వచ్చినాను ! మీ నోట కూడ అదే మాట వినుట ---- ఆడబోయిన తీర్థము ఎదురయినట్లు అయినది !

కాశ్యప ----- నారదా ! నారాయణునికి అత్యంత ప్రీతి పాత్రుడవైన నీవు నిర్ణయించిన ముహూర్తము రిక్తము కాదు ! నేను నా పుత్రునికి స్వప్న దర్శన మిచ్చి, కర్తవ్యము గుర్తుకు తెచ్చెదను !

నారద ------ అదితి మాతా ! మీ అభిప్రాయ మేమిటి ?

అదితి ------ శేషాచలమే వానికి సరియైన నివాసము ! దేవకిగా నేను వానికి జన్మనిచ్చినా పాలిచ్చి, పోషించినది యశోదయే కదా ! ఇపుడా యశోద,, ‘‘వకుళ మాతగా’ జన్మనెత్తి ఆ కొండపైననే వాసము చేయుచున్నది !

నారద ------ అటులైన స్వామి శేషాచలమున మాతృ వాత్సల్యమును కూడ చవి చూడగలడు---- మీ అభిప్రాయము అదియే కదా అదితి మాతా ?!

అదితి ----- అవును నారదా ! తనయుడు తల్లి ఒడిని చేరుకొనుట కన్న కావలసిన దేమున్నది ?

నారద ---- కశ్యప మహర్షీ ! అదితి మాతా !! ఇక నాకు సెలవీయుడు. స్వామి దర్శనమును, శేషాచలమున చేయునట్లు నన్ను ఆశీర్వదింపుడు !

కశ్యప, + అదితి ----- తథాస్తు

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--29[మార్చు]

( దృశ్యము 29)

( మధురలో కృష్ణాలయము. పూజారి, వైఖానస సాంప్రదాయానికి చెందిన గోపీనాథుడనే ఋషి ఉంటారు)

( వైఖానస ఋషి గర్భగుడి ద్వారం ముందు నిల్చొని ఉంటాడు. పూజారి హారతి ఇస్తూ ఉంటాడు )

{ ప్రవేశం-- విష్ణువు. నుధుటి మీద ఒకే ఒక నిలువు నామంతో సామాన్య బాలకునిలాగ ఉంటాడు )

( అతను ప్రవేశిస్తూ ఉండగానే , వైఖానస ఋషి అతనిని చూస్తాడు. ఇద్దరి చూపులు కలుసుకొంటాయి )

( వైఖానసునుకి అతను ‘బాల కృష్ణుని’ లాగ, కనిపిస్తాడు.)

( విష్ణువు కృష్ణుని విగ్రహానికి నమస్కరించి మధురాష్టకం చదువుతాడు )

విష్ణు ------ శ్లోకం-- అధరం మధురం, వదనం మధురం, /నయనం మధురం, హసితం మధురం,

హృదయం మధురం, గమనం మధురం, / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం 

వచనం మధురం, చరితం మధురం/ వసనం మధురం, వలితం మధురం చలితం మధురం, భ్రమితం మధురం / మధురాతి పతే రఖిలం మధురం.

(విష్ణువు మధురాష్టకం చదువుతున్నంత వరకు వైఖానస ఋషి, విష్ణువు ముఖాన్ని, కృష్ణ విగ్రహాన్ని మార్చి మార్చి చూస్తూ ఉంటాడు )

విష్ణు ----- వేణూర్మధురో, రేణూర్మధురో / పాణీర్మధురో, పాదౌ మధురో నృత్యం మధురం, సఖ్యం మధురం / మధురాధి పతే రఖిలం మధురం గీతం మధురం, పీతం మధురం / భుక్తం మధురం, సిప్తం మధురం రూపం మధురం, తిలకం మధురం / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం

( వైఖానసునికి విష్ణువు ముఖంలో, కృష్ణుని యొక్క రక రకాల రూపాలు కనిపిస్తూ ఉంటాయి )

విష్ణు ---- కరణం మధురం, తరణం మధురం / హరణం మధురం, రమణం మధురం నమితం మధురం, శమితం మధురం / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం

గుంజా మధురా, మాలా మధురా / సలిలం మధురా, వీచీ మధురా 

సలిలం మధురం, కమలం మధురం / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం

( పూజారి హారతి ఇస్తూ ఉండగా వైఖానసుడు ఆ హారతి వెలుగులో విష్ణువు ముఖం చూస్తాడు )

విష్ణు ---- గోపీ మధురా, లీలా మధురా / యుక్తం మధురం, ముక్తం మధురం దృష్టం మధురం, శిష్టం మధురం / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం గోపా మధురా, గావో మధురా / యష్టిర్మధురో, సృష్టిర్మధురా దళితం మధురం , ఫలితం మధురం / మధురాధిపతే రఖిలం మధురం

( హారతి   కళ్లకి  అద్దుకొన్నాక,   వైఖానసుడు,   విష్ణువుని   పలకరిస్తాడు )

వైఖానస ---- బాబూ ! నా పేరు గోపీనాధుడు, వైఖానస సాంప్రదాయ వాదిని ! యీ ఆలయ సమీపంలోని కుటీరంలో ఉంటాను. వైష్ణవ సాంప్రదాయాలు, పూజలు, సమయాచారాలు, ఆగమానుసారంగా చేయగల, చేయించగల సామర్థ్యం నాకు ఉంది ! నా కంటికి మీరు ఆ మధురాధిపతి లాగ, బాల కృష్ణుని లాగ కనిపిస్తున్నారు ! కృష్ణున్ని సశరీరంగా పూజించాలనే వింత కోరిక నాది !! --ఈ రోజు మిమ్మల్ని చూసాక , నా అవయవాలు అదిరి, నా కోరిక తీరుతుందేమోనన్న ఆశ చిగురించేలా సూచనలిస్తున్నాయి !!-- ఇంతకీ మీ పేరు తెలుసుకోవచ్చా ?!

విష్ణు ---- వైఖానస ఋషీ ! నే నిప్పుడు చాలా అలిసిపోయి ఉన్నాను. దయచేసి ఆ వివరాలేవీ అడగకండి.

( వైఖానసుడు పూజారి ముఖాముఖాలు చూసుకొంటారు. పూజారి వైఖానసుని ఒక ప్రక్కగా తీసుకెళ్తాడు )

( విష్ణువు అక్కడే ఒక రాతి స్తంభానికి చేరబడి కూర్చొంటాడు )

పూజారి ---వైఖానస ఋషీ ! చూసారా, ఆ యువకుని నిర్లక్ష్య పూరిత సమాధానం ! మీరేమో అతనిని చూసి, ఎన్నడూ స్పందించని విధంగా స్పందించి, మీ చిరకాల వాంఛను కూడా సిగ్గుపడ కుండా చెప్పుకొన్నారు. దానికతడు --

వైఖానస --- పూజారిగారూ ! అతని చాల అలసిపోయి ఉన్నాడు----

పూజారి ---- ఎంత అలసిపోతే మాత్రం పేరు చెప్పడానికేం ?

వైఖానస --- పూజారిగారూ ! అతనిలో నాకు నా ఆరాధ్య దైవం కనిపించాడు ! --- నా దైవం బాల కృష్ణుడు ఎంతో అల్లరివాడు ! అల్లరి పెట్టి శోధించడం అతనికి పరిపాటి !!

పూజారి ---- అయితే ఏం చేస్తానంటారు ?

వైఖానస ---- అతనిని తీసుకెళ్లి, నా ఇంట ఆతిథ్యమిస్తాను.

పూజారి ---- మంచిదే ! ఎవరి పిచ్చి వారికే అనందం !! అతనిని ఏమని పిలుస్తారు ?

వైఖానస ----- అతను, నా బాలకృష్ణుడే !! గనుక ‘ బాలాజీ ‘ అని పిలుస్తాను ! ( అంటూ ఉద్వేగంతో విష్ణువు దగ్గరగా వెళ్తాడు )

వైఖానస --- బాలాజీ !! నాతో రండి, నా కుటీరంలో విశ్రాంతి తీసుకోండి.

విష్ణు ---- ఏమని పిలిచారు, బాలాజీ అనా ?

వైఖానస ---- అవును బాబూ ! అడ్డుపెట్ట వద్దు ! మిమ్మల్ని ఆ పేరుతో పిలువ నివ్వండి ! మీ అసలు పేరు, చిరునామా వివరాలు అడుగను ! నా కుటీరంలో అతిథిగా మీ ఇచ్చవచ్చినంత కాలం ఉండి, నన్ను తరింప చేయండి ! రండి--- బాలాజీ ! రండి !

( బాలాజీ చెయ్యి పట్టుకొని లేవ దీస్తాడు . విష్ణువు మంత్ర ముగ్ధునిలా అతనిని అనుసరిస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--30[మార్చు]

( దృశ్యం 30 )

( వైఖానసుని కుటీరంలోని ఒక గది. విష్ణువు ఆ గదిలోని మంచంపేన పడుకొని ఉంటాడు )

( మహర్షి కశ్యపుని సూక్ష్మ శరీరం ఆ గదిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. పడుకొని ఉన్న విష్ణువును తట్టి లేపుతుంది )

( విష్ణువు పడుకొనే ఉంటాడు, అతని ఆత్మ లేస్తుంది. కశ్యపుని చూసి ప్రశ్నిస్తుంది )

విష్ణు---- మహర్షీ మీ రెవరు ?

కశ్యప ---- నేను కశ్యపుడను ! నీవు శ్రీనివాసుడవు ! గతించిన యుగాలలో నీ విభూతి ఎన్నో అవతారాలు ఎత్తింది ! ఆ అవతారాలలో కొన్నిటికి నేను నా భార్య అదితి, మా భాగ్య వశాన తల్లి తండ్రుల మయ్యాము !! జ్ఞప్తికి తెచ్చుకో ! నీవు రాముడవు, నేను దశరథుడను, నీవు కృష్ణుడవు, నేను వసుదేవుడను !

విష్ణు ---- లేదు ! జ్ఞప్తికి రావడం లేదు ! మీరు నాకు గతంలోని జనకులని చెప్పారు !! ఇది ఏ జన్మ ? యీ జన్మలో నే నెవడను ??

కశ్యప--- ఇది నీకు మరో జన్నకాదు ! మరో అవస్థ ! నీ పేరు చెప్పానుగా, శ్రీనివాసుడని !

విష్ణు ----- నే నెవరో, నా జ్ఞాపకాలేవో మరిచి పోయిన అవస్థ నాకు ఎలా వచ్చింది !

కశ్యప ---- సప్తర్షులు చేసిన సత్రయాగ ఫలితాన్ని, నిర్ద్వంద్వంగా ఎలాంటి రక్షణ, పరిరక్షణ లేకుండా స్వీకరించడం వల్ల, నీకీ అవస్థ కలిగింది !

విష్ణు--- అయితే నేను శ్రీనివాసుడనా ?

కశ్యప --- అవును, నీవే శ్రీ మహావిష్ణువువి ! వేంకటాచలం పైన అవతరించి, వేంకటేశ్వరుడవు కానున్నావు !

విష్ణు ---- వేంకటాచలమా ! నేనా కొండపై నివసించాలా , ఎందుకని ?

కశ్యప ------ శ్రీనివాసా ! మందుగా నిన్ను నువ్వు తెలుసుకో !

( అంటూ కశ్యపుడు శ్రీనివాసుని తలపై ‘ హస్త దీక్ష’ ఇస్తాడు )

( శ్రీనివాసునికి గతం గుర్తుకి వస్తుంది. భృగు మహర్షి వచ్చి తన్నడం, లక్ష్మి అలగడం, నారదుఢు కలహాన్ని రెచ్చగొట్టడం, ఆదిశేషుని తపస్సు వగైరా ఘట్టాలు జ్ఞాపకానికి వస్తాయి. ) కశ్యప ---- శ్రీనివాసా !

విష్ణు ---- నన్నా పేరుతో పిలువకండి. ‘సిరి’ , నా నుండి విడివడిన తరువాత నేను శ్రీనివాసుడను ఎట్లు కాగలను ?

కశ్యప ----- కాదు వత్సా ! నీవు ఎప్పుడూ శ్రీనివాసుడవే ! సిరి నిన్ను వదిలి వెళ్ళలేదు, కొంత కాలం పాటు ఎడమయింది ! అదీ లోక కళ్యాణం కోసం !

విష్ణు ----- ఆమె కనిపించదేమి , ఎక్కడుంది ?

కశ్యప ---- ఆమె కనిపించదు. ఎందుకంటే నీ కన్న ముందుగా కర్తవ్యోన్ముఖురాలు అయింది. తపస్సులో కాలం గడుపుతోంది !

విష్ణు ----- కర్తవ్యమా ! ఆమె ఉన్ముఖురాలు, నేను విముఖుడనా ! -- తండ్రీ మీ మాటలు నాకు అర్థం కావడం లేదు .

కశ్యప ---- శ్రీనివాసా ! నీవు సప్తర్షులు చేసిన యజ్ఞ ఫలాన్ని, స్వీకరించావు కదా ! ఆ ఋషుల సంకల్పాన్ని సఫలం చేసేందుకు, వేంకటాచలంపై అవతరించ వలసి ఉంది .అదియే నీ కర్తవ్యము ! నిన్ను శరణు వేడు భక్తుల భోగభాగ్యములను కాపాడు భారము లక్ష్మిది . అది ఆమె కర్తవ్యము !

విష్ణు ----- తంఢ్రీ ! సప్తర్షుల సంకల్పమును నే నెటుల సఫలము చేయగలను ? అది వేంకటాచలము పైననే ఎందులకు జరుగ వలెను ?

కశ్యప ---- ఎందుకంటే, వేంకటాచలం ‘ పాపాలు పోగొట్టే కొండ ! దానికి ఇంకా చాల పేర్లు ఉన్నాయి !

విష్ణు ------ తండ్రీ, ఎన్నో పేరులు గల ఆ కొండ విశిష్ఠతను చెప్పండి .

కశ్యప ---- శ్రీనివాసా ! కృత యుగానికి ముందు, నీ ఆజ్ఞ పైన వైకుంఠము నందు యుండెడు, క్రీడాద్రిని, గరుత్మంతుడు తెచ్చి, భూమిపై నిలుపుట వలన అది ‘ గరుడాద్రి’ అయినది ! ఆ గరుడాద్రి పైన ధర్మదేవత తపస్సు చేసి, తఫః ఫలితమును ఆ కొంఢకే ధారపోయుట వలన అది ‘వృషాద్రి’ అయినది ! వృషభుడనే రాక్షసునకు, నారసిహుడు ప్రత్యక్షమై, అతని కోర్కెపై దానిని కోరికలు తీర్చే కొండగా చేయుట వలన అది “ వృషభాద్రి’ అయినది ! త్రేతాయుగమున అంజనా దేవి తపస్సు చేసి, పుత్రప్రాప్తి పొందుట వలన అది ‘ అంజనాద్రి’ అయినది ! వాయు ప్రకోపము నుండి ఆదిశేషుని వల్ల రక్షింపబడుట చేత అది ‘ శేషాద్రి’ అయినది !

విష్ణు ---- వేంకటాద్రి పాపాలు పోగొట్టే కొండ అని మీరు చెప్పారు ! ఆ పేరు దానికి ఎలా వచ్చింది ?

కశ్యప ---- ఎంతో మంది తపోధనులు తపస్సు చేసి, ఫలితములు ధార పోయుట వలన ఆ కొండ పాపములను పోగొట్టే కొండ అయింది ! ఆ కొండకి పశ్చిమాన నందనమనే ఒక నగరం ఉండేది. ఆ నగరంలో ‘ పురంధరుడనే విద్వాంసుడు, తన పుత్రుడు ‘మాధవుడు,’ పుత్ర వధువు ‘ చంద్రలేఖలతో నివసిస్తూ ఉండేవాడు---

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--31[మార్చు]

( దృశ్యము 31 )

( నందన నగరంలో పురంధరుని ఇల్లు. పురంధరుడు, అతని కొడుకు మాధవుడు ఉంటారు )

పురంధర ---- మాధవా !

మాధవ ----- ఏమిటి నాన్నగారూ ?

పురంధర ------ సాయంత్రం కొండ మీదకి వెళ్లి, హోమ సమిధలు తీసుకొని రావాలి.

మాధవ ---- అలాగే నాన్నగారూ ! నేను నా భార్య చంద్రలేఖను కూడా తీసుకొని వెళ్తాను.

( చంద్రలేఖ ప్రవేశం. వచ్చి మామగారికి పాదాలకి నమస్కరిస్తుంది )

పురంధర ---- ( ఆశీర్వదించి ) ఏమమ్మా , ఇది నీ సలహాయేనా ? భర్తతో కలిసి. వాహ్యాళికి వెళ్దామనుకొంటున్నావా ?

చంద్రలేఖ ---- అవును మామయ్యగారూ ! మీరు అనుమతి నిస్తే----

పురంధర ----- అలాగే వెళ్లి రండి.

( అదే సమయానికి పెరట్లోంచి ఒక ‘గేదె’ అరుస్తుంది. )

పురంధర ------ మాధవా ! ఈ మహిషం అరుపు అపశకునం లాగ కనిపిస్తోంది. మీరు ఇవాళ వెళ్లక పోతేనేమి ?

మాధవ ---- నాన్నగారూ ! అలాగయితే నేను ఒంటరిగా వెళ్లి, హోమ సమిధలు తీదుకు వస్తాను.

( చంద్రలేఖ ముఖం ముడుచుకొంటుంది. పురంధరుడు ఆమెను చూస్తాడు )

పురంధర ---- వద్దులే మాధవా ! నీ భార్యను తీసుకొని వెళ్లు. దుఃశకున పరిహారానికి నారాయణ నామ స్మరణ చేసి వెళ్లు .

మాధవ ---- నాన్నగారూ, వెళ్లేది పవిత్రమైన పర్వతం మీదకి ! అక్కడ కూడ అనర్థాలు కలుగుతాయంటారా ?

పురంధర ----- మాధవా ! నేను నీకు అన్ని శాస్త్రాలు నేర్పాను. శాస్త్రాలు తెలిసిన వాడివి కనుక నేను నీతో వివాదానికి దిగను. కాని ఒక్కమాట ! శాస్త్రాలు తెలుసుకోవడమే కాదు, ఆచరణలో పెట్టడం తెలివైన పని!

( మాధవుడు మౌనంగా నిలుచుండి పోతాడు )

పురంధర ----- మంచిదే, అలాగే కానియ్యండి, ఇద్దరూ కలసే వెళ్లి రండి !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--32[మార్చు]

( దృశ్యము 32 )

( కొండ దగ్గర తోట . మాధవుడు, చంద్ర లేఖ వన విహారం చేస్తూ ఉంటారు )

( మాలిని అనే యువతి అక్కడ చితుకులు ఏరుతూ ఉంటుంది )

( మాధవుడు మాలినిని చూస్తాడు. ఆమె రూపం అతనిని ఆకట్టుకొంటుంది. మాధవుడు ఆమె దగ్గరకు వెళ్తాడు )

మాధవ ---- సుందరీ , నీ పేరేమిటి ?

మాలిని ----- మాలిని.

మాధవ ----- పేరు చాలా బాగుంది ! నువ్వెక్కడ ఉంటావు ?

మాలిని ----- నగరం శివార్లలో నండి. నా కెవ్వరూ లేరండి. తోడుగా ఉండే అయ్య కాలం చేసాడండీ ! ఇలా ఈ అడవిలో చితుకు లేరుకొని, మద్యం కాచుతూ, మాంసం అమ్ముకొంటూ, బ్రతుకుతున్నానండి !

( చంద్రలేఖ వచ్చి మాలిని మాటలు వింటుంది )

చంద్రలేఖ ---- అంటే, నువ్వు పంచమురాలివా ?

మాలిని ---- అదేంటమ్మా, నేను మా అయ్యకు ఒక్కర్తే కూతురు నండి ! ఇప్పుడు ఒంటరిదాన్ని !

చంద్రలేఖ ---- అంటే చదువు, సంస్కారం, సామాన్యమైన తెలివి తేటలు కూడ లేవన్నమాట ! ( విసురుగా భర్త చెయ్యి పట్టుకొని ) దానితో మీకేం మాటలండీ ? మామయ్యగారు హోమ సమిథలు తెమ్మన్నారు మరచి పోయారా ?

మాధవ ----- అలాగే, చంద్రలేఖా ! పద ! ( అంటూ వెనక్కి, వెనక్కి చూస్తూ వెళ్తాడు )

( మాలిని కూడా అతని వైపు మనోహరంగా చూస్తుంది, కన్ను గీటి నవ్వుతుంది. )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--33[మార్చు]

( దృశ్యము 33 )

( మాలిని గుడిసె ముందు నులక మంచం )

( మాధవుడు , మాలిని మంచం పైన ప్రక్క ప్రక్కనే కూర్చొని ఉంటారు )

( మాధవుడు ఆమెతో పాటు మద్యం త్రాగుతూ, మాంసం తింటూ, కనిపిస్తాడు )

(ఒక బ్రాహ్మణ బాలకుడు ఆ దృశ్యాన్ని, చూస్తాడు. పరుగు పరుగున నగరం వైపు వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--34[మార్చు]

( దృశ్యము 34 )

( నందన నగరంలోని ఫురంధరుని ఇల్లు. పురంధరుడు కూర్చొని ఉంటాడు )

( ప్రవేశం ఒక బ్రాహ్మణ బాలకుడు పరుగు పరుగున వస్తాడు )

బాలకుడు ---- పురంధరాచార్యా ! నమస్కారములు !

పురంధర ----- విషయమేమిటి వత్సా ! పరుగు పరుగున వచ్చావు ?

బాలకుడు ---- ఆచార్యా ! మాధవుల వారు నగరం చివర, మాలిని అని ఒక కడజాతి స్త్రీ ప్రక్కన కూర్చొని , ఆమెతో పాటు మద్య- మాంసాలు సేవిస్తున్నారు !

( ఆ మాటలు వన్న పురంధరుడు స్థాణువులా నిలుచుండి పోతాడు. చంద్రలేఖ ఇంట్లోనుంచి వస్తుంది )

పురంధర ---- వత్సా ! నువ్వు చెప్పినదంతా నిజమేనా ?

( బాలకుడు అవునంటూ తల ఊపుతాడు )

చంద్రలేఖ ----- మామయ్యగారూ ! ఆ రోజు కొండకి వెళ్లవద్దని, మీరెంత చెప్పినా వినక, ఇంత అనర్థం తెచ్చి పెట్టుకొన్నాను ! ఆ మాలిని అతనికి ఆ రోజే పరిచయమయింది ! --- కాని ---ఇంతకి దిగజారి పోతారనుకోలేదు !! ( ఏడుస్తుంది )---- ఎవరితో చెప్పుకోను, మామయ్యగారూ ! మీ అబ్బాయి నా ముఖం కూడ చూడడం మానేసారు !

( పురంధరుడు ఆమెని ఓదారుస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--35[మార్చు]

( దృశ్యము 35 )

( మాలిని గుఢిసె )

( మాలిని, మాడవుడు నులక మంచః మీద కూర్చొని మాంసం తింటూ, మద్యం త్రాగుతు ఉంటారు )

( ప్రవేశం పురంధరుడు. ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తాడు. మాధవుడు తండ్రిని చూసి, దిగ్గున లేచి నిల్చొంటాడు )

పురంధర ---- అర్థమయిందిరా ! అంతా అర్తమయింది !! నువ్వు పూర్తిగా--- పతితుడివి, భ్రష్టుడివి అయ్యావు ! ఇక నువ్వు నా ఇంటి గడప తొక్కడానికి వీలు లేదు ! నేను నిన్ను వెలి వేస్తున్నాను .

( పురంధరుడు కోపంతో వెళ్లిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--36[మార్చు]

( దృశ్యము 36 )

( శేషాచలం కొండ )

( మాధవుడు కొండ దిగువ మాలిని కోసం చిరుకులేరుతూ ఉంటాడు )

( కొండ మీదనుంచి వస్తున్న ఒక తపస్వి అతనిని చూస్తాడు )

తపస్వి ----- మాధవా ! ఎంత దుస్థితికి దిగజారావు ?

మాధవ ----- మహానుభావా ! ఎన్నో పాపాలు చేసాను. కట్టుకొన్న ఇల్లాలిని , కన్న తండ్రిని కడగండ్ల పాలు చేసాను. నేర్చుకొన్న పాఠాలని కొరగానివి చేసుకొన్నాను.

తపస్వి ---- మాధవా ! చేసిన దానికి నిజంగా చింతిస్తున్నావా ?

మాధవ ---- అవును స్వామీ ! నాకు మార్గమేదైనా చూపించండి .

తపస్వి ------ మాధవా ! నాతో ఈ కొండ మీదకు రా ! అక్కడ కొంత మంది మునులు తపస్సు చేస్తున్నారు. వారి నడిగి సందేహ నివృత్తి చేసుకో !

( తపస్వి, మాధవిని తీసుకొని మునుల దగ్గరకు తీసుకొని వెళ్తాడు. మాడవుడు ఆ మునులకు పర్వతానికి నమస్కరిస్తాడు )

మాధవ --- ( పద్యం ) సీ--- విప్ర జన్మంబంది, విధి వంచితుడనైతి / వేద విద్యలు నన్ను విడిచి జనియె, జనకుని మసటలు జవదాటి చరియిస్తి / కర్మ దూరుడనైతి, కాలవశత. జాతి ఛండాలుడనైతి, జాయను బాపి / నీచురాలి పొందు నెంచుకొంటి, లొల్లను ద్రావుచు, లోకదూరుడనైతి / చేసిన తప్పులు చెప్ప సిగ్గు,

ఆ. వె. వేడుచుంటినయ్య, వేంకటాచలపతీ, పాప సంచయమును పారద్రోలి బ్రతుకు నిల్పి, నన్ను బ్రోచు భారము నీది; ఆదుకొనగ వయ్య అద్రిరాజ !

( పద్యం ముగియగానే చిత్రంగా అతని శరీరాన్ని, మంటలు చుట్టుముట్టుతాయి ! చిట పట లాడుతూ మండి, తిరిగి చల్లారి పోతాయి )

మునులు ----- మాధవా ! నీ పాపములను దహించిన యీ కొండ, నీవు సంభోధించినట్లే ‘ వేంకటాద్రి ‘ నామముతో ప్రఖ్యాతి నందును గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--37[మార్చు]

( దృశ్యము 37 )

( వైఖానస ఋషి కుటీరంలోని గది )

( కశ్యపుఢు , శ్రీనివాసుడు ఉంటారు )

కశ్యప ------ శ్రీనివాసా ! ఆ విధముగా మాధవుని పాపములను దగ్ధము చేసి, అతనిని పునీతుడను చేసిన పర్వతము పేరు. ‘ వేంకటాద్రి’ గా ప్రసిద్ధి పొందింది !

విష్ణు ----- తండ్రీ ! ఆ పర్వతానికి నారాయణాద్రి అనే పేరెలాగ వచ్చింది ?

కశ్యప ----- శ్రీనివాసా ! గుర్తుకి తెచ్చుకో ! నారాయణుడను విప్రుడు, ఆ పర్వతము పైన, పూర్వాభిముఖముగా కూర్చొని, వెన్నెముక నిటారుగా నుంచి, కంటి చూపులను భ్రూమధ్యమందు నిలిపి, చాలకాలము నీ గురించి తపస్సు చేసాడు ! కొంత కాలానికి అతనికి శ్రీమహావిష్ణువు కనిపించి, వరాలని అనుగ్రహించాడు .

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--38[మార్చు]

( దృశ్యము 38 )

( గరుడాద్రి కొండ )

( నారాయణుడు అనే విప్రుడు తపస్సు చేస్తూ ఉంటాడు. శ్రీ మహావిష్ణువు అతనికి ప్రత్యక్ష మవుతాడు )

విష్ణు ----- నారాయణా ! నీ తపస్సుకు మెచ్చి వచ్చాను. వరాలను కోరుకో !

నారాయణ ---- శ్రీ హరీ ! నీ దర్శన మాత్రమున , భక్తుల కోర్కెను తీర్చే పరమాత్మ స్వరూపంగా, యీ పర్వతం పైన అవతార మెత్తి, యీ పర్వతమునకు నా పేర, నీ పేర నారాయణాద్రిగా పిలువ బడేలా వరమియ్యి

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--39[మార్చు]

( దృశ్యము 39)

( వైఖానస ఋషి కుటీరము )

( కశ్యపుడు, శ్రీనివాసుడు ఉంటారు )

కశ్యప ---- శ్రీనివాసా ! నారాయణునికి ఇచ్చిన వరం అనుగ్రహించే సమయం ఆసన్నమయింది ! నీవు ఆ కొండను నివాసంగా చేసుకో !

విష్ణు ---- అటులనే తండ్రీ ! అక్కడకు వెళ్లి నేనేం చేయాలి ? లక్ష్మి అక్కడకు ఎలా వస్తుంది ?

కశ్యప ----- శ్రీనివాసా ! ఆ శేషాద్రి పైన, చింత చెట్టు క్రింద, పిపీలకుడు తయారు చేసిన వల్మీక భవనంలో నివసిస్తూ తపస్సు చెయ్యి. నిన్ను చూసీ చూడగానే భక్తుల పాపాలు నాశన మవాలంటే, నువ్వు అమోఘ తపోబల సంపన్నుడవు కావాలి ! కనుక భక్తులందరి వంతు తపస్సు నీవే చేయాలి ! లక్ష్మీదేవి కూడ నిన్ను చేరే భక్తుల భోగ భాగ్యాలను కాపాడేందుకు తపస్సు చేస్తోంది. మీ ద్దరి తపస్సు ఒక కొలిక్కి వచ్చేసరికి, మీ కలయిక తప్పక జరుగుతుంది ! అలా జరగాలంటే నీవు ఇంకొక పని కూడ చేయాలి !

విష్ణు ---- ఆనతినీయండి తండ్రీ !

కశ్యప ---- నీకు లక్ష్మీ ప్రసన్నమయి, ఆ కొండపై బహు కుటుంబీకుడవై, వర్థిల్లాలంటే , ఆ కొండ చరియల్లో నుండి, పారే ‘ దేవ తీర్థంలో’ శ్రవణా నక్షత్రయుత ఇందువారము నాడు, స్నానం చెయ్యాలి.

విష్ణు ---- తండ్రీ ! ఆ శుభనుహూర్తం గురించి వివరంగా చెప్పండి !

కశ్యప ---- రాబోయే భాద్రపద మాసం, సోమవారం, ద్వాదశి తిథి, శ్రవణా నక్షత్రము సిద్ధయోగము నాడు, నీవు శేషాద్రిని చేరి, దేవ తీర్థంలో స్నానమాడి, పునీతుడవై , చింతచెట్టు క్రిందనున్న, వల్మీకమును నివాస స్థానము చేసుకొని, ప్రతీ నిత్యమూ జప, హోమ, తర్పణాది క్రియలను ఆచరిస్తూ, తపస్సు చేయుము !

విష్ణు ----- తండ్రీ ! తపస్సు ఎవరి నుధ్దేశించి చేయవలెను ! ఎంత కాలము చేయవలెను ! తపోఫలమును ఎవరు సమర్పించెదరు ?

కశ్యప ----- ముక్కోటి దేవతలను, నీలో నిలుపుకొన్న నీవు, వారందరి బల, వీర్య, తేజస్సులను పొందుటకు, వారి ప్రతినిధివై, లోక కళ్యాణము చేయుట కొరకు, ప్రతీ ఒక్కరి నిమిత్తము తపము చేయవలెను ! నీ తపో ఫలమును బ్రహ్మ తెచ్చి ఇచ్చునంత వరకు, తపము చెయ్యవలెను. ఇక కాలమందువా, అది ఎవరి వశమో నీకే తెలియగలదు !

( కశ్యపుని శరీరం మాయమవుతుంది. శ్రీనివాసుని ఆత్మ తిరిగి శరీరాన్ని చేరుకొంటుంది )

( అప్పుడు పాన్పుపై పడుకొని ఉన్న విష్ణువు లెచి కూర్చొంటాడు, తనని తాను చూసుకొంటాడు )

విష్ణు ---- ఓహో ! కశ్యప మహర్షి నాకు స్వప్న నిర్దేశము చేసెనా ? స్వప్నమందైనను, తండ్రి ఆజ్ఞ ఆజ్ఞయే కదా !! సత్వరము శేషాచలము చేరెదను గాక ! ( గది తలుపులు తెరచుకొని బయటకు వెళ్లిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--40[మార్చు]

( దృశ్యము 40 )

( వైఖానస కుటీరము )

( వైఖానస ఋషి ప్రాతః కాల కృత్యాలను తీర్చుకొని, విష్ణువు పఢుకొన్న గదికి వస్తాడు )

వైఖానస ----- బాలాజీ, బాలాజీ ! లేచిపోయారా బాలాజీ ?

( గదిలో బాలాజీని కానక ఆశ్చర్య పోతాడు )

వైఖానస ---- బాలాజీ ఎక్కడకు వెళ్లినట్లు ? బహుశా గది బయట కాల కృత్యల కోసం వెళ్లారేమో !!

( వైఖానసుడు ఇల్లంతా కలయ తిరుగుతాడు, బాలాజీని కానక, దిగులుతో , తిరిగి, గదిలోపలికి వస్తాడు )

( ఆ గది మధ్య మంచం మీద పద్మాసనం వేసుకొని కూర్చొన్న కశ్యప ఋషిని చూస్తాడు )

వైఖానస ----  మహాత్మా    మీరెవ్వరు !  ఎప్పుడు   వచ్చారు ?  యీ  గదిలో   బాలాజీ   అనే   యువకుడు ఉంధాల్సింది.   ఆయనను   మీరు   చూసారా ?

కశ్యప ----- వైఖానసా రా ! ఇలా వచ్చి కూర్చో !!

( వైఖానసుడు మంత్ర ముగ్ధునిలాగ వచ్చి కూర్చొంటాడు )

కశ్యప ----- నేను కశ్యప ఋషిని .

వైఖానస ----- ( లేచి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి )--- కశ్యప మహర్షీ ! ఏమి నా భాగ్యము !! నా ఆరాధ్య దైవమైన బాలకృష్ణుని జనకులు వసుదేవుల వారా మీరు ? నేడు చాల సుదినము !!

ఇక వాసుదేవుల వారిని కూడా చూడవచ్చును.

కశ్యప ----- పిచ్చివాడా ! నీవు ముందు వాసుదేవుడినే చూసావు. ఆ తరువాతనే నన్ను చూసావు !

వైఖానస ----- (విస్మయంతో ) మహర్షీ ! ఏమిటి మీరంటున్నది ! ఆ ‘బాలాజీ’ నా ‘బాలాజీయేనా’ ? ఆయనే వాసుదేవ కృష్ణుడా ?

కశ్యప ---- అవును, నీ బాలాజీ , యీ బ్రహ్మీముహూర్తానికి లేచి వెళ్లిపోయాడు. నేనే వెళ్లమని నిర్దేశించాను !

వైఖానస --- ( దిగులుగా ) మహర్షీ ! నేనేం అపరాధం చేసాను ? నా దైవాన్ని అర్చించే భాగ్యం నాకు లేకుండా పోయింది !!

కశ్యప ---- వైఖానసా ! చింతించకు , స్వామిని సశరీరంగా అర్చింవాలనే నీ కోరిక, తీరే సమయం రానుంది ! నీ ఇంటికి వచ్చిన ‘ బాలాజీ ‘ పేరు శ్రీనివాసుడు ! అతనిని ఆ పేరుతోనే అర్చించు. కాని ‘మధురలో’ కాదు ! వేంకటాద్రి యందు !

వైఖానస --- బాలాజీ అదే శ్రీనివాసుల వారు, అక్కడికే వెళ్లారా ?

కశ్యప --- అవును. వేంకటాద్రి పైన, చింతచెట్టు క్రింద, వల్మీకంలో స్వామి తపస్సు చేయనున్నాడు ! అతని తపస్సుకు అంతరాయం కలుగకుండా చూస్తూ, సాధనను సులభం చెయ్యి ! పూజ అర్చన కైంకర్యాదులతో నీ కోరిక తీర్చుకొని తరించు ! యీ పనిలో ‘రంగదాసుడనే’ భృత్యుడు నీకు తోడవుతాడు !

వైఖానస ---- మహర్షీ, రంగదాసుడు నాకు ఎక్కడ లభింపగలడు ?

కశ్యప ----- కొండ దిగువన, నిన్ను వెతుకుతూ వస్తాడు .

వైఖానస --- అటులనే మహర్షీ ! నేను యీ నాడే వేంకటాద్రికి బయలుదేరి వెళ్లెదను .

( కశ్యపుడు మాయమవుతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--41[మార్చు]

( దృశ్యము 41 )

( నైమిషారణ్యము. సూత పౌరాణికుడు, శౌనకాది మహామునులు ఉంటారు )

సూతుడు -- శౌనకాది ముని సత్తములారా ! శ్రీమన్నారాయణుడు , కశ్యప మహర్షి నిర్దేశము వలన, కర్తవ్యోన్ముఖుడై తపస్సు చేయుటకు ‘ వేంకటాద్రికి’ బయలు దేరెను.

శౌనక -- సూత మహర్షీ ! శ్రీమన్నారాయణుడు వేంకటాద్రిని చేరిన విధము, అతని కొరకు చిరకాల నిరీక్షణ చేయుచుంఢెడు, ఆదిశేష, పిపీలిక, తింత్రణీ వృక్షముల కోర్కె తీర్చి విధమును , మాకు తెలియ జేయుడు.

సూతుడు – మునులారా ! శ్రీనివాసుడు వేంకటాచలమును చేరిన విధము, సావధాన చిత్తులై వినుడు.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--42[మార్చు]

( దృశ్యము 42 )

( అడవి. శ్రీనివాసుడు నడుస్తూ ఉంటాడు. అతనిని ఆకాశంలోంచి , గరుత్మంతుడు, ఆంజనేయడు ఇద్దరూ చూస్తారు )

( ముందుగా గరుడుడు శ్రీనివాసుని ఎదుటకు వచ్చి నిలుస్తాడు )

గరుడ -- ప్రభూ! నేను మీ భృత్యుడను, మీ వాహనమగు గరుడుడను ! నే నుండగా మీరు పాదచారులై, సంచరించుట, ఉచితము కాదు ! ప్రభూ ! మీరు నా వీపుపై విరాజమానులు కండు, నేను మిమ్ములను చిటికెలో ‘ వేంకటాచలమునకు’ చేర్చెదను !

విష్ణు --- గరుడా ! నేను నీ సేవ నొల్లజాలను !

( గరుడుడు చిన్నబోతాడు )

విష్ణు --- చింతింపకుము, ఇటుల మీ సురుల సేవలందుట వలన, నా పుణ్యమయ క్షయమగును ! నాకు ఇప్పుడు అపారమగు పుణ్య సంచయము చేయు నవసర మున్నది !

( ఇంతలో అక్కడకి ఆంజనేయుడు వస్తాడు )

ఆంజనే -- ప్రభూ ! శ్రీరామచంద్రా ! మీ భృత్యుడనగు నే నుండగా మీ కిట్లు కాలినడక లేల ? రండు, నా భుజములపై సేద తీరుడు ! మిమ్ము తక్షణము శేషాద్రిని చేర్చెదను !

విష్ణు --- ఆంజనేయా ! వాహనము నధిరోహించుట నాకు తగదయ్యా ! నేను నా తపము ముగియునంత వరకు, సురుల సాయమును ఒల్లజాలను !

గరుడ -- స్వామీ ! అటులయిన మీ రిటుల----

ఆంజనే -- మార్గాయాసమును పొందక ------

ఇరువురూ --- గమ్యమును చేరు ఉపాయము సెలవిండు !

విష్ణు -- మీ రిరువురూ, కొండ నెక్కు మార్గ మధ్యమున వెలసి, నా కొరకు కాలి నడకన వచ్చు, భక్తుల మార్గాయాసమును, శ్రమను, తగ్గంచుడు !! అదియే నేను ఆశించెడు సేవ ! నా భక్తుల సేవయే నా సేవ కాగలదు !

ఆంజనే -- ప్రభూ ! మీ ఆజ్ఞా ప్రకారము ----

గరుడ --- అటులనే చేయుదుము, కాని,-----

ఆంజనే ---- ప్రస్తుతము, మీ పాద పద్మములకు కలుగు----

గరుడ ---- కష్ట నివారణమునకు, ఏదియైన -----

ఇద్దరూ --- ఉపాయము సెలవిండు !

విష్ణు -- వినతాత్మజా ! అంజనీ పుత్రా ! -- అటులనే కానిండు ! మీ తృప్తి కొరకు, నేను పాదరక్షలను ధరింప సమకట్టితిని. నా కవి తెచ్చి ఇండు !

ఆంజనే --- ప్రభూ ! శ్రీ చరణములకు తగిన పాదరక్షలు---

గరుడ --- లభ్యమగు చోటు తెలిపి, మమ్ములను కృతార్థులను చేయుడు !

విష్ణు ---- వినుడు, ఇరువురు ‘ పంచములు ‘ శ్రావణ శనివారములు ఉపవాసముండి, కడుంగడు దారిద్ర్యమును అనుభవించుచు, నన్నే తలంచుచున్నారు ! వారు పాద రక్షలు చేయుటలో నిపుణులు ! ఒకరు కంచిలోను, మరొకరు కాళహస్తిలోను , ఉన్నారు ! నేను భాద్రపదమున కొండ పైకి చేరవలెను గదా ! అందుకని వారిరువురి కడకేగి, పాదరక్షలు చేయించి, వారి చేతనే నాకు సమర్పించునటుల చేయుడు !

గరుడ -- ప్రభూ ! నేను కంచి కేగి, ఆ మహాభక్తుని అన్వేషించి , స్వామి కార్యము నెరవేర్చెదను !

ఆంజనే -- స్వామీ ! నేను కాళహస్తి కేగి కార్యము పూర్తి చేసెదను.

విష్ణు -- గరుడా ! నీవు నా ఎడమ కాలి పాదముద్రలను తీసుకొనుము ! ఆంజనేయా , నీవు నా కుడికాలి పాద ముద్రలను తీసుకొనుము .

( ఆంజనేయుడు, తన కుడి చేతిని చాపి, శ్రీనివాసుని, కుడి కాలుని తన అర చేతిపై పెట్టమని ప్రార్థిస్తాడు. శ్రీనివాసుడు అలాగే చేస్తాడు . శ్రీవారి పాద ముద్ర అతని అరచేతిపై పడుతుంది )

ఆంజనే -- ప్రభూ ! నాకు అనుజ్ఞ నిండు, నేను పోయి వచ్చెదను !

( గరుత్మంతుడు స్వామి ఎదుట వంగి, తన వీపుపై ఎడమ కాలు పెట్టమంటాడు, శ్రీనవాసుడు అలాగే చేస్తాడు. శ్రీవారి ఎడమ కాలి పాద ముద్ర అతని వీపుపై పడుతుంది )

గరుడ -- ప్రభూ ! నాకు సెలవిండు , పోయి వచ్చెదను !

విష్ణు -- నా ప్రియతమ భక్తులారా ! వెళ్లి రండు !

( ఇద్దరూ ఎగిరి వెళ్లిపోతారు.)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--43[మార్చు]

( దృశ్యము 43 )

( కాళహస్తిలో మారుమూల గుడిసె . ‘దాసు’ అనే హరిజన భక్తుడు, చెట్టు క్రింద కూర్చొని చెప్పులు కుట్టుతూ ఉంటాడు )

( అతని భార్య, ఒక పాత్రలో గోధుమ పిండి కలుపుతూ ఉంటుంది. వారి పిల్లలు, చాలీచాలని దుస్తులతో , చుట్టు ప్రక్కల ఆడుతూ ఉంటారు. చెట్టు మీదకు, ఆంజనేయుడు కోతి రూపంలో వస్తాడు. )

( దాసు చెప్పులు కుడుతూ, తన అరచేతితో నుదుట పట్టిన చెమటని తుడుచుకొంటాడు. )

దాసు ---- రామచంద్రా ! రామచంద్రా ! ( అంటూ నిట్టూర్పు వదలుతాడు )

భార్య -- ఉపవాసంతో ఆ చెప్పులు కుట్టక పోతేనేం ? ఇది వరకు కుట్టినవే చాన ఉన్నాయి ! కొనే వారెవరు ?

దాసు ---- నా రాముడు దయతలిస్తే, నా కేమి కొదవే ? చిటికెలో నా చింత తీరుస్తాడు !

( చెట్టుమీద ఆంజనేయుడు అదంతా చూసి, అతడే ఆ భక్తుడని తెలుసుకొంటాడు )

ఆంజనే --- ( తనలో) ఈ రోజే శ్రావణ శనివారము, ఇతడు ఉపవాసమున్నా, వృత్తి ధర్మాన్ని వదలక, ఆయాస పడినప్పుడల్లా, రామ నామ స్మరణ చేస్తూ, సేద తీరుతున్నాడు ! శ్రీవారి పాద ముద్రను ఇతనికే ప్రసాదించెదను గాక !

( కోతి చెట్టుపై నుండి దిగి, భార్య కలుపుతున్న గోడుమ పిండి తపేలాను, ఎత్తుకు పోతాడు )

భార్య --- అయ్యో, అయ్యో ! కోతి, పిండి తపేలాని ఎత్తుకు పోతోంది , చూడవయ్యా ! ( అని భర్తని పొడుస్తుంది )

దాసు -- కోతి అని చిన్న చూపు చూడకే ! ఆంజనేయల వారు అను ! పాపం దాని ఆకలి ఎలా తీరుతుంది ?

భార్య --- బాగుంది సంబరం ! కోతి ఆకలి తీరుస్తే, నా పిల్లల ఆకలి ఎలా తీరుతుంది ? నీకయితే ఉపవాసం, కూడు అక్కర లేదు ! పిల్లలు పస్తులెలా ఉంటారు ? అయినా నీతో చెప్పి ఏం లాభం ? ( అంటూ ఒక కర్ర తీసుకొని కోతి వెంట పడుతుంది. ఆమెను చూసి పిల్లలు కూడ ‘కోతి’ దగ్గరకి పరుగెడతారు )

( తల్లి పిల్లలని కోతి కొంత సేపు ఆడిస్తుంది. తరువాత తపేలాను అక్కడే వదిలి పారిపోతుంది. భార్య వెళ్లి ఆ తపేలాని తీసుకొంటుంది )

భార్య -- అమ్మయ్య ! పిల్లల నోటి కూడు,కోతి కాడికి పోకుండా దక్కింది!అంతే చాలు---( అంటూ ఆ తపేలాలోకి చూస్తుంది. తపేలా లోని పిండి ముద్దపై, స్వామి కుడికాలి పాద ముద్ర కనిపిస్తుంది )

భార్య --- చూడయ్యా , చూడు ! పిండి మీద పాదం కొలతలు పడ్డాయి ! ( అంటూ చూపిస్తుంది )

దాసు --- అవునే, మనిషి పాదం గుర్తులేనే ! కుడి పాదం కొలతలు ! -- కోతి పట్టుకెళ్లిన పిండి తళికె మీద మనిషి పాదం గుర్తులు ఎలా వచ్చేయే !?

( చెట్టు మీద కోతి రూపంలో ఉన్న ఆంజనేయ స్వామి పలుకుతాడు )

ఆంజనే --- భక్తా ! శ్రీమహావిష్ణువు కుడికాలి గుర్తులవి ! నీ భాగ్య వశాన నీకు లభించినవి . ఆ కొలతలతో చక్కని పాదరక్ష నొకదానిని తయారు చేసి, యీ ఊరికి దక్షిణాన అడవి చివరన ఉండే శ్రీరామాలయం దిగువ మెట్ల దగ్గరకి తీసుకెళ్లు . స్వామి కటాక్షం వలన నీ కోరికలు తీరగలవు !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--44[మార్చు]

( దృశ్యము 44 )

( కంచి. మారుమూల ఒక గుడిశె, నంబి అనే భక్తుడు తన గుడిశె ముందు కూర్చొని, చెప్పులు కుడుతూ ఉంటాడు. అతని భార్య కొంచెం దూరంలో కూర్చొని, గోధుమ పిండి కలుపుతూ ఉంటుంది. )

( గరుత్మంతుడు విసురుగా వచ్చి, ఆ పాత్రను ఎత్తుకు పోతాడు )

భార్య -- అయ్యో, అయ్యో !--- మాయదారి పక్షి నోటికాడ కూడెత్తుకు పోయింది. ఓ, మావా ! ఇప్పుడేం చేయాలి ?

నంబి --- గరుడాళ్వారు వచ్చి తీసుకెళ్తే, అలా గావుకేకలు పెట్టకే ! అతను బెదిరి పోతాడు.

భార్య -- ఏమిటీ ! ఆ పక్షి గరుడాళ్వారా ? నీ భక్తి బుగ్గిపాలు కాను ! కూడు ఎత్తుకు పోయినందుకు ఏడవక, ఏం సంబర పడిపోతున్నావు ?! ( అంటూ కర్ర పట్టుకొని చెట్టెక్కి కూర్చొన్న గరుడ పక్షిని తరమడానికి వెళ్తుంది )

( గరుత్మంతుడు పిండి తపేళాని క్రింద పెట్టేసి, ఎగిరి పోతాడు. భార్య ఆ పాత్రని అందుకొంటుంది. అందుకొని ఆ పాత్రని చూస్తుంది. పిండి తళికె మీద శ్రీవారి ఎడమ కాలి ముద్ర ఉంటుంది )

భార్య --- (ఆశ్చర్యంతో ) ఓరి మావోయ్ ! చూడు యీ ఇసిత్రం ! పిండి మీద మనిషి కాలి కొలతలున్నాయి !!

నంబి -- ( వచ్చి, చూస్తాడు ) చూసావా, నేను చెప్తే విన్నావా , ఆ పక్షి గరుడాళ్వారు అని !? కర్ర పట్టుకెళ్లి అపచారం చేసావు, యీ పాద ముద్ర ఎవరి దనుకొన్నావు, ----

భార్య – ఎవురిదయ్యా ?

నంబి  ----  (  భక్తితో )   సాక్షాత్తు   ఆ   శ్రీరంగనిది !!!   చూసావా,   పాద   ముద్రలో   శంఖ   చక్రాలు ఎలా   కనిపిస్తున్నాయో !?

భార్య ---- అవును మావా ! అపచారం అయిపోనాది !! ( లెంపలు వేసుకొంటుంది )

( ఇద్దరూ గాలిలో తిరుగుతున్న గరుడునికి నమస్కరిస్తారు )

నంబి --- గరుడాళ్వారు స్వామీ ! శ్రీవారి పాదముద్ర నిచ్చి, నన్ను ధన్యుణ్ని చేసారు ! యీ పాద ముద్రలు ఏం చేయాలో సెలవిచ్చి పుణ్యం కట్టుకోండి.

( గరుడుడు గాలిలో తిరుగుతూనే చెప్తాడు )

గరుడ --- నంబీ ! శ్రీవారికి ఆ ముద్ర కొలతలతో పాదరక్షను తయారుచెయ్యి ! దానిని తీసుకొని , శ్రీకాళహస్తికి దక్షిణాన ఉండే అడవి చివరన ఉంఢే శ్రీరామాలయము దిగువ మెట్ల దగ్గర ఉంచు ! నీకు స్వామివారి కరుణా కటాక్షం లభిస్తుంది ! ( అని వెళ్లిపోతాడు )

( భార్యా భర్తలిద్దరూ ఆనందంతో గెంతులు వేస్తారు, పాద ముద్రలను కళ్లకి అద్దుకొంటూ )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన---45[మార్చు]

( దృశ్యము 45 )

( కాళహస్తి. దాసు భార్యా పిల్లలతో, తన కుటుంబీకులతో ఉంటాడు )

( కుడికాలి చెప్పుని, ఒక బుట్టలో పువ్వుల మధ్య పెట్టి, దానిని తలమీద పెట్టుకొంటాడు. అతని వెనక అతని భార్యా పిల్లలు, వారి వెనక అతని కులస్థులు, దప్పు కొట్టుకొంటూ బూరలు ఊదుతూ, దారి తీస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--46[మార్చు]

( దృశ్యము 46 )

( కంచి. నంబి పూల తట్టలో ఎడమ కాలి చెప్పును పెట్ఠి, ఆ తట్టను తల మీద పెట్టుకొంటాడు )

( అతని వెనక అతని భార్య, అతని కులస్థులు, మేళతాళాలతో బయలుదేరుతారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--47[మార్చు]

( దృశ్యము 47 )

( ఒక అడవి చివర రామాలయం )

( పాదరక్షల తండాలు, రెండూ అక్కడికి చేరుకొంటారు. ఒకరి నొకరు చూసుకొని ఆశ్చర్యపోతారు )

(.తట్టలు రెంఢూ ఒక దాని ప్రక్కన ఒకటి పెట్టి, చూస్తారు . ఆశ్చర్యం ! రెండూ ఒకలాగే ఒకరే తయారు చేసినట్లు ఉంటాయి . ఆనందంతో నృత్యం చేస్తారు )

గేయం -- శరణన్న చాలు, కరుణింతువని వింటి !

 మా  వైపు   చూసావా   స్వామీ !
 మా   బతుకులే    పండగయ్యేను !!     

( చెప్పులు, రామాలయం దిగువ మెట్ల దగ్గర ఉంచి, పొదల మాటున దాగి చూస్తూ ఉంటారు )

( ప్రవేశం విష్ణువు. వచ్చి నేరుగా రామాలయం లోనికి వెళ్తాడు. శ్రీరామునికి నమస్కారం చేస్తాడు )

విష్ణు ---- (పద్యము ) “ శ్రీ రాఘవం, దశరథాత్మజ మప్రమేయం సీతా పతిం, రఘు కులాన్వయ రత్న దీపం ఆజానుబాహు, మరవింద దళాయతాక్షం రామం ! నిశాచర వినాశకరం నమామి !!

( విష్ణువు తిరిగి వచ్చి, దిగువ మెట్ల మీద నున్న చెప్పులను చూస్తాడు. చిన్నగా చిరునవ్వు నవ్వుకొని , వాటిని తొడిగి చూస్తాడు. సరిగ్గా సరిపోతాయి అవి ! )

( పొదలలో దాగి ఉన్న భక్తులు ఒకరి ముఖాలొకరు చూసుకొంటారు )

దాసు – ఇదేమిటి, దేవునికని తెచ్చిన చెప్పులు------

నంబి ---- ఈ అయ్యవారు తొడిగేసేరేంటి !? పద, వెళ్లి అడుగుదాం !—

( ఇద్దరూ బయటికి వస్తారు. వారితో పాటు, వారి వారి తండాల లోని వ్యక్తులు కూడా బయట పడతారు )

దాసు + నంబి --- అయ్యవారూ, అయ్యవారూ---

( విష్ణువు ఆగుతాడు )

దాసు --- అయ్యవోరూ ! మీరు తొడిగిన చెప్పులు, మీ కోసం కుట్టినవి కాదండి ! వాటిలో కుడికాలి చెప్పును, నేను----

నంబి --- ఎడమ కాలి చెప్పును నేను----

దాసు ---- కాళహస్తి నుండి ఊఁరేగించి----నేను-

నంబి --- కంచి నుండి ఊఁరేగించి నేను---

ఇద్దరూ -- తీసుకొచ్చాం---

విష్ణు ---- తలొక పాదరక్షనీ చేసి, పట్టుకొచ్చారన్న మాట ! అయినా బాగున్నాయి. రెండూ ఒక్కలాగే ఉన్నాయి ! నాకు సరిగ్గా సరిపోయాయి.---

దాసు --- అయ్యవోరూ ! వాటిని మేము---

నంబి --- దేవుని కోసం తయారు చేసామండి----

దాసు ---- మీరు, వాటిని తొడుగు కోవడం, దేవునికి అపచారమండి !

నంబి --- వాటిని విప్పేసి, పక్కనే పెట్టేయండి. -- మీ బాగు కోసమే చెప్తున్నామండి---

విష్ణు ---- మీరు తెచ్చిన చెప్పులు, నా కోసమే చేసినట్లున్నాయి ! -- పోనీ , నేనే మీ దేవుణ్ననుకోండి !

( దాసు, నంబి ఒకరి ముఖాలొకరు చూసుకొంటారు. ఆ చెప్పులు అతనికి సరిపోయినట్లు ఉండడం వారికి ఆశ్చర్యం వేస్తుంది )

( ఇద్దరూ కూడ బలుకుకొని, విష్ణువుకు సాష్టాంగ పడుతారు )

( విష్ణువు వారివంక చిరునవ్వుతో చూస్తాడు )

విష్ణు --- దాసూ, నంబీ ! లెండి.

( ఇద్దరూ లేస్తారు )

విష్ణు --- మీకు పాద ముద్రలను పంపినది నేనే ! ఆంజనేయుడు, గరుత్మంతుడు తెచ్చి ఇచ్చారు, అవునా ?

( ఇద్దరూ మళ్లి సాష్టాంగ పడతారు )

ఇద్దరూ --- అపరాధం అయిపోయింది, స్వామీ ! క్షమించండి.

విష్ణు ---- లెండి, ఇలాగే, ప్రతీ సంవత్సరం పిండి తపేళాల మీద, నా పాద ముద్రలను, మీకూ, మీ తరువాత మీ కులాల వారికీ, ఇస్తాను ! వాటిని ఊఁరూరా, మేళతాళాలతో, ఊఁరేగించి తేచ్చి, ఏడుకొండల దిగువున ఉండే ‘ అలిపిరి’ మంటపంలో పెట్టండి. అర్థమయిందా ?

ఇద్దరూ --- అర్థమయింది, సామీ !!

( అంటూ ఒకరి వైపు మరొకరు చూసుకొంటారు . ఆశ్చర్యం ! వాళ్ల దుస్తులు మారి, చక్కటి దుస్తులుగా తయారవుతాయి. )

( వాళ్ల తండాలలో వారి ఆడంగుల మెడలు, ఆభరణాలతో నిండిపోతాయి. పిల్లల బట్టలు దర్జాగా తయారవుతాయి. మూటలలో ధన ధాన్యాలు వస్తాయి ! )

( వాళ్లు సంబరంతో ఒళ్లు మరచి, అవన్నీ చూసుకొంటూ ఉండగానే, విష్ణువు పాదరక్షలు తొడుగుకొని, చల్లగా జారుకొంటాడు )

( దాసు, నంబి విష్ణువు వెళ్లిపోయాక తేరుకొని, ఇటూ అటూ పరుగులిడి, వెతుకుతారు. అతనిని కానక, తమ తండాల దగ్గరికి, వస్తారు )

( ఆ తరువాత అందరూ కలిసి, స్వామి పాద రజాన్ని తీసుకొంటూ-- )

అందరూ – ఏడు కొండల వాడా ! స్వామీ ! ఎంకటేష్వరుడా ! స్వామీ ! గోవిందా ! గోవిందా ! ( అంటూ ఎలుగెత్తి నామ స్మరణ చేసుకొంటూ, తమ తమ ఊఁర్లకి దారి తీస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--48[మార్చు]

( దృశ్యము 48 )

( శేషాచలం పైన చింత చెట్థు, దాని క్రింద, వల్మీకము )

( విష్ణువు స్నానం చేసి, వచ్చినట్లుగా. తన గిరజాల జుట్టు, తడి తుడుచుకొంటూ, వచ్చి, పుట్ట ద్వారం లోంచి, పుట్టలోకి ప్రవేశిస్తాడు )

పుట్టలోంచి ---- “ఓం , హ్రీం, హ్రీం, శ్రీం , శ్రీం లక్ష్మీ వాసుదేవాయ నమః “

( విష్ణువు ఆ పుట్టను, చేతితో నిమురుతాడు. పుట్టలోని పిపీలకునికి, తన వెన్ను నిమిరినట్లు అనిపిస్తుంది. అతనికి వాణి కూడ లభిస్తుంది )

పిపీలిక -- ప్రభూ ! శ్రీనివాసా, వాసుదేవా, గోవిందా ! నీ స్పర్శతో నా జన్మ పులకించి, పోయింది.

విష్ణు ---- పిపీలికా ! నీవు కోరినట్లు, నీ ఇంటికి వచ్చాను. కొంతకాలం ఇక్కడే తపస్సు చేసుకోనిస్తావా ?

పిపీలిక – ఎంత మాట ప్రభూ ! ఈ అల్పజీవి పైన, మీ అవ్యాజ కరుణా కటాక్షాన్ని, వర్ణించేందుకు, నాకు మాటలు రావడం లేదు. ఆదిశేషుని కైనా సాధ్యము కాదేమో !---

( కొండ రూపంలో నున్న ఆదిశేషుడు, ఆ మాటలు వింటాడు )

ఆదిశేష -- నిజమే పిపీలికా ! స్వామి వారు సశరీరంగా మనతో నివసించుటకు విచ్చేసినారు ! అతని కరుణను చాటుటకు, నాకున్న నాలుకలు చాలవు !

విష్ణు -- ఆదిశేషా ! పిపీలికా ! మీ రిద్దరూ వినండి ! నేను కొంతకాలం, యీ చింత చెట్టునీడన వల్మీక మందే విశ్రమించి, తరుగని చింతయగు తపస్సును, చేయుటకు నిశ్చయించితిని ! నన్ను సేవించుటకు, గోపీనాథుడనే పేరుగల వైఖానస ఋషి, అతని భృత్యుడు, ‘రంగ దాసుడు’ రాగలరు ! వారికి తప్ప, మరెవరికీ యీ విషయము తెలియ కూఢదు !

పిపీలిక -- అటులనే ప్రభూ ! కాని, నా దొక చిన్న మనవి !

విష్ణు ---- ఏమది, పిపీలికా ?

పిపీలిక --- ప్రభూ ! మా లాగే, -- కృష్ణా గోదావరుల మధ్యస్థమగు. పిండారకమునందు, ఉగ్ర తపస్సులో మునిగి ఉన్న , ద్వారకా ఋషిని కూడా, కటాక్షింపక మానరు కదా !?

విష్ణు --- ద్వారకా ఋషి తపస్సు చేస్తున్న కొండకి కూడ వేంకటాద్రి యనియే పేరు ! వేంకటాద్రి ఎచట నుండునో వేంకటేశ్వరుడు అక్కడ ఉండ గలడు !

పిపీలిక ---- మహాభాగ్యము ప్రభూ ! ద్వారకా ఋషిని అనుగ్రహించే ముందు మీరు. ఆ కుంకుడు చెట్టు క్రింద కూడ, నా వల్మీకమందే అవతరించ వలెను !

విష్ణు --- ( నవ్వి ) అచట కూడ, నన్ను చీమల పుట్టయందే అవతరించు మందువా, నీ కెంత స్వార్థము పిపీలికా ?

పిపీలిక --- ప్రభూ ! వాహన మెక్కుతేనే పుణ్య క్షయం కలుగుతుందని మీ వాహన శ్రేష్టులకి సేవ నిరాకరించి, మీ భక్తితో ఉపవాసముంఢి తమ వృత్తి ధర్మాన్ని, నిర్వహించిన పంచములకు, ధన ధాన్యాలని అనుగ్రహించారు ! అప్పుడు మీ పుణ్య క్షయం కాలేదా ? ఎవరిని ఎప్పుడు అనుగ్రహిస్తారో, ఎందుకు నిరాకరిస్తారో మీ లీలలు తెలియుట ఎవరి తరము !! చిన్న సేవ నఢిగిన నేను స్వార్థపరుడినా ? నా వంటి అల్ప జీవిపై కూడ, , మీ కరుణా కటాక్షములు, నిరంతరము నిలువ గలవని, ప్రకటించుటకే, నేనట్లు పలికితిని !

విష్ణు ---- బాగున్నది ! బాగుగానే యున్నది, నీ లౌక్యము ! అయినను నీ కోరిక నేనెందుకు కాదన వలె ! అటులనే కానిమ్ము, సశరీర ధారినై రెండు చోట్ల అవతరించుట సాధ్యము కాదు గనుక, ద్వారకా తిరుమల యందు, శిలా రూపమున అవతరించెదను గాక ! ‘ త్రిపతి’ యగు నేను, నివసించు యీ వేంకటాచలము, ‘ తిరుమల ‘ యను పేరుతోను, ద్వారకా ఋషి తపము చేయు వేంకట గిరి ప్రాంతము‘ ద్వారకా తిరుమల’ యను నామధేయముతోను, వెలుగొంద గలవు గాక !

( ప్రవేశం వైఖానస ఋషి, రంగదాసుడు. వైఖానస ఋషి స్వామి మాటలు వింటాడు )

వైఖానస--- ప్రభూ ! దేవదేవా ! మీ కరుణ అపరంపారమైనది ! ద్వారకా ఋషిని అనుగ్రహించినట్లే, నన్ను కూడ, నేను మీకు పెట్టిన ‘ బాలాజీ ‘ యని పేరుతో విలసిల్లి, అనుగ్రహించెదరు గాక !

( విష్ణువు చిరునవ్వుతో తన సమ్మతిని తెలియ జేస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--49[మార్చు]

( దృశ్యము 49 )

( వేంకటాచలం దిగువ కపిల తీర్థము )

( మాధవుడు ఆ తీర్థ స్నానం చేసి, బయటికి వచ్చి, కొండకు నమస్కరిస్తాడు)

మాధవ --- ఓ వేంకటాచలమా ! దర్శన మాత్రమున నా పాపములు దహించిన నీ వెంతటి మహిమాన్వితమగు గిరి రాజమవో కదా !! ( పద్యము )

సీ-- శృంగార రాయుని చెలువు మీరిన కొండ / ఫణిరాజ పేరిట పశిడి కొండ పుష్ప జాజుల, విష్ణు పూజింపగల కొండ / కల్ప వృక్షము లెల్ల గలుగు కొండ చిలుకలు, కోవెలలును చేరి యాడెడి కొండ / మృగజాతి కండ్లను మెలగు కొండ ఘోర దురితము లణచు, కోనేర్లు గల కొండ/ ఘనమైన మోక్షంబు గలుగు కొండ

అమర వరులకు నాధారమైన కొండ / ఆళ్వారులకు ప్రత్యక్షమైన కొండ అలరు జూచిన బ్రహ్మాండమైన కొండ / యేను పొడగంటి శ్రీ వేంకటేశు కొండ.

( అని ఆ కొండను పొగిడి, ఆ తీర్థం ఎగువన ఒక గుహను చూస్తాడు. ఆ గుహలోకి వెళ్తాడు )

( ఆ గుహలో కపిల మహర్షి కూర్చొని ఉంటాడు. మాధవుడు అతనిని చూసి, నమస్కారం చేస్తాడు. ముని కూడ కళ్లు తెరచి మాధవున్ని చూస్తాడు )

కపిల --- నీవు పుండరీక పుత్రుడవు మాధవుడవేనా ?

మాధవ -- అవును మహర్షీ ! ఈ వేంకటాచల ప్రభావము వలన,నా సంచిత పాపములన్నియు దగ్ధమయినవి ! నా తండ్రికి నేను చేసిన అపచారము మాత్రము నన్ను వదిలి పోక, పితృ ఋణము తీరకున్నది ! ఈ క్షేత్రములోని తీర్థములను అందుకే ఆశ్రయించి, కాలం గడుపుతున్నాను.

కపిల --- మాధవా ! నేను కపిలుడను, యీ కొండ మీద నా పేరు మీద నున్న ‘కపిల తీర్థము’ లో స్నానము చేయుట వలన , నీ పితృ ఋణము కూడ నేటితో తీరినది . ఈ జన్మలోనే కాదు, నీవు గత జన్మలో చేసిన ప్రారబ్ధ జనిత పాపములన్నియు, స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానమాడినందున పోయినవి ! నీవు పూర్తిగా పునీతుడవైనావు !!

(కపిలముని మాటలతో మాధవుడు పులకితుడవుతాడు )

మాధవ -- కపిల మహర్షీ ! మీరు కద్రుమ ప్రజాపతికి, దేవమాత వలన, సాక్షాత్తు విష్ణు అంశతో పుట్టిన వారని, భృగు మహర్షి భార్యయగు ఖ్యాతికి తమ్ములని విన్నాను ! మీ దర్శనముతో నాకు విష్ణు దర్శనము కూడ అయినది మహర్షీ ! నాకీ జన్మ రాహిత్య మెప్పుడు ? నా భవితవ్యము ఎటుల నుండును !

కపిల --- మాధవా ! నీవు మరు జన్నమున ఆకాశ రాజు అను పేరుతో, పిలువబడి, మహాలక్ష్మి అంశతో అయోనిజగా పుట్టిన పద్మావతికి, తండ్రివై, ఆమెను యీ వేంకటాచలేశ్వరుని కిచ్చి, కన్యాదానము చేసి తరించ గలవు ! నీకీ విషయము తెలియ జేయుటకే నేను దర్శన మిచ్చితిని ! ( అంటూ కపిలుడు అంతర్థాన మవుతాడు )

మాధవ -- ఆహా ! ఏమి నా భాగ్యము ! మరు జన్మమునందు నేను శ్రీ మహావిష్ణువునకు మామగారిని కాగలనా ! ఏమి భాగ్యము !! ఇక యీ జన్మము నాకేల ? ఈ గుహయందే సమాధిని పొంది, జన్మావశేషము గడిపి వేయుదును గాక !!

( మాధవుడు కపిలముని కూర్చొన్న చోటనే, పద్మాసనము వేసుకొని కూర్చొంటాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--50[మార్చు]

( దృశ్యము 50 )

( చోళరాజు సువీరుని భవనము )

( చోళరాజు సువీరుడు, అతని భార్య , కొడుకు సుధర్ముడు, కోడలు మనోరమ ఉంటారు )

( సుధర్ముడు, మనోరమ నవదంపతుల వేషంలో. మెడలో పూల దండలతో ఉంటారు )

సువీరుడు -- కుమారా , సుధర్మా ! పాండ్య రాజును నీ శక్తియుక్తులతో మెప్పించి, అతని గారాల పుత్రిక మనోరమను అర్థాంగిగా చేసుకొని వచ్చిన నిన్ను గాంచి, నా మనము ప్రసన్నత చెందినది !

( మహారాణి కోడలుని దగ్గరకు తీసుకొని , ఆమె నుదుటిని ముద్దాడుతుంది )

రాణి -- కుమారా ! పాండ్యరాజు పుత్రిక పుష్పించిన లత వలె, పేరుకు తగ్గట్లు, మనోహరంగా ఉంది. ఈమెను, ఈమెతో పాటు ----

సువీరుడు --- చోళరాజ్య రమారమను కూడ చేపట్టి, ఏలుకొనెదవు గాక !

సుధర్ముడు -- తండ్రీ ! ఇప్పటి నుండి, ఇబ్బడి భారము నాపై మోపుట, మీకు భావ్యము కాదు !

సువీరుడు -- కుమారా, సుధర్మా ! బుద్ధి కుశలత గల మంత్రులు, శూర వీరులైన సేనానులు నీకు బాసటగా ఉంటారు. నాలో తపము నాచరించ వలెనన్న కోరిక బలీయమైనది ! సరియైన సమయము రాలేదని ఇంత వరకు దానిని అణిచి వేసితిని, ఇక ఆగుట నా వలన కానేరదు !

రాణి -- అవును, కుమారా ! ( అని కోడలు చేయి పట్టుకొని ) మనోరమా ! నీవు మెట్టిన యీ చోళ రాజ్యము, చంద్ర వంశము వారిది. వారి పూర్వీకులు శ్రీకృష్ణ, రుక్మిణీ దేవులకు అత్యంత ప్రీతి పాత్రులైన పాండవులు ! శ్రీ కృష్ణుని అనుంగు సోదరి అయిన సుభద్ర వలె, నీవు నీ భర్తను ప్రేమించి పరిద్మయ మందినావు ! నీవు నీ పతి ప్రేమ పూర్వక సపర్యలతో పాటు., అంతఃపుర భాద్యతలు కూడ స్వీకరింపుము !

మనోరమ -- అత్తయ్యగారూ ! పాదాల పారాణితో మీ గడప త్రొక్కాను ! అది ఇంకా ఆరక ముందే, మీరు నన్ను ఒంటరి దాన్ని చేసి ,వెళ్లి పోతాననడం భావ్యం కాదు !

సుధర్ముడు--- అమ్మా ! నా గురించి కాక పోయినా మీ కోడలు ముచ్చట్లు తీర్చుట కైనను, మీరును నాన్నాగారును మాకు తోడుగా నుండక తప్పదు.

( సువీరుడు, రాణి ఒకరి ముఖాలొకరు చూసుకొంటారు )

సువీరుడు--- అటులనే కుమారా ! ఆరు నెలల కాలము నీ కడ గడిపిన పిమ్మట , మేము వానప్రస్థముకు పోయెదము !

( అని రాజు సువీరుడు రాణితో పాటు వెళ్లిపోతాడు )

సువీరుడు--- మనోరమా ! పితృపాదులు ఎట్టకేలకు ఆరు నెలలపాటు ఉండుటకు అంగీకరించినారు. వారిని మరికొంత కాలము నిలుపుట, --- నీ చేతులలోనే కలదు !

మనోరమ-- ( చేతులు చూసుకొని ) నా చేతుల లోనా , ఎటుల స్మామీ ?

సుధర్ముడు-- చేతులలో అంటే చేతుల్లో కాదు, చేతలలో అని అర్థం !

మనోరమ --- చేతలా ! ఎటువంటి చేతలు ? మీరు చేప్పినట్లయిన తప్పక ఆచరించెదను !

సువీరుడు--- చెప్పమంటావా ప్రియా ! ( నవ్వుతూ ) అవి ప్రణయ చేష్టలు ! వాటిని ‘తూ.చ’ తప్పకుండా, ఆచరించినట్లయితే, మా తల్లి తండ్రులను--- తాతలుగా మార్చి, వారి వాన ప్రస్థమును ఆపగలవు !

మనోరమ --- ( సిగ్గుతో ) పొండి, స్వామీ !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--51[మార్చు]

( దృశ్యము 51 )

( వేంకటాచలం లోనో కపిల తీర్థము )

( యువరాజు సుధర్ముడు , వేటాడి వచ్చి, అలసట తీర్చుకోడానికి, కపిల తిర్థం లోని నీరు త్రాగుతూ ఉంటాడు.)

( కపిల తీర్థం పైన ఉన్న కొండ చరియపై, ఒక దొండపాదు ఉంటుంది.)

( ఆ పైనుంచి ఒక భటుడు క్రిందకు దిగుతాడు. యువరాజుకి నమస్కారం చేసి, అతను ముఖం తుడుచుకోడానికి అంగ వస్త్రాన్ని ఇస్తాడు. సుధర్ముడు దానితో ముఖం తుడుచుకొంటాడు ) భటుడు -- యువరాజా ! వేంకటాచలం పైకి వచ్చే యాత్రికులకి, క్రూర మృగ బాధ లేకుండా, మీరీ రోజు, వేటలో , చాల సమర్థతతో, ఎన్నో మృగాలను కడ తేర్చారు !

సుధర్ముడు--- అవును, వేట వినోదం కోసం కాక, ప్రజా రక్షణ కొరకు చేస్తేనే దానికి సార్థకత చేకూరుతుంది ! యాత్రికులను ఇబ్బంది పెట్టే పులులు, భల్లూకాలు ముగిసినట్లే కదా ?

భటుడు --- యువరాజా ! మీ ప్రచండ పరాక్రమానికి, రణ నీతికి, శత్రు రాజులే భయకంపితులై పారిపోగా, యీ అడవి మృగాలు ఒక లెక్కా ? ( ఆగి ) యువరాజా ! యీ వేటలో మీరు చాల అలసి పోయారు, కాస్త విశ్రాంతి చాల అవసరం !

సుధర్ముడు--- ఈ కపిల తీర్థంలోని నీరు , త్రాగినంత మాత్రమున, సేద తీర్చు గుణము కలది ! నా కిప్పుడు అంతగా అలసట అనిపించుట లేదు !

భటుడు -- యువరాజా ! కొండ చరియపైన దొండ పందిరి దగ్గర ఎంతో చల్లగా, ప్రశాంతంగా ఉంది ! మీకు అక్కడ విశ్రమించడానికి తగిన ఏర్పాట్లు చేసాను.

( సుధర్ముడు పైకి వెళ్లి, అక్కడనుంచి కొండ యొక్క రమణీయ ప్రదేశాలను చూస్తాడు )

సుధర్మడు--- నీ వన్నది నిజమే! ఇచట కాస్త విశ్రమించి తిరిగి బయలు దేరుట మంచిది ! నాకు ఏకాంతము కావలెను ! నీవు దూరమున నుండి నేను పిలుచునంత వరకు, రాక వేచి యుండుము !

భటుడు ---అటులనే ప్రభూ ! మీ విల్లంబులను, ఖడ్గమును విశ్రామ స్థలమందే ఉంచినాడను .

సుధర్ముడు--- సరి , సరి ! నీవు సెలవు తీసుకొనుము.

( భటుడు నమస్కరించి వెళ్లిపోతాడు. రాజు అక్కడే నిలబడి, ప్రకృతి సౌందర్యం చూస్తూ ఉంటాడు.)

( ఒక పాము ప్రవేశిస్తుంది ! సుధర్ముడు దానిని చూస్తాడు. ఆ పాము నుంచి రక్షణ ప్రయత్నం చేస్తూ ఉండగానే, ఆ పాము చక్కని నాగకన్యగా మారిపోతుంది. )

( సుధర్ముడు ఆమె చక్కదనాన్ని చూసి మైమరుస్తాడు ! ఆ కన్యక కూడ లేచి నిలబడి, తల వంచుకొని, అతనిని క్రీగంటి చూపులతో చూస్తూ మోహ పరవశురా లవుతుంది.)

సుధర్ముడు--- సుందరీ ! ఎవరు నీవు ?

నాగకన్య-- రాజా ! నేను నాగ కన్యను ! ధనంజయుడనే నాగరాజు నా తండ్రి.

సుధర్ముడు—సుందరీ ! నీ సౌందర్యము నా మనము నాకట్టుకొన్నది ! -- సుదరియగు కన్య వీర పురుషుని సొత్తు, అనునది ఆర్యోక్తి !!

నాగకన్య-- మీరనునది ఆర్యోక్తి కాదు, చతురోక్తి ! సుక్షత్రియ వంశజుడైన వీర పురుషుడే నా పతి కాగలడని నా తండ్రి చెప్పినాడు !

సుధర్ముడు-- సుందరీ ! నేను చంద్రవంశపు మూల పురుషులైన పాండవుల వంశజుడను ! మా పూర్వీకుల కీర్తి ప్రతిష్టలు జగద్విదితములు !! మీ పితృపాదులన్నట్లు , నేను వీర పురుషుడను కూడ ! నీకు సమ్మతియైన నిన్ను యీ క్షణమే గాంధర్వ వివాహము చేసుకొనెదను !

నాగకన్య-- ఆర్యా ! మీరు సుక్షత్రియులే గనుక వివాహ ప్రస్తావన తెచ్చినారు గనుక, నాదొక విన్నపము !

సుధర్ముడు-- ఏమది సుందరీ ?

నాగకన్య-- మీతో వివాహము నాకు సమ్మతమే కాని--- నా సంతానమునకే రాజ్యార్హత కలుగ వలెను !

సుధర్ముడు-- సుందరీ ! నాకు పాండ్యరాజు పుత్రికయగు మనోరమా దేవియందు ‘ ఆకాశరాజు’ అను పేర ఒక కుమారుడు కలడు ! జ్యేష్ట పుత్రుడు ఉండగా, కనిష్ఠునకు రాజ్యము నిచ్చుట ధర్మ విరుద్ధము గాన, నే నటుల చేయజాలను !!

నాగకన్య-- అటులయిన రాజ్యమును చెరి సగము పంచి ఈయవలెను !

సుధర్ముడు--- సుందరీ ! నీవు అడిగినది ‘కలియుగ ధర్మము’ ప్రకారము న్యాయమే గనుక అటులనే చేసెదను.

నాగకన్య-- ఆర్యా ! -- అటులయిన-- నేను , మీ పత్ని నగుటకు--- ( అని రెండు చేతుల లోను ముఖాన్ని దాచుకొంటుంది )

సుధర్ముడు-- ( ఆమె చేతులను విడిపించి -- ) సుందరీ ! నీ సమ్మతము తెలిసినది కనుక నీ ముఖ సందర్శనము నాకు దూరము చేయకుము ! మరి యేవియైన కోరికలున్నచో సత్వరము తెలు జేయుము.

నాగకన్య-- ఆర్యా ! నాగకన్యను గనుక, నేను మీ అంతఃపురమున నుండజాలను ! నా ముఖము చూడ నిచ్చగించు నపుడెల్ల, మీరే ఇటకు రావలెను !

సుధర్ముడు--- అటులనే కానిమ్ము !

నాగకన్య-- నాకు పుత్ర సంతానమే కలదని దైవజ్ఞులు చెప్పినారు ! కనుక నేను నా కుమారుని నా కడనే పెంచి, పెద్ద చేసి యుక్త వయసు వచ్చిన వెనుక, మీ కడకు పంపెదను !

సుధర్ముడు-- సుందరీ ! నా కుమారుని మోము శైశవ ప్రాయము నుండి, చూడక నే నతనిని, పోల్చుకొనుట ఎట్లు ?

నాగకన్య-- ప్రభూ ! మీరు వివాహమునకు ముందే పుత్రోత్సాహము ప్రకటించుచున్నారు !!

సుధర్ముడు-- అవునవును ! ప్రస్తుత కర్తవ్యమదియే కదా !

( అని దొండ పందిరి నుండి, రెండు దొండ తీగలు లాగి, వాటిని మాలలుగా చేస్తాడు. ఒక మాలను నాగకన్యకకు ఇచ్చి, తానొకటి తీసుకొంటాడు )

సుధర్ముడు-- సుందరీ ! క్షేత్ర రాజమైన ఈ వేంకటాచలము సాక్షిగా, పరమ పావనము, పాపనాశనము , తీర్థరాజమైన యీ ‘కపిలతీర్థము’ సాక్షిగా నేను , నిన్ను గాంధర్వ విధిని, నా పత్నిగా స్వీకరించుటకు, వివాహమాడుచున్నాను !!!

( అని ఆమెకి ఎదురుగా నిలబడి, తన తల వంచుతాడు )

నాగకన్య-- స్వామీ ! త్రికరణ శుద్ధుగా మీకు అర్థాంగి నగు భాగ్యము కొరకు, నేను కూడ మిమ్ములను గాంధర్వ విధిని వివాహమాడుచున్నాను !

( అని తన చేతిలోని మాలను అతని మెడలో వేస్తుంది . మళ్లీ వారు దండలు మార్చుకొంటారు )

( ఇద్దరూ దొండ తీగల మాలలను వేసుకొని, ప్రక్క ప్రక్కగా నిలబడతారు ! సుధర్ముడు ఆమె ఎడమ చేతిని , తన కుడి చేతిలోకి తీసుకొంటాడు )

నాగకన్య-- స్వామీ ! ఈ దొండ తీగల సంబంధము చాల అపురూపముగా నున్నది !

సుధర్ముడు-- అవును సుందరీ ! ఇది మనకు మాత్రమే పరిమితము !!

నాగకన్య-- ఏమంటిరి స్వామీ ! ఇది మనకు మాత్రమే పరిమితమా ?

సుధర్ముడు-- అవును సుందరీ ! దొండ తీగల మాలలతో, మనకు గాక మరెవరికి కళ్యాణము జరుగ గలదు ?

నాగకన్య-- అటులయిన, మీరు మీ పుత్రుని పోల్చుకొనుట సులభమే కాగలదు ! వాని నడుముకు ఈ దొండ తీగలను చుట్టి, వానిని మీ కడకు పంపగలను !

సుధర్ముడు-- చక్కని ఆలోచన సుందరీ ! ఇదుగో ఈ రాజముద్రికను కూడ నీవు వానికి ఇచ్చి పంపుము !

( అని తన చేతికి ఉన్న ఉంగరాన్ని తీసి ఆమెకు తొడుగుతాడు )

నాగకన్య--అటులనే స్వామీ ! రండు మృగయా వినోదము చేత మీరు చాల అలసి ఉన్నారు, విశ్రమించెదరు గాక !

సుధర్ముడు-- విశ్రమించుట , ఎచట సుందరీ, నీ బాహు బంధములోనా ?

నాగకన్య-- బాహుబంధములో కాదు, నాగబంధములో---!!!

( అని కిల కిలా నవ్వుతుంది. సుధర్ముడు కూడ ఆమెతో పాటు నవ్వుతాడు. ఇద్దరూ ఆ దొండ పందిరి క్రిందకు దారి తీస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--52[మార్చు]

( దృశ్యము 52 )

( వేంకటాచలము )

( రంగదాసు ఒక బావి తవ్వుతూ ఉంటాడు. ప్రవేశం వైఖానస ఋషి )

వైఖానస-- రంగదాసూ ! ఏం చేస్తున్నావు ?

రంగ -- ( చెమట తుడుచుకొంటూ ) బావి తవ్వుతున్నానండీ !

వైఖానస -- ఈ కొండమీద ఎన్నో సెలయేర్లు ఉండగా, యీ బావి దేనికయ్యా ?

రంగ -- నిజమేనండి ! అవన్నీ దిగువగా చాల దూరంలో ఉన్నాయండి. స్వామి పూజకని, ఇక్కడే పూల తోట వేశాను కదండి, కుండలతో నీళ్లు తెచ్చి, పొయ్యడం చాల కష్టంగా ఉందండి. అందుకని ఇక్కడే బావి తవ్వుతున్నానండి.

వైఖానస-- అదా విషయం ! స్వామివారి కైంకర్యానికే బావి తవ్వుతున్నా వన్నమాట ! మంచిదే, అలాగే కానియ్యి ! ( అని వెళ్లిపోతాడు )

( రంగదాసు నిష్ఠతో అలా తవ్వుతూనే ఉంటాడు. అలసినప్పుడల్లా, --)

రంగ --- వేంకటేశా ! గోవిందా ! ( అని సేద తీరుతూ ఉంటాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--53[మార్చు]

(దృశ్యము-53)

( వేంకటాచలం )

( స్వామి పుట్టకు కొంత దూరంలో, రంగదాసు, మరో ముగ్గురు కూలీలతో, ఆ పుట్టకి నాలుగు ప్రక్కలా గోడ కట్టే ప్రయత్నం చేస్తూ ఉంటాడు )

( ప్రవేశం వైఖానసుడు )

వైఖానస-- రంగదాసూ, ఏం చేస్తున్నావు ?

రంగ-- గోడ కట్టిస్తున్నానండి. అందుకని రాళ్లు పేరుస్తున్నాను.

వైఖానస-- ఇదంతా ఎందుకు రంగదాసూ ?

రంగ --- వానలు పడితే పుట్ట తడిసిపోదా అయ్యవారూ ! ఇప్పుడు నాలుగు వైపులా మూడడుగుల గోడైనా కడితే, తరువాత కర్రదుంగలతో, పైకప్పు వేసి గుడిశె వేయవచ్చు.

వైఖానస-- రంగదాసూ యీ పనులన్నీ చేయడం వల్ల స్వామి వారి తపస్సుకు అంతరాయం కలుగుతుందేమో !

రంగ --- సద్దు లేకుండా, పని చేయిస్తాను.

వైఖానస--- సరే ! ఈ పనిలో పడి, స్వామి పూజకు, పువ్వులు, తులసి దళాలు తేవడం మరువకు.

రంగ -- అలాగేనండి !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--54[మార్చు]

( దృశ్యము 54 )

( వేంకటాచలం లోని ఒక లోయ.! ఎగువున ఉన్న పూల తోటలో రంగదాసు పూలు కోస్తూ ఉంటాడు )

( ఆ లోయలోపల ఒక యక్షిణీకాంత నిల్చొని, తన ప్రియున్ని పిలుస్తూ ఉంటుంది. ఆమె పేరు క్షీరార్ణవ యక్షిణి )

క్షీరార్ణవ--- ప్రియా, నలకుబేరా ! ఇటు, ఇటు---( అని బిగ్గరగా పిలుస్తుంది )

( నలకుబేరుడు ఆమె వెనక నుండి, చప్పుడు చెయ్యకుండా వచ్చి, ఆమె కళ్లు మూస్తాడు . ఆమె అతని చేతుల పైన తన చేతులు వేసి, క్రిందకు లాగుతుంది. అతడు ఆమె మెడలో తన చేతులు హారంలాగ వేస్తాడు. క్షీరార్ణవ కోపం తెచ్చుకొంటూ-- )

క్షీరార్ణవ--- ఏమిటిది ప్రియా ! నా వెనకనే ఉండి, నన్ను ఎలుగెత్తి పిలిచేలాగ చేస్తున్నారు.

నలకుబేర-- ప్రియా ! అలా పిలిచేటప్పుడు, నీ గళంలోని నరాలు, బిగుసుకొని, వాటిలోంచి, క్షీరధారలు ఉబికి, నీ పేరు ‘ క్షీరార్ణవ’ అని చెప్పక చెప్తున్నాయి, తెలుసా !

( క్షీరార్ణవ అతని చేతులు విఢిపించుకొని, గోముగా అలుగుతుంది )

క్షీరార్ణవ--- ఏమంటిరి ప్రియా ! నా గళసీమలోని నరాలలో పాలు ప్రవహిస్తున్నాయా ? ఏమి హేళన !—

నలకుబేర-- హేళన కాదు ప్రియా ! ప్రియావలోకన !! నీ నరాలలో పాలు, నీ బుగ్గలలో పాలు, అంతెందుకు, నీ శరీరమంతా పాలు--- అందుకే నీ పేరు సార్థకం అయిందని అంటున్నాను.

( క్షీరార్ణవ సిగ్గు పడి దూరంగా పారిపోతుంది. నలకుబేరుడు ఆమె చెయ్యి పట్టుకొంటాడు )

క్షీరార్ణవ--- అబ్బ ! కాస్త మృదువుగా పట్థుకోండి !

నలకుబేర—ఒడిసి పట్టకుంటే, నువ్వు పాలనురుగులా జారిపోతావేమో !!

క్షీరార్ణవ-- మీ చేతికి చిక్కాక, జారిపోవధమూ, పారిపోవడమూ కాదు---

నలకుబేర-- మరి !---

క్షీరార్ణవ-- కలిసిపోతాను !

( ఇద్దరూ ఆనందంగా నవ్వుకుంటూ ఉంటారు )

( రంగదాసు చేస్తున్న పని మరచిపోయి ఆ జంటవైపు చూస్తూ ఉండిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--55[మార్చు]

( దృశ్యము 55 )

( స్వామి పుట్ట )

( వైఖానసుడు స్వామికి ఎదురుగా కూర్చొని, అతనికి పూజ చేస్తూ ఉంటాడు )

వైఖానస--- వన మధ్యే, తరోర్మూలే/ స్వామి పుష్కరిణీ తటే. తిష్టంతం పుండరీకాక్షం, శ్రీ భూమి రహితం హరిం— చించా వృక్షస్య మూలేతు / ప్రాదురాసీ జనార్దనః తింత్రిణీ వృక్ష మూలస్థం / వల్మీకం పరం హరిం---

( పూల కోసం వైఖానసుడు బుట్టలో చెయ్యి పెడితే, అది ఖాళీగా ఉంటుంది . వైఖానసుడు పూల బుట్టను చూస్తాడు. పూజ ఆపి,--- )

( స్వామి తపస్సులోకి జారుకొంటారు. అలా తపస్సులోకి వెళ్లిపోయిన స్వామిని చూసి, వైఖానసుడు నిరుత్సాహ పడతాడు )

వైఖానస--- (తనలో ) పూలు తేకుండా, ఈ రంగదాసుడు ఏం చేస్తున్నట్లు !--- మళ్లీ ఏ నుయ్యో, గొయ్యో తవ్వుతున్నాడు కాబోలు ! --- రానీ, వీడి పని చెప్తాను !

( ప్రవేశం రంగదాసు. చేతులో పూల సజ్జతో, వైఖానసుడు మండిపడతాడు )

వైఖానస--- రంగదాసూ ! చాల ఆలస్యం చేసావు. ఇవాళ స్వామికి పూల మాల వేయడం కుదరలేదు.--- ఇంతకీ నీ ఆలస్యానికి కారణం ?—

( రంగదాసు మాట్లాడడు )

వైఖానస--- ఏవేవో పిచ్చి పనులు చేస్తున్నావు ! అసలైన కైంకర్యం మానేసి, అవునా ?

( రంగదాసు మాట్లాడడు )

వైఖానస-- మాట్లాడవేం, ఏం చేస్తున్నావు ?

రంగ --- అయ్యగారూ. అయ్యగారూ !--- అపచారం అయిపోయిందండీ ! ఇంకెప్పుడూ ఇలా చేయనండి !

వైఖానస--- ఆ సంగతి అలా ఉంచు, ఏం చేసావో చెప్పు ?

( రంగదాసు చేతులు జోడిస్తాడు, కాని మాట్లాడడు )

వైఖానస-- నువ్వు చెప్పవన్న మాట ! చెప్పకుండా మూగనోము పడితే నేను తెలుసుకోలేనను కొన్నావా ?

( అని కళ్లు మూసుకొని రంగదాసు ఏం చేసాడో తన మనో నేత్రంతో చూస్తాడు )

( క్షీరార్ణవ నలకుబేరుల ప్రణయ దృశ్యాలు అతనికి కనిపిస్తాయి. అతని మనస్సు విచలిత మవుతుంది ! తనని ఆ స్థితికి తీసుకెళ్లిన రంగదాసు పైన చాల కోపం వస్తుంది వైఖానసునికి )

వైఖానస--- రంగదాసా ! --- ప్రణయ దాసుడవై హరికైంకర్యానికి ఆలస్యం చేసి అపచారం చేసావు ! ఇన్నాళ్లూ నీవు చేసిన హరిసేవకి ఫలితం లేకుండా చేసుకొన్నావు--- ( కోపంతో ) వెళ్లు ! ఇక నీ ముఖం నాకు చూపించకు, స్వామి పుష్కరిణిలో పడి చావు !!---( అని అంటాడు )

( రంగదాసు అతని కాళ్లు పట్టుకొని ఏడుస్తాడు.)

( పుట్టలోంచి స్వామి మాటలు వినిపిస్తాయి )

విష్ణు --- వైఖానసా ! విరాగి వైన నిన్నే ఉద్వేగానికీ, తద్వారా అపరిమితమైన కోపానికీ, గురిచేసిన యక్షిణీ ప్రేమలీల --- రంగదాసు వంటి సామాన్యునికి మైమరుపు కలిగించిందంటే ఆశ్చర్యమేముంది ! నీ నిర్ణయం ప్రకారం రంగదాసు ప్రాణత్యాగం చేసుకోవాలి, అంతేనా ?---

వైఖానస--- ప్రభూ ! నన్ను క్షమించండి. క్షణికమైన ఆవేశానికి లోబడి, అలా అన్నాను. అంతేగాని---

విష్ణు --- ఆవేశంతో వెలువడినా, అవి ఋషి నోటనుండి వచ్చాయి గనుక. అమలు జరగ వలసిందే ! రంగదాసూ !

రంగ--- స్వామీ !

విష్ణు ---- నీవు చింతింపకము, స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానము చేసి, ప్రాణత్యాగము చేయుటకు సంకల్పించుము. నీ మరు జన్మమున ఆకాశరాజూకి అనుజుడివై, ‘’తొండమానుడ’ వన్న నామథేయంతో వెలుగంది, నా పరమ భక్త శిఖామణివై. నా కొరకు ఆలయము నిర్మింతువు గాక !

( రంగదాసు సాష్టాంగ పడతాడు పుట్టముందు )

విష్ణు --- వైఖానసా ! నీ కైంకర్యము ముగియు సమయమైనందునే , నీకా చిత్త చాంచల్యము అయినది ! మహత్తరమైన దైవ కార్యమునకు నాంది పలుకుటకై నీవు ఇచటి నుండి మరలి పోవక తప్పదు !

వైఖానస-- ప్రభూ ! బాలాజీ ! రంగదాసుని వలె నాకు కూడ ప్రాణత్యాగము చేయుటకు అనుజ్ఞ నిండు ! మీ సేవ నుండి మాత్రము దూరము చేయవద్దు !

( పుట్టలోని విష్ణువు మాట్లాడడు.)

( రంగదాసు స్వామి పుష్కరిణి వైపు వెళ్తాడు. )

( వైఖానసుడు పుట్ట ముందు సాగిలబడి ఎంతో దుఃఖిస్తాడు )

వైఖానస--- ప్రభూ ! బాలాజీ ! నా బాలాజీ !—( అంటూ)

( పుట్టలోని విష్ణువు మాట్లాడడు )

వైఖానస--- ప్రభూ ! బాలాజీ ! మహత్తర దైవ కార్యమునకు నాంది జరుగనున్నది గావున , నే నుండరాదని శాసించితిరి ! కానిండు, -- ఆ దైవ కార్యమేదో ముగిసిన పిమ్మట --- (ఎంతో ఉద్వేగంతో ) -- నన్ను పిలువకుందురా, నేను రాకుందునా ? -- నేను మీకు అడ్డమయినందున, ఎడమగుచుంటిని, ప్రభూ ! బాలాజీ ! పోయి వచ్చెదను గాక ! అంతియే గాని నేను నేరస్థుడను కాను ! బాలాజీ ! నేను నేరస్థుడను కాను !

( స్వామి పుట్ట ఏమీ పలకదు ! విష్ణువు దీర్ఘ తపోదీక్ష కొరకు తన కింకరులను దూరం చేసుకున్నాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--56[మార్చు]

( దృశ్యము 56 )

( ఆకాశం )

( నారదుడు పుట్టలో నున్న విష్ణువు తపస్సును ఆకాశం లోంచి చూస్తాడు )

నారద -- ప్రభూ ! శ్రీమహావిష్ణూ ! ఏమి యుగ్ర తపమయ్యా నీది ! చాంద్రమానము గిర్రున తిరిగి ( 60 సంవత్సరములు ) మరల భాధ్రపదము వచ్చు వరకు నిరంతరము సాగుతూ, కలియుగమున నిన్ను సేవించు భక్తుల నాదరించుటకై , నీవు చేయు యీ తపస్సు ఫలవంతమగు, సమయము ఏతెంచినది ! ఇక---ఇక—

వృ.-- ఖలారి కేశవ వినోద తాండవ / ఫణాళి కాళియ బాలకా ! కులారి రాజస సురారి మర్దన / పులోమ రుక్మిణి లోలకా ! జ్ఞానము నిచ్చుచు, జగాన / మోహము, భవాన తాపము గూర్చుచున్, మానవ లోకము, సులీల నేలుచు / రమించు మించుము నేర్పుతోన్ !

( అని పాడుతూ తాండవం చేస్తూ వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--57[మార్చు]

( దృశ్యము 57 )

( బ్రహ్మ లోకం )

( బ్రహ్మముందు, శివుడు, సూర్యుడు, మరికొంత మంది దేవతలు మరియు నారదుడు ఉంటారు )

నారద --- దేవతలారా ! శేషాచలమున అకుంఠ తపోదీక్షలో మునిగిన శ్రీమన్నారాయణునికి, మీ - మీ తపో ఫలితములు ఇచ్చు సమయము ఆసన్నమయినది !

శివుడు --- నారదా ! దేవతలందరి ప్రతినిధిగా ఈ మహత్కార్యమును నెరవేర్చుటకు, నీ జనకుడే సమర్థుడు !

నారద – ( బ్రహ్మతో )-- జనకా ! విన్నారు కదా, సదాశివుని ఆదేశము ! ఇక-- మీరీ కార్య నిర్వాహక భారము వహింపక తప్పదు.

బ్రహ్మ --- శంకరా ! మీ ఆదేశము నాకు శిరోధార్యము ! -- దేవతలారా ! నేను ‘‘గోవు’ రూపమున , శ్రీమన్నారాయణుని కడకు వెడలి, గోక్షీర ధారలతో నా బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను అతనికి సమర్పించుటకు నిశ్చయించితిని !

శివుడు --- బ్రహ్మదేవుని ఆలోచన కడుంగడు సమంజసము ! క్షీరధారల రూపమున బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను ఇచ్చుట నేనును, సిద్ధముగా నున్నాను. బ్రహ్మకు తోడుగా ‘గోవత్సముగా’ నారాయణుని కడకేగెదను !

సూర్యుడు + దేవతలు -- విధాతా ! శివ శంకరా ! మీరు తలచిన యీ కార్యాచరణములో, మా వంతుగా మేము మా బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను , మీరిచ్చు క్షీరధారలలో నిహితము చేసి శ్రీమన్నారాయణునికి సమర్పించ గలము !

నారద -- బాగున్నది ! బహు బాగున్నది ! జనకా, గోవుగా మారనున్న , మిమ్ములను శ్రీమన్నారాయణుని కడకు చేర్చువారెవరు ?

బ్రహ్మ --- ( సూర్యునితో ) సూర్యనారాయణా ! నీవు కరివీర పురమున కేగి, లక్ష్మీదేవితో యీ విషయము చెప్పి, ఆమెను చోళరాజు ‘సువీరుని’ రాజ్య సీమలకు చేరవేయుము. నేనును, శివ శంకరుడును, గో-వత్సముల’ రూపమున ఆమె కొరకు వేచి యుందుము.

నారద --- జనకా ! లక్ష్మీదేవి వచ్చి, గో-వత్సములను సువీరునకు అమ్మివేయునా ఏమి ?

బ్రహ్మ --- అవును నారదా ! చక్కగా సెలవిచ్చితివి.

సూర్య --- విధాతా ! మీ ఆదేశము మేరకు, నేను నా విధిని నెరవేర్చెదను గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--58[మార్చు]

( దృశ్యము 58 )

( చోళ రాజు సువీరుని రాజ్యము )

( లక్ష్మీదేవి, మాయా గోవత్సములను తోలుకొంటూ, ఒక వీధిలోకి ప్రవేశిస్తుంది )

( ఆ వీధిలోని ఒక ఇల్లాలు ఆవు దూడలను చూస్తుంది )

ఇల్లాలు -- ఆహా ! ఎంత చక్కని ఆవు ! దూడ కూడ చూడ ముద్దొస్తూ ఉంది ! ( అనుకొంటూ ఇంటి బయటికి వస్తుంది )

ఇల్లాలు --- ఓసి గొల్లమ్మా ! ఆవు నమ్ముతావా ?

లక్ష్మి --- ( ఆగి ) అవునమ్మా, అమ్మకానికే తోలుకు వెళ్తున్నాను.

ఇల్లాలు --- ( దగ్గరగా వచ్చి ఆవుని చూస్తుంది ) అబ్బ ! ఎంత చక్కగా ఉందీ ఆవు !

లక్ష్మి ---- అంతేనమ్మా ! చూసి సంతోషించు ! అందరాని వాటికి అర్రులు చాచకూడదమ్మా !

ఇల్లాలు -- ఏమేమి ! ఈ గోవు నా తాహతుకి, అందరానిదా ? అంత గొప్పదా నీ ఆవు ?

( వీళ్ల మాటలు విని కుతూహలంతో వీధిలోని జనం గుమి కూడతారు )

లక్ష్మి -- ఆవు గొప్ప చెప్ప నలవి కాదమ్మా ! ఇది తలరాతలు రాసే ఆవు ! తలపుల్లో నిలిచే ఆవు ! తపో ఫలితాలు ఇచ్చే ఆవు !---

ఇల్లాలు -- ఏంటో ! మాయమాటలు చెప్తున్నావు ! నువ్వు చెప్పిందే కాక, పాలిస్తుందా , ఇవ్వదా ?

లక్ష్మి --- ఇవ్వకేమమ్మా ! సాధారణమైన పాలు కాదు ! వరాలిచ్చే దేవతల బలాలు నిండిన పాలు ! సంపదలిచ్చే సురుల సంపదలు నిండిన పాలు ! చదువుల నిచ్చే తల్లి వెలుగులు నిండిన పాలు ! దీని పాలకి ఏ పాలూ సాటిరావు !!

( ఇల్లాలు అర్థం కాక తల గోక్కుంటుంది )

ఇల్లాలు -- ఏం చోద్యమమ్మా ! ఒక్క మాట అర్థం కాలేదు ! మొత్తానికి మాయదారి ఆవని తెలిసింది. నా కెందుకులే తల్లీ ! ( అని ప్రక్కకి తప్పుకొంటుంది )

( లక్ష్మి మాటలు విన్న వారు అర్థమయి కొందరు, అర్థం కాక కొందరు, ముఖాముఖాలు చూసుకొని, గుస గుస లాడుకొంటూ ఉంటారు )

( ఇంతలో ,ఒక ఇంటి కిటికీ చాటునుంచి, ఒక గొంతుక వినిపిస్తుంది )

గొంతు ---- తల్లీ ! యాదవ వనితా ! నీ పేరేమిటమ్మా ?

లక్ష్మి --- ( కాస్త ఆలోచించి ) నా పేరా ?! రుక్మిణి !

గొంతు -- రుక్మిణమ్మా ! మీరు మీ ఆవు గురించి చెప్పిన మాటలన్నీ నిజమేనా ?

లక్ష్మి -- అవునయ్యా ! అంతా నిజమే ! అయినా చాటునుండి అడుగుతావెందుకు , కొనేవాడివయితే బయటికి వచ్చి, అడుగు !

గొంతు --- అలాగేనమ్మా ! బయటికి వచ్చే అడుగుతాను !

( అంటూ ఆ మనిషి కిటికీ చాటునుంచి లేచి, తలుపు తీసుకొని వస్తాడు. )

( ఆశ్చర్యం ! -- అతని ముఖం గాడిద ముఖం, శరీరమేమో మనిషి శరీరం !! ప్రజలు అతని చుట్టూ చేరుతారు. గార్ధభ ముఖుడు, లక్ష్మి, ఆవు , దూడలు మధ్యలో ఉండగా , చూసే ప్రజానీకం వాళ్ల చుట్టూ వలయాకారంగా నిలబడతారు.)

( ఆ వలయాన్ని నెట్టుకొంటూ ఇద్దరు రాజభటులు కూడ వచ్చి నిలబడతారు )

( గార్ధభ ముఖుడు ముందుగా లక్ష్మికి, ఆవుకి, దూడకి నమస్కారం చేస్తాడు )

గార్ధభ --- రుక్మిణమ్మా ! నే నొకప్పుడు చక్కని రూపుగల బ్రాహ్మణ పండితుణ్ని ! ఒక రోజు నా ఇంటికి వచ్చిన అతిథికి, ఎలాగూ ఆ రోజు, మా తండ్రిగారి ఆబ్దికమే గనుక, శ్రాద్ధ భోజనానికి పిలిచి, పెట్టించాను ! ఆ రోజు నుంచే , నా ముఖం ఇలా మారిపోయింది ! --- నేనే తప్పు చేసానో తెలియదు. దీనికి తరుణోపాయం ఏమిటో అంతకన్న తెలియదు ! ఆ నాటి నుంచి దుర్భర జీవితాన్ని గడుపుతున్నాను ! తల్లీ ! రుక్మిణమ్మా ! నీకు, నీ నాధునికీ, నీ వంశం వారికీ, అందరికీ మొక్కుతాను ! నీ గోవుకీ , దూడకీ కూడ పదే పదే మొక్కుతాను. ( మొక్కుతాడు )

లక్ష్మి --- ( జాలితో ) అలాగే బాపనయ్యా ! బెంగపడకు, అడుగుతాన్లే ! ( అని గోవు దగ్గరకి వెళ్లి ) విన్నావా బిడ్డా ! నీకు నీ తండ్రి మీద ఆన ! ఈ బాపనయ్యకి ఈ గతి ఎందుకు పట్టిందో చెప్పు !!

( గోవు తల ఆడించి, తన ముందుకాలి గిట్టలతో, నేల మీద ఏదో రాస్తుంది. అది బ్రహ్మ రాత ! ఎవరికీ అర్థం కాదు ! లక్ష్మి ఆ రాత చూస్తుంది, చదివి చెప్తుంది .)

లక్ష్మి --- ఇదుగో బాపనయ్యా ! నువ్వొక అయోగ్యుడికీ, సంతానం లేని వాడికి శ్రాద్ధ భోజనం పెట్టావు. నీ పితృ దేవతలు కోపించడం వల్ల. నీకీ ముఖం ఏర్పడింది ! అర్థమయిందా ?

గార్ధభ --- అర్థమయింది తల్లీ ! నా తప్పు తెలిసింది ! తరుణోపాయం కూడ చెప్పి, నన్ను కటాక్షించు !

( ఆవు తనకి తెలియదన్నట్లు తల తిప్పుతుంది. దూడ నుదురు నాకి , దూడ నడగమని సంకేతం ఇస్తుంది. లక్ష్మి దూడని అడుగుతుంది )

లక్ష్మి --- ఓ ! గోవుని మించిన గోవత్సమా ! ఈ గృహ మేథికి , గార్ధభ ముఖం పోయే ఉపాయం చెప్పు !

( దూడ చెంగు చెంగున ఎగిరి తన ముంగోటితో నేల మీద వ్రాస్తుంది. లక్ష్మి ఆ రాత చూసి చెప్తుంది )

లక్ష్మి ---- ఇదుగో బాపనయ్యా ! కొంగు బంగారం లాంటి కొండను వదిలి ఎక్కడికి పోనక్కర లేదయ్యా ! వేంకటాచలం పైని, ఆకాశగంగ తీర్థ స్నానము, స్వామి పుష్కరిణీ స్నానము చేస్తే చాలు, నీ రూపు నీకు తిరిగి వస్తుంది !

(గుంపులో ఉన్న రాజభటులు ఒకరికొకరు సైగ చేసుకొని ఈ విషయం రాజుగారికి చెప్పేందుకు వెళ్తారు)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--59[మార్చు]

( దృశ్యము 59 )

( చోళరాజు సువీరుని ఉద్యాన వనం )

( మహారాజు సువీరుడు, రాణితో పాటు కూర్చొని ఉంటాడు. ఇద్దరు రాజభటులు ముందు దారి చూపుతూ ఉండగా లక్ష్మి ఆవు దూడలను తోలుకొంటూ వస్తుంది. లక్ష్మి మహారాజుకి నమస్కరిస్తుంది )

లక్ష్మి -- మహారాజులకు జయమగు గాక ! మహారాణులకు మంగళమగు గాక !

సువీరుడు--- యాదవ వనితా !

లక్ష్మి -- మహారాజా ! నా పేరు రుక్మిణి !

సువీరుడు--- రుక్మిణీ ! నీ గురించి, యీ గోవత్సముల గురించి, మా భటులు చాల విషయాలు చెప్పారు ! అవన్నీ నిజమేనా ?

లక్ష్మి --- మహారాజా ! మీ భటులు ఏం చెప్పారో నాకు తెలియదు ! ఈ ఆవు దూడలు మాత్రము సామాన్యమయినవి కావని చెప్పగలను !

రాణి --- రుక్మిణీ ! నీ ఆవు జ్యోతిషం చెప్తుందట కదా !

లక్ష్మి ---- జోస్యం చెప్పదు మహారాణీ ! ధర్మ సందేహాలు తీరుస్తుంది.

సువీరుడు--- అవి మాకెలా తెలుస్తాయి ? ఈ గోవు వ్రాసే వ్రాత మేము చదువలేము కదా !

లక్ష్మి --- నుదుటి వ్రాత చదివే దైవజ్ఞులు, యీ గోవు వ్రాతలు చదవగలరు మహారాజా !

రాణి --- అదికాదు రుక్మిణీ ! ఈ ఆవుతో పాటు నువ్వు కూడ మాతోపాటు ఉండి పోవాలి.

లక్ష్మి --- క్షమించండి మహారాణీ ! ‘ పతి ఆనతి’ లేనిదే నేను పరాయి చోట ఉండలేను. నా పతి తపో దీక్షలో ఉన్నారు గనుక , అనుజ్ఞ తీసుకొనే అవకాశం లేదు.

సువీరుడు--- సరి, సరి ! ఇంతకీ ఈ ఆవు కొరకు, చెల్లించాల్సిన మూల్యం ఏమిటి రుక్మిణీ ?

లక్ష్మి --- మహారాజా ! ముందుగానే చెప్పాను గదా ! ఈ గోవత్సములు సామాన్య మయినవి కావని ! అటులనే అవి అమూల్యమయినవి ! ఆ గోవుకి మీ గోశాలలో ఉండడం ఇష్టమో కాదో అడిగి తెలుసుకోండి. ఇష్టం కాని చోట అది ఉండదు !

సువీరుడు--- అలాగా !

( అని గోవు దగ్గరకి వెళ్లి, దాని గంగడౌలు ప్రేమగా నిమిరి అడుగుతాడు )

సువీరుడు-- గోమాతా ! నమోనమః !

( గోవు తల ఆడిస్తుంది )

సువీరుడు--- గోమాతా ! మా గోశాలలో , మా రక్షణలో ఉండడం నీకు సమ్మతమేనా ?

( గోవు ‘ అంబా ‘ అని అరిచి తల ఊపుతుంది )

లక్ష్మి--- మహారాజా ! గోవు తన సమ్మతిని తెలియ జేసింది !

సువీరుడు-- అలాగయితే, నేను చెల్లించాల్సిన మూల్యం ఏమిటి రుక్మిణీ ?

లక్ష్మి --- మహారాజా ! మూల్యము క్రింద నాకు ఇవ్వ వలసింది ఒకే ఒక మాట !

సువీరుడు-- ( ఆశ్చర్యంతో ) మాటా !?

లక్ష్మి --- అవును మహారాజా !

సువీరుడు అలాగే ఏమిటా మాట ?

లక్ష్మి --- అనాలోచితంగా , తొందర పాటుతో ఏ విధమయిన నిర్ణయము తీసుకోనని మాట ఇవ్వండి !

సువీరుడు-- ఓహో ! ఇది సర్వ సాధారణమయిన నియమమే ! ఇదేమంత కష్టము ! ఇంత వరకు నేను అనాలోచిత నిర్ణయము చేయనే లేదు ! ఇకపైన కూడ చేయనని మాట ఇచ్చుచున్నాను

లక్ష్మి --- మహారాజా ! అయిన నా మూల్యము చెల్లించినట్లే !! ఇక నాకు సెలవు ఇప్పించండి !

( అని ఆవు దూడలను ఒక సారి లాలించి వెళ్లిపోతుంది)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--60[మార్చు]

( దృశ్యము 60 )

( వేంకటాచలం దగ్గర ఒక పచ్చిక బయలు )

(ఒక గొల్లవాడు, ఆల మందలను ఆక్కడికి తోలుకొస్తాడు. మాయా-గోవు , దూడ కూడ వాటిలో ఉంటాయి )

( గోవుల్ని మేతకి వదిలి, గొల్లవాడు ఒక చెట్టు దగ్గర విశ్రమిస్తాడు. ఆ సంగతి గమనించిన గోవు మందను విడిచి, కొండ ఎక్కుతుంది. దూడ కూడ వెనక పడుతుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--61[మార్చు]

( దృశ్యము 61 )

( స్వామి పుట్ట )

( గోవు అక్కడికి చేరి, ‘అంబా’ అని అరుస్తుంది. ఆ తరువాత పుట్ట దగ్గరకి చేరి, పుట్ట లోపలికి’ ‘క్షీరధారలు’ వదులుతుంది. పుట్టలోని విష్ణువు గోవు అరుపుకి తెప్పరిల్లి, ఆ క్షీరధారలను ఆప్యాయంగా త్రాగుతాడు )

( విధాత తనయొక్క , శివ శంకరుని యొక్క బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను, క్షీరధారల రూపమున విష్ణువుకి అందిస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--62[మార్చు]

( దృశ్యము 62 )

( మహారాజు సువీరుని గోశాల )

( గొల్లవాడు పాలు పిండేందుకు పాత్ర తీసుకొస్తాడు. గోవు పాలివ్వదు ! సామాన్యమైన పాలా అవి !! )

( గొల్లవాడు ఆవు వంక ఆశ్చర్యంతో చూస్తాడు )

గొల్లడు --- ( తనలో ) ఇదేంటబ్బా ! ఆవు పాలివ్వదేంటి ? దూడగాని తాగేసిందా ? రేపు దూడను దాని దగ్గర లేకుండా చేయాలి !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--63[మార్చు]

( దృశ్యము 63 )

( వేంకటాచలం దగ్గర ఒక పచ్చిక బయలు )

( గొల్లవాడు దూడను తన దగ్గరే కట్టి పడేసి, ఆ తరువాత విశ్రమిస్తాడు. గోవు సమయం చూసుకొని పారిపోతుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--64[మార్చు]

( దృశ్యము 64 )

( స్వామి పుట్ట )

( గోవు అక్కడకు చేరి ‘ అంబా” అని అరుస్తుంది. ఆ తరువాత పుట్ట దగ్గరకి చేరి, పుట్ట లోపలికి క్షీరధారలు వదుల్తుంది. పుట్టలోని విష్ణువు గోవు అరుపుకి తెప్పరిల్లి, ఆ క్షీరధారలను ఆప్యాయంగా త్రాగుతాడు )

( ఆ విధంగా గోవు రూఫంలోని బ్రహ్మ , శివుడు తప్ప, తక్కిన దిక్పాలకుల మరియు , సకల దేవతా సమూహముల యొక్క,, బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను తన క్షీరధారల ద్వారా విష్ణువుకి తపో ఫలంగా సమర్పిస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--65[మార్చు]

( దృశ్యము 65 )

( మహారాజు సువీరుని గోశాల )

( గొల్లవాడు ఆవు పాలు పితికేందుకు వ్యర్థ ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఆవు పాలివ్వదు. ఎందుకిస్తుంది? సామాన్యమైన ’క్షీరధారలా’ అవి !! )

గొల్లడు --- ఇదేమిటిది ? ఇవాళ కూడ పాలివ్వదేంటి ? ఏమయిందీ గొడ్డుకి ? దూడను నా దగ్గరే కట్టి వేస్తిని కదా ! రేపు దీని సంగతేదో కనిపెట్టి చూడాలి !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--66[మార్చు]

( దృశ్యము 66 )

( వేంకటాచలం దగ్గర పచ్చిక బయలు. గొల్లడు చెట్టు దగ్గర పడుకొన్నట్లే నటిస్తూ, గోవును ఒక కంట కనిపెఢుతూనే ఉంటాడు. )

( మాయా గోవు మందను వదలి, దారితీస్తుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--67[మార్చు]

( దృశ్యము 67 )

( స్వామి పుట్ట.! గోరూపంలోని బ్రహ్మ పుట్టలోకి క్షీరధారల ద్వారా, ముగ్గురమ్మల యొక్క తక్కిన సకల మాతృకా గణాల యొక్క, బల, వీర్య, తేజో, జ్ఞానములను, తపో ఫలముగా విష్ణువుకి సమర్పిస్తుంది )

( పుట్ట బయటినుంచి గొల్లనికి , విష్ణువు కనిపించడు . గోవు అలా పుట్టలో పాలు వదలడం చూసి, అతను నిర్ఘాంతపోతాడు. )

గొల్లడు -- అమ్మ ! మాయదారి గొడ్డా ! ఇదా నువ్వు చేస్తున్న పని ! పాలంతా పుట్ట పాలు చేస్తున్నావా ? ఉండు నీ పని చెప్తాను. ( అని తన చేతిలోని గండ్ర గొడ్డలిని , ఆవు పైకి విసురుతాడు )

( పుట్టలోని విష్ణువు గభాలున పైకి లేచి, గోవును రక్షింప బోతాడు. గొడ్డలి విష్ణువు తలకి తగిలి, గయమయి రక్తం ధార కడుతుంది. గొల్లవాడు ఆ దృశయం చూసి భయంతో మూర్ఛ పోయి ప్రాణాలు వదులుతాడు ! ఆ వెంటనే గోవు అంబా అని అరుస్తూ, మహారాజు దగ్గరకు బయలు దేరుతుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--68[మార్చు]

(దృశ్యము 68 )

( మహారాజు సువీరుని ఉద్యానవనం )

( సువీరుడు, రాణి కూర్చొని ఉంటారు. గోవు అంబా అని అరుస్తూ, పరుగు పరుగున వస్తుంది. రంకె వేసి ముందు కాలితో నేలని తవ్వుతుంది. తరువాత వెనక్కి తిరిగి నడుస్తుంది )

రాణి -- మాహారాజా ! ఏమంటుంది యీ గోవు ?

సువీరుడు-- మహారాణీ ! ఏదో అవాంతరము జరిగినదని అనిపిస్తోంది ! గోవు తనతో రమ్మనమని చెప్తోంది. ( అంటూ గోవు వెనకనే వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--69[మార్చు]

( దృశ్యము 69 )

( స్వామి పుట్ట )

( గోవు దాని వెనకగా సువీరుడు అక్కడికి వస్తారు )

( గొల్లవాడు చనిపోయి ఉంటాడు.. విష్ణువు తలకి తగిలిన గాయాన్ని చేతితో అదుము కొంటూ, చింత చెట్టుని ఆనుకొని కూర్చొంటాడు .)

( సువీరుడు ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తాడు. గొల్లని దగ్గరగా వచ్చి శ్వాస ఆదుతున్నాదీ లేనిదీ చూస్తాడు .అతడు చనిపోయాడని అనుకొంటాడు )

( ఆ ప్రక్కనే ఉన్న రక్తసిక్తమయిన గొడ్డలిని కూడ చూస్తాడు )

సువీరుడు-- ( తనలో ) ఓహో ! ఈ యువకుడెవరో మన గోపాలుని కొట్టి, అతని మృత్యువునకు కారణమయ్యాడు ! ( అనుకొని సరాసరి విష్ణువు దగ్గరకు వస్తాడు. )

( రాజు విష్ణువుని తట్టి లేపుతాడు )

సువీరుడు-- ఏమయ్యా ! మా గోపాలుని మృతికి కారణమయిన వాడివి నీవేనా ? వాడు ఏ అపచారం చేసాడు !?

విష్ణు -- ఈ వల్మీకములో తపము నాచరించుచున్న నా క్షుదార్తిని, యీ గోవు తన క్షీరధారలతో తీర్చు చుండగా, మీ గోపాలుడు, వచ్చి, తన పరశువుతో గోవును దండించ బోయాడు ! అడ్డుపడిన నన్ను ఆ పరశువు గాయ పరచినది ! అంతకు మించి ఏమయినది నాకు తెలియదు ! అయినను, మీరెవరు ? ఆ గోపాలునకు యజమానులా ?

సువీరుడు-- గోపాలునకు , ఆ గోవుకు, యీ రాజ్యమునకు, ఈ పర్వత రాజమునకు, అంతటికీ నేనే యజమానిని ! ఈ దేశపు మహారాజును ! గోవు తన క్షీరమును తన యజమానికి గాక, తమకి సమర్పించుట దండనీయమైన నేరము కాదా ! గోపాలుడు దానిని దండించబోగా, అడ్డుపడి, గాయపడుట మీ అజాగ్రత్తయా, లేక వాని అపరాధమా ? యీ మాత్రము దానికి శాపమిచ్చి, వాని ప్రాణములు బాపుట తాపసులగు తమకు తగిన పనియేనా ?

విష్ణు --- రాజా ! పూర్వాపరములు తెలుసుకొనక ఊఁహా జనిత భావనతో ఏమి న్యాయనిర్ణయము చేసితివి !! గోపాలుని మృతికి నేను కారణమని నన్ను దూషించితివి ! సత్యశోధన చేయక తొందర పాటు తనముతో నాపై నేరము మోపినందుకు నీకు శాపమిస్తున్నాను ! నీవు తక్షణము పిశాచమగుదువు గాక !!

( సువీరునికి, యాదవ వనిత తన దగ్గర తీసుకొన్న మాట జ్ఞాపకానికి వస్తుంది. గతం అతని కళ్ల ముందు ధృశ్యమవుతుంది ! అతనికి జ్ఞానోదయం అవుతుంది )

( గోవు బ్రహ్మ అని, యాదవ వనిత రుక్మిణి మహాలక్ష్మి యని, తనకి శాపమిచ్చినది మహావిష్ణువని అర్థమవుతుంది )

సువీరుడు-- ప్రభూ ! దేవదేవా ! నారాయణా ! వాసుదేవా ! గోవిందా ! శరణు ! మీరన్నట్లు నేను తొందర పాటు తనముతో సత్య శోధన చేయక, చేయించక తప్పు చేసాను ! శ్రీమహాలక్ష్మికి ఇచ్చిన మాట తప్పాను ! నాకీ పిశాచ జన్మ సరియైన శిక్ష ! ప్రభూ ! నా యందు దయయుంచి శాప విమోచన మార్గము తెలియ జేయుము ! ( అని విష్ణువుకి సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తాడు )

విష్ణు --- సువీరా ! నీ పిశాచ జన్మనుండి, ‘స్వామి పుష్కరిణీ ‘ స్నాన మహిమచే కాలక్రమమున విముక్తి నంద గలవు ! నీ కుమారుడు సుడర్మునికి రాజ్య పట్టాభిషేకము చేయుము ! నీ మనుమడు ఆకాశరాజుకు లక్ష్మీ అంశతో కలుగబోవు కన్యను నేను పరిణయ మాడినప్పుడు, నీకు పుణ్యలోకములు కలుగ గలవు !!

( సువీరుడు పిశాచంగా మారిపోతాడు )

( గోవు బ్రహ్మగాను, మందలోని దూడ శివునిగాను మారి తమ తమ లోకాలకు వెళ్లిపోతారు.)

( విష్ణువు , తలమీద గాయాన్ని చేతితో అదుముకొంటూ, స్వామి పుష్కరిణి వైపు దారి తీస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--70[మార్చు]

( దృశ్యము 70 )

( స్వామి పుష్కరిణి )

( విష్ణువు తన నుడుటి మీద గాయాన్ని, నీటితో తుడుచుకొంటూ ఉంటాడు )

( అతని వెనుక నుండి శ్రీ వరాహ స్వామి వస్తాడు. వచ్చి శ్రీనివాసుని భుజము మీద తన చెయ్యి వేస్తాడు . విష్ణువు అతనిని వెను తిరిగి చూస్తాడు )

వరాహ-- నీ వెవరవు ?

విష్ణు -- నేను వైకుంఠ వాసుడను ! వైకుంఠమున నా పేరు విష్ణుమూర్తి ! నా భార్య యగు లక్ష్మి నన్ను వీడిపోవుట వలన ఆమెను వెదకుచు, భూలోకమున అనేక పుణ్యక్షేత్రములు తిరిగి, చివరికు యీ వేంకటాచలమునకు నా తండ్రియగు ‘కశ్యప మహర్షి’ ఆదేశము వలన , వచ్చితిని ! ఇక్కడ నున్న చింతచెట్టు మూలమున నున్న పుట్టలో తపము నాచరిచుచున్నాడను ! నా తండ్రి నాకు పెట్టిన పేరు ‘ శ్రీనివాసుడు’ ! ఇంకొక భక్తుడు పెట్టిన పేరు ‘బాలాజి’! స్వామీ మీరెవరు ?

వరాహ --- నేనును ఒకప్పుడు వైకుంఠవాసినే ! హిరణ్యాక్షుడను దానవుడు, వర గర్వముచే, అహంకరించి భూమి నంతయు తన బాహు మూలమున బంధించి, సముద్రమున ముంచివేయ ప్రయత్నించుట చూచి, నేను శ్వేతవరాహస్వామిగా నవతరించి, వానిని వధించి, భూమిని తిరిగి ప్రతిష్టించితిని ! అప్పటి నుండి ఇచ్చోటనే నివసించు చున్నాను !! భిన్న రూపముల వెలుగు నీవును, నేనును ఒకే జ్యోతి నుండి, వచ్చిన వారము ! అర్థమయినదా ?

( విష్ణువు ఆనందంతో వరాహ స్వామిని కౌగలించుకొంటాడు )

వరాహ ---- లోక రక్షకా ! శ్రీనివాసా !! మీ రిచట ఎంత కాలము నివసింతురు ?

విష్ణు -- కలియుగాంతము వరకు నివసించుటకు నిశ్చయించితిని !

వరాహ --- మీరు కలియుగమున మానవులను కష్టవిముక్తులను చేయుటకే ఇచటకు వచ్ఛి యుందురని తలంచెదను !

విష్ణు ---- అవును ! శ్వేత వరాహ స్వామీ ! గడిచిన యుగములలో, లోక కళ్యాణమునకు ఎన్నియో అవతారములు ఎత్తినను, అవియన్నియు ఒక లక్ష్యము కొరకే ఎత్తనాడను !! ఈ కలియుగమున మానవులను పాప పంకిలము నుండి తప్పించుటకు వేంకటాచల మందు, అర్చావతారమెత్తుటకు సంకల్పించితిని !

వరాహ --- శ్రీనివాసా ! ఈ ప్రాంతమంతయు నా పేరుపై, వరాహ ప్రాంతముగా పిలువబడుచున్నది ! మీరు ఇచట నివసించుటకు కొంత ద్రవ్యము చెల్లించ వలసి యున్నది !

విష్ణు --- నిజమే ! ప్రస్తుతము లక్ష్మి నన్ను వీడిపోయినందున మీకు ద్రవ్యము నెట్లు చెల్లించ గలను ?

వరాహ -- శ్రీనివాసా ! తాము మానవుల శుభమును గోరి ఇచట నివసింప దలచితిరి ! మీ భక్త సందోహము, మీకు చేయు నివేదనలోని మొదటి భాగము నాకు చెల్లించదనని మాట యిచ్చిన చాలును !

విష్ణు --- చాల సంతోషము ! అట్లే యగు గాక ! నా దర్శనార్థము వేంకటాచలమునకు వచ్చు భక్తులు, తొలుత స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానమాడి, మిమ్ములను సేవించి, మీకు నివేదనలు సమర్పించి, మీ యనుగ్రహము పొందిన పిదుప, నా సన్నిధికి వచ్చి, తమ నివేదనలను సమర్పించెదరు ! అట్టివారి నివేదనలను నేను అత్యంత ప్రీతితో స్వీకరించెదను !

వరాహ -- తథాస్తు !

( ప్రవేశం వకుళమ్మ )

వరాహ-- వకుళమ్మా ! ఓ వకుళమ్మా !

వకుళ--- వరాహ స్వామీ ! తమరిచటనే ఉన్నారా ?

వరాహ --- వకుళమ్మా ! నేటితో మీరు నాకు సేవలు చేయనక్కర లేదు !

(వకుళమ్మ బిత్తర పోతుంది )

వరాహ -- ( నవ్వుతూ ) అవును వకుళమ్మా ! ఈ నాటి నుంచి మీరు నా సేవలు చేయనక్కర లేదు !

వకుళ -- అదేమి స్వామీ ! నేనేం అపచారం చేసాను ?

వరాహ -- అపచారము కాదు వకుళమ్మా ! మీ పుణ్యఫలము మీకు దక్కబోవు సమయము వచ్చినది ! ఇదుగో చూడుడు ! ఇతడే నీ కృష్ణుడు !!

( వకుళమ్మ శ్రీనివాసుని తేరిపార చూస్తుంది. ఆమెకు అతను శ్రీకృష్ణుని లాగే కనిపిస్తాడు )

వరాహ -- ఇప్పుడితడు శ్రీనివాసుడను పేర వైకుంఠము నుండి వచ్చి, చింత చెట్టు క్రింద వల్మీకములో నివసించుచున్నాడు ! తలమీద గాయమయి బాధపడుచున్నాడు ! కనుక నేటినుంచి, నాకు బదులుగా, ఈతనికి తగిన సేవలందించుచు మాతృవాత్సల్యము తీర్చుకొనుము ! ( అని వెళ్లిపోతాడు )

విష్ణు -- అమ్మా, వకుళమ్మా ! నీవే ద్వాపరమున నన్ను పెంచిన యశోదమ్మవు ! గుర్తు వచ్చినదా ?

వకుళ --- వచ్చినది ! కన్నా ! వచ్చినది. నీ లీలలలో ఏది ముందు తలచుకోవాలో తెలియక సతమతమవుతున్నాను ! నాయనా ! నా శ్రీనివాసా ! నీకీ తలపైన గాయమేమిటి ? పద ! ముందు మందు వేసి కట్థు వేస్తాను ! ( అంటూ శ్రీనివాసుని తీసుకొని వెళ్తుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--71[మార్చు]

( దృశ్యము 71 )

( నైమిశారణ్యము )

( సూత పౌరాణికుడు శౌనకాది మునులు ఉంటారు )

సూత --- ముని పుంగవులారా ! ఆ విధముగా శ్రీనివాసుడు, శేషాచలము చేరి, వల్మీకము నందు ఉగ్ర తపస్సు చేసి, తపో ఫలము నందుకొను సమయమున వైఖానసాదులను బయటకు పంపి, గోరూపము ధరించిన బ్రహ్మ వలన సకల దేవతల , బల , వీర్య , తేజో, జ్ఞాన , సంపదలను తపః ఫలముగా పొంది, గొల్లవాని కుఠార ఘాతమును నిమిత్తముగా చేసుకొని, బయటపడి, స్థిర నివాసమునకై వరాహ స్వామి అనుజ్ఞ పొంది, వకుళా మాత కోరిక తీర్చు నెపమున , ఆమెను తల్లిగా స్వీకరించిన వాడయ్యెను !

శౌనక --- సూతమహర్షీ ! శ్రీనివాస స్వామి సశరీరముగా వేంకటాద్రి యందు విహరించెనందురా ?

సూత --- వేంకటాచల విహారము చేయుట వలననే ఆయన వేంకట రమణుడు అయునాడు !

1 ఋషి -- సూతమహర్షీ ! వకుళా మాత పూర్వ జన్మమున యశోదయని మీరు చెప్పినారు కదా !

సూత --- అవును, ఆమె శ్రీకృష్ణుని బాల్య లీలలు మాత్రమే చూడగలిగినది. తన కుమారుని, వివాహ వేడుక చూడవలెనను, కోరిక బలీయమయి ఆమె మరల జన్మమెత్త వలసి వచ్చినది.

2 ఋషి --- సూత మహర్షీ ! ద్వాపరమున శ్రీ కృష్ణ భగవానుడు, అష్ట భార్యలను వివాహమాడినను, యశోదా మాత ఒక్క కళ్యాణమైనను, చూడలేక , ఆ కోరికతో వకుళ మాతగా జన్మించెనని తెలిసినది. అటులైన యీ జన్మమందు ఆమె ఎన్ని కళ్యాణములు ఛూసినది ?

సూత --- పద్మావతీ పరిణయాన్ని!, స్వామి సశరీరముగా ఉన్నప్పుడు , అతను కోరుకొన్న కోడల్ని, తెచ్చుకొని ఆనందించినది.

3 ఋషి -- స్వామి అర్చావతారము దాల్చిన తదుపరి, ఎన్ని కళ్యాణములు జరిగినవి ?

సూత -- గోదా దేవితో ఒకటి, బీబీ నాంచారితో ఒకటి, రెండు కళ్యాణములు జరిగినవి.

4 ఋషి -- సూతమహర్షీ ! మాకా కళ్యాణ వేడుకలు, వినుటకు కుతూహలముగా నున్నది !

సూత --- మునిసత్తములారా ! స్వామి కళ్యాణ గాథలను, శ్రవణానంద కరముగా వినుడు.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--72[మార్చు]

( దృశ్యము 72 )

( సుధర్ముని అంతఃపురము. )

( రాజు సుధర్ముడు, రాణి మనోరమ, సుధర్ముని కొడుకు ఆకాశరాజు, కూర్చొని ఉంటారు )

( ప్రవేశం తొండమానుడు. అతని నడుముకి దొండ తీగలు చుట్టబడి ఉంటాయి. తొండమానుడు వచ్చి, తన చేతికి ఉన్న రాజముద్రికను తీస్తాడు )

తొండ --- రాజ దంపతులకు నమస్కారము ! యువరాజు ఆకాశరాజుల వారికి నమస్కారము ! ( అని వారికి నమస్కారం చేస్తాడు )

సుధర్ముడు-- యువకుడా ! ఎవరు నీవు ? ఏమి ఆశించి వచ్చావు ?

తొండ --- మహారాజా ! నా నడుమునకు, యీ దొండతీగలను చుట్టి పంపిన నా తల్లి, మీకు కపిల తీర్థముందు గల దొండ పందిరిని జ్ఞాపకము చేయమన్నది ! అదిగాక, ఈ రాజముద్రికను కూడ ఈయమన్నది. ( అని ఉంగరాన్ని రాజుకి ఇస్తాడు )

( సుధర్ముడు ఆ రాజముద్రికను తీసుకొని, చూస్తాడు. అతనికి నాగకన్యక ఉదంతం జ్ఞాపకానికి వస్తుంది. వెంటనే ఆసనం నుండి లేచి, ఆ యువకుని కౌగలించుకొంటాడు. )

సుధర్ముడు--- దేవీ ! ఈ యువకుడు, నాగకన్యక యందు నాకు కలిగిన కుమారుడు. ( అని ఆకాశరాజుతో ) కుమారా ! వీడు నీ తమ్ముడు !

( అని పరిచయం చేస్తాడు. యువకుడు మనోరమకు పాదాభివందనం చేస్తాడు )

మనోరమ-- ( వానిని లేవనెత్తి ) కుమారా ! నీ పేరేమిటి ?

తొండ --- మాతా ! నన్ను కన్నతల్లి, నాకు పెట్టిన పేరు దొండ తీగలకు సంబంధించినది !

మనోరమ--- అంటే ఏమిటి కుమారా ?

తొండ --- మాతా ! నా పేరు తొండమానుడు !

ఆకాశరాజు--- తొండమానుడా ! చిత్రమైన పేరు, -- నీవు నా కనిష్థ భ్రాతబన్న విషయము అర్థమయినది ! రమ్ము ! ( అంటూ తొండమానుని కౌగలించుకొంటాడు )

( మనోరమ వారిద్దరనీ తృప్తిగా చూస్తుంది. రాజుకి చూపిస్తుంది )

మనోరమ-- చూసితిరా స్వామీ ! వీరిరువురు రామ లక్ష్మణుల వలె నున్నారు కదా !

సుధర్ముడు-- ( అనందంతో కళ్లు చెమ్మగిల్లగా ) అవును దేవీ !

మనోరమ--- అటులయిన , మీ వాగ్దానమును నెరవేర్చు సమయము వచ్చినది.

సుధర్ముడు-- వాగ్దానమా ? అది ఏది దేవీ !

మనోరమ--- ఈ యువకుడైన తొండమానుడును, నా కుమారుడు ఆకాశరాజునకును, రాజ్యము చెరి సగము పంచి ఇత్తునను, మీరు మీ ప్రణయసఖి, నాగకన్యకకు ఇచ్చిన వాగ్దానము !

సుధర్ముడు--- లేదు దేవీ ! నేనా వాగ్దానమును మరువ లేదు ! నీ యభిప్రాయము కనుగొనుటకు, అటుల ప్రశ్నించితిని. – కుమారా , ఆకాశరాజా ! నీవేమందువు ?

ఆకాశరాజు-- తండ్రీ ! మీ ఆజ్ఞ, దానికన్న ముందు మీరిచ్చిన వాగ్దానము, నాకు శిరోధార్యములు !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--73[మార్చు]

( దృశ్యము 73 )

( ఆకాశ రాజు గది )

( రాజు అతని భార్య ధరణీదేవి, మంత్రి, పురోహితుడు, మరో ఇద్దరు జ్యోతిష పండితులు కూర్చొని ఉంటారు )

ఆకాశరాజు-- మహామాన్యులారా ! ఎన్నెన్ని బోగాలు, భాగ్యములు ఉన్నా, అవన్నీ సంతానంతో సరితూగవు !-- నా భార్య ధరణీదేవిని, ‘ఇంకా సంతానం కలుగలేదా’ అన్న ప్రశ్న నిరంతరము రేయింబగళ్లు, స్వప్న సుషుప్తులలోను, వెంటాడి వేధించు చున్నది.—ఈ నాలుగు మాటలతో నేను నా మనోవ్యధను సరిగా చెప్పలేక పోయినా, పండిత ప్రకాండులయిన ,మీకు, అర్థం చేసుకోగలరని తలస్తాను ! నాకు సంతతి కలిగే ఉపాయం చెప్పి, పుణ్యం కట్టుకోండి !

( ఇంతలో అక్కడికి ఒక రాజభటుడు వస్తాడు )

భటుడు --- మహారాజులకు అభివాదములు ! శ్రీ శుక మహర్షులవారు, బయట తమ ప్రవేశానికి అనుమతి అడుగుతున్నారు.

( ఆకాశరాజు దిగ్గున ఆసనం నుండి లేస్తాడు. అందరూ అతనిని చూసి లేస్తారు )

ఆకాశరాజు-- శుక మహర్షుల వారికి, నా సభ యందు ప్రవేశానుమతియా ? ఎంత మాట ! అమాత్యా !!

మంత్రి -- ప్రభూ !

ఆకాశరాజు --- మీ రతనికి ఎదురేగి, సగౌరవముగా నిచటకు, తోడ్కొని రండు !

మంత్రి -- అటులనే ప్రభూ !

( మంత్రి భటునితో పాటు బయటికి వస్తాడు. ఆకాశరాజుతో పాటు అందరూ ద్వారం వంక చూస్తూ ఉంటారు)

( మంత్రి శుకమహర్షిని వెంట పెట్టుకొని వస్తాడు. మహర్షి లోపలికి రాగానే ఆకాశ రాజు చేతులు జోడించి )

ఆకాశరాజు--- శుక మహర్షీ ! మీ రాకతో నా రాజప్రాసాదము పావనమయింది ! మేము ధన్యుల మయ్యాము ! రండు, ఆశీనులు కండు ! ( అంటూ తన ప్రక్కనే ఉన్న ఆసనం పైన కూర్చో పెట్టుకొంటాడు )

( శుకమహర్షి కూర్చొన్న తరువాత, రాజు తరువాత తక్కిన వారు కూర్చొంటారు )

( ధరణీదేవి లేచి వచ్చి, శుక మహర్షికి నమస్కరిస్తుంది )

ధరణి -- శుకమహర్షుల వారికి, ఈ అభాగిని అయిన ధరణీ నమస్కరిస్తున్నది !

శుక --- ( లేవనెత్తి ) పుత్రీ ! విశాల సామ్రాజ్యమునకు మహారాణివి ! నీవు అభాగినివి ఎట్లయినావు ?

ధరణి –ఎన్ని సంపదలున్నను, పుత్రవతి కాని స్త్రీ , పుణ్య స్త్రీ ఎట్లగును మహర్షీ ?

శుక -- అదియా నీ మనోవ్యధ !

( చిరు నవ్వుతో ఆమె వంక చూసి. కూర్చోమని సైగ చేస్తాడు . ఆమె తన ఆసనంపై కూర్చొంటుంది )

మంత్రి -- మహర్షీ ! ఇది ఈ రాజదంపతులకే కాదు, మాకును తీరని మనోవ్యద !

పురోహిత--- మహర్షీ ! మహారాజుల వారును, మహారాణీ వారును, అధుగ దలచు కొన్నది----

1 పండిత-- బ్రహ్మర్షులయిన తమ రాక వల్ల సానుకూలమయింది !

2 పండిత-- వేదవ్యాస పుత్రులయిన తమకు తెలియని ధర్మ సూక్ష్మములు ఉపాయములు లేవు ! పుత్రార్థులయిన ఈ రాజదంపతులకు---

1 పండిత-- ఇష్ట కామ్య సిద్ధి కలిగే ఉపాయం సెలవివ్వండి.

శుక---ఆకాశరాజా ! మీ దంపతుల జాతక చక్రములను ,జ్యోతిర్విదులైన యీ పండితులు పరిశీలించినారు కదా !

ఆకాశరాజు—అవును మహర్షీ !

శుక--- మీకు సంతతి కలుగదని ఎవరైనా చెప్పారా ?

ఆకాశరాజు--- దైవజ్ఞులయితే కలదనే చెప్పారు-- కాని---

శుక -- కాలము కలిసి రానందువల్ల కలుగుట లేదు, అంతేనా ?

ఆకాశరాజు--- ( ఆనందంతో ) అటులయిన మాకు పుత్రప్రాప్తి కలదా మహర్షీ !

శుక --- పుత్రుడే కావాలన్న తపన దేనికి మహారాజా ?

ఆకాశరాజు--- ‘ అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి’ అని ధర్మ శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి కదా , మహర్షీ ?

ధరణి --- (ఉద్వేగంతో ) లేదు, మహర్షీ ! పుత్రుడే పుట్టాలన్న కోరిక నాకు లేదు ! నాకు కావలసినదల్లా నన్ను, ‘ అమ్మా’ అని పిలిచే సంతానము !.

శుక--- పుత్రీ ! నీ మాతృత్వ కాంక్ష నాకు విశదమయినది ! నీ కోరిక తప్పక నెరవేరగలదు !

ఆకాశరాజు + ధరణి ---- నిజమా మహర్షీ !

శుక --- రాజ దంపతులారా ! వినుడు. మీ రాజ్య సరిహద్దులందు గల వేంకటాచలము కామితార్థములిచ్చు కొండ ! ఆ పర్వత రాజమును దర్శించిన పిదుప, పుత్ర కామేష్టి యాగమును చేయుము ! తొల్లి త్రేతా యుగమున , మిథిలా నరేశుడయిన జనక మహారాజునకు, సీతాదేవి లభించినట్లు, ఈ యాగము వలన నీకు పుత్రికా రత్నము లభింపగలదు !!

ధరణి --- నిజమేనా మహర్షీ ?

శుక -- అవును పుణ్యవతీ ! అయోనిజయైన ఆ బాలిక సామాన్యురాలు కాదు, వాక్సుద్ధి కల ఆ బాలిక, ఏ నాడు, తన నోటితో ‘ సోదర’ శబ్దమును, ఉచ్ఛరించునో ఆ నాడే నీ గర్భము ఫలించి, పుత్రోదయము కూడ కాగలదు ! -- నేను యీ వార్త తెలుపుటకే మీ నగరికి విచ్చేసినాను ! ఇక నాకు సెలవిండు !

( అని లేస్తాడు, అందరూ అతనికి నమస్కరిస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--74[మార్చు]

( దృశ్యము 74 )

( నైమిశారణ్యము )

( సూత మహర్షి, శౌనకాది మునులు ఉంటారు )

సూత --- శౌనకాది మునులారా ! శుక మహర్షి చెప్పిన విధమున, పుత్ర కామేష్టి యాగము చేసి, నాగలి పట్టి దున్నిన ఆకాశ రాజున కొక పెద్ద మందసము కనిపించెను. ఆ మందసమందు, వికసించిన పద్మముల మధ్య, పూర్ణ చంద్రుని ధిక్కరించు శరీర కాంతిగల చక్కని పసిపాప కన్పించినది ! ఆ పాపకు పద్మావతి యని నామకరణము చేసి, రాజదంపతులు ఆనందముతో పెంచసాగిరి !

శౌనక --- మహర్షీ ! ఆ ఆకాశరాజునకు పుత్రోదయము ఎట్లయ్యెను ?

సూత --- ఆరేళ్ల ప్రాయమున, పద్మావతి తన చిలుక పలుకులతో, “ అమ్మా ! నాకు తమ్ముడు కావాలే ! “ అని అనినంతనే ధరణీదేవి గర్భము ధరించి, వసుధానుడను పుత్రుని బడసినది !

1 ఋషి --- సూత మహర్షీ ! జనక మహారాజునకు సీత వలె, ఆకాశరాజునకు పద్మావతి లభించడం, యాదృచ్ఛికమా ? లేక ----

2 ఋషి --- ఆ సీతా - పద్మావతుల మధ్య జన్మ సామ్యములకు, కారణమేదైన కలదా ?

సూత --- మంచి ప్రశ్నయే వేసితిరి ! సీతా పద్మావతుల సంబంధము త్రేతాయుగము నాటిది ! ఒకనాడు నారద మహర్షి, పౌలస్త్యుడయిన రావణాసురుడు, లోక కంటకుడయిన విషయమును, శ్రీమహావిష్ణువుకు విన్నవిస్తూ ఉండగా, అత్యధిక సంవేదన శీలయగు శ్రీలక్ష్మికి, రావణ వధకు, తానే ముందు నాంది పలుక వలెనను సంకల్పము పుట్టినది ! ఆమె సంకల్పము తక్షణమే ఒక బాలికగా జన్మమెత్తి, కుశడ్వజ మహర్షి, హోమగుండము సమీపమున , దర్భగడ్డిపై, అయోనిజగా, ప్రకటితమయినది !

3 ఋషి --- సూత మహర్షీ ! అటుల సీతకన్న ముందు, శ్రీమహాలక్ష్మి సంకల్ప అయోనిజగా పుట్టిన వేదవతి ----

4 ఋషి -- రావణ వధకు ఏ విధమున తోడ్పడినది ?

సూత -- మునిపుంగవులారా ! సంకల్ప అయోనిజగా జన్మించిన వేదవతియే, జన్మాంతరమందు ‘పద్మావతి’ అయినది ! ఇక రావణ వధకు వేదవతి, ఎటుల తోడ్పడినదో వినుడు !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--75[మార్చు]

( దృశ్యము 75 )

( భూలోకంలో కుశధ్వజ ఋషి కుటీరం )

( ఋషి కుశధ్వజుడు , మహర్షి అతని కమార్తె వేదవతి, అగస్త్యుడు, ఉంటారు )

( అగస్త్యుడు ఎత్తైన ఆసనం మీద కూర్చొని ఉంటాడు. కుశధ్వజుడు ప్రక్కనే నిలబడి, అతనికి విసనికర్రతో విసురుతూ ఉంటాడు )

( వేదవతి పాత్రతో నీరు తెచ్చి, అగస్త్య మహర్షికి ఇస్తుంది. అగస్త్యుడు ఆ నీరు కొంచం త్రాగి, ఆ నీరు పాత్ర క్రింద పెడతాడు )

అగస్త్యుడు --- కళ్యాణీ ! నీ పేరు ఏమిటి ?

వేదవతి --- మహర్షీ ! నా తండ్రి నాకు పెట్టిన పేరు వేదవతి !

అగస్త్యుడు --- వేదవతీ ! నీకీ పేరు తండ్రి పెట్టినదని చెప్పావు ! మరి నీ అసలు పేరేమిటి ?

వేదవతి –ఆత్మకు పేరెక్కడుంటుంది మహర్షీ !

అగస్త్యుడు --- మరేముంటుంది ?

వేదవతి -- అహం ఉంటుంది ! అరిషడ్వర్గాలు దానిని పెంచి పెద్ద చేస్తాయి !

అగస్త్యుడు --- ( ఆశ్చర్యంతో ) వేదవతీ ! రూప, యవ్వన లావణ్యాలు చిగిర్చి, పూత పెట్టిన యీ ప్రాయంలో, నీకీ వైరాగ్య చింతన, చిత్రంగా ఉంది ! – సరే , ఆత్మ నంటిన అరిషడ్వర్గాలను త్రుంచితే ఏమవుతుంది ?

వేదవతి -- అహం క్షీణిస్తుంది !

అగస్త్యుడు --- ఆ అహన్ని కూడ లోబరచుకొంటే ?

వేదవతి ---- ఆత్మ, పరమాత్మకి సమర్పిత మవుతుంది .

( అదే సమయానికి కుశధ్వజుని మేనల్లుడు, ‘ ఋతుపర్ణుడు’ ప్రవేశిస్తాడు. ఋతుపర్ణుడు అగస్త్యునికి, నమస్కరిస్తాడు )

ఋతుపర్ణుడు-- అగస్త్యమహర్షీ ! నా అభివాదము స్వీకరించండి.

అగస్త్యుడు --- కుశడ్వజా ! ఈ చిరంజీవి ఎవరు ?

కుశధ్వజుడు-- మహర్షీ ! ఇతను నా మేనల్లుడు. మీ ఆశీస్సులు లభిస్తే, నాకు కాబోయే అల్లుడు.

అగస్త్యుడు --- కుశధ్వజా ! నీ కమార్తె మాటలు విన్నాక, అలాంటి ఆశీస్సులు ఇచ్చేందుకు మనసు శంకిస్తోంది. వేదవతీ, నివేమంటావు ?

( వేదవతి దీనంగా అగస్త్యుని పాదాల మీద పడి, ఏడుస్తుంది )

వేదవతి-- మహర్షీ ! మీరు,నాలుగు మాటలాడి నా మనస్సు తెలుసుకో గలిగారు ! చిరకాల సాహచర్యమున్నా, ఎరుక తెలిసిన నా తండ్రి, నా మనసెరిగి మాట్లాడుట లేదు !

అగస్త్యుడు --- ( గంభీరంగా ) కుశధ్వజా !

( అతని కంఠం లోని తీవ్రతకి కుశధ్వజుడు కంపిస్తాడు. చేతులు జోడించి అంటాడు )

కుశధ్వజుడు-- చిత్తం మహర్షీ !

అగస్త్యుడు --- కన్యక వరణ స్వాతంత్ర్యాన్ని ధిక్కరించి, పెళ్లి జరిపించాలను కొంటున్నావా ? అది, నేరమని నీకు తెలియదా ?

కుశధ్వజుడు-- మహర్షీ ! కూతురు కోరికను మన్నించి, వివాహం చేయడం, ధర్మసమ్మతమని నాకు తెలియక కాదు !-- కోరరాని కోరిక కోరితే, ఏ తండ్రైనా , ఏం చెయ్యగలడు ?

అగస్త్యుడు --- వేదవతీ ! నువ్వు చెప్పు, నీవు కోరినది భ్రష్టుడినా ?

వేదవతి--- కాదు.

అగస్త్యుడు --- వ్యసన పరుడినా ?

వేదవతి--- కాదు.

అగస్త్యుడు --- నిషిద్ధ జాతి కులములలో, జన్మించిన వాడినా ?

వేదవతి--- కాదు !

అగస్త్యుడు --- సత్పురుషుడేనా ?

వేదవతి-- సచ్చిదానంద స్వరూపుడయిన పురుషోత్తముడిని !

అగస్త్యుడు --- అర్థమయింది ! నీవు, నీ చిత్తాన్ని శ్రీమన్నారాయణునికి, అంకితం చేసావు, అంతేనా ?

వేదవతి-- అవును మహర్షీ ! తపస్సు చేసి, అతనిని పతిగా పొందాలని, తండ్రి ఆజ్ఞ అడిగాను.—

కుశధ్వజుడు-- మహర్షీ ! మీరే చెప్పండి, ఇదేమైనా తీరే కోరికా ? ఋతుపర్ణుడు రూప, యవ్వన , గుణ సంపన్నుడు. పోనీ, అతనిని కాక, యోగ్యుడయిన వరుని, ఇంకెవరి నయినా----

అగస్త్యుడు --- కుశధ్వజా ! శ్రీమన్నారాయణుడు యోగ్యుడయిన వరుడు కాడంటావా ?

కుశధ్వజుడు-- మహర్షీ ! ఆ మాట అనే అర్హత నాకెక్కడిది ? అతడు, మానవ మాత్రుడు కాదని మాత్రము అనగలను !

అగస్త్యుడు --- పర్వత రాజ పుత్రి పార్వతి, తపస్సు చేసి, పరమేశ్వరుని పతిగా పొందిందా, లేదా ?

కుశధ్వజుడు-- మహర్షీ ! ఆమె కారణ జన్మురాలు గనుక, అలా చెయ్యగలిగింది.

అగస్త్యుడు --- కుశధ్వజా ! ఈ వేదవతి కూడ అయోనిజయై, హోమ గుండము సమీపమున, దర్భలపై పడి, నీకు దక్కిన మాట మరచితివా ?

కుశధ్వజుడు--- మహర్షీ ! -- ఈమె కారణజన్మురాలు కావచ్చును ! కాని తపము చేయుటకు, తగిన వయసా ఇది ? ఈమె సుందర సుకుమార శరీరము గల అబల కాదంటారా ?

అగస్త్యుడు --- వేదవతీ ! నీ తండ్రి అడిగిన ప్రశ్నలో నిజం ఉంది. దానికి నీ జవాబేమిటి ?

వేదవతి-- మహర్షీ ! నా రూపము, యవ్వనము, వయసు, సుందర సుకుమార శరీరము--- వీటిలో ఏది -- నా మనో నిశ్చయమయిన తపస్సుకి, ఏ నాడు-- అడ్డు రాగలవో , -- ఆ నాడే నన్ను నేను అగ్నికి అర్పించుకొందును, కాని తపమును వీడజాలను !

అగస్త్యుడు --- శరీరము , అగ్నికి ఆహుతి అయిన పిమ్మట , తపమెట్లు చేయగలవు ?

వేదవతి-- జన్మాంతరమందు----

అగస్త్యుడు --- ఆ జన్మాంతరమందు కూడ, నీ కోరిక సిద్ధించక పోయినచో ?—

వేదవతి--- కల్పాంతరము వరకు, వేచి యుండగలను !

అగస్త్యుడు --- సాధు, సాధు ! వేదవతీ ! నీవు సామాన్యురాలివి కాదు---కుశధ్వజా !

కుశధ్వజుడు-- ఆజ్ఞ, మహర్షీ !

అగస్త్యుడు --- సత్వరము హోమగుండము ప్రజ్వలింప జేయుము !

( కుశధ్వజుడు, ఋతుపర్ణుని వంక చూస్తాడు.

ఋతుపర్ణుడు—అలాగే మహర్షీ !

( అంటూ , ఆ కుటీరంలో ఒక మూలగా ఉన్న హోమగుండంలో, సమిధలు వేసి, అగ్ని రాజేస్తాడు )

అగస్త్యుడు --- కుశధ్వజా ! వేదవతి వంటి బాలికను, పెంచిన మమకారము నుండి, విడివడి ధారాదత్తము చేయడం చాల కష్టము----

కుశధ్వజుడు --- ( దుఃఖంతో ) మహర్షీ ! ఏమిటి మీరంటిన్నది ! వేదవతిని ధారాదత్తం చేయాలా ? ఎవరికి ?—

అగస్త్యుడు --- అగ్నికి !—

కుశధ్వజుడు---అగ్నికా!! -- అంటే వధువుగానా ?—

అగస్త్యుడు --- ( నవ్వి ) కాదు కుశధ్వజా ! ఆమెను , అగ్నిపుత్రికను చెయ్యి ! అలా చేస్తే, ఆమె ఆశయ సాధనకు, సహాయం చేసిన వాడవు అవుతావు.

కుశధ్వజుడు--- ( దీనంగా ) మహర్షీ ! -- మీరు ఆమెకు నచ్చజెప్పి, సంసారిక జీవితం వైపు మరలిస్తారనుకొన్నాను !

ఋతుపర్ణుడు--- ( దుఃఖంతో ) అగస్త్యమహర్షీ ! వేదవతికి ఇష్థం లేనప్పుడు, నేనామె కరస్పర్శ కూడ చెయ్యను ! అసలామె నిల్చొన్న చోట, కూర్చొనే సాహసం కూడ చెయ్యను ! కాని--- ఆమెను, ఈ ఆశ్రమానికి దూరం చెయ్యకండి !

అగస్త్యుడు --- కుశధ్వజా ! నీవు ఋషివి, సామాన్యుని వలె, అలా బేలగా ప్రవర్తింపకుము ! ఋతుపర్ణా ! నీవు వేదవతి మాటలు విన్నావు కదా, ఆమె ఏమన్నది ! --తన రూపము, యవ్వనము, సుందర సుకుమార శరీరము, ఏనాడు తన తపస్సుకి అడ్డు వస్తాయో, ఆ నాడే వాటిని త్యజిస్తానంది ! -- ఏమంటావు వేదవతీ ! నీ నిశ్చయం అదే కదా ?

( వేదవతి అగస్త్యునికి మోకాళ్ల మీద వంగి నమస్కరిస్తుంది )

వేదవతి--- మహర్షీ ! మీ దీవనతో , మీ అండ దండలతో, నా జీవితం సార్థకమయింది ! నా మనో నిశ్చయానికి ఊఁపిరి పోసి లక్ష్య సాధనకు మార్గం చూపెట్టారు ! -- నా వారితో-- భవ బంధాలు త్రెంచుకొనే, మార్గం నుండి, నన్ను మరలించకండి !

అగస్త్యుడు---- ( వారిద్రరి వంక చూస్తూ-- )—విన్నారు కదా ! ఈ అమ్మాయి మాటలు ! కారణ జన్మురాలైన, యీమె నిర్ణయానికి తిరుగు లేదు . మీ నిర్ణయం ఏమిటో తెలియజేయండి !

( కుశధ్వజుడు, ఋతుపర్ణుడు ఒకరి ముఖాలొకరు చూసుకొంటారు. తరువాత మౌనంగా, రాజుతున్న దగ్గరకి వెళ్లి, దానికి ఇరుప్రక్కలా నిలబడతారు. దుఃఖాన్ని అదుపులోనికి తెచ్చుకొంటూ, కళ్లు తుడుచు కొంటారు )

కుశధ్వజుడు—మహర్షీ ! మీ ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను దత్త హోమానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.

( అగస్త్యుడు, వేదవతిని హోమగుండం దగ్గరకి తీసుకు వస్తాడు. ఆమెకి ఎదురుగా తాను నిలబడుతాడు. ఆ తరువాత అతను అగ్ని గుండానికి నమస్కరించి )

అగస్త్యుడు----వైశ్వానరా ! నేను నీ అంశతో, సూర్యుని తేజస్సుతో, జలకుంభమున పుట్టిన అగస్త్యుడను ! పరమేశ్వరునకు అత్యంత ప్రీతి పాత్రుడను ! నా కోరిక మన్నించి, వేదవతి యను పేరు గల ఈ కన్యను నీ పుత్రికగా స్వీకరింపుము ! నీకు అంగీకార మగునో కాదో, సత్వరము తెలియ జేయుము !

( హోమగుండం నుండి, అగ్ని ప్రత్యక్ష్య మవుతాడు )

అగ్ని --- అగస్త్య మహర్షీ ! మీ ఇచ్చకు విరుద్ధముగా నే నెట్లు ప్రవర్తంచగలను ? ఈ నాటినుంచి ఈ వేదవతి, నాకు పుత్రిక ! ఈమెను రక్షించు భారము నేను వహింపగలను !

( అగస్త్య మహర్షి వేదవతి చేతిని అగ్ని చేతిలో పెడతాడు. )

అగస్త్యుడు---- వేదవతీ ! నేటినుండి, అగ్ని నీ జనకుడు ! నీ ఆశయ సాడనకు జనకుని ఆజ్ఞ గైకొనుము !

వేదవతి--- ( అగ్ని నమస్కరించి ) తండ్రీ ! శ్రీమన్నారాయణుని పతిగా, పొందు తలంపుతో, తపము నాచరించుటకు నిశ్చయించినాను ! మీ అనుజ్ఞ నిండు !

అగ్ని -- పుత్రీ ! నీ సంకల్ప బలము, అగస్త్యమహర్షి ఆశీర్వాదము, నిన్ను గమ్యమునకు తప్పక చేర్చ గలవు ! నా రక్షణ నీకు నీ సంకల్ప మాత్రమున లభించ గలదు ! హిమవత్పర్వతము నందు తొల్లి పార్వతి తపస్సు చేసిన స్థలమే నీ తపో స్థలము ! నేను నిన్ను అక్కడకు చేరెదను, నాతో రమ్ము !

( అని ఆమె చెయ్యి పట్టుకొని, హోమగుండంలోకి దూకుతాడు ! ఇద్దరూ అదృశ్యమవుతారు )

( అగస్త్యుడు తృప్తితోను, కుశధ్వజ, ఋతుపర్ణులు ఆశ్చర్యంతోను చూస్తారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--76[మార్చు]

( దృశ్యము 76 )

( హిమాలయాలలో తపోభూమి )

( వేదవతి నిశ్చలంగా కూర్చొని, తపస్సు చేస్తూ ఉంటుంది.)

( ప్రవేశం రావణాసురుడు. వచ్చి వేదవతిని చూస్తాడు )

రావణ -- ( తనలో ) ఆహా ! ఏమి ఈ అద్వితీయ సౌందర్యము ! మునికన్య పరిధానములోనే, సొగసుగత్తెగా ఉన్న ఈమెకు, పట్టు పీతాంబరములు కట్టి, స్వర్ణ భూషణములు అలంకరించిన ఎంత మనోహరముగా నుండునో గదా ! నా మనోహారిణి యైన , యీమెను చేపట్టని జన్మమేల ! ప్రయత్నించెదను గాక !!

రావణ  --  (  ఆమె   దగ్గరగా    వెళ్లి,    పిలుస్తాడు )   సుందరీ !

( వేదవతి మాట్లాడదు )

రావణ --- సుందరీ ! నేను పులస్త్య బ్రహ్మ పుత్రుడనైన రావణుడను ! లంకేశ్వరుడను ! నీ ధ్యానము రవంత నిలిపి, నా మాటలను ఆలకింపుము !

( వేదవతి మాట్లాడదు )

రావణ --- సుందరీ ! నీవు నాకు సమాధాన మివ్వని, పక్షమున, నీ తపో భూమితో పాటు, నిన్ను పెళ్లగించి, నా లంకకు తీసుకొని పోగలను ! నా ప్రతాపము తెలిసిన దానివైతే, ----

( వేదవతి కళ్లు విప్పి చూస్తుంది )

వేదవతి --- రావణాసురా ! ఉగ్ర తపస్వి వయిన నీవు, నా తపమునకు ఆటంకమేల కలిగింతువు ?

రావణ -- తపము పేరిట నిన్ను గౌరవించి విడిచి పెట్థిన, నా మనోతాపము ఎట్లు తీరగలదు ? వికసించిన పుష్పములను వెదకు భృంగము పగిది, నీ వద్దకు వచ్చాను. ఇక మధువును ఆస్వాదించుటయే తడవు !

వేదవతి--- రావణా ! పొగరు తలకెక్కి, ఇటుల పలుకుచున్నావు---

రావణ --- పొగరు కాదు, నీ రూపజనిత-- నయనోన్మాదము , కైపెక్కి, పలుకుచున్నాను ! సుందరియగు కన్య వీర పురుషుని సొత్తు అని మరువకుము !

వేదవతి--- రావణా ! సుందరియగు కన్య వీర పురుషుని సొత్తు కావచ్చును ! కాని, నీవు మాత్రము వీర పురుషుడవు కావు !

రావణ --- ఏమి ? ఏమంటివి సుందరీ ! నన్ను మించిన వీరుడీ ముజ్జగములలో లేడను మాట తెలియని దానవా నీవు ?

వేదవతి-- నీ వనునట్లు, నాది లోకోత్తర సౌందర్యమే యగునెడల, నేను నిన్ను మించిన వీరపురుషుని సొత్తు కాగలను ! కాని నీ దానను కాజాలను !

రావణ --- సుందరీ ! నీ మాటలు నా బలమును , శౌర్యమును ,వేలెత్తి చూపుచున్నవి ! నన్ను మించిన వీరపురుషుడెవరో, చెప్పుము ! వాని పీచమడఫించి వచ్చి, నిన్ను చేపట్థెదను !

వేదవతి-- రావణా ! నేను—నా మనమును, నారాయణునికి అర్పించి, అతనిని పతిగా పొందగోరి, తపము చేయుచున్నాను ! అన్యాక్రాంత మనస్వినిని, తపస్వినిని అయిన నన్ను ఆశింపక, నా తపమునకు ఆటంకము కలిగించక, మరలి పొమ్ము !

రావణ -- ఏమి ! నీ మనసు నారాయణా క్రాంతమా? ( నవ్వి ) హురే ! బాగున్నది, బహు బాగున్నది !! అతడు నా శతృవర్గము లోని వాడు ! నా మనోహారిణిని అతనికి అర్పించుటకు నే నొల్లను ! --కనుక నీవు నా కాంతవు కాక తప్పదు !

( రావణుడు వేదవతి చెయ్యి పట్టుకోబోతాడు. వేదవతి తప్పించుకొని పరుగెడుతుంది. రావణుడు వెంబడిస్తాడు )

( వేదవతి నిస్సహాయురాలై, ఒక మూలకి చేరి, చేతులు జోడించి, అగ్నిని ప్రార్థిస్తుంది. ఆమెకెదురుగా అగ్ని గుండం వస్తుంది )

వేదవతి--- ఓరీ, కామాంధుడా !! వనితల బలాత్కారమే నీ వంశాంతమునకు మూల కారణ మగు గాక !

( అని శపించి, అగ్ని గుండం లోకి, దూకేస్తుంది. రావణుడు హతాశుడై వెళ్లిపోతాడు )

,==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--77==

( దృశ్యము 77 )

( అగ్ని లోకం )

( వేదవతి తపస్సులో ఉంటుంది. ప్రవేశం, అగ్ని దేవుడు )

అగ్ని --- అమ్మా, వేదవతీ ! నీవు నిరంతరం స్మరించే శ్రీహరి సేవ చేసే భాగ్యం లభ్యమయింది !

( వేదవతి కళ్లు తెరచి చూస్తుంది. ఆమె కళ్లల్లో కాంతులు చోటు చేసుకొంటాయి )

వేదవతి--- నిజంగానా, తండ్రీ ?

అగ్ని ---అవును, ముందు నిస్వార్థ భావంతో నీ సేవలందించి, నీ జీవితాశయాన్ని తరువాత తెలియజేసి, అర్థించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం, నీవేమంటావు ?

వేదవతి--- హరిసేవా భాగ్యాన్ని మించిన తపస్సేముంది తండ్రీ ! ఇంతకీ నేను చేయాల్సిన సేవ ఏమిటి ?

అగ్ని ---- శ్రీమహావిష్ణవు యీ త్రేతాయుగమున, శ్రీరామచంద్రునిగా అవతరించుట , నీకు తెలిసినదే కదా ?

వేదవతి--- అవును, అతను తన అవతార లీలా విశేషం వల్ల, పంచవటిలో వాసం చేస్తున్నారనీ, అక్కడే ‘ ఖర-దూషణాదులను’ సంహరించారనీ, రావణుని సోదరి, శూర్పణఖ , అతనిని కామించి, లక్ష్మణుని చేత పరాభవం చెందిందనీ విన్నాను.

అగ్ని ---- వేదవతీ ! శూర్పణఖ తన పగ తీర్చుకొనేందుకు, పన్నాగం పన్ని, శ్రీరామచంద్ర పత్ని అయిన సీతా మహాలక్ష్మి సొగసును తన అన్న రావణుని కడ, వర్ణించి చెప్పినది.

వేదవతి--- అయ్యయ్యో ! ఆ రావణాసురుడు ఉత్త కామాంధుడే !! సీతా మహాలక్ష్మికి అపచారము చేయునేమో ?

అగ్ని --- అవును వేదవతీ ! ఆ కామాంధుడు, ఆ సీతాదేవిని మాయతో అపహరించి, తన పుష్పక విమానములో ఎక్కించి, లంకకు తీసుకొని పోవుచున్నాడు.

వేదవతి--- ( ఆందోళనతో ) తండ్రీ ! ఆ సాధ్వీమణిని ఎలా రక్షించాలి ?

అగ్ని --- అది నీ వల్లనే సాధ్యమవుతుంది ! నీకు, సీతామహాలక్ష్మికి రూప సామ్యమున్నది గనుక, ఆ సీత స్థానమున, నీవు లంకకు పోయినట్లయిన, ఆమెను రక్షింప గలవు !

వేదవతి--- తండ్రీ ! సీతామహాలక్ష్మిని కాపాడేందుకు, నేను, ఏ త్యాగమైనను, చేయుటకు సిద్ధముగా నున్నాను ! కాని అదెట్లు నెరవేరును ?

అగ్ని -- చాల సంతోషం వేదవతీ ! నేను నిన్ను తీసుకెళ్లి, రావణాసురుని దారిలో సంధించి, నీవే శ్రీరామ పత్నివని, అతను తీసుకొని వెళ్తున్న వనిత, మాయా సీత అని చెప్తాను ! శ్రీరామచంద్రుడు అసలు సీతవైన నిన్ను, నా దగ్గర దాచాడని చెప్పి, నిన్ను అప్పగించి, ఆమెను నాతో తీసుకు పోతాను ! రమ్ము, సత్వరముగా బయలుదేరుము.

( వేదవతి బయలుదేరుతుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--78[మార్చు]

( దృశ్యము 78 )

( సూత పౌరాణికుడు, శౌనకాది మునులు ఉంటారు )

సూతుడు -- మునులారా ! వేదవతి కథను విన్నారు కదా ! శ్రీహరిని పతిగా పొందుటకు, ఆమె చేసిన తపస్సు, శ్రీమహాలక్ష్మికి ఆమె చేసిన సేవల ఫలితముగా, ఆమె పద్మావతిగా జన్మించి, ఆకాశరాజుకి పుత్రిక అయినది.

శౌనక--- సూతమహర్షీ ! చోళ రాజపుత్రిక అయిన పద్మావతి, వేంకటాచల రమణుడైన శ్రీనివాసుని, ఏ విధముగా కలిసి, కళ్యాణము చేసుకొనినది, మాకు విన కుతూహల మగుచున్నది !

1 ఋషి -- మహర్షీ ! లోకోత్తరమైన ఆ కళ్యాణ గాథను, మీ నోట వినుటకు మనము ఉవ్విళ్లూరుచున్నది !

2 ఋషి -- పద్మావతీ , శ్రీనివాసుల కళ్యాణము కడు రమణీయమని విన్నాము !

3 ఋషి -- కథా కథన సామర్థ్యమున సాటిలేని మేటి అయిన, మీ నోట ఆ వృత్తాంతము వినుట ----

4 ఋషి -- కడుంగడు కమనీయమగునని మా తలపు !

సూతుడు--- మునులారా ! మీరన్నది నిజమే ! కమనీయమే కాదు, కామితార్థము కూడ నిచ్చునట్థి, ఆ కళ్యాణమునకు, నాంది పలుకుటకై, కలహభోజనుడైన నారదుడు కూడ, కుతూహలముతో, వృద్ధ బ్రాహ్మణ వేషమున, పద్మావతి మనమున రాగబీజము నాటుటకై, చోళరాజ్యమునకు వెడలినాడు.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--79[మార్చు]

( దృశ్యము 79 )

( ఆకాశరాజు కోటలో ఉపవనము )

( పద్మావతి ఒక పూలచెట్టు నీడ, గట్టుపైన కూర్చొని ఉంటుంది )

( ప్రవేశం నారదుడు. వృద్ధ బ్రాహ్మణ వేషంతో )

నారద ---- అమ్మా, పద్మావతీ ! ( అని పిలుస్తాడు )

( పద్మావతి అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఆ ముసలి బ్రాహ్మణుని చూచి, భయపడుతుంది )

నారద -- భయపడకమ్మా, పద్మావతీ ! నేను వృద్ధ బ్రాహ్మణున్ని ! నీవా రాకుమారివి ! నీకు, నేనేం అపకారం చేయగలను ?

ఫద్మావతి--- ( తేరుకొని ) భూసురోత్తమా ! మీరెవరు ? నాతో ఏమి పని ?

నారద --- నీకు జ్యోతిషం చెప్పడానికి వచ్చాను. ఏదీ,-- నీ చెయ్యి ఒకసారి , చూపించు !

పద్మావతి--- జ్యోతిషమా ! నాకా --- ఎందుకు ?

నారద--- ఎందుకేమిటి తల్లీ ! నీ ముఖ కవళికలు చూస్తే, భయము ఇంకా తగ్గినట్లు లేదు ! విను నీవు ఆకాశరాజు పుత్రికవు , పద్మావతివి, అవునా ?

పద్మావతి--- అవును.

నారద -- నీ కొక తమ్ముడున్నాడు, పేరు -- వసుధానుడు, అవునా ?

పద్మావతి--- ఇవన్నీ అందరికీ తెలిసినవే ! ( అని కిలా కిలా నవ్వుతుంది )

నారద--- అమ్మయ్య ! ఎంత సేపటికి నవ్వావమ్మా ! వెన్నెల వెదజల్లినట్లుంది !

( పద్మావతి సిగ్గు పడుతుంది )

నారద -- ఏమ్మా ! నేను అడిగింది, నువ్వు ఇవ్వనే లేదు ?

పద్మావతి--- ఏమడిగారు మీరు ?

నారద -- నీ చెయ్యి ఒకసారి చూపించ మన్నాను.

పద్మావతి -- నా చెయ్యి చూసి, ఏం చెప్తారు ?

నారద -- అన్నీ చెప్తాను. నువ్వెవరివో చెప్తాను ! నీకు రాబోయే వరుడు ఎలాంటివాడో చెప్తాను ! చూడు--- నీ చెలికత్తెలు కూడ దగ్గరగా లేరు, చప్పున చూసి, చెప్పవలసినవి చెప్పి, చల్లగా జారుకొంటాను.

( పద్మావతి తన చెయ్యి చూపిస్తుంది. నారదుడు ఆమె చెయ్యివంక పరీక్షగా చూస్తాడు )

నారద -- తల్లీ ! ఏమి హస్తమమ్మా నీది ! భర్తృ కారకుడైన శుక్రుడు, మీనరాశిలో పరమోచ్ఛలో ఉన్నాడు ! కంకణ ప్రాప్త సమయమయింది ! పురుషోత్తముడైన వరుడు, నిన్ను వెతుకుకొంటూ వస్తాడు ! దేవతలే నీ పెళ్లికి పెద్దలవుతారు !

పద్మావతి--- నిజమా ? !

నారద -- అవును (పద్యము )

ఆ.వె-- పూర్వ పుణ్యమునను, పురుషోత్తముని చేయి బాల రుక్మిణమ్మ బట్టినట్లు, హరియె పాణి బట్టు, నాశ్చర్య పడబోకు, కమలనేత్రి, నిన్ను గాంచి వచ్చు,

అమరులెల్ల వచ్చి, ఆశీర్వదింపుచున్ పెండ్లి చేతురమ్మ, భామ వినుము !,

పద్మావతి -- మరి నా గురించి చెప్తానన్నారు !

నారద -- నీ గురించా తల్లీ ! చెప్పేందుకు చాలా ఉంది ! విను ---

( ఇంతలో చెలికత్తెలు అటువైపు వస్తూ ఉంటారు. నారదుడు అది చూసి-- )

నారద -- వస్తానమ్మా ! వచ్చిన పని అయిపోయింది ! ( అంటూ వెళ్లిపోతాడు )

1 చెలి- రాకుమారీ ! ఎవరతను ?

పద్మావతి – ఎవరో, పాపం ! వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు !

2 చెలి -- మీ చెయ్యి చూసి, ఏం చెప్తాడమ్మా ?

( పద్మావతి మాట్లాడదు )

3 చెలి -- మీ పెల్లి గురించి ఏమైనా చెప్పారా ?

( పద్మావతి అవునన్నట్లు తల ఊఁపుతుంది )

1 చెలి -- ఏయ్ ! పదవే ! అతన్నే వెతికి పట్టుకొందాం . రాకుమారి ఎలాగూ చెప్పదు !

2 చెలి -- అవునే ! పద, కాస్త పరుగెడితే, చాలు,-- పాపం ముసలాడు, ఎలాగూ వేగంగా వెళ్లలేడు !

3 చెలి -- పదండే !

(చెలులు నారదుడు వెళ్లిన వైపు పరుగెడుతారు. నారదుడు ఇటు, ఆటు తిరిగి, వారిని ఆట పట్టిస్తాడు. చివరికి అంతర్థానమవుతాడు )

( చెలికత్తెలు అతనిని వెతికి అలిసిపోతారు. పద్మావతి దగ్గరకు వస్తారు )

౧ చెలి- అబ్బ ! ముసలి బాపడు ఎంత వేగం పరుగెత్తాడే ?

పద్మావతి--- ఆ భూసురుని ముసలి, ముతక అనకండే !

౨ చెలి --- ఏమమ్మా ! మాకన్న ఆ భూసురుడే , ఎక్కువయ్యాడా నీకు ? ఇంతకూ ఏం చెప్పాడేంటి జోస్యం ?

పద్మావతి-- పోవే ! నేను మీతో చెప్పను.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--80[మార్చు]

( దృశ్యము 80 )

( చోళరాజు అంతఃపురం. ధరణీ దేవి, ఆకాశరాజు ఉంటారు )

ధరణి --- మహారాజా ! ఈ వార్త విన్నారా ? ఈ రోజు మన పద్మావతికి--- - ఆకాశ ---- ఏమయంది, పద్మావతికి ?

ధరణి -- ఆబ్బ ! ఎంత ఆత్రుత ? మీ కూతురుకేమీ కాలేదు లెండీ ! చెప్పేది వినండి, ఈ రోజు మన ఉద్యానవనానికి, ఒక వ్రుధ్ధ బ్రాహ్మణుడు వచ్చి, అమ్మాయి చెయ్యి చూసి, ---

ఆకాశ్ -- అదా సంగతి ! ఏం చెప్పాడేమిటి ఆ భూసురుడు ?

ధరణి -- మన పద్మావతికి పురషోత్తముడైన వరుడు, తనంత తానే, వెతుకుకుంటూ వస్తాడట ! ఆమె పెళ్లికి దేవతలే పెద్దలవుతారట !

ఆకాశ --- ఆహా ! ఎంత చల్లని వార్త చెప్పావు ! మొన్న ఉగాదికి రోజున, మన రాజ సభకి వచ్చిన దైవజ్ఝ్ఝులు కూడ ఇవే మాటలు చెప్పారు. చూడబోతే పద్మావతికి, కళ్యాణ యోగం పట్టినట్లే ఉౙది !

ధరణి --- ఆమె పెళ్లి ఎంతో, వైభవంగా చెయ్యాలండీ ! ఆఆ పెళ్లికి శుక మహర్షుల వారిని, తప్పక పిలవాలి !

ఆకాశ --- అవును దేవీ ! అతనిని తొలి పిలుపు పిలిచేందుకు, మన తొండమానుని, పిలువ నంపుదాం.

[మార్చు] బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --81

(ద్ర్రుశ్యము  81 )

( వేంకటాచలం. నారయణ వరం మధ్యనున్న అరణ్యం. శ్రీనివాసుడు, గుర్రం మీద స్వారీ చేస్తూ ఉంటాడు. )

( దారిలో రెండు పులులు, ఒకదానితో ఒకటి దెబ్బలాడుకొంటూ ఉంటాయి. గుర్రం ఆ ద్రుశ్యం చూసి, ముౙదుకి వెళ్లడానికి, మొరాయిస్తుంది. )

( శ్రీనివాసుడు గుర్రం ఆపి, ఆ ద్రుశ్యాన్ని చూస్తాడు. వెంటనే క్రిందకి దిగి, ఒకే ఒక బాణంతో, పులులు రెండింటినీ హతమారుస్తాడు. ఆ తరువాత శ్రీనివాసుడు తిరిగి గుర్రం మీద స్వారీ చేస్తూ వెళ్తాడు )

( దారిలో కొన్ని జింకలు పరుగెడుతూ కనిపిస్తాయి. ఆ జింకలను తరుముతూ , ఒక మత్తగజం వస్తుంది. )

( శ్రీనివాసుడు జింకలను రక్షించే నిమిత్తం గుర్రాన్ని, మత్తగజం వెనుక పరుగెత్తిస్తాడు. ముందుగా ఏనుగు, దాని వెనుక శ్రీనివాసుడు, ఆకాశరాజు ఉపవనం లోకి ప్రవేశిస్తారు . చిత్రంగా ఏనుగు మాయమవుతుంది !)

( ఉపవనంలో, ఒక పూల చెట్టు గట్టుపైన, పద్మావతి ఒంటరిగా కూర్చొని ఉంటుంది. శ్రీనివాసుడు గుర్రం దిగుతాడు. పద్మావతి అతనిని చూస్తుంది. శ్రీనివాసుడు ఆమెను తదేకంగా చూస్తాడు. పద్మావతి సిగ్గుపడి క్రీగంట చూస్తుంది. ఇద్దరూ ఒకరినొకరు చూసుకొని, తన్మయత్వం చెందుతారు )

( ఇంతలో అక్కడకి చెలికత్తెలు వస్తారు. ఉపవనంలో చొరబడిన పరాయి పురుషుని చూసి, చెలికత్తెలు భయాశ్చర్యాలకు లోనవుతారు )

౧ చెలికత్తె-- ఎవరయ్యా, నీవు ? ఉపవనంలో ఎలా చొరబడ్డావు, రాకుమారితో ఏం పని ?

( చెలికత్తె మాటలకు పద్మావతి తెప్పరిల్లుతుంది. శ్రీనివాసుడు కూడ ఈ లోకంలోకి వస్తాడు. )

శ్రీనివాస --- నా పేరు శ్రీనివాసుడు, నా నివాసం వేంకటాచలం ! నే నొక మత్తగజాన్ని తరుముతూ, ఈ వనంలోకి ప్రవేశించాను.

౨ చెలికత్తె-- మత్తగజమా ! ఏదీ, ఆ మత్తగజం ? ఏమయ్యా ఆ గజము మా తోటలో కనిపిందదేమి ?

శ్రీనివాస---- అదే నాకు అర్థం కాలేదు ! ఆమ మత్తగజము అడవిలో నానా భీభత్సము చేసి, జింకలను బెదర గొట్టి , మీ తోటలోకి వచ్చి, మాయమయింది ! వచ్చిందో లేదో మీ రాజకుమారినే అడుగు !

౩ చెలికత్తె--- సఖీ ! నిజంగా ఆ మత్తగజం--- వచ్చిందా , లేక ఇతను అబద్ధాలు ఆడుతున్నాడా ?

( పద్మావతి తల ఆడించి అవును, కాదు అన్నట్లు జవాబిస్తుంది. మాట్లాడదు. ఆమె హరిని చూసిౙది ! మత్తగజాన్ని చూడనేలేదు.)

౩ చెలికత్తె—మత్తగజం వచ్చిందటే సఖీ ? ( శ్రీనివాసుని వ్యంగ్యంగా చూపిస్తూ--) వచ్చి ఈ జింకని బెదరగొట్టింది ! ( అంటూ పద్మావతి వైపు సైగ చేస్తుంది )

౨ చెలికత్తె-- ఇతని నివాసం వేంకటాచలమట ! ఆ కొండ మీద ఉండే గారడీ రాయుడు అయి ఉంటాడితను. ఆ ఏనుగు --- మాయ అయి ఉంటుంది.

౧ చెలికత్తె—( గుర్రాన్ని చూస్తుంది ) ఈ గారడీ రాయుడికి, గుర్రం వాహనం కూడ ఉందే !

౩ చెలికత్తె-- దానికేంలే ! -- అయినా ఓ శ్రీనివాసా ! ఎలా వచ్చావో, అలాగే తిరిగి వెళ్లు.

శ్రీనివాస-- ఎలా తిరిగి వెళ్లగలను , నా మనసంతా ఇక్కడే ఉంటే ?

౧ చెలికత్తె -- ఏమిటీ ! నీ మనసంతా ఇక్కడే ఉందా ? ఏనుగు లాగ ఇదీ మాయేనా ?

శ్రీనివాస--- నీకు మాయలాగ ఉంటే, మీ రాకుమారినే అడుగు ! ఆమె నా మనసుని దొంగలించింది.

( ఆ మాటలకి ఉలిక్కిపడి, పద్మావతి అతనిని క్రీగంట చూస్తుంది. ఆమెకు వ్రుద్ధ బ్రాహ్మణుని మాటలు గుర్తుకి వస్తాయి.“’పురుషోత్తముడైన వరుడు నిన్ను వెతుకుతూ వచ్చి,వరిస్తాడు. నీ పెళ్లికి దేవతలే పెద్దలవుతారు” అని. చెలికత్తెలు, పద్మావతిని కుదిపి, అడుగుతారు )

౨ చెలికత్తె-- ఏమమ్మా , రాకుమారీ ! --- అతని మనసు పారేసుకొన్నాడట ! అది నీవు దొౙగలించావట ! ఏమమ్మా, నిజమా ?

పద్మావతి--- ఏమోనే ! నా మనసు మనసులో ఉంటే కదా !

౩ చెలికత్తె-- ఇదేం చోద్యమే ! ఇద్దరి కిద్దరూ మనసు పారేసుకొన్నారు ! ఏది ఎవరి దగ్గరుందో, ఎవరు ఎవరిది దొంగలించారో తెలియదు ! ( చెలికత్తెలు కిలకిలా నవ్వుతారు )

౧ చెలికత్తె-- ముందీ గారడీ రాయుడిని ఇక్కడనుంచి, తరమండే ! ఇతను మన రాకుమరికి ఏదో చేసాడు, ఇంకాసేపుంటే ఎత్తుకుపోతాడేమో !!

౨ చెలికత్తె-- ఇదుగో గారడీరాయా ! నీవు వచ్చిన దారినే వెనక్కి వెళ్తావా, లేక నీ పని రాజభటులకు అప్పజెప్పి, పట్టించమంటావా ?

శ్రీనివాస--- అలాగే వెళ్లి వస్తాను. మీ రాకుమారి సెలవిస్తే---

( చెలులు పద్మావతి వంక చూస్తారు. శ్రీనివాసుడు కూడ, ఆమె వంక చూస్తాడు )

పద్మావతి--- వెళ్లమనడానికి మనసొప్ప్డడం లేదే ! -- రాక తప్పదని ఆ గారడీ రాయునితో చెప్పండే ! వచ్చినందుకు చిహ్నంగా--- ఏదైనా ఇచ్చి, వెళ్లమనవే !

( చెలికత్తెలు, విస్తుపోతూ వారివంక చూస్తూ ఉంటారు. )

( శ్రీనివాసుడు, తిరిగి తిరిగి చూస్తూ, గుర్రం ఎక్కి, వెళ్తాడు.)

( ఆ గుర్రం కదలగానే, అక్క్డడ ఒక నారాయణుని విగ్రహం కనిపిస్తుంది. అందరూ దాని కేసి చూస్తారు. పద్మావతి పరుగు పరుగున వెళ్లి, ఆ బొమ్మని అందుకొంటుంది.)

పద్మావతి--- చెలీ ! చూసావా ! ఎంత చక్కని రూపమో !

౧ చెలికత్తె-- అవునమ్మా ! రాకుమారీ ! ఎంతో చక్కని శిల్పం !!

( పద్మావతి పాట  అందుకొంటుంది.  ఆమె  సఖులు  ముగ్గురూ  పాటకి  అనుగుణంగా  అభినయిస్తారు )

పాట--- ’ ఎంత చక్కని రూపమిది ? ఎవరు చెక్కిన శిల్పమది !====

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--82[మార్చు]

( ద్రుశ్యము 82 )

( ధరణీదేవి అంతఃపురం )

( పద్మావతి మంచం మీద పడుకొని ఉంటుంది ! తల్లి ధరణీ దేవి మంచం ప్రక్కనే ఆసనం మీద కూర్చొని ఉంటుంది. చెలికత్తెలు పద్మావతి నుదుటి పైన చల్లని నీటితొ ముంచిన పట్టీలు వేస్తూ, మారుస్తూ సపర్యలు చేస్తూ ఉంటారు )

( పద్మావతికి విషజ్వరం సోకింది )

ధరణీదేవి-- ఇదేం విషజ్వరమో ! ఎంతకీ తగ్గడం లేదు !! ( అంటూ పద్మావతి నుదుటి మీద చెయ్యి వేస్తుంది. )

ధరణీదేవి-- అబ్బ ! చెయ్యి కాలిపోతోంది ! ఆమ్మా పద్మావతీ !!

( పద్మావతి మెల్లగా కళ్లు విప్పుతుంది )

ధరణీదేవి --- తల్లీ ! ఎలాగుందమ్మా, నీ కేం కావాలి ?

పద్మావతి-- అమ్మా ! నాకా బొమ్మ కావాలే ! ( అంటూ తన మంచానికి ఒక ప్రక్కగానున్న నారాయణుని ప్రతిమని చూపిస్తుంది )

ధరణీదేవి--- అయ్యో, అదేమిటమ్మా ! అఇ నీ దగ్గరే ఉంది కదా ?

( ఒక చెలికత్తె వెంటనే ఆ బొమ్మని తెచ్చి, పద్మావతి పక్క పడుకో బెడుతుంది )

( పద్మావతి పక్కకు ఒత్తిగిల్లి, బొమ్మని ఒడిలోకి తీసుకొని కళ్లు మూసుకొంటుంది. ధరణీదేవి ఆ ద్రుశ్యం ఆశ్చర్యంగా చూస్తుంది )

ధరణీదేవి -- ఆ బొమ్మ ఎలా వచ్చిందే ? పద్మకి ఎక్కడ దొరికింది ?

౧ చెలికత్తె -- మహారాణీ ! మమ్మల్ని మన్నించండమ్మా ! మీకు -- ఆ రోజు తోటలో కనిపించిన గారడీరాయుడు గురించి, చెప్పాము కదమ్మా ! ఈ బొమ్మ అతను వెళ్లిన చోట కనిపించింది.

౨ చెలికత్తె--- బొమ్మ సంగతి మీతో చెప్పనందుకు క్షమించండమ్మా !

౩ చెలికత్తె--- మహారాణీ ! చిత్రమేమిటంటే అతను వచ్చినందుకు చిహ్నంగా ఏదైనా ఇచ్చి వెళ్లమని రాకుమారిగారే అడిగారమ్మా !—అతను ఆ బొమ్మనిచ్చి వెళ్లారమ్మా !

౧ చెలికత్తె-- రాకుమారి ఆ బొమ్మని పట్టుకొని ఎంతో సంతోషంతో, ఆట-- పాట -- ఆడారమ్మా ! అంత వరకు బాగానే ఉన్నారు !

౨ చెలికత్తె-- మర్నాటి నుంచే ఈ మాయ రోగం వచ్చింది.

౩ చెలికత్తె-- ఆమె సపర్యలలొ, మేమేమీ లోపాలు చేయలమ్మా !

౧ చెలికత్తె--- తినకూడని పదార్థాలు తినిపించి---

౨ చెలికత్తె-- తాగకూడని పానీయాలు తాగించి---

౩ చెలికత్తె --- తిరగకూడని చోట్లు చూపించి---

౧ చెలికత్తె--- చెప్పకూడని మాటలు చెప్పి---

౨ చెలికత్తె--- చేరకూడని ----

ధరణీదేవి-- అబ్బబ్బ ! ఇంక ఆపండే మీ సోది---

( చెలికత్తెలు సోది ఆపుతారు. ఆమె ఆ మాటలు అంటూ ఉండగా ఒక పరిచారిక వచ్చి, ధరణీదేవికి నమస్కరిస్తుంది )

,పరిచారిక--- మహారాణీ వారికి నమస్కారం ! ఒక ఎరుకల సాని సోది చెపుతానంటూ వచ్చి, మీ అనుమతి కోసం, నిల్చొందమ్మా !

ధరణీదేవి-- ఎరుకల సానా ! సోది చెప్తుందా , అదెందుకే ఇప్పుడు ?

( ధరణీ దేవి ఆ మాట అనగానే, పరిచారిక వెనక్కి తిరుగుతుంది. పద్మావతి గభాలున ముందుకి తిరిగి అ<టుంది )

పద్మావతి-- అమ్మా ! --రమ్మనవే ! -- ఆ ఎరుక లెరిగిన స్వామిని, అదే ఆ ఎరుకల సానిని !

( పద్మావతి మాటలు విని పరిచారిక్ ఆగుతుంది. ధరణీ దేవి ఆశ్చర్యంతో పద్మావతి వంక చూస్తుంది. తరువాత తేరుకొని , పరిచారికతో చెప్తుంది )

ధరణీదేవి-- సరే ! ఆ ఎరుకల సానిని దగ్గరుండి, తీసుకురావే !

( పరిచారిక బయటికి వెళ్తుంది. ఎరుకల సానిని తెస్తుంది )

( శ్రీనివాసుడే ఎరుకల సాని రూపంలో అక్కడకి వస్తాడు. ఛెతిలో సోదె గంపలో. సోదె పలక , అందులో గవ్వలు, పసుపు కుంకుమల లాంటివి, ఉంటాయి. ఎరుకల సాని సంకలో ఆరేళ్ల పిల్లవాడు కూడ ఉంటాడు. ధరనీ దేవి ఆ ఎరుకల దానిని చూస్తుంది )

ధరణీదేవి---  ఓ  సోదె  ఎరుకతా !  ఇటురమ్ము—

( ఎరుకత నహారాణీని , ఆమె ఆంతఃపురంలోని వైభవాన్ని చూసి , భయపడుతుంది )

ధరణీ దేవి-- భయపడకే ఎరుకతా ! నా మనసులో అభిప్రాయాన్ని గురించి సరిగ్గా చెబితే బహుమానం ఇస్తాను. ( అని పిలిచి, ఒక ఆసనం మీద కూర్చోమంటుంది.)

ఎరుకత-- నాకీ ఆసనాలేలమ్మా ! ( అని క్రిందనే కూర్చొంటుంది ) ఓ దొరసానమ్మా ! తానము సేసి, పట్టుకోక కట్టి, రవిక తొడిగి, పసుపు, కుంకుమ గంధము అలంకరిౙచుకొని, నగలన్నీ పెట్టూకొని, నీ కులదేవతకు మొక్కుకొని రావాలమ్మా ! అప్పుడే నీ కడుపులో మాట ఏదో నిజంగా చెబుతా !

( ధరణీదేవి లోపలికి వెళ్తుంది, స్నానం చేయడానికి , ఆమెతో పరిచారొక కూడ వెళ్తుంది )

( పద్మావతి, ఆమె ముగ్గురు చెలికత్తెలు ఉంటారు )

౧ చెలికత్తె-- ఓసీ, ఎరుకతా ! సోది చెప్పడానికి స్నానమాడి రావాలా ? ఇంతకీ నువ్వు స్నానమాడి వచ్చావా ?

ఎరుకత--- చేసానమ్మా ! ఉదయాన్నే స్వామి పుష్కరిణిలో తానం చేసాను.

౨ చలికత్తె- స్వామి పుష్క్రిణిలోనా ? అదెక్కడుందే ?

ఎరుకత --- వేంకటాచలం మీదనుందమ్మా ! దాని ఇసయమే తెలియదంటున్నావు ! గొప్ప మహిమ గల తీరతమమ్మా !

( వేంకటాచలం మాట విని పద్మావతి పక్కకు ఒత్తిగిల్లి, ఎరుకత ముఖం చూస్తుంది )

౩ చెలికత్తె-- అబ్బ, అంత మహిమ గలదా ? ఏమిటే దాని గొప్ప ?

ఎరుకత --- ఆ తీరతం గొప్ప చెప్పడం నా తరం కాదమ్మా, ఆదిసెసుడే చెప్పాలమ్మా !

( పద్మావతి మంచం పైన లేచి కూర్చొంటుంది. చెలికత్తెలు ఆమెకి సాయం పట్టి, కూర్చోపెడతారు. పద్మావతి ఎరుకల దాని ముఖం చూస్తుంది. ఆమెకి ఎరుకతె ముఖంలో శ్రీనివాసుడు కనిపిస్తాడు )

పద్మావతి--- స్వామి తీర్థం మహిమ ఆదిశేషు నోటివెంట కన్నా, స్వామి నోటంట వింటేనే బాగుంటుంది ! నువ్వే చెప్పు !

ఎరుకత--- అలాగేనమ్మా ! చిన్నదొరసానీ ! ఇదుగో నా బుడతడు—( అని తన కొడుకుని చూపిస్తుంది ) ఆకలి గొని ఉన్నాడమ్మా ! వాడికింత అన్నం పెట్టించు తల్లీ !

( పద్మావతి చెలికత్తెల వంక చూస్తుంది.ఒక చెలికత్తె లోనికి వెళ్లి, వెండి గిన్నెలో పరమాన్నం తెచ్చి పెడుతుంది )

౧ చెలికత్తె-- ఏయ్ ! బాబూ , నీ పేరేమిటి ?

బుడతడు--- మనమదుడు !—

౨ చెలికత్తె--- ఏంటే, నీ పేరు మన్మథుడా ?

( బుడతడు  తల  ఊపుతాడు.  పరమాన్నం  నోట్లో  పెట్టుకొంటాడు )

బుడతడు --- యీ అన్నం బాగులేదు , తియ్యగుంది !

౩ చెలికత్తె -- పరమాన్నం బాగులేక పోవడ మేమిటి ? తియ్యగా కాక మరెలాగుంటుంది ?

ఎరుకత-- వాడికి తీపి బువ్వ పడదమ్మా ! ఎప్పుడూ చెరుకు గడలు దగ్గరుంచుకొని , ఆటితో బాణాకర్ర చేసుకొని , తిరుగుతాడమ్మా ! అందుకే తీపి పడదు !

పద్మావతి--- పిల్లడికేం కావాలో అడిగి పెట్టండే !

౧ చెలికత్తె --- సరే ! బాబూ నీ కేం కావాలమ్మా ?

బుడతడు-- పేమ !!

౨ చె౩లికత్తె-- పేమా. ఓహో ప్రేమా ! -- అదికూడా తింటారా ?

( బుడతడు తింటానన్నట్లు తల ఊపుతాడు )

ఎరుకత--- అదికాదమ్మా ! పేమతో పెడితే గంజి నీళ్లైనా తాగుతాడమ్మా ! లేకపోతే తీపి బువ్వ కూడా తినడు.

( ఇంతలో ధరణీదేవి స్నానం చేసి వస్తుంది. పరిచారికతో పాటు. పద్మావతి మంచం మీద కూర్చొని ఉండడం చూసి, విస్తుపోతుంది. పద్మావతి ఆమెను గమనించదు )

పద్మావతి-- ఎరుకతా ! స్వామి పుష్కరిణి మహిమ చెప్తానన్నావు ! మా అమ్మ వచ్చేలోగా ముందది చెప్పు !

ఎరుకత--- పెద్ద దొరసానమ్మ ---- వచ్చేసినారమ్మా !

( పద్మావతి ధరణీదేవి వంక చూస్తుంది. ధరణీదేవికి పిల్ల మాట్లాడడమే గొప్పలాగుంది. త్రుప్తిగా ఆఆమె వంక చూస్తుంది )

ధరణీదేవి-- ఎరుకతా ! ముందు అమ్మాయి అడిగిన్దే చెప్పు. మా రాజ్యంలోని వేంకటాద్రి మీద ఉండే, ’ స్వామి పుష్కరిణి ’ కధ మాకే తెలియదు ! ఈ రోజు నీ మూలంగా తెలుసుకొంటాము.

ఎరుకత-- అలాగేనమ్మా ! ఏంకటాద్రి అంటే సామాన్యమైన కొండ కాదు ! పాపాలు పోగొట్టే కొండ ! అలాంటి కొండ మీద వరాహస్వామి కెదురుగా ఉండే స్వామి పుష్కరణిలో, నూట ఎనిమిది తీరతాల నీరు వ్చ్చి కలుస్తుంది. కపిల తీర్థం, సక్ర తిర్థం, చక్రతీర్థం, అగ్ని తీర్థం, ఆఆకాశ గంగ, పాపనాశనం, వైకుంఠ, జాబాలి, తుంబురు, సనక సనందన, దేవ, కుమారధార, తీరతాలు అందులో కొన్ని ! ఆ స్వామి పుష్కరిణీ గొప్ప చెప్పేందుకు రెండు కథలు చెప్తాను .

పద్మవతి-- ఎరుకా ! ఏమిటా కథలు ?

ఎరుకత-- చెప్తనమ్మా, ఇనుకో మరి !—

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--83[మార్చు]

( ద్రుశ్యము 83 )

( సాంకాశ్యమనే రాజ్యము )

( చక్రవర్తి శంఖణుడు, మంత్రి రూపచంద్రుడు, రాజగురువు మాధవాచార్యుడు ఉంటారు. చక్రవర్తి సింహాసనానికి వెనుక పరిచారికలు వింజామరలు వీస్తూ ఉంటారు. )

( ప్రవేశం-- కోశాధికారి స్వర్ణగుప్తుడు )

స్వర్ణగుప్తుడు--- సాంకాశ్య నరేంద్రులు, శంఖణ చక్రవర్తులకు జయమగుగాక ! -- కోశాధికారి స్వర్ణగుప్తుడు నమస్కరిస్తున్నాడు. ( ఆని నమస్కరిస్తాడు )

రూపచంద్రుడు--- స్వర్ణగుప్తా ! చక్రవర్తుల వారు మీ కోసమే ఎదురు చూస్తున్నారు. మన కోశాగారంలో నిల్వలు ఎలా ఉన్నాయి ? సాలీనా జరిగే జమా, ఖర్చులు ఎంత ? ఈ వివరాలను ప్రభువులవారికి తెలియజేయండి.

స్వర్ణగుప్త--- మహామంత్రి రూపచంద్రుల వారికి, రాజగురువు మాధవాచార్యుల వారికి, నా నమస్కారములు ! మన సాంఖాశ్య రాజ్యం లోని సాలీనా ఖర్చు ఒకటిన్నర సంఖ్యల శ్రీరామ ముద్ర నిష్కములు అవుతుంది. సాలీనా రాబడి, రెండు సంఖ్యల శ్రీరామముద్ర నిష్కములు. పోగా మిగులు అర సంఖ్య శ్రీరామ ముద్ర నిష్కములు. కాని--- ఈ మధ్య సామంత రాజులైన విక్రమవర్మ, తేజసింహుడు, మహేంద్ర వర్మ, రణసింహులు, గత నాలుగేళ్లుగా కప్పము కట్టక ఫోవడం వల్ల, రాజ కోశములో నిల్వలు క్షీణించి పోయినవి. ఈ సంవత్సరము ఖర్చులకు మాత్రము నిలువ ఉంది.

మాధవాచార్య-- మహామంత్రీ ! మన సామంత రాజులు కప్పము చెల్లించ నందులకు, కారణమేమి ? దానికి మీరేమి చర్యలు తీసుకున్నారు ?

రూపచంద్ర--- ఆచార్యా ! ఈ సామంతులు నలుగురూ, ఏదో దురాలోచనతో, కప్పము కట్టడం లేదని తెలిసినది. వారిలో విక్రమ వర్మ, తేజో సింహుడు ఈ మధ్య వియ్యమందుట చేత, దగ్గరయి స్వాతంత్రము ప్రకటించినారు.

మాధవాచార్య-- ఆ తిరుగుబాటు దారుల మీద ఏ చర్యలు తీసుకొన్నారు ?

రూపచంద్ర--- వారు నలుగురు ఏకమయిన పక్షమున , మన సైన్యములు నిలువ జాలవు ! అందువలన సామంతోనే పనులు చక్కబెట్టుకోవాలి.

శంఖణుడు--- అమాత్యా ! ఇప్పుడేం చేయాలనుకొంటున్నారు ?

రూపచంద్ర--- కప్పము కట్టు వారికి, కొన్ని రాయితీలు,ఇస్తానని వారందరకు వేరు వేరుగా లేఖలు వ్రాయించాను.

శంఖణుడు--- అవును, ప్రస్తుత పరిస్థితిలో ఇదే సరియైన మార్గము ! రెండెళ్ల కప్పము కట్టిన చాలునని, ఇది మీకు మాత్రమే పరిమితమని, వేరు వేరుగా లెఖలు వ్రాయించి పంపండి. సామముతో పని చక్కబెట్టుకొన్న తరువాత, వారి మధ్య భేదోపాయముతో, కలతలు, కలహాలు పుట్టించాలి. చిక్కు సమస్యలు వచ్చినప్పుడు మనమే వారికి ’అండ-దండ’ అని నమ్మించాలి. అలా చేయగలిగితేనే, ఈ సమస్యకి శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది.

మధవాచార్య-- ప్రభూ ! ఈ శాశ్వత పరిష్కారమునకై, తమరొక పరి, వేంకటాచలమునకు, వెళ్లక తప్పదు !

శంఖణుడు--- వేంకటాచలమా !? ఏ పని మీద ఆవార్యా !

మాధవాచార్య--- వేంకటాచలమందు గల ’స్వామి పుష్కరిణీ’ స్నానం చాల మహిమాన్విత మైనది.

శ్లో-- ’ స్వామి పుష్కరిణీ స్నానం / సద్గురో పాద సేవనం, ఏకాదశీ వ్రతం చాపి / త్రయ మత్యంత దుర్లభం !’

అనగా స్వామిపుష్కరిణీ స్నానము, సద్గురుని పాదసేవ, ఏకాదశీ వ్రతము ఈ త్రయము సామాన్యులకు లభింపవని భావము !

శంఖణుడు-- ( చికాకుతో ) ఆచార్యా ! రాజ గురువులైన మీ మాటలు, నాకు శిరోధార్యములు ! కాని ఇప్పటి సమస్య, ధార్మికము కాదు ఆచార్యా ! ఇది ఆర్ఠిక పరమైనది, అర్థమయిందా ?

మాధవాచార్య--- ప్రభూ ! స్వామి పుష్కరణీ స్నానము స్వామిత్వమును ప్రసాదిస్తుంది.

శంఖణుడు--- ( విసుగుతో ) ఆచార్యా ! స్వామి పుష్కరిణీ స్నానము , అంత మహత్తర మయినదే యగునెడల ఈ సమస్య నుండి, విడివడిన మరుక్షణమే ఆచరించెదను.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--84[మార్చు]

( ద్రుశ్యము 84 )

( సామంత రాజు మహేంద్ర వర్మ ఆలోచనా మందిరము )

( సామంత రాజులు నలుగురు, విక్రమవర్మ, తేజోసింహుడు, రణసింహుడు, మహేంద్రవర్మతో కలిసి ఉంటారు )

తేజోసింహ--- విక్రమ వర్మ మహారాజా ! శంఖణుడు, మనలను తరాజులను చేసి, ఆడింప బూనుకొన్నాడు. కప్పము కట్టుట కష్టమైన యెడల, రాయితీలు ఈయగలడట ! అది కూడ నాకు మాత్రమేనట !—

మహేంద్ర వర్మ--- అవును, విక్రమ వర్మ మహారాజా ! నాకు పంపిన లేఖలో కూడ రాయితీ ప్రస్తావన ఉంది ! దీనిని బట్టి శంఖణుని , బలహీనత స్పష్టమవుతోంది ! -- మీరు, నేను, తేజోసింహ, రణసింహులలో, ఎవరా శంఖణునికి తీసికట్టు !! మనమాతనికి కప్పమేల కట్టవలె ?—

రణసింహ---- నిజము ! మనము కప్పము కట్టి, శంఖణుని రాజస్వము నింపుట ఏమి న్యాయము ?

విక్రమ వర్మ-- మిత్రులారా ! కప్పము కట్టకూడదన్న మీ ఏకాభిప్రాయాన్ని, నేను కూడ సమర్థిస్తున్నాను ! మనము నలుగురము, నాలుగు దిక్కుల నుౙడి, దండయాత్ర చేసినచో, శంఖణుడు పరాజితుడు కాక మానడు.

మహేంద్ర వర్మ--- లెస్స పలికితిరి, విక్రమ వర్మ మహాఅరాజా !

తేజోసింహుడు--- మనము సామూహికముగా, దండయత్ర చేయ వలెనన్న నిర్ణయము, ఇక తిరుగు లేనిది !

రణసింహుడు-- విక్రమ వర్మ మహారాజా ! నలుగురు కలిసి దండయాత్ర చెసినచో, శంఖణుడు శంకర గిరి మాన్యాలు పట్టక మానడు. అతని రాజ్యమందు, ఈశాన్య భాగము మంచి సారవంతము, ఫలవంతము అయినది. వ్యాపారమునకు కూడ అది కూడలి స్థలము ఆ భాగము నాకు ఇచ్చిన యెడల, నేను మీతో చేయి కలుపుటకు సంసిద్ధముగా నున్నాను.

మహేంద్రవర్మ-- ఆ ఈశాన్య భాగము, నా రాజ్యమునకు సరిహద్దులలో ఉన్నది ! కావున దానిని నేను తీసుకొనుట న్యాయమగును.

తేజోసింహుడు--- దండయాత్రకు వలయు, ధన వ్యయమును నేను భరింప గలవాడను ! ఆ ఈశాన్య భాగము మాత్రము నా అధీనము చేయవలెను.

విక్రమవర్మ--- యుద్ధమునకు అర్థబలము కన్న, అంగ బలము ముఖ్యము ! నా సైన్యము సుశిక్షితము, సంఖ్యాగరిష్టము, కావున నాకే ఆ భాగము దక్కవలెను !

రణసింహ--- కాదు, నాకు ---

మహేంద్ర--- నాకు----

తేజోసింహ--- కాదు, నాకు ---

విక్రమ వర్మ--- మిత్రులారా ! శంఖణుని రాజ్యములో ఈశాన్య భాగము , ఎవరికి దక్కవలెనన్న, వాదన తప్ప, మరి అన్ని విషయములలోను, మనకు ఏకాభిప్రాయము కలిగినది కదా ! రణసింహ + తేజోసింహ -- అవును విక్రమ వర్మ మహారాజా !

మహేంద్ర వర్మ--- మనలో మనమీ తగవు మాని, ఆ భూభాగమును ముందు జయించవలెను కదా ! శంఖణుని రాజ్యచ్యుతుని చేసిన పిమ్మట, మనమా విషయము చర్చించు కొనుట, మంచిదని నా తలంపు !

విక్రమ వర్మ--- అవును శంఖణుని అద్దు తొలగిన తరువాత, అతని రాజ్యమును పంచుకొను విషయమును వివేక వంతులైన, మంత్రి సభయందు పరిష్కరించుకొనుట మంచిది.

రణసింహ--- నిజము ! ముందుగా, మనము దండ నీతితో, రాజ్యమును పొంది----

తేజోసింహ---- ఆ పైన సామ నీతి ననుసరించుట మంచిది !

( ఆ మాటలకి అందరూ నవ్వుకొంటారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--85[మార్చు]

( ద్రుశ్యము 85 )

( రాజగురువు మాధవాచార్యుని ఇల్లు )

( రాత్రి రెండవ ఝాము .మాధవాచార్యుడు పడుకొని ఉంటాడు. తలుపు కొట్టిన చప్పుడుకి తెలివి వస్తుంది. లేచి వీథి తలుపు తీస్తూ అడుగుతాడు )

మాధవాచార్య--- ఎవరు, ఎవరది ?

( బయటి నుండి రాజు శంఖణుడు జవాబిస్తాడు )

శంఖణుడు-- ఆచార్యా ! నేను---

మాధవాచార్య--- అరరే ! ఈ గొంతుక మహారాజుల వారిదిలాగ ఉంది. ఇంత రాత్రి పూట ఇక్కడకి ఎ<దుకు వచ్చినట్లు ? ( అనుకొంటూ తలుపు పూర్తిగా తెరుస్తాడు )

( అక్కడ శంఖణ మహారాజుని చూసి ఆశ్చర్యపోతాడు. మహారాజు సాధారణ వేషంలో ఉంటాడు )

మాధవాచార్య--- మహారాజా ! మీరా !!--- ఏమిటీ సామాన్య వేషధారణ !?

( అంటూ ఉండగానే శంఖణుడు అతని నోరు నొక్కి, ఇంటి లోపలికి తోసి, తలుపు గడియ పెడతాడు )

శంఖణుడు--- ఆచార్యా ! కాల వశమున నా విరోధులందరూ కలిసి కట్టుగా వచ్చి, కోటను ఆక్రమించారు. నా పరివార వర్గములను, అమాత్యులు సురక్షిత స్థానమునకు చేర్చనున్నారు. నేనిలా మీ దగ్గరకు ----

మాధవాచార్య--- మహారాజా ! అర్థమయింది. మీ రాక నా కెంతో సంతోష కారక మయినను, మీ మేలుకొరకు, చెప్తున్నాను. నా ఇల్లు మీకు సురక్షితమైన స్థానము కాదు.

శంఖణుడు-- ఆచార్యా ! ఏమిటి మీరు అంటున్నది !

మాధవాచార్య--- అవును మహారాజా ! మీ పరివార వర్గము కన్న, మీ వెనుకనే విరోధులు గాలింపు చర్యలు పటిష్టం చేస్తారు. రాజధానిలోని అందరి ఇళ్లను వేటాడుతారు.

శంఖణుడు--- నిజమే ఆచార్యా ! నేను మరెచటకు వెళ్లగలను ?

మాధవాచార్య--- మహారాజా ! నేను మీకు ముందుగానే మనవి చేసుకొన్నాను. వేంకటాచలం పైన స్వామి పుష్కరిణి చాల మహిమ కలదని, ! ఆ స్వామి పుష్కరిణీ స్నానము వలన, మరల మీకు స్వామిత్వము ప్రాప్తించగలదు.

శంఖణుడు-- నిజమే ఆచార్యా ! వేంకటాచలమే సురక్షితమైన ప్రదేశమని నా తలపు. మీరు అన్నట్లు, స్వామి పుష్కరిణి స్నానము తిరిగి నాకు స్వామిత్వము ప్రసాదింప గలుగును గాక !

మధవాచార్య--- మహారాజా ! అందుకు సంశయము లేదు. ఈ రాత్రే బయలు దెరి వేంకటాచలము చేరుట మంచిది. అందుకు ఏర్పాట్లు నేను చేస్తాను, లోపలికి రండు

( శంఖణుడు, మాధవచార్యుని వెనుక ఇంటి లోపలికి వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--86[మార్చు]

 (  ద్రుశ్యము  86 )

( స్వామి పుష్కరిణీ తీరం )

( శంఖణుడు ధ్యానం చేస్తుంటాడు )

శ్లో-- మేఘశ్యామం, పీతకౌశేయ వాసం / శ్రీ వత్సాంకం, కౌస్తుభోద్ధాసితాంగం, పుణ్యోపేతం, పుండరీకాయతాక్షం, / విష్నుం వందే, సర్వలోకైక నాధం సశంఖ చక్రం, సకిరీట కుండలాం / సపీత వస్త్రం, సరసీరుహేక్షణం సహార వక్షస్థల శోభి కౌస్తుభం / నమామి విష్ణుం, శిరసా చతుర్భుజం ”

(  విష్ణుమూర్తి,  చతుర్భుజుడై,  శంఖ  చక్రాది  ఆయుధాలతో   ప్రత్యక్షమవుతాడు )

విష్ణు--- శంఖణా ! భక్తి శ్రద్ధలతో స్వామి పుష్కరిణి యందు, స్నాన మాచరించిన కారణమున నీ పూర్వపాప సంచయము నశించి, నీవు శుచిర్భూతుడవైనావు. ఇక నీ రాజ్యమును సుఖముగా పాలింతువు గాక ! భక్తి యుక్తులై ఈ స్వామి పుష్కరణిలో నిత్యము స్నానమొనర్చు వారు, స్వామిత్వము పొందగలరు.

( అని  అదృశ్యమవుతాడు )  

( శంఖణుడు కళ్లు తెరిచి చూస్తాడు. విష్ణువు ఎక్కడా కనిపించడు )

శంఖణుడు-- ఆహ ! ఏమి నా భాగ్యము !! విష్ణువు స్వయముగా వచ్చి, నా వంటి అల్పుని ముందు నిలిచి, నా అభీష్టము నెరవేరగలదని చెప్పుటకు, ఈ స్వామి పుష్కరిణియే కదా కారణము ! ఇక నా రాజ్యమును చేరి, అక్కడి స్థితిగతులు తెలుసుకొనెదను గాక !

( ప్రవేశం మాధవాచార్యుడు, మంత్రి రూప చంద్రుడు )

ఇద్దరూ---- మహారాజులకు అభీవాదములు !

రూపచంద్ర-- మహారాజా ! మీకు శుభ వార్త ! విరోధులయిన మన సామంత రాజులు వారిలో వారు, మన రాజ్యము లోని ఈశాన్య భాగమగు సాంకాశ్యము కొరకు, కలహించి, ఒకరినొకరు చంపుకొని , మీ మార్గమును నిష్కంటకము చేసినారు. మన రాజ్యముతో పాటు, ఆ సామంతుల రాజ్యములు కూడ , మీ స్వామిత్వమునకు ఎదురు చూచుచున్నవి !!

మాధవాచార్య--- శంఖణ మహారాజా ! చూసితిరి కదా స్వామిపుష్కరిణీ స్నాన మహిమ !

శంఖణుడు--- ఆచార్యా ! మీ మాటలు నిజము ! స్వామి పుష్కరణీ స్నానము, మీ వంటి సద్గురు పాద సేవనము, ఏకాదశీ వ్రతము యీ మూడింటి ఫలము నాకు నాల్గురెట్లు ఎక్కువై లాభించినది. నేను ధన్యుడనయితిని !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--87[మార్చు]

( ద్రుశ్యము- 87 )

( ధరణీ దేవి అంతఃపురం )

( ఎరుకల సాని , దాని కొడుకు మన్మథుడు, పద్మావతి, చెలికత్తెలు ముగ్గురు, దరణీదేవి, ఆమె పరిచారిక ఉంటారు )

ఎరుకత-- విన్నావమ్మా,చిన్న దొరసానీ ! స్వామి పుష్కరణిలో తానమాడి, ఒక మహారాజు రాజ్యం పొందితే, మరొక మారాజు పిశాచ జనమ నుంచి, బయట పడి, తిరిగి తన రాజరికం, ఏలికొన్నాడమ్మా !

పద్మావతి-- ఎరుకా ! ఎవరే ఆ మహారాజు ? పిశాచ జన్మం ఎందుకు ఎత్తాల్సి వచ్చింది ?

ఎరుకత --- అదేటి చిన దొరసానమ్మా ! ఆ మహారాజు ఇంకెవరో కాదమ్మా ! మీ చోళ దేశపు మారాజేనమ్మా ! శ్రీ మహాలక్ష్మికి ఇచ్చిన మాట తప్పినందువల్ల, విష్ణుదేవుని మీద నింద వేసినందువల్ల, పిశాచ జనమ ఎత్తవలసి వచ్చింది తల్లీ !

ధరణీదేవి -- అవునమ్మా పద్మావతీ ! అతనే మన వంశ మూలపురుషులు శ్రీశ్రీశ్రీ సువీర చక్రవర్తులవారు ! మీ తాతగారైన సుధర్మ మహారాజుగారికి స్వయానా తండ్రిగారు !--- ఈ ఎరుకల సాని సోది ఎలా చెప్తుందో గాని, వేంకటాచలం పైన కథలు మాత్రం మా బాగా చెప్తోంది ! --- ఆన్నిటి కన్న ముందు నీ మనోరంజన చెసింది !

పద్మావతి --- ఎరుకా ! ఎరుక గలిగిన కథలు బాగానే చెప్పావు. ఆ వెంకటాచల రమణుడు ఎలా ఉంటాడో చెప్పవే !

ఎరుకత ---- ఆ సామి ఎలాగుండునో, చెప్పేందుకు, ఆదిశేషుడు చాలడమ్మా ! విశాలమైన నుదుటి మీద నిలువెత్తు నామాలు పెట్టుకొనే ఆ నీలిరంగు వేంకటేసుడు-- అదుగో—( పద్మావతి ఒడిలో బొమ్మను చూపిస్తూ) నీ పక్కలో ఉన్న విష్ణుమూర్తి ఇగ్రహం లాగే ఉంటాడమ్మా ! ఏనుగు లాంటి రొమ్ము, సింహం లాంటి నడుము, కమలాల లాంటి కళ్లు, విల్లులాంటి కనుబొమలు, నిడుపై నిటారుగా ఉండే కోటేరులాంటి ముక్కు, మాలలెన్ని వేసినా చాలదన్నట్లు చెప్పే పొడవైన మెడ, పర్వతాల లాంటి భుజకీర్తులు, మోకాలు నంటే చేతులు, పసుపు రంగు పట్టు పంచెలోంచి, మెరిసిఫొతూ, నీల మరకతాల స్తంభాలలా కనిపించే తొడలు, --- అతని సొగసు ఎలా చెప్పావంటావమ్మా !-- చూసె వారికి కళ్లు చారెడున్నా ఇంకా చాలవనిపించే సొగసమ్మా అతనిది ! -----

( ఎరుకత వేంకటేశ్వర స్వామిని వర్ణించి చెప్తుంటే, పద్మావతి తన్మయత్వంతో, అతనిని తలపోస్తుంది. చేతిలోని విష్ణుమూర్తి విగ్రహాన్ని, చెక్కిలిపై ముద్దాడుతుంది. ఆమె పెట్టిన ముద్దు, ఎరుకల సాని వేషం లోని , శ్రీనివాసునికి పులకింతలు పుట్టిస్తుంది. బుడతడి వేషంలోని మన్మథుడు, చేతిలోని పాల బువ్వ గబగబా జుర్రుకుంటూ, తన చూపులతోనే పద్మావతిపై బాణాలు వదులుతాడు ! )

౧ చెలికత్తె -- ఏం బుడత మన్మథుడా ! కమ్మని పరమాన్నం పెడితే, తీపి బువ్వ బాగులేదన్నావు ?---

౨ చెలికత్తె--- ఇప్పుడదే బువ్వ ఎలా జుర్రుకుంటున్నావ్ ?

బుడతడు-- ( పద్మావతి వైపు చూపిస్తాడు. ఆ చూపుడు వేలితోనే, ఆమెపై బాణం వేస్తాడు ) అమ్మ ! పేమతో ముద్దు పెట్టింది కదా !

౩ చెలికత్తె -- ఓహో ! చిత్రంగా ఉందే ! నీ ముందు, ఎవరు ఏది ముద్దు పెట్టినా, నీకు బువ్వ సయిస్తుందన్న మాట !

( చెలికత్తెలందరూ ఫకాలున నవ్వుతారు. పద్మావతి కూడ నవ్వుతుంది )

పద్మావతి -- తిను బాబూ ! తిను ! నువ్వు తింటానంటే, నే నీ బొమ్మకి ఎన్నో ముద్దులు ఇస్తాను ! ( అంటూ ముద్దులు పెట్టుకొంటుంది. ( ఆమె పెట్టిన ప్రతీ ముద్దుకూ స్వామి పులకించి పోతూనే ఉంటాడు.)

ధరణీదేవి ---( పద్మావతి నవ్వు ముఖాన్ని చూసి, ఆనందిస్తుంది ) తల్లీ ! ఎంత కాలానికి నిన్ను, నవ్వుతూండగా చూసానే !—( అని ఎరుకల సానితో ) ఎరుకతా ! నీ రాక అమ్మాయి ముఖంలో కళ తెచ్చి పెట్టింది ! -- ఇంక కథలు కట్టిపెట్టి, వచ్చిన పని కానియ్యి ! చెప్పవే నీ సోది !—

ఎరుకత -- ( ధరణీదెవి మాటలకు తెప్పరిల్లి ) అలాగేనమ్మా ! పెద్ద దొరసానీ ! మీరు తూరుపు ముఖంగా కూచోండమ్మా----

( అని ధరణీదెవిని తూర్పు ముఖంగా కూర్చోపెట్టి, తాను ఉత్తర ముఖంగా కూర్చొంటుంది )

( పరిచారిక తెచ్చి ఇచ్చిన పెద్ద పళ్లెంలోని, వాయనాన్ని, బుట్టలో వేసుకొని, పళ్లేన్ని బుట్ట మీద పెట్టి సోదె పలకని పళ్లెం మీద పెట్టి, వెదురు గొట్టం కూడ పెట్టి, సోదె పలక లోని గవ్వలకి, పసుప కుంకుమలతో పూజ చేసి, గలగలా ఆడిస్తూ, సోదె చెప్తుంది )

ఎరుకత --- ఓ మధుర మీనాక్షమ్మ ! తల్లీ, కంచి కామాచ్చమ్మా ! ఆ ! కాశీ విశాలాచ్చమ్మా ! -- ముక్కోటి దేవతలారా ! ముందుగా గణపయ్య నిన్ను నే గొల్తు, విగ్నాలు లేకుండా --- మొదముగా చెప్పు నా నోటి మాటలు సత్తెము చేసి చెప్పు ! -- దేవతలారా ! ఈ దొరసాని మనసులోని కోరిక తెలుపరే ! నా మాటలందు -- ఓ కాలాస్తి గ్యానమ్మా ! ఆ ! కనక దుర్గమ్మా పలుకరే ! -- సత్తెపు మాట పొల్లు పోనీక చెల్లింపరే ! నా సోదిలోన--- ( అని గవ్వలు , గొట్టంలోంచి పాచికల్లా వేసి, గుణించుకొంటుంది )

ఎరుకత -- ఆ ! ఓ యమ్మి ! నీ మనసులో పెద్దె చిక్కే అయినాది ! ఎట్లా అని భాద పడతావు ? ఎటు వచ్చి ఎటుపోవునో, అని దిగులు పడుతావు ! తల్లీ ! గడ్డమే చూపితే బుర్రోడు అనుకో, ఎడమ చెవి చూపితే బుర్రదే అనుకో ! --- ( అని ఎడమ చెవి చూపించి ) తల్లీ ! నీ మదిలో చింత యీ బుర్రదేనమ్మా ! కలవరంబున చాల కలత పడి ఉంది. అది జబ్బు కాదు, భూత నాడులు కావు---

ధరణీ దేవి --- మరేమిటే దిగులు నా బాలకి ?

ఎరుకత--- చిన్నారి బాలకు మొన్న వనములో, నామాల నల్లనయ్య అగుపించినాడు ! వానిపై మోజు పడ్డది నీ బాల !---

ధరణీ దెవి -- ఎవరే ఆ పురుషుడు ?

ఎరుకత -- చెప్పినాను కదమ్మా , కథలలోన ! లోకాల నేలేటి సామయే యగును, నీ బాలకోసమే దివినుండి, భువికి వచ్చినాడు తల్లీ !

ధరణీ దేవి -- ఎక్కడుంటాడు, ఎట్టి గుణములు కలవాడు ?

ఎరుకత -- ఒక్క చోటన నేమి ? అన్నిటా గలవాడు, నీ బాలకై ఇపుడు దగ్గరే యున్నాడు ! గుణము లన్నింట మా మంచి గుణమే సామిది , తెలుసుకోవమ్మా !

ధరణీ దేవి -- దగ్గరే అంటివి, ఎక్కడే ?

ఎరుకత -- ఇక్కడా, అక్కడా అని తలచబోకు, నీ బాలకై, ఇప్పుడు ఎంకటాచలం కొండ మధ్యలో ఉన్నాడు. తల్లీ !

ధరణీ దేవి-- నీ మాట నిజమని రుజువేమిటే ?

ఎరుకత --- తోటలో జరిగిన సంగతి చెలులనే అడుగుమా చెప్పేరు తల్లీ ! రేపో మాపో వచ్చు, మా యమ్మ లాంటి , ముసలమ్మ ఇటకు తా మనువు గోరి !

ధరణీ దేవి--- ఎవరో కులగోత్రాలు లేని వాడికి ఇవ్వమంటావా ?

ఎరుకత-- నీ బిడ్డ వానికే ఆలిగా జనియింఛినాది ! తప్పింప బమ్మకే కాదు మా యమ్మ ! మూడు లోకాలకి ముచ్చటై వెలిగే నా మాలాల నల్లనయ్య నీ అల్లుడే యగును !

ధరణీ దేవి--- అట్లు వాని కియ్యక పోతే ?—

( ధరణీ దెవి మాటలు విని పద్మావతి, మంచం మీద దుబ్బుమని పడి, ముడుచుకొంటుంది. అందరూ ఆమె వంక చూస్తారు )

ఎరుకత --- ఆ ! ఎంత మాట ! ఎంత మాట ! తప్పు, తప్పు --- ఆ అయ్యను కట్టుకోడానికే నీ బిడ్డ పుట్టింది. అట్లా కాదంటే నీ బిడ్డ నీకు దక్కదు !

( పద్మావతి గట్టిగా మూలుగుతుంది. చెలికత్తెలు ఆమె నుదుటి మీద చెయ్యి పెట్టి చూస్తారు )

౧ చెలికత్తె-- రాకుమారి నుదురు కాలిపోతోంది !

౨ చెలికత్తె -- మాయదారి జ్వరం మళ్లీ వచ్చినట్లుంది !

౩ చెలికత్తె-- నిజమేనమ్మా ! మహారాణీ !

( ధరణీ దెవి గాభరా పడుతుంది. దిగ్గన లేచి కూతురు మంచం దగ్గరకు వెళ్లబోతుంది. ఎరుకల సాని ఆమె చెయ్యి పట్టుకొని ఆపుతుంది )

ఎరుకత--- దిగులు పడకమ్మా ! నా మాటలు ముమ్మాటికీ సత్తెమమ్మా ! ఎంటనే పెండ్లికి పురికొలుపు. లచ్చనంగా, పెండ్లి జరుగుతుందే ఓ యమ్మ ! నీ బిడ్డ లచ్చికే తోడు అవుతుంది, నమ్ము! రానున్న సిరికి మోకాలొడ్డకు ! ఆ నామాల ఆయనకే బిడ్డ నిస్తానని ఒప్పుకో ! ముడుపు కట్టుకో ! ---

ధరణీ దేవి-- నువ్వు చెప్పినట్లు మనువు మాట్లాడు ముసలమ్మ వస్తే చూస్తాము.

ఎరుకత--- చూచేదెమిటి ? ఇస్తానని మాట ఇయ్యోయమ్మా !

ధరణీ దేవి--- ( పద్మావతి వంక చూసి ) ముసలమ్మ వచ్చే మాట నిజమైతే నామాలయ్యకే నా బిడ్ద నిస్తా !

ఎరుకత -- శుభమమ్మా ! నీ మాట ఈడేరగలదమ్మా !

( ధరణీ దేవి పద్మావతి దగ్గరకి వెళ్లి, మంచం మీద కూర్చొని, ఆమె ముఖాన్ని తన వైపు తిప్పుకొని చూస్తుంది. పద్మావతి కళ్లు మూసుకొనే ఉంటుంది. ఆమె నుదుట చెమట పట్టి ఉంటుంది )

ధరణీ దెవి-- అమ్మాయికి జ్వరం వచ్చినట్లే వచ్చి, ఇప్పుడు తగ్గుతున్నట్లుందే ! నుదుట చెమట పట్టింది !

ఎరుకత--- అవునమ్మా ! జబ్బు ఇక బాధించదమ్మ ! --మధుర మీనాచ్చమ్మ, కంచి కామాచ్చమ్మ, కాశీ విశాలాచ్చమ్మ తోడౌను నీకు--- అమ్మా ! చిన్న దొరసాని--- నీ పెండ్లికి దేవతలే పెద్దలయ్యేరు ! మా తల్లి నమ్మవో యమ్మ ! మధుర మీనాచ్చమ్మ ! కంచి కామాచ్చమ్మ ! కాశీ విశాలాచ్చమ్మ !--- ( ఆంటూ గంప సర్దుకొని , బుడతడిని చంక నేసుకొని, బయలు దేరుతుంది )

( ఎరుకల సాని వెళ్లిపోయిన తరువాత ధరణీ దేవి, పద్మావతి ప్రక్కన కూర్చొని అడుగుతుంది )

ధరణీ దేవి -- అమ్మా ! పద్మావతీ ! నే నొక మాట అడుగుతాను, నిజం చెప్తావా ?

( పద్మావతి మాట్లాడదు )

ధరణీ దేవి -- తల్లీ ! ఉద్యాన వనములో, నీ వొక గారడీరాయుని చూసావని, నీ చెలికత్తెలు చెప్తున్నారు. ఈ ఎరుకల సాని అతనెవరో నామాల నల్లనయ్య అని వర్ణించేస్తోంది ! నాకు అర్థమయినదేమిటంటే , నీ వెవరో పురుషుని చూసావని, అతనిని చూపులతోనే వలచావని--- నిజమేనా తల్లీ ?

( పద్మావతి తల్లి వంక చూసి చిరునవ్వు నవ్వుతుంది )

ధరణీ దేవి -- అర్థమయిందమ్మా ! -- ఎరుకల సాని సత్యమే చెప్పిందన్న మాట ! అలాగయితే ఇప్పుడే ఆ నామాల నల్లనయ్యకు ముడుపు కడతాను.

( అని పరిచారిక చేత ఒక పట్టు వస్త్రం తెప్పించి, దానిలో బియ్యం , పసుపు కొమ్ములు, బంగారు నాణాలు వేయించి, ముడుపు కడుతుంది )

( మరుక్షణం పద్మావతికి, శరీరం తేలికయినట్లు అనిపిస్తుంది. వెంటనే లేచి వచ్చి, తల్లిని కౌగలించుకొంటుంది )

( ప్రవేశం- ఓక పరిచారిక )

పరిచారిక -- మహారాణీ వారికి వందనములు ! --అమ్మా ! రాకుమారి స్వస్థత కోసం, అగస్త్యేశ్వర స్వామి వారి ఆలయానికి పూజ చేయించడానికి వెళ్లిన చెలికత్తెతో, ఎవరో వకుళమ్మ అనే వృద్ధురాలు, కలిసి వచ్చింది. --- మీ దర్శనానికి ఎదురు చూస్తోంది !

( ధరణీ దేవి పద్మావతి ఒకరి ముఖాలోకరు చూసుకొంటారు )

ధరణీ దేవి -- ఎరుకల సాని చెప్పిన ముసలమ్మ ఆవిడే అయి ఉంటుంది ! -- సరే ! ఆమెను సగౌరవంగా, నా మందిరానికి తీసుకురా ! ( అంటూ లోపలికి వెళ్తుంది. పరిచారిక బయటకు వెళ్తుంది.)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--88[మార్చు]

(  దృశ్యము  88 )

( ధరణీ దేవి అభ్యంతర మందిరం )

( దరణి దేవి కూర్చొని ఉంటుంది. ప్రవేశం పరిచారిక, వకుళామాతని వెంటబెట్టుకొని )

వకుళ – మహారాణీ వారికి నమస్కారం ! ( నమస్కరిస్తుంది )

ధరణీ దేవి --- కూర్చోవమ్మా, వేంకటాచలం ముసలమ్మా ! ఏం పని మీద వచ్చావు ?

వకుళ --- మంచి బాగా అన్నారు మహారాణీ ! నేను వేంకటాచలం ముసలమ్మనే ! తొలుత వరాహ స్వామి కొలువు చేసేదాన్ని. అతని ఆఙ్ఞపైన , వేంకటాచల రమణుడైన వేంకట రమణుని సేవ చేస్తున్నాను ! శ్రీనివాసుడని, బాలాజీ అని, , పిలువబడే వేంకటేశ్వరుడు నన్ను ’ అమ్మా’ అనే పిలుస్తాడు !

ధరణీదేవి -- నీ పాలిత పుత్రునికి, గారడీ రాయుడు, నామాల నల్లనయ్య అనే పేర్లు కూడా ఉన్నాయని విన్నాను !

వకుళ -- అదంతా లోకుల అభిమానమమ్మా ! ఏ పేరుతో పిలిచినా , ’ఓ’ యని పలికి, వారి అవసరాలు తెలుసుకొని ఆదరించేవాడు నా కొడుకు !

ధరణీ దేవి-- మనసులో మర్మాలు తెలుసుకో గలిగే అతనికి, మనసులు మాయ జేసే, ’ విద్య’ తెలియదా ఏం ? --నా కూతురు పద్మావతిని ఏ మాయ చేసాడో తెలియదు, అతనిని చూసిన దగ్గర నుంచి భయపడి జ్వరం పెట్టుకొంది.

వకుళ --- అది, భయపడి తెచ్చుకొన్న జ్వరం కాదమ్మా ! వలపు వల్ల వచ్చిన జ్వరం ! నీ కూతుర్ని చూసిన దగ్గర నుంచి, నా కొడుకు కూడ అదే పనిగా ఆమెనే తలపోస్తూ కూర్చొన్నాడు. ’ మాయ’ నా కొడుకు ఒక్కడే చెయ్యలేదు మహారాణీ ! వాడి బాధ చూడలేక మీ దగ్గరకు , పెళ్లి ప్రస్తావన తెచ్చేందుకు వచ్చాను.

ధరణీ దేవి --- పెళ్లి ప్రస్తావన ఎవరికమ్మా ?

వకుళ ---ఇంకెవరికో కాదు, నీ కూతురు పద్మావతికి, నా కొడుకు శ్రీనివాసునికి ఇచ్చి చేస్తివా, సర్వం శుభమవుతుంది !

ధరణీ దేవి --- కుల గోత్రాలు లేని వాడికా--- కూతురు నిచ్చేది ?

వకుళ --- తెలుసుకొంటే ఎందుకు తెలియదమ్మా ! నా శ్రీనివాసుని తల్లి తండ్రులు చంద్ర వంశపు రాజ దంపతు లయిన దేవకీ వసుదేవులు ! వారిది వశిష్ట గోత్రం ! వాని జన్మ నక్షత్రం శ్రవణానంద కరమయిన శ్రవణము !

ధరణీ దేవి -- కులము, గోత్రము తెలిసాయి, సరే ! భోగ భాగ్యాల మాటేమిటమ్మా ! అవి లేక కొండ కోనల నాశ్రయించి తిరిగే వాడికి----

వకుళ --- ( అడ్డుపడి ) ఏమంటివమ్మా మహారాణీ ? నా కొడుకు కొండ కోనల నాశ్రయించిన వాడా ! పోనీ అలాగే అనుకొన్నా, ఆ కొండ సామాన్యమయినదా ! కోరిన వారి కోర్కెలు తీర్చే కొండ ! -- సంతతి లేని నిన్ను ’అమ్మా’ అని పిలిచే కూతురినిచ్చింది ఆ కొండే నమ్మా మహారాణీ ! ఆ కూతురి చేత ”తమ్ముడు కావాలే” అని పలికించి, నిన్ను పుత్రవతిని చేసింది కూడా ఆ కొండేనమ్మా ! ఆ కొండని ఆశ్రయించని వారెవరమ్మా ? పెరటి చెట్టు మందుకి పనికి రాదన్న మాదిరి, నీకు దగ్గరగా ఉందని, ఆ కొండని చులకన చేస్తున్నావు !

( వకుళా మాత ఎత్తి పొడుపుకి ధరణి దేవి గతుక్కుమంటుంది )

ధరణీ దేవి--- నిజమేనమ్మా, కొండ మీది ముసలమ్మా ! నీ కొండ చాల గొప్పది ! నా కోర్కెలు తీర్చినది కూడ ఆ కొండేనని ఎలా మరచి పోగలను ?— కాని కూతురునిచ్చి పెళ్లి చెసేది ఆ కొండకి కాదు కదా ? ఆ కొండ మీద తిరిగే నీ కొడుకుకి కదా ! నీ కొడుకు గొప్ప ఏమిటో చెప్పు వింటాను.

వకుళ --- మహారాణీ ! ఇప్పుడు నీ గౌరవానికి తగ్గ మాట అడిగావు ! తల్లిని కాబట్టి నా కొడుకు గొప్పలు నేను చెప్పుకోను ! అలా చేస్తే ఆయు క్షీణం ! -- మీ రాజ దంపతులని పుత్రకామేష్టి యాగానికి పురి గొల్పిన ఆ శుక మహర్షినే అడిగి చూడు, అతని కన్నా బాగా తెలిసిన వారు యీ ప్రాంతాలలోనే లేరు !

ధరణీ దేవి -- ( చేతులు జోడించి ) మాతా ! పరుషంగా మాట్లాడినందుకు నన్ను క్షమించండి ! మీకు ఎన్నో విషయాలు తెలుసునని, మీరు కారణ జన్ములని అర్థమయింది ! చక్కని సలహా ఇచ్చినందుకు నా ధన్యవాదాలు ! శుక మహర్షిని సంప్రదించే వరకు, మీరు మా విడిదిలోనే విశ్రమించండి ! ( పరిచారికతో ) నీవు మహారాజుల కడ కేగి, రాకుమారి స్వస్థత చెందిన వార్త తెలియ జెప్పుము. నాతో అత్యవసరముగా మాట్లాడు పని యున్నదని చెప్పి, వారిని నా మందిరమునకు రమ్మని చెప్పుము, సత్వరము తెలియజేయుము, పొమ్ము !

( పరిచారిక నమస్కరించి వెళ్లిపోతుంది )

ధరణీ దేవి --- మాతా ! మీకు విశ్రాంతి గృహమునకు , దారి చూపించెదను రండు !

( అంటూ వకుళను తీసుకొని లోపలికి వెళ్తుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --89[మార్చు]

( దృశ్యము 89 )

( ధరణీ దేవి అభ్యంతర మందిరం )

( ధరణీ దేవి, ఆకాశ రాజు కూర్చొని ఉంటారు )

ధరణీ దేవి -- ప్రభూ ! వివరంగా చెప్తాను వినండి.గత ఉగాది నాడు , రాజ సభలో దైవఙ్ఞులు, మన పద్మావతికి, పురుషోత్తముడైన వరుడు లభిస్తాడనీ, దేవతలే ఆమె పెళ్లికి పెద్దలవుతారనీ, చెప్పారు కదా !

ఆకాశ రాజు --- అవును, దైవఙ్ఞులు, అలాగే చెప్పారు !

ధరణీ దేవి--- ఆ పైన మన ఉద్యాన వనమున, ఒక వృద్ధ బ్రాహ్మణుడు, పద్మావతి చేయి చూసి, అదే విధముగా జోస్యముగా చెప్పినాడు.

ఆకాశ రాజు--- నిజమే ! ఈ విషయము మీరు ఇదివరకే తెలియజేసినారు !

ధరణీ దేవి-- అవును ప్రభూ ! ఆ తరువాత అదే ఉద్యాన వనమున, మన పద్మావతి ఒక సుందర పురుషుని సంధించి, అతని మీద మనసు పడి, బయటికి చెప్పలేక, లోన దాచుకోలేక జ్వరపడింది.. ఇదంతా ఒక ఎరుకల సాని తన సోదెలో చెప్పింది.

ఆకాశ రాజు -- దేవీ ! పద్మావతి సఖులు---

ధరణీ దేవి---- ఆ విషయమును ధృవ పర్చినారు ప్రభూ !

ఆకాశ రాజు --- మీరు మన అమ్మాయిని --

ధరణీ దేవి—అడిగి తెలుసుకొన్నాను మహారాజా ! ఆమె అతనిని ప్రేమించిన మాట నిజము ! -- వెంటనే ఎరుకల సాని చెప్పిన విధంగా , అతనికే పిల్లనిచ్చి పెళ్లి చేస్తానని, ముడుపు కట్టగానే, పద్మావతి జ్వరం మటు మాయ మయింది !

ఆకాశ రాజు-- దేవీ ! మీరలా తొందర పడడం సబబు కాదేమో ఆనిపిస్తోంది.

ధరణీ దేవి--- పరిస్థితిని బట్టి అలా చేయడం తప్పని సరి అయింది ! ముందుగా అమ్మాయి ఆరోగ్యం బాగయితే చాలని, ఆ యువకుని నుండి, వివాహ ప్రస్తావన ,వస్తే చూసుకోవచ్చునని, అలా చేసాను.

ఆకాశ రాజు --- ఇంతకీ ఆ యువకుడెవరు దేవీ ?

ధరణీ దేవి -- మీరు ఊహించినది నిజమే ప్రభూ ! తల్లి తండ్రులు గతించినారు. పాలిత మాత ఉన్నది.ఆమె పేరు వకుళా దేవి ! అతని నివాసము వేంకటాచలమే ! పెర్లు చాల ఉన్నాయి.- వేంకట రమణుడనీ, శ్రీనివాసుడనీ విన్నాము !

ఆకాశ రాజు-- ఈ వివరము లన్నియు ఎట్లు తెలిసినవి ?

ధరణీ దేవి --- అతని పాలిత మాత వకుళామాత వివాహ ప్రస్తావన తెచ్చినది. ఆమెను మన విశ్రాంతి గృహమున యుంచి మీ కడకు కబురంపితిని.

( ప్రవేశం పరిచారిక )

పరిచారిక -- మహారాణీ వారికి నమస్కారము ! మహారాజుల వారికి జయము ! శుక మహర్షులవారు వచ్చి, ప్రవేశమునకు అనుమతి కోరుతున్నారు.

( రాజ దంపతులు ఒకరి ముఖాలు, మరొకరు చూసుకొంటారు )

ధరణీ దేవి-- ప్రభూ ! వేంకట రమణుని పాలిత మాత, తన పుత్రుని కీర్తి ప్రతిష్టలను, శుక మహర్షుల వారిని, అడిగి తెలుసుకోమన్నది ! ఈ సమయమున వారి రాక, దైవ ప్రేరితము వలె నున్నది.

ఆకాశ రాజు --- దేవీ ! మహర్షుల ఆశయములు సద్యః ఫలితముల నిచ్చునవి ! మనము సంతతి కొరకు తపించు తరుణమున ఈ శుక మహర్షి తనంత తానుగా విచ్చేసి, మన సమస్యకు పరిష్కారము సూచించిన వారైరి ! ఇప్పుడు ఆమె వివాహ ప్రస్తావన సమయమున, అతని రాక, మన ప్రస్తుత సమస్యకు పరిష్కారము కాగలదేమో ! ( పరిచారికతో ) శుక మహర్షుల వారిని సగౌరవమగా ప్రవేశ పెట్టుము.నీ వెంట మరికొందరు పరిచారికలను---

ధరణీ దేవి --- ప్రభూ ! పరిచారికలెందుకు నేనే ఎదురేగి వెళ్లి, అతనికి స్వాగతము పలికెదెను.

ఆకాశ రాజు--- లెస్స పలికితివి దేవీ ! నీ వెంట నేనును వచ్చెదను.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--90[మార్చు]

( దృశ్యము 90)

( ధరణీ దేవి అభ్యంతర మందిరం )

( పరిచారికలు పూల పళ్లేలటో , పూలని జల్లుతూ రాగా, ఆకాశరాజు, ధరణీ దేవి, శుక మహర్షిని వెంట పెట్టుకొని ళోపలికి ప్రవేశిస్తారు )

( శుకమహర్షిని ఆశీనుని చేసి, రాజు రాణి కూర్చొంటారు )

శుక --- ఆకాశ భూపతీ ! అందరూ కుశలమే కదా ?

ఆకాశ రాజు--- మీ రాక వల్ల సర్వ శుభములు కలిగి, రాజ్యమంతయు కుశలమైనది. మహర్షీ ! తపో భూమి వదిలి, మీరిట్లు కదలి వచ్చుటకు కారణమేమి ? కబురంపిచినచో మేము వచ్చు వారము కదా ?

ధరణీ దేవి--- మహర్షీ ! ఎంత కాలమునకు యీ పుత్రికపై మీకు దయ కలిగినది !

శుక --- పుత్రీ, ధరణీ దేవీ ! నీ ఆధరాభిమానములకు చాల సంతోషమైనది. ఆశ్రమము విడిచి లోకుల ఆవాసములకు వచ్చుట నాకు అలవాటు లేని పని , అంతియె గాని మీ రాజ దంపతులపై అభిమానము లేక కాదు !

ధరణీ దేవి --- అవును ఊరక రారు కదా మహాత్ములు—

శుక ---- నిజమేనమ్మా ! శ్రీనివాసుని పాలిత మాత వకుళా మాత వేంకటాచలమును వదలి, మీ రాజ మందిరమునకు వచ్చిన వార్త తెలిసి, ఆమె దర్శనము కొరకై , నే నిటుల వచ్చితిని. ఆమెను కొండపై కలుసుకొనుట కుదురట లేదు !

( రాజ దంపతులు ఒకరి ముఖాలు ఒకరు చూసుకొంటారు )

ఆకాశ రాజు--- మహర్షీ ! మీరు--- మీ వంటీ మహనీయులు , ఒక సామాన్య వృద్ధ మాత దర్శనమునకై, పని గట్టూకొని వచ్చినారా !? ఆశ్చర్యముగ నున్నదే !

శుక --- ఆకాశ భూపతీ ! ఆమె సామాన్యురాలు కాదు, ద్వాపరమున లోక కళ్యాణమునకై పుట్టిన శ్రీ కృష్ణుని బాల్య లీలలు స్వయముగా వీక్షించిన యశోదా మాత !

ఆకాశ రాజు--- మహర్షీ ! శ్రీ కృష్ణుని తల్లి తండ్రులు దేవకీ వసుదేవులు కదా !

శుక -- నిజము మహారాజా ! కారణ వశమున అతడు, దేవకీ గర్భమున జన్మించినను తన శైశవ ప్రాయ మంతయు యశోదా మాత కడనే గడపెను..

ఆకాశ రాజు --- మహర్షీ ! మీరు ఇప్పుడు చెప్పిన ఈ వకుళా మాత----

శుక ---- ( నవ్వి ) యశొదా మాతయే, జన్మాంతరమందు వకుళామాత అయినది.!-- తన పాలిత పుత్రుని, శైశవ లీలలే తప్ప, కళ్యాణ వేడుకలు చూడని, ఆమె కోరికను,--- ఈ జన్మలో తీర్చుకొనుటకై, ఆమె -- మీ కడకు వివాహ ప్రస్తావన తీసుకొని వచ్చినది.

ధరణీ దేవి-- మహర్షీ ! అటులయిన -- ఆ వేంకట రమణుడు !!—

శుక --- శ్రీ కృష్ణుడేనమ్మా ! అవతార మూర్తులకు యుగబేధములు జన్మజన్మాంతరములు, లెక్కకు రావు పుత్రీ !

ఆకాశ రాజు-- మహర్షీ ! అటులయిన శ్రీనివాసుడు శ్రీ మహావిష్ణువే నన్నమాట !!

శుక -- ఆకాశ భూపతీ ! సందేహించకము ! ( పద్యము )

ఉ--- అతని వంటి సుందరుడహర్పతి తేజుడు, విశ్వవాఙ్ఞ్మనో తీతుడు, ధర్మవర్తి, రణధీరుడు, సద్గుణమూర్తి, లోక వి ఖ్యాతుడు, దేవపూజ్యుడు, మహామహిన్వితుడైన యట్టి, జా మాత లభించుటెన్న, నతిమానుష పుణ్య ఫలంబు సూ నృపా !

ఉ-- కావున నొండు మాటనక, గారవమారగ వానికీవు, ప ద్మావతి నిచ్చి, పెండిలి యధావిధి సేయుము, సప్త పూరుషం బీవల, నావలన్ నృప ! త్వదీడ్య కులంబు తరించు, లోక సం భావిత పుణ్యముల్, త్రిదివ వాసము నీకు లభించు భూవరా !

( ప్రవేశం పరిచారిక, దారి చూపుతూ ఉండగా, వకుళా మాత )

వకుళ --- మహర్షీ ! నా కొడుకు కీర్తి ప్రతిష్టలేనా చెప్తున్నారు !!

శుక --- ( లేచి నిలబడి నమస్కరిౙచి ) ప్రణామము మాతా ! మీ దర్శనమునకై వచ్చి, ప్రసంగ వశమున శ్రీనివాసుని--- గురిచిన సందేహములను ----

వకిళ --- పటాపంచలు చేసారన్నమాట !

( వకుళామాత మాటలకు అందరూ నవ్వుకొంటారు )

==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--91==]

( దృశ్యము 91)

( వేంటాచలం పుట్ట )

( శ్రీనివాసుడు కూర్చొని ఉంటాడు )

( ప్రవేశం శుక మహర్షి, వచ్చి శ్రీనివాసునికి నమస్కరిస్తాడు )

శుక --- శ్రీనివాసా ! అవతార కారకుడ వైన నీవు, ఒక సరస్సు లాంటీ వాడివి. నీ అవతారాలన్నీ ఆ సరస్సునుండి బయలు దేరిన కాలువల వంటీవి. ( శ్లోకం )

శ్లోకం--- అవతారహ్య సంఖ్యాయాః / హరే స్సర్వనిధైః ద్విజాః యదా విదానః కుల్యాః / సరసున్యుః సహస్రశః

ఈ కలి యుగమున ఆశ్రితులను కాపాడే అర్చారూపం దాల్చనున్న నీకు నా సహస్ర కోటీ వందనాలు.

శ్లోకం---- వేంకటేశాయ విద్మహే, త్రిపతి నాధాయ ధీమహి, తన్నో శ్రీనివాస ప్రచోదయాత్ !

( అంటూ శుకుడు శ్రీనివాసునికి సాష్టాంగ ప్రణామం చేస్తాడు )

(శ్రీనివాసుడు శుకుని లేవదీస్తాడు )

శ్రీనివాస ---- శుక మహర్షీ ! మీ రొనర్చిన ఈ వేంకటేశ గాయత్రీ మంత్రం మిక్కిలి మహిమాన్వితమగు గాక ! అంతియే కాదు, మీరు నాకిచ్చిన ’త్రిపతి’ నామధేయముతోనే యీ ప్రాంతము ప్రసిద్ధమగుగాక !

శుక --- దేవదేవా ! మీరు నా మీద చూపించిన గౌరవమునకు ధన్యడనయితిని.నేను వ్చ్చిన పని మీకు తెలియనిది కాదు. అయినను వచ్చిన కారణము విన్నవించుకొంటున్నాను.వినుడు-- చోళ రాజగు ఆకాశ భూపతి , అతని ధర్మపత్నియగు ధరణీ దేవి దంపతుల గారాబు పట్టి, కుమారి పద్మావతిని, మీకిచ్చి వివాహము చేయుటకు సమ్మతించి ,బృహస్పతి చేత వ్రాయించిన శుభలేఖను, మీకు ఇచ్చుటకై వచ్చినాడను. స్వీకరింపుడు !

( అని శుభలేఖను శ్రీనివాసునికి ఇస్తాడు. శ్రీనివాసుడు శుభలేఖ చూస్తూ ఉంటాడు )

( ప్రవేశం వకుళామాత , చేతులో ఆకు దొన్నెలలో తేనె , కంద మూలాలు తెస్తుంది )

వకుళ --- మహర్షీ ! ముహూర్తం చాల బాగుంది ! నా కొడుకు బదులు నేనే చెప్తున్నాను. వానికి అంగీకారమే ! ఇదుగో ఈ జుంటి తేనె కంద మూలములు సేవించి, వానిని ఆశీర్వదించి వెళ్లండి.

( శుకుడు ఆమె తెచ్చినవి ఆప్యాయంగా తింటాడు )

శ్రీనివాస--- శుక మహర్షీ ! అమ్మ అంగీకరించింది కనుక నాకు అంగీకారమే !

వకుళ --- ( నవ్వి ) కుమారా ! నా మాట మన్నించినందుకు చాల సంతోషం ! ముందుగా ఈ వార్తను వరాహ స్వామికి తెలియజేసి, వారి ఆశీస్సులు పొందుము. ఆ పైన ఆకాశ భూపతి పేర , ప్రతి శుభలేఖను వ్రాసి , శుక మహర్షి కిచ్చి పంపుము.

శ్రీనివాస -- తల్లీ ! అటులనే చేసెదను.ఆదిశేష, గరుత్మంతులకు వివాహ శుభలేఖలను ఇచ్చి,సత్యలోక, తపోలోక, కైలాస, నాగా లోకముల లోని, దేవ గణము లందరినీ, ఆహ్వానించెదను.

వకుళ--- ఆహా ! ఏమి నా భాగ్యము ! నీ పెళ్లికి తరలి వచ్చే దేవతా సమూహములను, కనులార కాంచు తరుణము వచ్చినది కదా ! శ్రీనివాసా ! నా జన్మ ధన్యత నందినది కదయ్యా !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--92[మార్చు]

( దృశ్యము 92 )

(  కరివీర  పురము—కొల్హాపూరు )

( శ్రీ మహాలక్ష్మి ఒక సంపెంగ చెట్టు దగ్గర తిన్నె మీద కూర్చొని ఉంటుంది. ఆమె పాదాల మీద సూర్య కిరణాలు పడతాయి ఆ తరువాత ఒక శ్లోకం వినబడుతుంది )

శ్లోకం-- లక్ష్మీం క్షీర సముద్ర రాజ తనయాం, శ్రీ రంగ ధామేశ్వరీం, దాసీ భూత సమస్త దేవ వనితాం, లోకైక దీపాంకురాం, శ్రీ మన్మంద కటాక్ష లబ్ధ విభవ, బ్రహ్మేంద్ర గంగాధరాం, త్వాం, త్రైలోక్య కుటుంబినీం, సరసిజాం, వందే ముకుంద ప్రియాం !

( లక్ష్మి కళ్లు తెరిచి, తన పాదాల చెంత, పడిన సూర్యకిరణాలని చూసి, చిరునవ్వు నవ్వుతుంది )

లక్ష్మి--- సూర్య నారాయణా ! ఈ స్తోత్రము నీ నోట కడు రమ్యముగా నున్నది ! వచ్చిన కారణమేమి ?

( సూర్యుడు ప్రత్యక్ష్యమవుతాడు )

సూర్య ---- తల్లీ ! నీ కొరకు సప్తాశ్వ రథమును తెచ్చాను.

లక్ష్మి ---- సప్తాశ్వ రథమా ! అది ఏల సూర్యనారాయణా ?

సూర్య ----మాతా ! నేడు వైశాఖ శుద్ధ సప్తమి, సోమవరము---

లక్ష్మి --- విళంబినామ సంవత్సరం, ఉత్తరాయనం, అయితే ఏమంటావు ?

సూర్య --- అది కాదు తల్లీ ! రాబోయే దశమి నాడు , శ్రీవారికి-- పద్మావతీ దేవితో వివాహం కానున్నది ! శుభలేఖ నీ కడకు రాలేదా తల్లీ ?

లక్ష్మి --- ( చిన్నబోతుంది ) గరుడుడు శుభలేఖ ఇచ్చి వెళ్లుట నిజము ! -- అయినను -- ఈ -- వివాహమునకు నేను రావలయునా పద్మమిత్రా ?

సూర్య --- మాతా ! మీరు రాకున్న , శ్రీవారు ఈ వివాహమునకు, తరలి వెళ్లనే వెళ్లరట !

( సూర్యుని మాటలకు లక్ష్మి కాస్త తెప్పరిల్లుతుంది. కించిత్తు గర్వం కూడా కలుగుతుంది )

లక్ష్మి --- అలాగని నీతో చెప్పారా ?

సూర్య --- అవును తల్లీ ! నాతోనే కాదు, ఆహ్వానము నందుకొని వచ్చిన దేవ, ద్విజ, ఋషి సమూహము లందరితో చెప్పిరి.

లక్ష్మి --- అటులనా ! కడు విచిత్రముగా నున్నదే ! దేవతా సమూహము లనగా--ఎవరెవరు వచ్చారు ప్రభాకరా ?

( లక్ష్మి కుతూహలానికి సూర్యుడు లోలోపల నవ్వుకొంటాడు )

సూర్య --- తల్లీ ! ఆహ్వానము నందుకొని తొలుదొల్తగా, హంస వాహనము మెక్కి, సరస్వతీ, బ్రహ్మలు వచ్చారు. ఆ పైన ---

లక్ష్మి --- ఊ ! ఆ పైన ---

సూర్య --- తూర్పు దిక్కునుండి, ఐరావతము నెక్కి, శచీ దేవితో పాటు , ఇంద్రుడు---

లక్ష్మి --- ఊ ! ఆ తరువాత ?

సూర్య -- ఆగ్నేయ దిశనుండి, మేషవాహన మెక్కి, స్వాహా దేవితో పాటు, అగ్ని దేవుడు, దక్షిణ దిశనుండి, మహిష వాహన మెక్కి, ఇళా సతితో పాటు యముడు—

లక్ష్మి --- ఆ పిమ్మట !

సూర్య --- నైరుతి దిశనుండి నర వాహన మెక్కి, కాళీకా ప్రియుడు నిరుపతి, పడమటి దిశనుండి, మకర వాహన మెక్కి, పద్మినితో పాటు వరుణుడు, వాయువ్య దిశనుండి, కృష్ణమృగ వాహనముపై మోహినీ సతితో వాయువు, ఉత్తర దిశనుండి, అశ్వ వాహనముపై ధనాధిపతి కుబేరుడు----

లక్ష్మి --- మరి, ఈశన్య దిశ నుండి ఎవరూ రాలేదా ?

సూర్య --- రాకేమి తల్లీ ! నంది వాహనముపై, గౌరీదేవితో పాటు, ఈశ్వరుడు, వారి వెనుకగా మూషిక వాహనుడు గణపతి, ఆ వెనుక నెమలి నెక్కి, కుమారస్వామి, ప్రమధ గణాలు సేవించగా-- కైలాసమే కదిలి వచ్చినట్లు, వచ్చారు.

( లక్ష్మి ముఖం మరల చిన్నబోతుంది )

లక్ష్మి --- ఆహా ! సకల దేవతా సమూహములు, సాక్షియగు, వివాహ వైభవము నందుటకు, పద్మావతి ఎంత భాగ్యశాలియో గదా !!

సూర్య --- మాతా ! శ్రీవారు దేవతా సమూహములను, వివాహ వేడుకకు పిలిచినది, పద్మావతీ దేవి కొరకు కాదు !

లక్ష్మి ----( కాస్త ఉత్సాహంతో ) మరెవరి కొరకు ఛాయాపతీ ?

సూర్య --- వకుళా మాత కొరకు.

లక్ష్మి --- వకుళావళి కొరకా ?

సూర్య -- అవును తల్లీ ! వకుళా మాతయే , ద్వాపర యుగమున యశోదా మాత ! శ్రీ వారి శైశవ లీలలు తప్ప, వివాహ వేడుక చూడలేక, ఆ కోరిక తోనే, తనువు చాలించినది ! యీ జన్మలో ఆమె కోరిక తీర్చాలని, శ్రీ వారు ’ నభూతో నభవిష్యతి’ అనునట్లు , కళ్యోణోత్సవాన్ని నిర్వహించ నున్నారు !!

( లక్ష్మి మనసు కాస్త నెమ్మదిస్తుంది )

లక్ష్మి --- వేడుక వకుళా మాత కొరకే అయినా, ఫలితం పద్మావతికే కదా ?

సూర్య -- తల్లీ ! పద్మావతీ దేవి పరాయి మనిషి ఎట్లయినది ? ఆమె నీ సంకల్పము నుండి, జన్మించిన అయోనిజయే కదా !

లక్ష్మి --- ఏమంటివి ప్రభాకరా ? పద్మావతి నా సంకల్ప జనితయా ?

సూర్య --- అవును తల్లీ ! ఙ్ఞప్తికి తెచ్చుకొనుము , త్రేతాయుగమున, రావణాసురుని చెరయందుండిన, మాయా సీత వేదవతియే , ఈ యుగమున పద్మావతి ! శ్రీ వారిని పరిణయమాడుటకు, ఆమె చేసిన జన్మ జన్మల తపస్సు, మీకు చేసిన సేవల వలన , వరము పొందినది ! ఆ వరము తీర్చు సమయము శ్రీ వారికి నేడు లభ్యమయినది ! తల్లీ ! స్వామి కార్యమునకు సకల దేవ, ద్విజ, ఋషి పుంగవులు విచ్చేసినారు. ఎందరు వచ్చినను--- నీవు రాకున్న--- వివాహమునకు తరలి వెళ్లనని, శ్రీ వారు భీష్మించుకొని కూర్చొన్నారు--- నీ వేమందువు తల్లీ

లక్ష్మి -- ( చెమ్మగిల్లిన కళ్లతో ) భాస్కరా ! నేను రాకున్న స్వామి వారు, పద్మావతికి ఇచ్చిన వరము నెరవేరుట కష్టము ! అవునా ?!

సూర్య --- అవును !

లక్ష్మి --- సరి ! నా స్వామి ఇచ్చిన మాట తప్పడు ! అతని ధర్మపత్నిగా భర్తృ వాక్పరిపాలన చేయుటకు, నే నీ వివాహ వేడుకకు తరలి వచ్చెదను !

సూర్య --- తల్లీ ! మహధ్భాగ్యము ! నీవు నీ షోడశ కళలతో, వైభవ యోగినీ గణములతో, నిండు మనసుతో---

లక్ష్మి --- ( కళ్లనీళ్లతో ) ఎటుల రాగలను , విశ్వ సాక్షీ ! నిండు మనసు నెట్లు సమకూర్చుకోగలను ? భర్త హృదయమున నిశ్చింతగా నిల్చిన నన్ను, నా తండ్రి భృగువు తన దివ్య నేత్రముతో, కర్తవ్య భోధ చేసి, భూలొకమునకు పంపినాడు ! కర్తవ్య పరాయణనై, తపము నాచరించు నన్ను, --- సమస్త మాతృకా గణములు ఆశీర్వదించి, తమతమ తేజో, బల , వైభవములు ఇచ్చి పరిపూర్ణతను కలిగించినారు ! పరిపూర్ణ రూప బలములతో, సామ్రాజ్య లక్ష్మినై భర్తను చేరవలెనను, ఉవ్విళ్లూరుతున్న సమయమున, స్వామి నన్ను కాదని, నాకు సవతిని తేనున్నారు ! ఇది ఎంతటి గుండె కోతయో , -- పురుషుడవు, -- నీ కెట్లు తెలియ చెప్పగలను

సూర్య ---- తల్లీ ! నీ మాటలు యక్తి యుక్తములు కావనను ! నీ హృదయ వేదన సముచితమేనని, అర్థము చేసుకోగలను ! అర్థము కానిది----

లక్ష్మి --- ( రోషంతో ) ఏమిటి నీ కర్థం కానిది ?

సూర్య--- శ్రీ వారి లీలలు ! బ్రహ్మ రుద్రుల కయిన అర్థము కాని వారి ఆంతర్యము !! అయినను ఒక విషయము చెప్పగలను.

లక్ష్మి --- ఏ మా విషయము దివాకరా ?

సూర్య --- శ్రీ వారి అవతార రహస్యము కూడ నీ వలె, లోక కళ్యాణమునకే కదా ! మీ వలెనే స్వామి కూడ తపము చేసి, దేవతలందరి శక్తి సామర్థ్యములను , ఫలితముగా పొందిన వారే కదా ? అటుల తపః ఫలితమును గ్రహించిన స్వామి, నేడీ పరిణయమునకు, పూనుకొనుట , చిర కాలము నుండి, తనను స్మరించుచున్న భక్తుల యభీష్టము నెరవేర్చుట కొరకే నని చెప్పగలను ! ఈ పరిణయము ముగిసిన పిమ్మట స్వామి తన యవతార లీలలు చూపించక మానరు.

లక్ష్మి ---- సూర్యనారాయణా ! స్వామి తన కర్తవ్యము విస్మరింప లేదందువా ?

సూర్య -- లోకుల కర్తవ్యములను శాసించు స్వామి తన కర్తవ్యమును విస్మరించు ననుట పాడి యగునా తల్లీ ?-- పద్మావతీ దేవి నీ సంకల్పము నుండి, జన్మించుట వలన , నీవు త్రేతాయుగమున ఖండితురాలయితివి ! ద్వాపరమున నీ కళలు ఎనిమిది భాగములయి, శ్రీ వారికి అష్టమహిషీ కళ్యాణము తప్పని సరి అయినది ! ఇప్పుడీ కలి యుగమున, మాత్రుకా గణముల అంశలన్నియు, నీలో నిలుపుకొని, పరిపూర్ణత్వము పొందిన నిన్ను, స్వామి సంధింప కుండ ఉండగలరా తల్లీ ?

లక్ష్మి ---నిజమా తిమిర హరణా ?

సూర్య --- తల్లీ ! నీవు శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించిన వృక్ష మూలమువు ! పద్మావతీ దేవి నీ శాఖ !--- వృక్షము నెక్కుటకు, శాఖపై, కాలూనుట న్యాయమే కదా ?!

లక్ష్మి --- వృక్షము నెక్కుటకు, శాఖపై కాలూనుట న్యాయమేనని చెప్పి, నా మనసుకు ఊరట కలిగించినావు సహస్ర కిరణా ! -- పద నీ సప్తాశ్వ రథమెక్కడ ?

సూర్య--- తల్లీ ! నీ నిర్ణయమునకు, చాల సంతోషమయినది, రమ్ము---

( సూర్యుని వెనుకగా లక్ష్మి బయలుదేరుతుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--93[మార్చు]

( దృశ్యము 93 )

( వేంకటచలం పైన ఒక రావి చెట్టు )

( శ్రీనివాసుడు, బ్రహ్మ, శివుడు ఉంటారు )

బ్రహ్మ ---- తండ్రీ ! తల్లి లక్ష్మీ దేవి సూర్యనారాయణునితో పాటు వచ్చి, విడిది చేరినది. రేపు ప్రాతః కాలమున

( శ్రీనివాసుడు బదులివ్వడు ! దిగులుగా ఉంటాడు )

శివుడు -- ప్రభూ ! శ్రీనివాసా !. లక్ష్మి వచ్చిన వార్త తెలిసినను, మీ ముఖము కళా విహీనమై యున్నది, కారణ మేమి ?

శ్రీనివాస --- పరమేశ్వరా ! లక్ష్మి ఈ కార్యమునకు, కేవలము సాక్షి రూపమున వచ్చినదే గాని, తన పూర్వ వైభవముతో రాలేదు ! ఆహ్వానితులైన దేవతలు, భూలోకమును చేరుట వలన, అన్నగత ప్రాణులయిరి. నేను రిక్తుడను ! నా ధనమంతయు పోయినది. నే నెట్లు వారికి భోజనము పెట్టగలను ?

శివుడు --- శ్రీనివాసా ! పెళ్లి చేయుటకు , ఇల్లు కట్టుటకు ప్రారంభించిన వాడు, అంతము వరకు త్న ప్రయత్నము మానుకోకూడదు ! శుభ కార్యములలో, సమస్త సంభారములు సమకూర్చుకోవలసినదే గాని, విడనాడ కూడదు ! ద్నము లేనిచో ఋణము చేసి అయినను కార్యము నడిపింప వలయును !

శ్రీనివాస -- లెస్స పలికితిరి గిరిజా పతీ ! ఈ శుభ కార్యమునకు వలయు ధనము నివ్వగలవాడు కుబేరుడొక్కడే ! ఋణము అతని వద్దనే గ్రహించెదను గాక ! ( అని కుబేరుని తలస్తాడు --- శ్లోకం)

శ్లోకం-- అశ్వారూడో, గదా పాణః / కుబేర, శ్ర్మీ శివః ప్రియః నిధీశ్వరః, పీత వర్ణో / సోమో ధేను సముద్భవః ఉత్తర సాందిశ్య లోక పాలకః / కుబేర మావాహయామి !

( కుబేరుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు . శ్రీనివాసునుకు నమస్కరిస్తాడు )

కుబేర ----- ప్రభూ ! దేవ దేవా ! నన్ను పిలిచిన కారణము తెలియజేసి , సేవా భాగ్యము ప్రసాదింపుడు .

శ్రీనివాస--- కుబేరా ! నీ వలన కొంచెము కార్యమున్నది, ఈ కలి యుగమున నా కళ్యాణమునకు , నీవు ధనమిచ్చి జరిపించ వలయును. ఆ వివాహమునకు, ఆహ్వానితులై వచ్చిన దేవ , ద్విజ , ఋషి సమూహలములకు సమారాధన చేయుటకు , నాకు ధనము లేదు ----

కుబేర --- ( చేతులు జోడించి ) ప్రభూ ! ఋణ గ్రహీత పత్రమును వ్రాసి, ఋణదాత కడ, ఎట్లు ధనము పరిగ్రహించగలరో ,అటుల ఋణపత్రము వ్రాసి ఇచ్చిన, నేను మీఖు ధనము నివ్వగలను.

శ్రీనివాస---- ( బ్రహ్మతో ) కుమారా ! ఋణ పత్రమును సిద్ధము చేయుము.

( బ్రహ్మ అప్పు పత్రాన్ని వ్రాసి, చదివి వినిపిస్తాడు )

బ్రహ్మ --- శ్రీ చాంద్రమాన విళంబి నామ సంవత్సర , వైశాఖ శుద్ధ సప్తమీ సోమవారము నాడు , ధనాధిపతి, ఉత్తర దిశా పాలకుడు అయిన కుబేరుని వద్ద, శ్రీ వేంకటాచ రమణుడైన శ్రీనివాసుడను పేరు గల నేను, నా కళ్యాణము నిమిత్తము, పదునాలుగు లక్షల సంఖ్య గల శ్రీరామ ముద్ర నిష్కములను , వృద్ధికి తీసుకొనుచున్నాను. వివాహ వర్షము మొదలు వెయ్యి సంవత్సరముల లోపున ఋణము తీర్చే నిర్ణయము ఇందులకు సాక్షులు--- చతుర్ముఖ బ్రహ్మ--- ( అని పత్రాన్ని శివుని చేతికిస్తాడు )

శివుడు --- రెండవ సాక్షి , కైలాస పతి శివుడు ( అని పత్రంపై సంతకం చేసి, ఆ పత్రాన్ని, శ్రీనివాసునికి ఇస్తాడు )

శ్రీనివాస --- ఓ అశ్వత్థ వృక్షమా ! మూడవ సాక్షి సంతకము నీవు చేయుము !

( అని దగ్గరున్న రావి చెట్టుతో అంటాడు రావి చెట్టు కొమ్మ ఒకటి వంగి,, ఋణ పత్రంపై సంతకం చేస్తుంది)

( ఆ తరువాత దానిపై తన సంతకం చేసి, శ్రీనివాసుడు , కుబేరునికి ఇస్తాడు )

( కుబేరుడు ఆ పత్రాన్ని దుస్తులలో దాచుకొని, తన మొలలోంచి ఒక జోలె తిసి, దాని మూత విప్పి, తిరగ వేస్తాడు )

( ఆ జోలె లోంచి ధనం రాశులుగా పడుతుంది )

శ్రీనివాస--- కుబేరా ! ఈ ధనమును నీ కడనే ఉంచి అవసరమగు చోట ఖర్చు చేయుము . సమారాధన కవసరమగు --- తండుల, మాష , ముద్గ , గుడ , తైల , మధు , క్షీర , శర్కర , ఆజ్య , దద్ధ్యాది పదార్ధములను,-- వస్త్ర , ఉత్తరీయ , దుకూలాది పరిక్షేధములను-- నాగ వల్లీ దళ, పూగీ ఫల, ఏలా , లవంగ , కర్పూరాది సుగంధ ద్రవ్యములను--- వివాహమునకు అవసరమగు మాంగల్య, తంతు, పాదాంగుష్ట , ముద్రికా ద్యాభరణములను సిద్ధము చేయుము .

శివుడు --- ప్రియసఖా కుబేరా ! నీవు షణ్ముఖునితో కలిసి వెళ్లి, దేవ ,ద్విజ , ఋషి పుంగవు ల<దరినీ, ఉచిత రీతిని సమారాధనకు ఆహ్వానింపుము ! పాండు తీర్థము మొదలు, శ్రీశైలము వరకు పంక్తుల వారీగా ఆశీనులను చేయుము !

బ్రహ్మ --- కుబేరా ! నీవు వెడలి అగ్ని దేవుని ఇక్కడకు పంపుము

కుబేర --- ఆఙ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను !

( కుబేరుడు ధన రాశిని తిరిగి తన జోలెలో నింపుకొని, వెళ్తాడు. )

( ప్రవేశం అగ్ని. వచ్చి త్రిమూర్తులకి నమస్కరిస్తాడు )

బ్రహ్మ --- అగ్ని దేవా ! సమారాధన కొరక, భక్ష్యాన్న శాకాదులను పచనము చేయుము.

అగ్ని --- ప్రభూ ! పాకార్థము, భాజనములు ఒకటైనను కానరాదు ! ఎట్లు పచనము చేయగలను ?

( బ్రహ్మ శ్రీనివాసుని వంక చూస్తాడు.)

శ్రీనివాస-- మీ వంటి వారి, ఇండ్లలో ఉత్సవములు, సంప్రాప్తించెనేని , భాజనములు సమృద్ధిగా దొరకును. నా కళ్యాణమునకు ఒక్క భాజనమైన కానరాదు. నా అదృష్టమట్లున్నది !? వినుము—

౧.---స్వామి పుష్కరిణియే అన్న పాత్రము ! ౨. పాప వినాశన తీర్థము సూప పాత్రము ! ౩.—ఆకాశ గంగ పరమాన్న పాత్రము ! ౪.—దేవ తీర్థము శాక పాత్రము ! ౫.--- తుంబురు తిర్థము చిత్రాన్న పాత్రము ! ౬.—కుమార ధారా తీర్థము భక్ష్య పాత్రము ! ౭.---పాండు తీర్థము తింత్రిణీ రస పాత్రము ! ౮.---మిగిలిన తీర్థములు వ్యంజన పాత్రములు !!

( శ్రీనివాసుడు ఆ మాటలంటూ ఉండగానే ఆ యా తీర్థాలన్నీ పాత్రలుగా మారిపోతాయి )

అగ్ని -- ప్రభూ ! ఆఙ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను. కాని--- ( సందేహిస్తాడు )

శ్రీనివాస--- నీ సందేహము ఏమి పాక శాసనా ?

అగ్ని --- ప్రభూ ! ఇంత మంది దేవతా సమూహముల మధ్య , మహా ప్రసాదమును ఎవరికి నివేదన చేయవలెను , ఒకరికి చేసిన ఇంకొకరికి కోపము కలుగునేమో?

శ్రీనివాస--- అగ్ని దేవా ! నీ పశ్న సమంజసమే ! సమస్త భక్ష్యములను, అహోబిల నృసింహ స్వామికి నివేదన చేయుము !

అగ్ని --- ప్రభూ ! అటులనే చేసెదను !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--94[మార్చు]

( దృశ్యము 94 )

( నైమిశారణ్యము )

(సూతమహర్షి, శౌనకాది ఋషులు ఉంటారు )

శౌనక --- సూత మహర్షీ ! శ్రీనివాసుడు , కుబేరుని కడ ఋణము చేసి,దేవ , ద్విజ , ఋషి సమూహములకు ఇచ్చిన విందు----,

౧ ఋషి ---నభూతో నభవిష్యతి అని చెప్పక తప్పదు !

సూతుడు -- త్రేతాయుగమున , శ్రీ రామ పరివారమునకు భరద్వాజ ఋషి ఇచ్చిన విందు, కలియుగమున శ్రీనివాసుడిచ్చిన విందు మరువ లేనివే అయినను, శ్రీనివాసుని వివాహమునకు తరలి వచ్చిన దేవ బ్రాహ్మణ ఋషి సమూహము, ఆకాశ రాజు రాజ్యమునకు తరలి వెళ్లుటకు ముందు, మార్గ మధ్యమందు , శుకాశ్రమమున శుక మహర్షి ఇచ్చిన విందు కూడ సాటి లేనిదని చెప్పవచ్చును !

౨ ఋషి -- .ఆశ్చర్యముగ నున్నది ,సూతమహర్షీ ! శకుడ అదే పెళ్లివారికి, తన ఆశ్రమమున ఆతిథ్యమిచ్చినాడా, అదెట్లు జరిగినది ?

సూత --- చెప్పుటకేమున్నది ! ప్రభువు అవతార రహస్యము తెలిసిన వాడు గనుక , శుక మహర్షి అట్టి సాహసమునకు పూనుకొన్నాడు .

౩ ఋషి --- శుక మహర్షి సాఫల్యమొనర్చిన ఆ సాహస కార్యమెట్టిది ?

౪ ఋషి --- మాకు విన కుతూహల మగుచున్నది.!

==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--95== .

(దృశ్యము 95 )

(శుకాశ్రమము )

( శ్రీనివాసుడు , శివుడు , బ్రహ్మ ,తన రెండు ప్రక్కలా నడుస్తూ ఉండగా , వెనక దిక్పాలకాది దేవతా సమూహములు , ఋషి ద్విజ గణాలు , వెంట రాగా , శుకాశ్రమం వైపు నడిచి వస్తూ ఉంటాడు )

( ఆశ్రమ ద్వారము బయట , శుక మహర్షి నిలబడి, చేతులు జోడించి , వస్తున్న వారికి ఎదురు వెళ్తాడు )

( చేతులు జోడించి వ్స్తున్న శుకున్ని చూసి, శ్రీనివాసుడు ఆగుతాడు. ఆ వెనుక దేవతా బృందం ఆగుతారు )

శుకుడు --- ఆహా ! ఏమి నా భాగ్యము ! త్రిమూర్తులు వారి వెనుక దిక్పాలకాది దేవతా సమూహము . ఋషి బ్రహ్మణ గణములు -- దర్శన మాత్రమున సకల పాప క్షయమై నా జన్మము ధన్యమైనది !

శ్రీనివాస --- శుక మహర్షీ ! మేము పొద్దు గ్రుంకక ముందు నారాయణ వరము చేరవలె ! మార్గమధ్యమున అవరోధము లేర్పడిన క్షుధా పిపాసలకు గురయి నా బంధు మిత్ర పరివారము కష్టమునకు గురి కాగలరేమో ! అందువలన---

శుకుడు --- ప్రభూ ! శ్రీనివాసా ! నా ఆశ్రమమున సర్వదేవతా జన సందోహముతో , ఒక్క క్షణము నిల్చిన చాలును----

శ్రీనివాస ---- శుక మహర్షీ ! మీ ఆశ—ఆశయముల ,మాట ఎట్లున్నను, ఇంత పెద్ద పరివారము ఒక్క క్షణము ఆశ్రమము లోని కేగి, నిల్చుటకు, ఎంత సమయము గడచునో మీకు తెలియక ఇట్లు కోరుచున్నారు. కాలయాపన చేసిన , రాత్రి భోజనమునకు వేల మించిప్ఫ్ గలదు ! ఋషులు బ్రాహ్మణులు సంధ్య వార్చనిదే ఆరగించుటకు ఇచ్చగింపరు కదా ! --- మీకు తెలియని దేమున్నది ?

శుకుడు ---  ప్రభూ !  మీ  తొందరకు  కారణము  తెలిసినది !   శుకుడు  ఆథిత్యమిచ్చుటకు  జడిసి,   తన  గుమ్మము  వ్ద్దకు   వచ్చిన   అతిథి   గణములను   అటులనే   తొప్పి  పంపినాడన్న   అపశృతి   నాకు  వలదు !  మీరు  మీ  పరివారముతో  కలసి,  నా  ఆశ్రమమున   సంధ్యాదులు   నెరవేర్చుకొని  నా  ఆథిత్యము  స్వీకరించి ,  పెళ్లివారింటికి  వెళ్లుట  మంచిది !  రండు  ప్రభూ !  ఆశ్రమమునకు  విచ్చేయుడు.

శ్రీనివాస --- శుక మహర్షీ! మీ కిది చాల శ్రమ కాగలదు !

శుకుడు --- ప్రభూ ! నా శ్రమ గురించి మీరు చింతింపకుడు ! మీ పద ధూళితో నా ఆశ్రమము పావనము చేయుడు !

శ్రీనివాస --- వలదు మహర్షీ ! వలదు ! మమ్ములను ముందుకు వెళ్లనీయుడు !

( శుకుడు వకుళా మాత దగ్గరకు వెళ్తాడు )

శుకుడు --- మాతా ! మీరైన నచ్చ చెప్పుడు , ఈ భక్తుని కోరిక మన్నింపుమని , స్వామికి విన్నవింపుడు. !

వకుళ --- శ్రీనివాసా ! వివాహ సంధాన కర్త ఇంట, ముందు రోజు రాత్రి విందు ఆరగించుట లోక ధర్మమే కదా !

శ్రీనివాస --- మాతా ! మీరు అంగీకరించిన , పిదుప నేను కాదనగలనా ? శుక మహర్షీ ! అటులనే కానిండు (వెళ్తాడు )

( శుకుడు తన తపో వేదికపై, శ్రీనివాసునికి , దాని ప్రక్కన లక్ష్మికి, వకుళా మాతకు ఆసనములు పరచి, ఆశీనులను చేస్తాడు )

( తక్కిన వారందరూ ఆసనాలు లేక నిల్చునే ఉండి పోతారు. అందరి ముఖాల లోను , బ్రహ్మ రుద్రాదులతో సహా చిరాకు కనిపిస్తుంది )

( శ్రీనివాసుని కూర్చోబెట్టాక , శుకుడు తన ఆశ్రమ మందలి పద్మ తీర్థములో స్నానము చేసి, విరాగి బ్రహ్మచారి గనుక, తనే మూడు రాళ్ల మధ్య కుండ పెట్టి, పొయ్యి రాజేసి, బియ్యం కడిగి ఎసట్లో ఫోస్తాడు )

( ఎసరు మరుగుతున్నట్లే, అందరిలోను కోపం మరుగుతూ ఉంటుంది. అయినా శ్రీనివాసుని ముఖం చూసి, అందరూ లేని ఓపిక తెచ్చుకొని చూస్తూ ఊంటారు )

( శుకుడు అన్నం వండి, చొంత పండు రసం చేసి, ఒక కూరతో పాటు శ్రీనివాసునికి , వేదిక మీద కూర్చొన్న లక్ష్మికి, వకుళా మాతకు, తామరాకులపై వాటిని వడ్డిస్తాడు )

( శ్రీనివాసుడు వాటిని ఆరగిండం చూసి, లక్ష్మి వకుళా మాత కూడా భుజిస్తారు )

( ఆహ్వానితులయిన అతిథు లందరికి కోపం వస్తుంది . వారిలో ఒక ఋషి కోపంతో శుక మహర్షిని శపించ బోతాడు . శ్రీనివాసుడా దృశ్యాన్ని క్రీగంట గమనించి తన పొట్టను నిమురుకొంటూ, బ్రేవుమని తేన్చుతాడు )

( శ్రీనివాసును నోటి నుండి వెలువడిన ఆ వాయువు , కోపించిన ఋషి నోటిలోనికే కాక, తక్కిన వారందరి నోటిలోనికి ప్రవేశించి, వారి ఆకలిని తీరుస్తుంది )

( అందరి కందరూ, కడుపు నిండినట్లయి బ్రేవుమని తేన్చుతారు)

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --97[మార్చు]

( ద్రుశ్యము 97)

( నైమిశారణ్యము

( సూతుడు , శౌనకాది ఋషులు ఉంటారు )

సూతుడు ---ముని పుంగవులారా ! అదియే శ్రీనివాసుని అవతార రహస్యం ! అతను విరాట్ పురుషుడు ! సర్వ దేవతా , ఋషి గణ సందోహములను తన లోనే లీనము చేసుకొన్న పరిపూర్ణ అవతార మూర్తి !

౧ ఋషి --- మహర్షీ ! మీరు చెప్పిన ఈ ఉదంతముతో శ్రి వేంటేశ్వరుని అవతార వైశిష్ట్యము తెలిసినది !

శౌనక ---- ఔను నిజమే ! సూత మహర్షి ఇంత వరకు చెప్పిన కథా సారాన్ని బట్టి -- --

౨ ఋషి –(శ్లోకము-) - వేంకటాద్రి సమం స్థానం / బ్రహ్మాండే నాస్తి కింఛన

౩ ఋషి --- వేంకటేశ సమో దేవో / నభూతో నభవిష్యతి !

౪  ఋషి  ---  సూతమహర్షీ !  వరుడు ,  వివాహ  సంధాన  కర్త  ఇరువురూ  ఇచ్చిన  వేల్పుల  విందు  బహు  బాగున్నది !  తక్కిన  కళ్యాణ  విశేషములు  చెప్పి  మమ్ములను   ఆనందింప  జేయుడు.

సూతుడు --- మునులారా ! సపరివార బంధు మిత్ర పరివారములతో వచ్చిన శ్రీనివాసుని , ఆకాశరాజు ఎదురేగి ఆహ్వానించి వివాహ వేదిక వద్దకు తీసుకొని వెళ్లాడు. వరుని పురోహితుడైన వశిష్టుడు శ్రీనివాసుని పెళ్లి పీట పైన ఆశీనుని చేసి ,సంకల్పం చేయించాడు. అటు వధువు పురోహితిడైన బృహస్పతి , బుట్టలో కూర్చొని ఉన్న నవ వధువు పద్మావతి చేత , గౌరీ పూజకు బదులు , మగళ చండికా దేవి పూజ చేయించినాడు .

శౌనక --- సూతమహర్షీ ! వధువు చేత ఆ దేవత పూజ చేయించడంలో, బృహస్పతి ఆంతర్యమేమిటి ?

సూతుడు--- బృహస్పతి, ఆమె కుజ దోష పరిహారార్థము ఆ పూజ చేయించాడు !

౧ ఋషి -- కుజదోషము అనగా నేమి ?

సూతుడు--- ( శ్లోకము ) లగ్నే, వ్యయేచ , పాతాళే, జామిత్రేచ , అష్టమే కుజే కన్యా భర్తృః వినాశాయ, భర్తా, భార్యా వినాశకృత్ !.

అన్న జ్యోతిష శాస్త్ర సూత్రం ప్రకారం, కన్య జాతకంలో, కుజుడు లగ్నము నందు గాని, చతుర్థ స్థానము నందు గాని, సప్తమ ,అష్టమ , ద్వాదశ స్థానముల యందు గాని , ఉన్నట్లయితే, ఆమెకు వైధవ్యము కలిగిస్తాడు. అదే విధంగా వరుని జాతకంలో గాని ఉన్నట్లయితే కళత్ర నష్టము కలిగిస్తాడు.—మంగళ చండీకా దేవి పూజ వలన యీ దోషము పరిహారము కాగలదు. నేనా పూజను, ఆ రోజు నా కళ్లారా చూసాను.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--97[మార్చు]

( దృశ్యము 97 )

( ఆకాశ రాజు మహలు )

( పద్మావతీ దేవి పెళ్లి కూతురు అలంకరణలో ఒక వెదురు బుట్టలో కూర్చొని ఉంటుంది.)

( ఆమెకి ఎదురుగా ఒక పీఠంపై పార్వతీ దేవి మంగళ చండికా రూపంలో కూర్చొని ఉంటుంది. ఎర్రని చీర, ఎర్ర్ని రవికె, ఎర్రని మందార మాల, ఎర్రని ఆసనము, ఎర్రని అక్షతలు, ఎర్రని కుంకుమ, పసుపు ఉండదు. అంతా ఎరుప రంగులోతోనే ఉంటుంది )

( పద్మావతి ,కుంకుమతో పురోహితుడైన బృహస్పతి మంత్రం చదువుతూ ఉండగా, మంగళ చండికా దేవిని పూజిస్తూ ఉంటుంది)

మంగళ చండికా స్త్రోత్రము---( మూల మంత్రం ) ఓం, హ్రీం,శ్రీం క్లీం సర్వ పూజ్యే దేవీ మగళ చండికే హూంహూం ఫట్ స్వాహా !

౧ -దేవీం షోడశ వర్షీయాం శాశ్వత సుస్థిర యౌవనాం/బింబోష్టీం సుదతీం, శుద్ధాం శరత్ పద్మ నిభాననాం శ్వేత చంపక వర్ణాభాం సునీలోత్పల లోచనాం / జగద్ధాత్రీంచ ధాత్రీంచ సర్వేభ్య స్సర్వ సంపదాం ! సంసార సాగరే ఘోరే జ్యోతి రూపాం సదా భజే !

౨ ” రక్ష రక్ష జగన్మాతే, దేవీ మంగళ చండికే / హారికే విపదాం రాశే, హర్ష మంగళ చండీకే ! హర్ష మంగళ దక్షెచ, శుభే మంగళ చండీకే / శుభే మంగళ దక్షేచ , శుబే మంగళ చండికే ! శుభే మంగళే మంగళార్హచ , సర్వ మంగళ మంగళే/ సతతాం మంగళదే దేవీ , సర్వెషాం మంగళాళయే !

౩ పూజ్య మంగళ వారస్యాచ, మంగళాభీష్ట దేవతే /పూజ్యే మంగళ భూపస్య , మను వంశస్య సతతాం ! మంగళ అధిష్టాత్రీ దేవీ, మంగళా నాంచ మంగళే / సంసారే మంగళాధారే, మోక్ష మంగళ దాయినీ !

 	సారేచ  మంగళాధారే,  పారేచ   సర్వ  కర్మణాం /  ప్రతి  మంగళ వారేచ  పూజ్యే  మంగళ  సుఖ  ప్రదే !

( పూజ ముగిసాక పద్మావతి, మంగళ చండి రోపంలో ఉన్న గౌరీ దేవికి నమస్కరిస్తుంది . గౌరీ దేవి ఆమెను ఆశీర్వదిస్తుంది ) (ఇదంతా చూస్తున్న సూత మహర్షి , బృహస్పతిని ఆడుగుతాడు )

సూతుడు ---దేవ గురూ ! వధువు చేతమంగళ చండీకా పూజ చేయించడంలో ఆంతర్యమేమిటి ?

బృహస్పతి --- సూత మహర్షీ ! వ్రత కథలన్నిటినీ కరతలా మలకం చేసుకొన్న మీరీ ప్రశ్న ఆడగడం ఆశ్చర్యంగా ఊంది. ఈ పూజ దేవీ భాగవతం లోనిది ! మంగళ చండిక కన్య వివాహానికి కలిగే అన్ని అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది. వధువుకున్న కుజ దోషం పరిహారం చేస్తుంది.

సూతుడు ---- పద్మావతీ దేవికి కుజ దోషమా ? గురువర్యా ! ఆమె అయోనిజ కదా ?

బృహస్పతి ---నిజమే పద్మావతీ దేవి అయోనిజ ! అంతకు ముందు జన్మలో వేదవతిగా కూడ ఆమె అయోనిజయే ! ఈ కన్య సంకల్ప మాత్ర జన్య !!--- కాని లక్ష్మీ దేవి సంకల్పించిన సమయం దోషానికి గురయింది. ఈ పూజతో ఆ దోష పరిహారం అయింది.

లక్ష్మి -- గురువర్యా ! వధువు జాతకమున కుజదోషము వైధవ్యమునకు కారణము కదా ?

బృహస్పతి--- అవును.

లక్ష్మి ---(నవ్వి ) ఆది మధ్యాంత రహితుడు, విరాట్ పురుషుడు , ఈ వివాహాన వరుడు అయిన, నా స్వామికి కూడ, మీరు ఈ దోషాన్ని ఆపాదిస్తున్నారా ?

బృహస్ఫతి --- ఆపాదించడం కాదు, శంకిస్తున్నాను.

లక్ష్మి --- ఎందుకని ?

బృహస్ఫతి --- స్వామి లీలా మానుష రూపమును ఇంకా త్యజించ లేదు గనుక !

లక్ష్మి --- దోషము, దోష నివారణము , యీ రెండూ భవష్యత్తులో జరగనున్నాయా గురుదేవా ?,

బృహస్ప్తతి--- అవును శ్రీదేవీ !

లక్ష్మి --- వధువు నిక వివాహ మండపానికి తీసుకొని పోవచ్చా ?

బృహస్పతి--- తీసుకొని పోవచ్చు ! ఆమె మేనమామలు , బుట్టతో పాటు ఆమెను తీసుకొని వెళ్లి. వరుని కెదురుగా కట్టిన తెర ముందు ఆశీనురాలిని చేయాలి.

( అని వధువు దోశిలలో ఒక కొబ్బరి బొండం పెడతాడు )

( వరుని ముందు తెర వేస్తారు )

( వధువుని ఆమె మేనమామలు బుట్టతో పాటు మోసుకొని వచ్చి, వరుని కెదురుగా ,తెరముందు , కూర్చోపెడతారు )

( ఆకాశ రాజు , ధరణీ దేవి వధు ప్రక్కన కూర్చొంటారు )

ఆకాశరాజు, వరుని కాళ్లు కడిగి, వధువునీ, ఆమె చేతిలో కొబ్బరి బొండంన్ని, గుమ్మడికాయ, అర్టి పళ్ల గెలలతో పాటు, వరుని చేతికిచ్చి కన్యాదానం చేస్తాడు )

( ఆ తరువాత జీలకర్ర బెల్లం వధూవరులు ఒకరి తలమీద మరొకరు పెడతారు )

( వివాహం సంపన్నమయినట్లే ! అందరూ అక్షింతలు వేసి వారిని ఆశీర్వదిస్తారు )

( తరువాత పద్మావతీ దేవి బుట్టలోంచి లేచి, నిలబడుతుంది. ’మధుపర్కాలు’ తీసుకొని లక్ష్మీ పార్వతులు ఆమెను లోనికి తీసుకు వెళ్తారు. మధుపర్కాలు కట్టించడానికి )

( శ్రీనివాసుడు , మధుపర్కాలు ప్ట్టుకొని లేస్తాడు. అన్న గోవింద రాజులు , తమ్ముడు ఇంద్రుడు అతనిని తీసుకొని మరో లోగిలికి తీసుకొని వెళ్తారు, వాటిని కట్టించడానికి )

( ముందుగా వరుడు మధుపర్కాలు ధరించి వచ్చి, పెళ్లి పీట మీద కూర్చొంటాడు. )

( ఆ తరువాత వధువు వచ్చి, అతని ప్రక్కనే కూర్చొంటుంది. ఆమె చేతిలో జ్యోతులు వెలిగించిన పళ్లెం ప్ట్టుకొని లక్ష్మీ పార్వతులు తీసుకొని రాగా, ఇంకో జ్యోతుల పళ్లేన్ని ధరణీ దేవి, వకుళ మాలికలు పట్టుకు వస్తారు )

( ఆ తరువాత పురొహితులైన వశిష్టుడు, బృహస్పతుల మంత్ర పఠనాల మధ్య మాంగల్య ధారణ అవుతుంది )

( వచ్చిన పెళ్లివారందరూ ఆ జంటను ఆశీర్వదిస్తారు )

( పద్మావతీ కళ్యాణం సుసంపన్న మయింది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--98[మార్చు]

( దృశ్యము  98)

( నైమిశారణ్యము )

( సూతుడు ,శౌనకాది ఋషులు ఉంటారు )

సూతుడు ---- ముని పుంగవులారా ! ఆ విధంగా పద్మావతీ శ్రీనివాసుల కళ్యాణం సుసంపన్న మయినది ! ఆ వివాహ సదస్సులో పాల్గొని , తాంబూలాన్ని అందుకొనే అదృష్టం పొందాను. ,

శౌనక ---- సూతమహర్షీ ! వీనుల విందైన పద్మావతీ శ్రీనివాసుల కళ్యాణ గాధ విన్న, మా జన్మలు తరించాయి.

౧ ఋషి -- భవిష్యత్తులో బృహస్పతి చెప్పిన ఆ దోష నివారణము ఎలా జరిగాయి ?

౨ ఋషి -- స్వామి లీలా మానుష రూపాన్ని ఎప్పుడు త్యజించారు ?

౩ ఋషి -- స్వామి వల్మీకం , ఆలయంగా ఎలా రూపొందింది ?

౪ ఋషి -- కళ్యాణం జరిగాక లక్ష్మి, వకుళ మాలికలు ఏమయ్యారు ?

సూత --- మునులారా ! వినండీ. శ్రీనివాసునితో, పద్మావతీ దేవి పరిణయం జరిగాక, వకుళ మాలిక వేంకటా చలానికి ,లక్శ్మి కరివీర పురానికీ వెళ్లి పోయారు . నవదంపతుల మధ్య ఏకాంతం కల్పించడానికి ! ఆకాశరాజు, ధరణీ దేవి , చీర సారెలతో సాగ నంపాలని ప్రయత్నించారు., కాని స్వామి తనకి కొండ మీద గూడు లేదనీ, అందువల్ల వాటీని తరువాత పంపమనీ చెప్పి నవ వధువుతో వేంకటావలానికి పయన మయ్యారు. దారిలో అగస్త్య మహర్షి కోరికపై, అతని ఆశ్రమంలో విడిది చేసారు. మర్నాడు తిరిగి కొండ నెక్కబోతున్న ఆ జంటను ఆపి, వివాహ మయిన ఆరు నెలల వరకు కొండ నెక్కరాదనీ, అంత వరకు తన ఆశ్రమం లోనే నివసించని కోరాడు అగస్త్య మహాముని. అతని కోరికను శ్రీనివాసుడు మన్నించాడు. అలా నవ దంపతుల కాపురం మొదలయింది !

శౌనక -- సూతమహర్షీ ! ఈ ఆరు నెలల కాపురంలో ఏ యే వింతలు జరిగాయి ?

సూత స్వామి లీలా విశేషాల వెనుక అర్థమూ, పరమర్థమూ ఎప్పుడూ ఉంటాయి. ఆరునెలల దాంపత్యంలో చాల విషాద సంఘటనలు జరిగాయి. పద్మావతీ దేవిని , భవ బంధాల నుండి విముక్తురాలిని చేయడమే పరమార్థమని తోస్తుంది.

౧ ఋషి --- విషాద సఘటనలా ? అవి ఎట్టివి మహర్షీ ?

సూతుడు -- ముందుగా ఆకాశరాజు దివంగతుడయాడు. ధరణీ దేవి భర్త మరణ వార్త వినీ వినక ముందే, తనువు చాలించింది.

౨ ఋషి -- పాపం ! పద్మావతీ దేవికి అంతలోనే మాతా-పితృ వియొగమా ?

సూతుడు --- ఆ వియోగానికి తోడు , ఆమె పినతండ్రి తొండమానునికి, తమ్ముడు వసుధానునికి మధ్య రాజ్యం కోసం కలతలు రేగి, చివరికి కత్తులు దూసుకొనేంత వరకు , వచ్చింది.

౩ ఋషి -- అర్థ రాజ్యానికి అధిపతి అయిన తొండమానుడు అన్న కొడుకుతో యుద్ధానికి ఎందుకు తల పడ్డాడు ?

సూతుడు --- చోళ రాజు సుధర్ముడు మాత అయితే ఇచ్చాడు గాని, తను జీవించి ఉండగా , రాజ్యాన్ని పంచి ఇవ్వలేదు ! అన్న ఆకాశ రాజు బ్రతికి ఉన్నంత కాలం, అతని సేవలోనే గడపిన, తొండమానుడు అర్థ రాజ్యాన్ని ఆశించనూ లేదు ! వసుధానుడు అంగీకరించక పోవడం వల్ల తగవు వచ్చింది.

౪ ఋషి --- ఆ యుద్ధంలో శ్రీనివాసుడు ఎవరి పక్షం చేరాడు ?

౧ ఋషి -- ఆ యుద్ధ పరిణామం ఏమయింది ?

సూతుడు --- ముని వర్యులారా ! ఇది చాల ఆశక్తికరమైన సంఘటన ! తొండమానుడు , స్వామికి అత్యంత ప్రీతిపాత్రుడైన భక్తుడు.! ఇక వసుధానుడా స్వయముగా శ్రీవారి స్యాలకుడు ! స్వామి ఎవరి పక్షము వహింప గలడు ?

౨ ఋషి --- నిజము సూతమహర్షీ ! స్వామి ఎవరి పక్షమున పోరడినారు ?

సూతుడు --- శ్రీనివాసుడు, తన భక్తుడైన తొండమానునికి చక్రాయుధము నిచ్చి, తాను ఖడ్గపాణియై వసుధానుని పక్షమున పోరు సలిపినాడు. ఆ పోరున శ్రీనివాసుని ఖడ్గధారలకు బలి అయి క్షీణించి పోతున్న , తన బలగాన్ని చూసిన తొండమానుడు ,గత్యంతరము లేక, స్వామిపై చక్రాయుధాన్ని సంధించాడు.

౩ ఋషి --- ఆశ్చర్యముగా నున్నదే ! శ్రీ హరి సుదర్శనము శ్రీ హరిపై సంధింప బడినదా ?

౪ ఋషి -- కలికాల మహాత్యమందురా మహర్షీ ?

సూతుడు -- నిజమే ! కలికాల మహిమయే ఇది ! కలికాలమ కనుకనే, రెండవ భార్యగా సుధర్ముని వరించిన నాగకన్య తన పుత్రునికి అర్థరాజ్యము అడిగినది ! సుదర్ముడా మాట కాల మహిమ వలననే మరచినాడు ! తాతల నాటి మాట టిర్చుటెందులకని మనుమడు తలపోయుట కాల మహిమయే కదా ? అందువల్ల ఈ యుద్ధము కూడ స్వామి లీలా విశేశ మనక తప్పదు ! కలికాల సమయాచారములను స్వామి ఆ యుద్ధభూమియందే ఏర్పరిచినారు ! తండ్రి ఆస్తులను తనయులు పంచుకొను వరవడి ఆ యుద్ధము నందే ఏర్పడినది !

శౌనకుడు --- సూతమహర్షీ ! సుదర్శన చక్రము ధాటికి శ్రీవారి కేమయనది ?

సూతుడు --- స్వామి నియమ బద్ధుడు కనుక, తన చక్రాస్త్రము ధాటికి, తానే దెబ్బ తిని, రణరంగమున మూర్చపోయినాడు ! ఆ దృశ్యమును దూరముగా ప్రాకారముపై నుండి, చూసిన పద్మావతీ దేవి, మనో వ్యాకులతతో, అగస్త్య మౌని వద్దకు వెళ్లింది !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--99[మార్చు]

( దృశ్యము 99 )

( అగస్త్యాశ్రమము )

( పద్మావతి, అగస్త్యుడు ఉంటారు . పద్మావతి విచారంతొ ఉంటుంది .చేతులు జోడించి అడుగుతుంది. )

పద్మావతి ---అగస్త్య మునీంద్రా ! నా ప్రాణ నాధుడు రణరంగ మధ్యమున మూర్ఛిల్లి , పడిపోయినారు ! ఎవరునూ అతనిని పట్టించుకొనుట లేదు. ఇప్పుడు నే నేమి చేయవలెను ? నా ప్రాణ నాధుని రక్షించుకొనే ఉపాయ మేమున్నది ?

అగస్త్యుడు -- దేవీ ! యుద్ధమున క్షత్రియులు ఎవరి పని వారు చూసుకొనుచున్నారు. అందుచే నీ భర్తను చూచువారెవ్వరునూ లేరు ! సమరోత్సాహమున --సజీవములగు శరీరము లందే తప్ప, క్రింద పడిన వారిని ఎవరునూ, కన్నెత్తి కూడ చూడరు!

పద్మావతి -- మహర్షీ ! అదియే చింతకు కారణము నే నిప్పుడు ఏమి చెయ్యవలెను ?

అగస్త్యుడు --- నీవు రణరంగమునకు , నీ పతికి సపర్యలు చేయుము. అతడు సేద తీరిన పిమ్మట , యుద్ధము నుండి, నివర్తింప జేయుము ! నీ భార్తకు హితము నాచరించి సంధి చేయుట మంచిదని చెప్పుము !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --100[మార్చు]

( దృశ్యము 100 )

( అగస్త్యాశ్రమము బయట )

( పద్మావతి ఆశ్రమం బయటకి వచ్చి, ఒక పల్లకీలో కూర్చొంటుంది .ఆశ్రమ వాసులతో అంటుంది )

పద్మావతి --- ఆశ్రమ వాసులారా ! అన్నలారా ! తమ్ములారా ! నా పసుపు కుంకుమలు కాపాడండి ! నన్ను రణరంగమునకు తీసుకొని పొండి.

( పల్లకీని ఆశ్రమ వాసులు ఎత్తుతారు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--101[మార్చు]

( దృశ్యము 101 )

( నారాయణ వరము దగ్గర రణరంగంలో యుద్ధ భూమికి కాస్త దూరంగా ఉన్న ప్రదేశం )

( శ్రీనివాసుడు నేల మీద స్పృహ లేక పడి ఉంటాడు )

( కొంత దూరంలో యుద్ధం జరుగుతూనే ఉంటుంది )

( పద్మావతీ దేవి పల్లకీని మోసుకొంటూ ఆశ్రమ వాసులు ఆ చోటికి చేరుకొని శ్రీనివాసునికి దగ్గరగా పల్లకీని దించుతారు )

( పద్మావతి పల్లకీలో తెచ్చుకొన్న నీళ్లు , గాయాలకి రాసే పసరు మందులు, దూది వగైరాలతో క్రిందకి దిగి, సపర్యలు చేస్తూ ఉంటుంది . శ్రీనివాసుని గాయాలు కడిగి, తుడిచి, మలాము రాస్తుంది. ముఖం మీద నీళ్లు జల్లి, తుడుస్తుంది. శ్రినివాసునికి తెలివి రాదు. అతని తలని తన తొడ మీద పెట్టుకొని, చివరి సారిగా నీళ్లు చిలకరించి తన చీర చెంగుతోనే విసురుతుంది )

( ఎట్టకేలకు శ్రీనివాసునికి తెలివి వస్తుంది. కళ్లు తెరచి పద్మావతిని, ఆశ్రమ వాసులనీ , పల్లకీని తక్కిన పరిసరాలనీ చూస్తాడు. తనింకా యుద్ధ భూమిలోనే ఉన్నాడా అన్న అనుమానం వస్తుంది )

శ్రీనివాసుడు --- దేవీ ! నే నెక్కడ ఉన్నాను ?

పద్మావతి -- ( దుఃఖము ఆనందము మిళితమైన స్వరంతో )స్వామీ ! యుద్ధభూమిలోనే ఉన్నారు. మీ ఆయుధం మిమ్మల్ని గాయ పరచి మూర్ఛిల్ల జేసింది !

( ఇంతలో అక్కడికి అగస్త్యుడు వస్తాడు )

శ్రీనివాస --- ఇది ఆశ్రమం కాదా ?

పద్మావతి --- కాదు స్వామీ !

( శ్రీనివాసుడు కోపంతో లేచి కూర్చొంటాడు )

శ్రీనివాస --- దేవీ ! ఈ ఘోర యుద్ధరంగమున వనితల కేమి కార్యము ? ( అని అగస్త్యునితొ ) మునీంద్రా ! ఈమెను శీఘ్రముగా ఆశ్రమమునకు కొనిపొండు !

అగస్త్యుడు --- ఓ ప్రభూ ! సంధి జరిగించుము ! పన తండ్రికి, సోదరునకు సంఢి చేయించు ఉద్దేశ్యముతో పద్మావతి ఇచ్చటకు వచ్చియున్నది !

శ్రీనివాస --- ఓ మినీంద్రా ! యోషితలకు యుద్ధభూమి ప్రవేశము యుచితము కాదు .నే నిప్పుడు తొండమానుని సంహరించి, వసుధానునకు రాజ్యమిచ్చెదను !

పద్మావతి --- ప్రాణనాధా ! కృపానిధే ! దయ జూపుము ! లోక నాశనము చేయ బూనితివా ? ఇద్దరునూ రాజ్యార్హలే ! అందుచే రాజ్యమును , కోశమును విభాజించి ఇమ్ము ! సర్వ లోకములకు స్వస్తి యగునట్లు, రణభూమి నుండి నివర్తింపుము.

శ్రీనివాస – దేవీ ! నీకు క్షాత్రధర్మము తెలియదు ! నేను తొండమానుని సంహరించి, రాజ్యమును వసుధానునికి ఈయ వలయును ! లేదా వసుధానుని కొరకు యుద్ధములో ప్రాణములనైన విడువ వలయును !

( ఆ మాటలు విన్న పద్మావతి ఏడుస్తూ అగస్త్యుని వంక చూస్తుంది )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--102[మార్చు]

( దృశ్యము 102 )

( నారాయణ వరం దగ్గర యుద్ధభూమి )

( శ్రీనివాసుడు, పద్మావతి, అగస్త్యుడు, ఆశ్రమ వాసులు, ఉంటారు )

( శ్రీనివాసుని మాటలకు పద్మావత ఏడుస్తూ ఉంటూంది )

( ప్రవేశం తొండమానుడు. వసుధానుడు యుద్ధ విరామం ప్రకటీంచి వస్తారు )

( తొండమానుడు శ్రీనివాసుని గాయాలను చూసి, తల్లడిల్లుతాడు )

తొండమాన --- ప్రభూ ! లోకపాలకా ! మిమ్ములను ఇట్టి దురవస్థ పాలు చేసిన నన్ను క్షమింపకుడు, ఈ క్షణమే నా కుత్తుక వేరు చేయుడు

( వసుధానుడు కూడా దుఃఖంతో శ్రీనివాసుని ముందు మోకరిల్లుతాడు )

వసుధానుడు --- ప్రభూ ! వేంకటేశ్వరా ! ఈ దురవస్థ కంతటికీ కారణం నెను, నా తొందర పాటుతో నా స్వజనానికి ముప్పు కొని తెచ్చుకొన్నాను. ఇక నేనీ యుద్ధము చేయను ! రాజ్యమంతయు నా పిన తండ్రికే ఇచ్చి వేయుడు ! నేను మీ పాద సేవ చేసుకొంటూ కాలం గడుపుతాను

శ్రీనివాస --- సరి, సరి ! మీ రిరివురూ యుద్ధ విముఖులైనప్పుడు, ఇక యుద్ధమెవరు చేయదురు ? కాని ఒక విషయము మాత్రము స్పష్టముగా తెలియ వలెను !

( తొండమానుడు, వసుధానుడు ఇద్దరూ మాట్లాడరు )

అగస్త్య ---- ప్రభూ ! స్పష్టమగుట కేమున్నదు ? రాజ్యమును , కోశ దండములను, దుర్గములను సమముగా విభాగము చేసి, పంచి ఇమ్ము !

శ్రీనివాస --- ఏమి బావమరిదీ ! నీ మాటేమి ? తొండమానుడు చక్రవర్తీ ! మీ కిరువురకూ చెరి సగము రాజ్యము సమ్మతమే కదా ?

తొండమాన--- ప్రభూ ! నే నడిగినది భాగమే కదా ! అది లభించునప్పూడు నా అన్న కొడుకుతో నాకు శతృత్వ మెందులకు ?

శ్రీనివాస ---వసుఢానుడా ! బలకుడవే అయినను ప్రాఙ్ఞుడవు ! నీకు రాజ్య భాగము తీసుకొనుట సమ్మతమే కదా ?

వసుధాన -- సమ్మతమే బావగారూ !

శ్రీనివాస --- సరి ! మీ కొరకు యుద్ధము చేసి, ప్రాణములను విడుచుటకైన , సంసిద్ధుడనైన నాకు, షోడశ భాగములను, మీ మీ భాగములనుండి ఇవ్వ వలయును ! సమ్మతమే కదా ?

ఇద్దరూ -- సమ్మతమే ప్రభూ !

శ్రీనివాస --- అయిన ఈ యుద్ధభూమి ఏల ? ఆశ్రమమునకు పోయి మాట్లాడుకొనెదము గాక !

పద్మావతి --- స్వామీ ! స్వజనుల మధ్య సఖ్యము, నెరవేర్చినందులకు , సుంకము చెల్లించ మనుట ఏమి ధర్మము ?

శ్రీనివాస --- యుగధర్మము దేవీ ! -- నిన్ను పెండ్లి యాడుటకు పదునాలుగు లక్షల సంఖ్యల శ్రీరామ ముద్ర ని ష్కములను, వృద్ధికి తీసుకొన్నాను. ఎటుల తీర్చగలను ? నా కేమున్నదని ?-- నాకు ఉన్నదంతయు వేంకటాచలము పైన ఒక చీమల పుట్ట ! ఆ స్థలము కూడ వరాహస్వామిది ! దానికి అద్దె చెల్లించవలెను ! లక్ష్మీ దేవి నాకు ముందే ఎడమైనది ! నీతో వివాహము జరిగిన వెనుక, ” నాధా ! నవ వధువుతో నిర్విఘ్నముగా కాపురము చేసుకొనుడు ” అని ఎగతాళి చేసి వెళ్లి పోయినది ! ఆమె కరివీర పురమున సంపెంగ చెట్టు క్రింద ఘొర తపము చేసి, సకల దేవీ , దేవతా, యొగినీ, మాతృకా గణముల సిరి సంపదలన్నియు, తన కైవసము చేసుకొని, సామ్రాజ్య లక్ష్మియైనది ! కని నన్ను కనికరింపదాయె ! కొందంత ఋణము, ఉండుట కొక వల్మీకము తప్ప నాకేమున్నది ! -- అందుకొని నేనొక నిశ్చయమునకు వచ్చితిని !

( స్వామి మాటలు అక్కడున్న వారందరికీ కళ్లు చెమర్చేలా చేస్తాయి )

( పద్మావతీ దేవికి కన్నీరాగ లేదు. తన చీర చెరుగుతో కంటి నీరు తుడుచుకొంటఉంది )

పద్మావతి--- స్వామీ ! జన్మ జన్మాంతరమందు నా కిచ్చిన మాటకొరకు, నన్ను పెండ్లియాడి , ఎన్ని కష్టములు కొని తెచ్చుకొన్నారు ? నేనొక నష్ట జాతకురాలిని ! వివాహమయి కాళ్ల పారాణీ కరిగి పోక ముందే , కన్న వారిని కోల్ఫోయాను ! తమ్మునకు, పిన తండ్రికి, మీ దయ వలన సఖ్యము కుదిరినది గాని, లేకున్న వారిలో ఎవరో ఒకరే కదా నాకు దక్క వలసినది ! ఆ పైన ఇపుడు మీరన్న దీనాలాపములు నా గుండెను తూట్లు చేయుచున్నది ! స్వామీ ! మీ నిర్ణయము ఏదైనను నేను త్రికరణ శుద్ధితో పాటించి, మీకు అండగా నిల్చెదను !---ముందు అదేమిటో చెప్పండి !

శ్రీనివాస -- దేవీ ! ఇక నుండి మనము ఒకరిచ్చినది పుచ్చుకొనుట కాక, ఇచ్చి పుచ్చుకొనెదము గాక !

పద్మావతి --- స్వామీ ! తమ ఆఙ్ఙ నెరవేర్చెదను ! వివరముగా తెలియ జేయండి.

శ్రీనివాస --- మన లోగిలికి, మన శరణు గోరి, ముందుగానే ముడుపు కట్టి, వచ్చు భక్త జనులకు వారి కార్య కారణములతో నిమిత్తము లేక ప్రాణమొడ్డియైనను , కోర్కె తీర్చవలె ! చేసిన దానికి లాభములో షోడశ భాగము లేదా ఇచ్ఛిత ధన కైంకర్యములు సుంకముగా, తీసుకొనవలెను ! ఇదియే ఇచ్చి పుచ్చుకొనుట !!

తొందమాన --- ప్రభూ ! మీ భక్తుడగు నే నుండగా , మీకి శ్రమ ఏల ? నా రాజ్యము మీ కొసగి, మీ పాద సేవ చేసుకొని కాలం గడుపుతాను ! నాతో రండి స్వామీ !

శ్రీనివాస -- తొండమాను రాజా ! నన్ను నీ రాజ్యమునకు మాత్రము పరిమితము చేయకుము ! భూదేవియే నన్ను సేవింప నుండగా, నీ చిన్న భూఖండము నాకేల ? అయినను నేను నా నిశ్చయమును , పద్మావతీ దేవితో పాటు, అమలు పరచెదను !

తొండమాన -- స్వామీ ! మీరీ కొండపైన చీమలపుట్టలో, కాలము గడుపుట ఎందులకు ? మీ నిశ్చయము తెలిసినది గనుక , అక్కడనే ఒక గృహ నిర్మాణము చేయుటకు , నాకు అనుమతి నిండు.

వసుధాన --- కదు బావగారూ ! ఆ అనుమతిని నాకు ప్రసాదింపుడు ! నా రాజ్యము వేంకటాచలమునకు దగ్గరగా నున్నది గనుక గృహ నిర్మాణము నాకే సులువు కాగలదు !

( శ్రీనివాసుడు వరిద్దరి వైపు వాత్సల్యంతో చూస్తాడు )

శ్రీనివాస --- వసుధానుడా ! నీ అభ్యర్ధనను , నేను అంగీకరింప జాలను ! ఏలననగా తొండమానుడు గత జన్మలో రంగ దాసుడను పేరుతో, నాకు భక్తితో సేవ చేసాడు ! పూజ కోసం పూల తోట వేసి, ఆ తోటకి నీరు తెచ్చేందుకు తన కాయకష్టంతొ ఒక బావి తవ్వాడు. నా వల్మీకము వానలో తడిసి పోతుందని భయపడి, దాని నలుప్రక్కలా గోడకట్టి పందిరి వేసే ప్రయత్నం చేసి, శాపవశాత్తు, స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానమాడి, తనువు చాలించాడు/కనుక నిర్మాణము అతనినే చేయనియ్యి !. – ( అని తొండమానునితో ) తొండమానుడా !

తొండమాన --- ప్రభూ !

శ్రీనివాస --- నీవు కట్టించ వలసినది ఇల్లు కాదు ! ఆలయము !! కొండ మీద , వరాహ స్వామి నిర్దేశించిన స్థలమున , ఆలయమును నిర్మింపుము ! ఆలయ నిర్మాణము తరువాత, నేను ణివు అడిగిన, వరము నిచ్చెదను !

తొండమాన  --- ప్రభూ ! మహా  భాగ్యము !   ఆలయమును   ఏ  రీతిగా  కట్టించ  వలెను ?

శ్రీనివాస --- ఆలయము, రెండు గోపురముల తోను, మూడు ప్రాకారములతోను, సప్త ద్వారములతోను, ద్వజ స్తంభముతోను, కూడి, యుండవలయును ! తామ్ర పట్టములతో సంబద్ధముగాను, సువర్ణాలంకార మండితము గాను యుండవలయును !

తొండమాన --- ప్రభూ ! ఆటులనే కట్టించెదను ! ( అని తొండమానుడు శ్రీనివాసునికి , అగస్త్య మునికి నమస్కరిస్తాడు ) అగస్త్య మునీంద్రా ! స్వామి ఆనతి ప్రకారము, దేవాలయము నిర్మొంప దలచితిని ! మీ ఆశీస్సులు ఆ కార్య నిర్వహణకు నాకు కవచ సదృశములు ! నన్ను ఆశీర్వదింపుడు .

అగస్త్య ---తొండమాను రాజా ! శ్రీనివాసునికై నీవు కట్టించు శిలాభవనము శాశ్వత కీర్తి నంద గలదు !!

వసుధాన --- బావగారూ ! బాబాయిని ఆలయ నిర్మాణము చేయుమని ఆదేశించినారు ! స్వర్గీయులైన నా తండ్రి అక్క వివాహమున ఈచ్చిన సారె, బహుమతులు, అప్పట్లో, మీరు స్వీకరింప లేదు ! ఇప్పుడు మీరు కాదన్నా, నేను ఒప్పుకోను ! మీ ఆలయ ప్రవేశ సమయమున అవి యన్నియు మీకు సమర్పించుకొనెదను !

పద్మావతి ---( వాత్సల్యంతో ) తమ్ముడూ ! నాన్నగారిస్తానన్న సారె,బహుమతులు, అన్నీసమర్పిస్తానంటూన్నావు ! అవన్నీ ణీకు ఙ్ఞాపకం ఉన్నాయిరా ? ఈ స్వామి దగ్గర అన్నీ లెక్కింపే సుమా ! ఏ ఒక్కటీ మరువ కూడదు !!

వసుధాన --- అవన్నీ నాన్నగారు, ఒక భవనములో పెట్టించారు, ఙ్ఞాపకం ఎందుకుండదు ? కావాలంటే చెప్తాను విను ! సారె ---- నూరు గరిశెల ధాన్యము, ముప్పది గరిశెల పెసలు, విస్తారముగా బెల్లము, చింత పండు, వెయ్యి ఘటముల పాలు, నూరు ఘటముల పెరుగు, అయిదు వందల ఘటముల ఘృత పూర్ణ పాత్రలు, రెండు వందల శర్కరతో కూడిన పాత్రలు, విశెషముగా ఇంగువ, లవణము, వార్తాక, కూష్మాండ, కదళీ, కంద మూలాది శాకములు, రెండు వదల మధు భాండములు, పదివేల గుర్రములు, వెయ్యి ఏనుగులు, అయిదు వందల గవలు, నూరు గొర్రెలు, రెండు వందల దాసీలు, మూడు వందల దాసులు, వివిధ వస్త్రములు, రత్న పర్య్అంకము, స్వర్ణ కిరీటము, --- ఇంకను వివాహ వేడుక చూడ వచ్చిన దేవతలు, సామట రాజులు ఇచ్చిన రత్మములు పొదిగిన పతకములు, బంగారు భుజ కీర్తులు, కంకణములు, ఉంగరములు, వజ్ర కవచము, లెక్కకు మిక్కిలిగా నున్నవి ! వాటి నన్నిటినీ మీ ఆలయ ప్రవేశ దినమున తెచ్చి సమర్పిస్తాను !

పద్మావతి --- విన్నారా స్వామీ ! మీరు మరీ లేని వారు కారు ! చీమల పుట్ట తప్ప వేరేమున్నది, అని వాపోవుట మీ ఆంతటి వారికి తగదు !

శ్రీనివాస --- దేవీ ! వసుధానుడు చెప్పిన దంతయూ స్త్రీ ధనము ! -- నా కడ నున్నది వల్మీకమే !

పద్మావతి --- ( చిరు కోపంతో ) స్త్రీ ధనము, నా ధనము అంటూ నన్ను వేరు చేయుదురేమి స్వామీ ? మీరు వైకుంఠమున నుండునప్పుడు ఎవరి ధనము వెచ్చించెడి వారు ?

శ్రీనివాస -- వైకుంఠమున్ గాని, నా తదితర యవతారములందు గాని, నాకు ధనముతో నవసరము కలుగనే లేదు ! లక్ష్మియే వాటిని చూసుకొనేది !

పద్మావతి --- నేను కాదన్నానా స్వామీ !

శ్రీనివాస --- దేవీ ! ఇది కలియుగ ధర్మము ! ఈ యుగమందు కులీన స్త్రీలు కూడ దనర్జన చేయుదురు ! భార్య భర్తల మధ్య కూడ ఎవరి అప్పులు వారివి, ఎవరి ఆర్జన వారిది, అన్నట్లు మెలగుచుందురు . నేను ధర్మ రక్షకుడను గావున, యుగ ధర్మము ననుసరించియే నడుచుకొన వలెను ! కుబేరుని కడ ఋణము చేసినది నెను, గాని నీవు కాదు ! దానిని నేను తీర్చవలెను ! అర్థమయినదా ?

పద్మావతి --- అర్థమయినది స్వామీ !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --103[మార్చు]

( దృశ్యము 103 )

(( వేంకటాచలం పైన ఓక చెట్టు నీడ )

( శ్రీనివాసుడు , బ్రహ్మ, విశ్వకర్మ ఉంటారు )

తొండమాన ---- ప్రభూ ! ఆలయమునంతయు తిరిగి చూసినారు కదా ? మీరు చెప్పినట్లే నిర్మింఫ జేసితిని !

శ్రీనివాస----- తొండమాను రాజా ! ఆలయ నిర్మాణమును యధోక్తముగా చేసి, నన్ను ఆనందింప జేసినావు ! కావున ఈ ఆలయము , ఆనంద నిలయము కాగలదు !!

బ్రహ్మ --- తథాస్తు !! జనకా ! నే నీ ఆలయమున రెండు దీపములను ప్రతిష్టింప బూనుకొన్నాను.కలి యుగాంతము వరకు, ఆ దీపముల ఉండవలయును. ఎప్పుడీ ఆలయ విమానము పడిపోవునో , దీపములు నశించును. అప్పటీ వరకు మీ అవతారము భూలోకమున ఉండ వలయునని నా అభిలాష !

శ్రీనివాస --- కుమారా ! అట్లే యగుగాక ! ఆలయ ప్రవేశము తరువాత, ద్వజారోహణతో మొదలయి, రథారోహణతో నంత మగునట్టి, వాహన యుక్తమగు పూజ చేయుము !

బ్రహ్మ --- ఆజ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను ! ( అని విశ్వకర్మతో ) విశ్వకర్మా ! స్వామివారికి విచిత్రమైన వాహనములను , దారు మయమగు ర్థమును చేయుము. అటులనే ఛత్ర చామరములను, వ్యజనములను సమకూర్చుము !

విశ్వకర్మ --- పరమేష్టీ ! ఎట్టి వాహనములను చేయవలయునో ఆనతీయుడు ?

బ్రహ్మ -- శేష ,హంస , సింహ, కల్పవృక్ష , సర్వ భూపాల , గరుడ , ఐరావత , నర , పల్లకీ , వాహనములు నిర్మింపుము ! అటులనే ఉత్సవ శ్రీనివాస మూర్తులు నాలుగు నిర్మింపుము.

విశ్వకర్మ --- ఆటులనే చేసెదను !

శ్రీనివాస --- తొండమాను రాజా ! బ్రహ్మ చేయబోవు ఉత్సవము సామాన్యమయినది కాదు ! అది బ్రహ్మోత్సవమే అగును !! కాని ----

విశ్వకర్మ ---- ప్రభూ ! సందేహ మెందులకు ?

తొండమాన ---స్వామీ ! విధాత తలపెట్టిన ఉత్సవము బ్రహ్మోత్సవ మగుటకు ఏమి చేయవలయును ?

శ్రీనివాస --- సర్వదేవ ,జనాకీర్ణమైన ఉత్సవమే , ఉత్సవమనుట చెల్లును ! కావిన నీవు సర్వ దేశములకు భృత్యులను పంపి, అంగ , వంగ , కళింగ, సౌగంధ, కాశీ , విరాట ,కురు ,జాంగిల ,బర్బర ,పాండ్య ,చేది , మత్స్య , సింధు , దేశముల అధిపతులను, ప్రజలను, ఉత్సవమునకు, ఆహ్వానింపుము ! వచ్చినా వారి కోర్కెలు తీర్చెద ననుము !

తొండమాన ---ప్రభూ ! సత్వరము అటులనే చేసెదను !

శ్రీనివాస --- త్రిలింగ దేశమునకు అధిపతు లయిన నీవును, వసుధానుడును, గ్రామ , గ్రామములకు, చారులను పంపి, వేంకటాచలము పైన, నవ నిర్మిత ఆలయమందు , ఏడుకొండల వాడు, వేంకట రమణుడు, ఆలయ ప్రవేశము చేయుచున్నాడని, ఆ తరుణమున వచ్చి, కాన్కల నొసగి, కోర్కెలు పొంది, ఉత్సవమును తిలకించి, జన్మ సాఫల్యమును పొంద వలసినదని, చాటింపు వేయించుడు !

తొండమాన ---స్వామీ ! ఆజ్ఞా ప్రకారము అటులనే చేసెదను ! ఇక నాకు సెలవిండు ! ( అంటూ వెళ్లిపోతాడు )

విశ్వకర్మ --- ప్రభూ ! నేను మీ దివ్య వాహనములను , దారుమయ రథమును నిర్మించె దను ! నాకు అనుజ్ఞ నిండు ! ( అంటూ వెళ్లిపోతాడు )

బ్రహ్మ --- జనకా ! నేను కూడ ఉత్సవములకు తగిన ఏర్పాట్లు చేయవలయును కదా ?

శ్రీనివాస -- కుమారా ! అటుఅనే కానిమ్ము, పోయిరమ్ము !

( బ్రహ్మ వెళ్లిపోతాడు )

శ్రీనివాస - ఈ వేంకటాచలమును వదిలి అగస్త్యాశ్రమమునకు, మరలుటకు మనసొప్పకున్నది. అయినను పద్మావతి ఎదురు చూచు చుండును. ( అని తనలో తాను నవ్వుకొంటాడు ) ఏమది ! నేను కూడ గృహస్థుని వలె ఆలోచించుట ఏమి ?! గృహమా ? అచలమా ? ఇవేమియు సత్యము కాదు ! కర్తవ్యము ముఖ్యము. ఆ కర్తవ్యమును యీ వేంకటాచలమందే నిర్వర్తించ వలయును ! ( ఆలోచనలో పడి ) లక్ష్మి లేనిదే కార్య సిద్ధి కలుగుటెట్లు ? లక్ష్మిని యీ కొండకు రప్పించుటెట్లు ?

( అని స్వామి పుష్కరిణి వైపు వెళ్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--104[మార్చు]

(దృశ్యము 104 )

(స్వామి పుష్కరిణి )

( శ్రీనివాసుడు స్వామి పుష్కరిణి గట్టుపై , ఒంటరిగా కూర్చొని ఉంటాడు )

శ్రీనివాస --- ఈ స్వామి పుష్కరిణి,స్వామిత్వమును ప్రసాదింప గలదట ! నాకు కలిగించ గలదేమో చూసెదను గాక ! ( అని ధ్యానం చేస్తాడు ) ( పద్యం )

” మారెడు చెట్ల కోన నడుమన్, సరసీరుహ మొండు, వే యి రేకులిప్పారగ పూచె, నొండు, కర పద్మ గ్రహీత, సువర్ణ పద్మయై, తోరిచె గొల్వు, దాన నొక దేవత, లక్ష్మీ రు చిరాఖ్య, నా యమను, కోరి భజించెద మిష్ట సిద్ధికై !”

( స్వామి పుష్కరిణి నడుమ చిన్న తామర పువ్వు లేస్తుంది. క్రమ క్రమంగా పెద్దదయి, బంగారు రంగులో మెరిసిపోతూ, సరస్సంతా నిండి, విచ్చుకొంటుంది )

( ఆ పద్మం మధ్య ,పద్మాసనం వేసుకొని, రెండు చేతులలోను, తామర పువ్వులు పట్టుకొని, లక్ష్మీదేవి ఉంటుంది , చిరునవ్వుతో శ్రీనివాసుని చూస్తుంది )

( శ్రీనివాసునికి ఆమెను చూసి, సంతోషంతో ముఖం విప్పారుతుంది )

శ్రీనివాస --- లక్ష్మీ ! దేవీ ! నా శ్రీదేవీ !—

( అంటూ లేచి నిలబడతాడు. లక్ష్మి చిరునవ్వుతో పద్మం మీద, నిల్చుని, నెమ్మదిగా అడుగులు వేస్తూ, గట్టు దగ్గరకు, చేరుకొంటుంది. తన చేతిని అందిస్తుంది. శ్రీనివాసుడు ఆమె చేతిని పట్టుకొని గట్టుపైకి లాగుతాడు. )

( ఆతని కల కరిగి పోతుంది ! అతని చేతిలో, కపిలముని చేయి ఉంటుంది )

కపిల ---- శ్రీనివాసా ! ఏమి యీ పారవశ్యము !! స్వామి పుష్కరిణిలో మునిగి, బయటికి వస్తున్న నన్ను , చేయి అందుకొని బయటకు లాగావేల ?

శ్రీనివాస – కపిల మునీ ! మీరన్నది నిజము ! నా నమస్కారములు అందుకొనుడు ! లక్ష్మీ కటాక్షమును కల యందు పొంది, ఆ పారవశ్యములో, ఆమె చెయ్యి అనుకొని మీ చెయ్యి పట్టుకొని, లాగాను ! క్షమించండి !

కపిల --- శ్రీనివాసా ! నీ మనస్థితి నాకు అర్థమయినది ! ఆలయ ప్రవేశమునకు సమయము దగ్గరైనది ! లక్ష్మి వెంట రాక, ఆలయమును చేరుట, ఎటుల సాధ్యమగునని నీవు చింతించు చున్నావు.! అవునా ?

శ్రీనివాస –నిజము కపిల మునీ ! లక్ష్మి అనుసరించని, ఆలయ ప్రవేశము సాధ్యమెట్లగును ?

కపిల --- శ్రీనివాసా ! నీవు గృహమును చేరి, పద్మావతీ దేవి కడ, ఈ ప్రస్తావన చేసి, ఆమె సమ్మతితో, కరివీర పురమున కేగుము ! స్వయముగా వెడలి , లక్ష్మిని రమ్మనుము ! నీ వివాహ శుభలేఖను గరుడుని చేత పంపించితివి ! సూర్యుని పంపి, ఆమెను పెళ్లికి రప్పించితివి ! కాని, ఇప్పుడా విధమున చేసిన, ఆమె శాశ్వతముగా దూరము కాగలదు !

శ్రీనివాస – కపిలమునీ ! స్వయముగా వెళ్లి పిలుచుటకు, నాకు అభ్యంతరము లేదు ! కర్తవ్య నిర్వహణలో అభిమానమునకు తావు లేదు కదా ?

కపిల --- శ్రీనివాసా ! కర్తవ్యము నీకే గాని, లక్ష్మికి లేదని, నీ వెందుకు భావించ వలె ! ఆమె జనకుడైన భృగు మహర్షి తన వామ పాదమున నున్న కంటితో, ’ అక్షికుక్షి విద్య’ ద్వారా, ఆమెను జాగృత పరచి కర్తవ్య పరురాలిని చేసాడు ! ఆమె కోపము అందులో భాగమే !!

శ్రీనివాస –కపిలమునీ ! మరి ఏ సంఘటన ఆమెకు కోప కారణమైనది ?

కపిల--- తనకు సవతిని తెచ్చినందుకు కలదేమో మరి !!

శ్రీనివాస –కపిలమునీ ! మీకు తెలియని దేమిన్నది ! వేదవతికి నే నిచ్చిన మాట---

కపిల --- శ్రీనివాసా ! నేను ఈ క్షణమే ఆమె వద్దకు వెడలి, ఆమెను నీ కడ చేర్చుటకు సుముఖు రాలిని చేసెదను ! నీవు నీ పని చేయుము !

శ్రీనివాస – కపిల మునీ ! మీ ఆజ్ఞ శిరోధార్యము ! నేను కరివీర పురమన లక్ష్మిని సంధించెదను గాక !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--105[మార్చు]

( దృశ్యము 105 )

( అగస్త్యుని ఆశ్రమము )

( అగస్త్య ముని ధ్యానంలో ఉంటాడు . శ్రీనివాసుడు దిగులుగా కూర్చొని ఉంటాడు. పద్మావతి అతనికి దగ్గరగా వెళ్తుంది )

పద్మావతి --- ప్రభూ ! వేంకటాచలము పైన, మా పినతండ్రి కట్టించిన ఆనంద నిలయము చూసిన వెనుక, మీరు ఆనందముతో తిరిగి వత్తురని తలచితిని ! కాని ఇలా పుట్టెడు దిగులుతో, మరలి వచ్చుట , నాకు మతి తప్పిస్తున్నది ! స్వామీ , యీ మనోవ్యధకు కారణమేమి ?

( ప్రవేశం వకుళా మాత )

వకుళ --- నాయనా ! శ్రీనివాసా ! ఏమిటి నీ వ్యధ ?

( శ్రీనివాసుడు మాట్లాడడు )

పద్మావతి--- అగస్త్య మునీంద్రా ! నాధుడు నాతో తన మనోవ్యధ పంచుకొనుటకు ఇచ్చగింపకున్నాడు ! మీరైన దానిని తెలుసుకొని -----

వకుళ--- అవును మహర్షీ ! కుమారుని మనోవ్యధను తెలుసుకోండి !

( అగస్త్యుడు శ్రీనివాసుని వంక తేరిపార చూస్తాడు )

అగస్త్య --- శ్రీనివాసా ! ఆలయమును చూసావు కదా ?

శ్రీనివాస--- చూసాను మునీంద్రా !

అగస్త్య --- ఆలయము నీవు కోరినట్లు , రెండు గోపురములతో , మూడు ప్రాకారములతో , సప్త ద్వారములతో, ధ్వజ స్తంభముతో , నిర్మింప బడినదా ?

శ్రీనివాస --- అవును మునీంద్రా ! ఆస్థాన యాగ మండపముల తోను, వస్త్ర , మాల్య ,కర్పూరాది ద్రవ్యము లుంచుటకు గృహములతోను , ధన ధాన్య, తైల , ఘృత, భవనములతోను, భక్ష్య , భోజ్య ,భూషణ శాలల తోను, కూడి కడు రమ్యముగా నున్నది !

అగస్త్య --- శ్రీనివాసా ! ఆలయ నిర్మాణములో లోపములు లేనట్లే కదా ?

శ్రీనివాస --- లేవు మునీంద్రా ?

అగస్త్య --- ఆలయ ప్రవేశమునకు జరుగబోవు ఏర్పాట్లలో ఏమైన లోపములు గలవా ?

శ్రీనివాస--- వాటిని స్వయముగా బ్రహ్మ , విస్వకర్మ, తొండమానుడు చూచుచున్నారు . అందువలన లోపములు ఉండుటకు తావు లేదు !

అగస్త్య --- అటులయిన శ్రీనివాసా , లోపము ఎక్కడ నున్నది ?

శ్రీనివాస-- మునీంద్రా ! లోపము ఆలయ నిర్మాణములో గాని, ప్రవేశమునకు జరగబోవు ఏర్పాట్లలో గాని లేవు

అగస్త్య --- మరి ఎక్కడ నున్నది ?

పద్మావతి--- స్వామీ ! లోపము లెందున్నవి ?

వకుళ --- శ్రీనివాసా ! లోపము ఎచ్చట, ఎవరి యందున్నది ?

శ్రీనివాస --- తల్లీ ! ప్రవేశించు వారి యుందున్నది !

పద్మావతి --- స్వామీ ! ప్రవేశించు వారెవ్వరు , మీరు , నేను ఇరువురమే కదా ?

శ్రీనివాస--- అవును దేవీ !

పద్మావతి --- మీ యందున్న మీ రిట్లు మధన పడెడి వారు కాదు ! కనుక, -- నా యందే యున్నది ! ( అగస్త్యునితో , దుఃఖిస్తూ ) మునీంద్రా ! ఆ లోపమేదో మీరే తెలుసుకొని , నేనేమి చేయవలయునో , తేల్చి చెప్పుడు !

అగస్త్య--- పుత్రీ ! పద్మావతీ ! నీవు కాస్త నెమ్మదించుము తల్లీ ! శ్రీనివాసా ! -- ఆలయ ప్రవేశార్హత -- నీకు, పద్మావతీ దేవికి కాక , మరెవరికైన కలదా ?

శ్రీనివాస --- మునీంద్రా ! శ్రీలక్ష్మికి ప్రవేశార్హత లేదందురా ?

అగస్త్య --- అర్థమయినది శ్రీనివాసా ! నీ మనో వ్యథకు కారణము తెలిసినది. పుత్రీ , పద్మావతీ ! నీకు కూడ విషయము తెలిసినట్లే కదా ?

పద్మావతి-- తెలిసినది మునీంద్రా ! నాధుని మనోవ్యధ తెలిసినది ! శ్రీ మహా లక్ష్మికి ప్రవేశార్హత లేదనుటకు నే నెవరను మహర్షీ ? నేనామె వెన్నంటి రావలసిన దాననే గాని , ఒంటరిగా ప్రవేశించుదానను కాదు గదా ?

శ్రీనివాస ----- ఏమంటివి పద్మావతీ ! నీవు శ్రీలక్ష్మిని వెన్నంటి రావలసిన దానవా ? ---నిజమా ?

పద్మావతి --- అవును ప్రభూ ! నిజమే ! -- ముందుగా శ్రీలక్ష్మి , తరువాతనే నేను , నేనామెకి సౌహార్ద్రత నిండిన చెల్లెలినే గాని . మాత్సర్యము మూట కట్టుకొన్న సవతిని కాను , కాలేను ! నా పెళ్లిరోజు వచ్చి , మిమ్ములను తన స్వహస్తములతో పెళ్లికుమారునిగా అలంకరించి, నా సరసన నిల్చోపెట్టి , నన్ను ఆశీర్వదించి వెళ్లినది ! నే నామె ఔదార్యము నెట్లు మరచి పోగలను ? రేపు ఆలయ ప్రవేశమునకు, ముందుగా ఆమె, తరువాతనే నేను ,-- మీ వెనువెంట వచ్చెడు వారము ! స్వామీ ! మీరామెను స్వయముగా వెడలి తోడ్కొని రండు ! నా మాటగ కూడా రమ్మనమని ఆమెను ప్రార్థింపుడు !

శ్రీనివాస --- దేవీ ! లక్ష్మిని తెమ్మని చెప్పి, నా మనసున పాలు పోసావు ! ( అని వకుళతో ) తల్లీ మీ అభిప్రాయ మేమి ?

వకుళ --- నాయనా ! లక్ష్మి లేని ఆలయ ప్రవేశము , ఊహించుటకు కూడ వీలు కాకున్నది ! దానికై నీవు పడిన వ్యధ సమంజసమే ! పద్మావతి కూడ నీవు పడిన మనోవ్య్ధధని నేర్పుగా బయటికి లాగి, దానిని నెరవేర్చు ఉపాయము చెప్పినది ! శ్రీమహా లక్ష్మి ,పద్మావతి దేవి వంటి, కోడళ్లను పొందినందుకు, నేనీనాడు గర్విస్తున్నాను ! --నీవు వెంటనే వెళ్లి , నా పెద్ద కోడలిని తీసుకొని రా !!

శ్రీనివాస -- తల్లీ ! నీ ఆజ్ఞను సత్వరము నెరవేర్చెదను !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --106[మార్చు]

( దృశ్యము 106)

( కరివీర పురం దగ్గర సంపెంగ చెట్టు )

( లక్ష్మి, కపిల ముని ఉంటారు )

కపిల --- తల్లీ ! శ్రీలక్ష్మీ ! విన్నావు కదా ,శ్రీనివాసుని మనోవ్యాకలత, నీవు చెంత లేకున్న, అతడు నిర్నిద్ర చింతయే అగును !

లక్ష్మి ---- మునీంద్రా ! స్వామి అవతార రహస్యము, మీకు తెలియనిది కాదు గదా ? నేను అతని చెంత చేరవలెనన్న, అతడు కర్తవ్యోన్ముఖుడు కావలయును !

కపిల --- ( ఆనందంతో ) తల్లీ ! అటులయిన నీ వాతనికి దూరమయినది ,భృగు మహర్షిపై కినుక వల్లనో, లేక

లక్ష్మి --- పద్మావతిపై మాత్సర్యము వల్లనో, అని, భావించారా మునీంద్రా ?

కపిల --- అవును తల్లీ ! నీ నాధుడు కూడ అటులనే భావించు చున్నాడు !

లక్ష్మి --- నా స్వామి, యీ లక్ష్మిని , వెనుకటి గృహలక్ష్మి వలెనే , భావించు చున్నాడు ! తపస్సుతో పరిపక్వమై---పునీతమైన మనస్సు గల సామ్రాజ్య లక్ష్మి వలె భావించుట లేదు !--- భృగు మహర్షి నా జనకుడు స్వామి వక్షస్థలమున దాగి , అంతర్ముఖియైన నన్ను, తన కాలియందు కంటితో, అనితర సాధ్యమైన, అక్షి కుక్షి విద్యతో జాగృత పరచినాడు ! సకల జీవ రాశుల దారిద్ర్య విమోచనము చేయుమని ప్రభోదించినాడు ! అతనిపై కినుక వహించుట నాకు పాడి యగునా మునీంద్రా ?

కపిల --- తల్లీ ! నిన్ను జాగృత పరచుటకు , భృగు మహర్షి చేసిన ప్రయత్నము నిస్సందేహముగ , అనితర సాధ్యము ! కాని అతడెన్నుకున్న మార్గము ----అదియే విష్ణు వక్షస్థలమున పాద తాడనము మాత్రము--- ఘోరమైన తప్పిదము !

లక్ష్మి --- మునీంద్రా ! నా తండ్రి చేసిన తప్పుకు పరిహారముగ , నా స్వామి అతని పాద నేత్రమును పొడిచి , అతని విద్యను , సుకృతమును , తపస్సును నశింప జేసినాడు .

కపిల---- తల్లీ ! అదియా నీ కోపమునకు కారణము !?

లక్ష్మి --- కాదుమునీంద్రా ! నా నాధుడు బహు దూరదర్శి ! అతని లీలలను విమర్శింప జాలను !! కాని మునీంద్రా , నా తండ్రి ఆ పయిన ఏమయినాడో తెలుసుకొనుటకు కుటూహల మగుచున్నది !

కపిల --- తల్లీ ! భృగు మహర్షి , శ్రీ మహావిష్ణువు విధించిన శిక్షను ఆనందముటొ స్వీకరించినాడు ! అటుపైన కాశికా క్షేత్రమునకు వెడలి , శివుని పట్ల చేసిన అపరాధమునకు శిక్షింపబడినాడు !!

లక్ష్మి --- మునీంద్రా ! నా తండ్రి కాశికా క్షేత్రమున ,శివుని కోపమునకు గురి అయినాడా ? అదెట్లు జరిగినది ?

కపిల --- సామాన్యమయిన లోక ధర్మమును పాటింపక పోవుట వలన.

లక్ష్మి --- నా తండ్రి పాటింపని లోక ధర్మము ఏది మునీంద్రా ?

కపిల --- తల్లీ ! ఏ క్ష్తేత్రమున కేగిన ఆ క్ష్తేత్ర ప్రధాన దేవతను స్తుతించవలె నన్నది సామాన్యమయిన లోక ధర్మము ! --- కాశి శివ క్షేత్రము ! అచట శివ దూషణ నిషిద్ధము ! నీ తండ్రి ఆ క్షేత్రమున కూడ , తన పరీక్షలో శివుడు భంగ పడినాడని, అతనిది తామస ప్రవృత్తి యని , శ్రీ మహావిష్ణువే సత్వగుణ సంపన్నుడని ఎలుగెత్తి చాటినాడు.—

లక్ష్మి --- అతడు పలికినది యదార్థమే కదా !

కపిల --- నిజమే ! అయినను ఉచితానుచితములు పాటింప కుండుట, అతని చేసిన అపరాధము !

లక్ష్మి --- మునీంద్రా ! ఆ అపరాధమునకు అతడెట్లు శిక్షింపబడినాడు ?

కపిల --- కోపించినది శివుడు కాదు తల్లీ ! శివ- కేశవు లిరువురూ సత్వ గుణ సంపన్నులే ! సమయా సమయములను బట్టి, వారి ప్రవృత్తి మారుచుండును !

లక్ష్మి --- మునీంద్రా ! నా తండ్రి కేమయనది ? అతనిని శిక్షించిన వారెవరు ?

కపిల --- శిక్షించినది జగదంబ ! నీ తండ్రి తన జీవిత కాలమంతయు, అధ్యయనము చేసి, రచించిన --- భృగునాడి యన జ్యోతిష గ్రంథము , ఛిన్నాభిన్న మగుననియు , పృథ్విలో మానవుల కది, అగమ్యమగుననియు శపించినది !

లక్ష్మి ---- మునీంద్రా ! ఎంత పని జరిగినది ? నా తండ్రి తన తపస్సును , సుకృతమును, విద్యను , చివరికి తన జన్మ సాఫల్యమొనర్చిన సాధనను కూడ పోగొట్టుకొన్నాడన్న మాట

కపిల అవును తల్లీ ! ఇంత జరిగినను అతడు తన ధైర్యమును, వివేకమును కోల్పోలేదు ! దర్శన మాత్రమున పాపములు పోగొట్టగల నర్మదానదీ ఉద్గమ స్ఠానమైన , అమర కంటక క్షేత్రమున , ఘోరమైన తపస్సు ఛేయుచున్నాడు !

లక్ష్మి --- ఎవరి గురించి మునీంద్రా ?

కపిల --- అది శివ క్షేత్రము తల్లీ ! నీ తండ్రి ఓంకారేశ్వరుని కృపా కటాక్షములకై , తపము చేయుచున్నాడు ! తల్లీ ! నీ తండ్రి విషయము తెలిసినది కదా ! ఇక ప్రస్తుతమునకు రమ్ము ! నీ తండ్రిపై నీకు కినుక లేదని స్పష్టమైనది, సవతి అయన పద్మావతీ దేవిపై మాత్సర్యము లేదని కూడ తెలిసినది ! నీ నాధుడు , నీతో పాటు, ఆలయ ప్రవేశము చేయుటకు సంకల్పించి , నిన్ను పిలుచుటకై రానున్నాడు---

లక్ష్మి --- ( ఆనందముతో ) ఏమంటిరి మహర్షీ ! నా నాధుడు నన్ను పిలువరానున్నారా ?---

కపిల --- అవును తల్లీ ! అతడే స్వయముగా రానున్నాడు.

లక్ష్మి ----( ప్రసన్న వదనంతో ) ఇతరులతో రాయబార మంపక, తనంత తానుగా వచ్చి పిలిచిన, నాకు ఆభ్యంతర మేమున్నద ?

కపిల--- సంతోషం తల్లీ ! నీ మనసులో మాట బయట పడినది ! --- అదుగో నీ నాధుడు , అశ్వారూడుడై, నీ కడకు వచ్చుచున్నాడు --- చూడుము !! ( అని దూరంగా చూపిస్తాడు )

( లక్ష్మి అతను చూపించిన దిక్కు చూస్తుంది. శ్రీనివాసుడు దూరంగా గుర్రం ఎక్కి, వస్తూ కనిపిస్తాడు )

( ఆ దృశ్యం చూసి, లక్ష్మి ముఖంలో ఆనందం వెల్లి విరుస్తుంది )

( కపిల మహర్షి ఆమె ముఖాన్ని చూసి, చిరునవ్వు నవ్వుకొని అంతర్థాన మవుతాడు )

( ప్రవేశం-- శ్రీనివాసుడు )

శ్రీనివాస --- ( గుర్రం దిగి ) దేవీ, శ్రీదేవీ ! నాపై కోపమింకను పోలేదా దేవీ ?

( అంటూ చేతులు చాపుతాడు . లక్ష్మి అతని చేతులలో వాలి పోతుంది )

లక్ష్మి ---- నాథా ! ఎంత కాలానికి వచారు మీరు ?--- కర్తవ్యోన్ముఖులమై కలిసి, అడుగు వెద్దామంటే నేను కాదంటానా, ప్రభూ !

శ్రీనివాస --- శ్రీదేవీ ! నాకు కలిమి బలిమి అంతా నీవే ! నీవే రాకున్న నేనా ఆలయమున ఎట్లుండ గలను ?

లక్ష్మి -- అదేమి బేలతనము స్వామీ ! నేను లేకున్న నేమి ? మీ చిన్నారి దేవేరి పద్మావతి చెంతనున్నది కదా ?

శ్రీనివాస  ---  శ్రీదేవీ !  పద్మావతి,   ఇప్పుడే  భవ  బంధాల  నుండి,  బయట  పడినది !  నా  అవతార   తత్వమును,  మెల్ల  మెల్లగా  ఆమెకు   అవగత మొనర్చు  చుంటిని !  గత  జన్మలలో  ఆమె   ఎంత  తపస్సు   చేసినను,  నన్ను   పతిగా  పొందుట  కొరకు చేసినది !   యీ  జన్మలో  నా సాహచర్యమున   కింకను   చెయ్యలేదు   కదా ?

లక్ష్మి --- స్వామీ ! మీదెంత నిష్టుర హృదయము ! తపము చేయనిదే , ఆమెను దరిచేయనీయరా స్వామీ ?

శ్రీనివాస --- శ్రీదేవీ ! నేనీ అవతార మెత్తినది, కొండ పైన కట్టిన ఆలయములో , ఇరువురు దేవేరులతో భోగములనుభవించుటకు కాదని, నీకు అర్థమయినది ! ఆమెకు కూడ తెలియ వలయును కదా !!

లక్ష్మి --- అటులయిన, ఆమెను త్యజింతురా స్వామీ !

శ్రీనివాస ----కాదు, కూర్మితో చేపట్టినది , త్యజించుట కొరకు ఎంత మాత్రమూ కాదు ! కొంత కాలము దూరము చేసి సంస్కరించుటకు.

లక్ష్మి --- ఏ విధముగా దూరము చేయుదురు ?

శ్రీనివాస --- పద్మావతి, తన తమ్ముని చేత, తన తండ్రి ఇచ్చిన సారె గురించి, గొప్పగా చెప్పించినది ! ఆ సారెలో సంభారము లన్నియు కలవు, కాని లేనిది ఒకటే !---

లక్ష్మి --- అదేమిటి స్వామీ ?

శీనివాస ---- కరివేపాకు .

( లక్ష్మి నెవ్వెర పోయి శ్రీనివాసుని వంక ఛూస్తుంది )

లక్ష్మి --- కరివేపాకా ?!

శ్రీనివాస --- అవును దేవీ ! ఆ సారెలో లేని వస్తువు, కొండమీద లభ్యము కాని, వస్తువు అది ఒక్కటే !!

లక్ష్మి ---- పద్మావతిని దూరము చేసి సంస్కరించుటకు , మీకు కరివేపాకు సాకు దొరికిందా స్వామీ ?

శ్రీనివాస--- అవును దేవీ ! ప్రస్తుతము నాకు బిల్వ పత్రముఅల కన్న, కరివేపపత్రములే ఇష్టమయనవి !

లక్ష్మి --- స్వామీ ! మీ లీలలు మీకే తెలియనోపును ! ప్రస్తుతము మిమ్ముల ననుసరించుటయే నాకు కర్తవ్యము, దారి తీయుడు.

శ్రీనివాస --- దేవీ ! ఎంత కాలమునకు నాపై కనికరము కలిగినది ! రమ్ము, ఆలయమునకు పోతము !

( శ్రీనివాసుడు, లక్ష్మి చేయి పట్టుకొని వచ్చి, ఆమెను గుర్రం ఎక్కిస్తాడు. తరువాత తను కూడ ఎక్కుతాడు

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--108[మార్చు]

( దృశ్యము 108 )

( తొండమానుని రాజ్య సరిహద్దులలో ఒక చిట్టడవి )

( అడవి లోని దారిగుండా ఒక రెండెడ్ల బండి, వెళ్తోంది. బండీ నాయుడు బండి నడుపుతున్నాడు )

( బండిలో కూర్ముడనే బ్రాహ్మణుడు , అతని భార్య మహాలక్ష్మి ,అయిదేళ్ల కొడుకు రాఘవుడు ఉంటారు .మహాలక్ష్మి ఆరునెలల గర్భవతి )

( బండి క్రింద ఒక ఉట్టి వ్రేలాడుతోంది. ఆ ఉట్టిలో ఒక కుండ , ఆ కుండలో అస్థికలు, కుండమీద మూత ఒక గావంచాతో బిగించి కట్టబడి ఉంది ) ( బండి నెమ్మదిగా వెళ్తోంది )

నాయుడు--- అయ్యా ! పంతులయ్యా !

కూర్మ --- ఏమిటి నాయుడూ ?

నాయుడు ---- మీ పేరేంటయ్యా ?

కూర్మ --- నా పేరుతో నీకేం పని ?

నాయుడు --- బండి నిచ్చాటు అడవిలో ఒంటరిగా వెళ్తోంది. కబుర్లు చెప్పుకుంటూ పోతే బాగుంటుందని అడిగానయ్యా !

కూర్మ --- ఈ అడవి అంత భయంకరమైనదా ?

నాయుడు --- ఇది నిచ్చాటు అడవే అయినా , భయమేమీ లేదయ్యా !

కూర్మ ---- అంత ఖచ్చితంగా ఎలా చప్పగలవు ?

నాయుడు --- ఢంకా మీద దెబ్బ కొట్టి చెప్పగలనయ్యా ! ఎందుకంటే , ఇది తొండమాను చక్రవర్తి రాజ్యం ! సరిహద్దుల్లో దుండగులే కాదు, అడవిలో జంతువులు కూడ అతనంటే భయపడతారయ్యా ! ఎవరికీ ఎలాంటి ఆపదలూ రావయ్యా !

కూర్మ ---- అంత గొప్పవాడా, మీ తొండమాను చక్రవర్తి ?

నాయుడు --- గొప్పవాడే బాబయ్యా ! ఇంతకీ మీ పేరేంటో చెప్పలేదు !

కూర్మ --- ( నవ్వి ) నాయుడూ ! నా పేరు కూర్మావధాని , కూర్ముడని ఊళ్లో వాళ్లు పిలుస్తారు ! మా ఊరు కాళహస్తికి దగ్గర్లో ఒక కుగ్రహారం. మా తండ్రిగారు ఈ మధ్యనే కాలధర్మం చేసారు, కర్మ కాండలు ముగుసి, కావలసిన వారందరూ వెళ్లిపోయాక, అతని అస్థికలు కాశీ గంగలో నిమజ్జనం చెయ్యాలని, యాత్రకి బయలు దేరాను .---- ఈమె నా భార్య , (భార్యని చూపించి ) మహాలక్ష్మి , వాడు నా కొడుకు ( కొడుకుని చూపించి ) రాఘవుడు, అయిదేళ్లవాడు. ఇది చాలా ? ఇంకా వివరాలు కావాలా ?

నాయుడు ---- ఇవరాలన్నీ సాన బాగా చెప్పారండి ! ఎంతైనా బ్రాహ్మలు కదండయ్యా ! అయినా నాకు తెలియక అడుగుతాను ----

కూర్మ --- ఏమిటది నాయుడూ ?

నాయుడు ---- మరేం లేదయ్యా ! అమ్మగారు మళ్లీ నీళ్లోసుకున్నారేంటయ్యా ?

కూర్మ -- అవునోయ్ నాయుడూ ! మీ అమ్మగారు ఇప్పుడు ఆరు నెలల గర్భవతి !

నాయుడు --- అదేనయ్యా ! అలాగే అనిపించింది. అయినా నాకు తెలియక ----

కూర్మ ---- అడగవయ్యా ! నేనేమీ అనుకోన్లే ?

నాయుడు --- ఆరు నెలల గర్భిణీ స్త్రీని, యాత్రలకి తీసుకొని వెళ్లరాదని అంటారండి, మీ లాంటి పెద్దలు ! మరి---

కూర్మ ( బాధతో ) ముందే చెప్పాను కదా నాయుడూ ! అది కుగ్రహారమని ! పేదవానికి పెళ్లామే చుట్టం, అన్న సామెత నీకు తెలిసినట్లే కదా ! డబ్బున్న వాడి కయితే అందరూ చుట్టాలే ! మా లాంటి నిరుపేదల కెవరు గతి ? కాశీయాత్ర కూడ భిక్షాటన చేసి చెయ్యాలి !

నాయుడు --- బాబయ్యా ! నూతిలో కప్పకు నుయ్యే ప్రపంచం అని, మీ లాంటి పెద్దలంటే విన్నానయ్యా !

కూర్మ --- ఇప్పుడా సామెత దేనికయ్యా , నాయుడూ ?

నాయుడు --- మరేం లేదు బాబయ్యా ! మీరు , మీ గ్రామంలో కూర్చొని , అదే అన్నీ అనుకొంటున్నారయ్యా ! తొందమాను చక్రవర్తి రాజ్యంలో , అందరికీ ఆ రాజే ఆప్తుడయ్యా !

కూర్మ --- అంటే ఆ రాజు అంతటి ధర్మదాతా ?

నాయుడు --- ఆ రాజు సంగతి సరేనయ్యా ! ఆ రాజుకి , ఆ రాజ్య ప్రజలకి కొండంత దేవుడు అండ ఉంది !

కూర్మ --- ఎవరు నాయుడూ , ఆ కొండంత దేవుడు ?

నాయుడు --- ఏడు కొందల వాడయ్యా ! వేంకటేశ్వర స్వామి ! ఆపద మొక్కుల వాడు , పిలుస్తే పలికే దేవుడయ్యా !

కూర్మ --- ఓహో ! వేంకటాచల రమణుడైన శ్రీనివాసుడా !! మీ తొండ మాను చక్రవర్తి అన్న కూతురు , పద్మావతీ దేవిని పరిణయ మాడాడట కదా ! ఆ మధ్య కొండ మీద ఆలయంలో ప్రవేశము, కూడ జరిగాయని విన్నాము !

నాయుడు --- బ్రహ్మోత్సవాలు కూడా జరిగాయయ్యా ! ఎక్కడెక్కడి జనం తిరునాళ్లలా వచ్చారు ! మీ గ్రామం నుండి ఎవరూ వెళ్లలేదా బాబయ్యా ?

కూర్మ ---- వెళ్లారయ్యా , నాయుడూ ! అగ్రహారం అంతా కదిలి ఘనంగా సంభావనలు తెచ్చుకొన్నారు. మా నాన్నగారు కాలధర్మం చెందడం వల్ల నాకు, వీలు కాలేదు.

మహాలక్ష్మి ---- ఏమండీ !

కూర్మ --- ఏమిటే ?

మహాలక్ష్మి --- పెళ్లి , మనుగుడుపులు అన్నీ అయి, గృహ ప్రవేశం జరిగాక , పద్మావతీ దేవి, తిరిగి కొండ దిగువకి వచ్చి, తిరుచానూరు శుకాశ్రమంలో ఉందని విన్నాం ! ఆ సంగతేదో , అతనిని అడగండీ !

కూర్మ విన్నావా నాయుడూ ! మీ అమ్మగారి సందేహం ?

నాయుడు ---- విన్నానండి ! పద్మావతమ్మగారు తిరుచానూరు వచ్చిన మాట నిజమేనండి ! తమ్ముడు వసుధానుడు , ఆమెను తిరిగి కొండ మీదకు తీసుకు వెళ్తానన్నా ఆమె ఒప్పుకోలేదట ! భర్త వచ్చి పిలిచేదాకా వెళ్లనని , తనకి ఆ ఊర్లోనే ఆలయం కట్టమని చెప్పిందట ! అలాగేనని ఆలయం కట్టించాడట ఆ మహారాజు !

మహాలక్ష్మి --- అయితే నాయుడూ ! ఆ తల్లి కొండ దిగువకి రావడానికి కారణం ఏమిటొ ?

నాయుడు --- ఆ యమ్మ తెచ్చిన సారెలో, కరివేపాకు , లేదంట ! ఆ కొండ మీద కరివేపాకు దొరకదాయె ! ఆరు నెలలకి సరిపడా కరివేపాకు తెమ్మని పంపాడంట, వేంకటేశ్వర స్వామి !!

మహాలక్ష్మి --- నాయుడూ ! అది అన్యాయం కాదంటావా ? అంత గొప్ప దేవుడికి కూడ , అత్తింటి సారె మీద ఆశ ఉంటుందంటావా ?

( నాయుడు తలపాగా తీసి బుర్ర గోక్కుంటాడు )

నాయుడు --- అదేమోనమ్మా ! అవన్నీ దైవలీలలు !! అందరికీ అర్థం కావని, మీ లాంటి వాళ్లు చెఫ్తే, విన్నానమ్మా !

కూర్మ---- మంచి దెబ్బకొట్టావు నాయుడూ ! బంతిని విసిరి కొడితే తిరిగి తన దగ్గరకే వచ్చినట్లు, మీ అమ్మగారి ప్రశ్న ఆమెకే తిప్పి కొట్టావు.

మహాలక్ష్మి --- ఆ ప్రశ్న నా మీదకి కాదు, మీ మీదకే తిప్పికొట్టాడు నాయుడు. ఆగమ శాస్త్రాలు చదువుకొన్నవారు మీరు, మీరే చెప్పండి !

కూర్మ --- మంచి మాటే అడిగావు మహాలక్ష్మీ ! మొదటి సారి విన్నప్పుడు నాకు కూడ ఇది, ఎబ్బెట్టుగానే తోచింది ! కాని ----

నాయుడు --- ఆగండయ్యా ! నాకు కూడ అర్థం అయ్యేలాగ చెప్పండి బాబయ్యా !

కూర్మ --- అలాగే నాయుడూ ! శ్రద్ధగా విను ! కరివేపాకుని మనం , ఒక్క తీపి వంటకాలకి తప్ప తక్కిన అన్ని రుచులూరే వంటకాలకి వాదతాం, అవునా ?

నాయుడు --- అవునండి !

కూర్మ ---- వంటకాలని శుద్ధిచేయడానికి మంచి వాసనని ఇయ్యడానికి, ఆ ఆకుని వాడతాం ,అంతే కదా ?

నాయడు --- అవునండి , పని అయ్యాక తీసి పారేస్తాం కూడ !

కూర్మ --- ఇక్కడ కరివేపాకు అంటే తపస్సు అని అర్థం ! వంటకం అంటే సాధన ! రుచులు, కామితార్థాలు అంటే కోరుకొనే వరాలు ! ---వరాలు కోరుకొనేవారు తపస్సు అనే కరివేపాకు వేసి, సాధన అనే వంటకాన్ని శుద్ధిచేసి, పరిమళ భరితం చెయ్యాలి ! అప్పుడా ఫలితం రుచులూరుతూ , అనుభవ యోగ్యం అంటే తినే వీలు అవుతుంది ! తినేటప్పుడు వైరాగ్యం కూడదు కాబట్టి, తపస్సును అంటే కరివేపాకును వేరు చెయ్యాలి, అర్థమయిందా ?

నాయుడు --- కొంచెం కొంచెం అర్థమయిందయ్యా ! ఆమ్మగారూ , మీకు తెలిసిందాండి ?

మహాలక్ష్మి--- కరివేపాకు, వంటకాలు , రుచులు , వీటాన్నిటికీ మీ వ్యాఖ్యానాలు బాగున్నా, ఇంకా ఎక్కడి పశ్న అక్కడే ఉండిపోయింది !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--109[మార్చు]

( దృశ్యము 109 )

( తొండమానుని రాజ్య సరిహద్దులలో ఒక చిట్టడవి )

( అడవి లోని దారిగుండా ఒక రెండెడ్ల బండి, వెళ్తోంది. బండీ నాయుడు బండి నడుపుతున్నాడు )

( బండిలో కూర్ముడనే బ్రాహ్మణుడు , అతని భార్య మహాలక్ష్మి ,అయిదేళ్ల కొడుకు రాఘవుడు ఉంటారు .మహాలక్ష్మి ఆరునెలల గర్భవతి )

( బండి క్రింద ఒక ఉట్టి వ్రేలాడుతోంది. ఆ ఉట్టిలో ఒక కుండ , ఆ కుండలో అస్థికలు, కుండమీద మూత ఒక గావంచాతో బిగించి కట్టబడి ఉంది )

( బండి నెమ్మదిగా వెళ్తోంది )

మహాలక్ష్మి--- కరివేపాకు, వంటకాలు , రుచులు , వీటాన్నిటికీ మీ వ్యాఖ్యానాలు బాగున్నా, ఇంకా ఎక్కడి పశ్న అక్కడే ఉండిపోయింది !

కూర్మ ---  ఏమిటి  మహాలక్ష్మీ !  నీకు  అర్థం  కానిది ?

మహాలక్ష్మి--- మీ కొండ మీద దేవుడికి కావలసిన కరివేపాకు, వరాలు కోరుకొనే భక్తులు తెచ్చి ఇవ్వాలి ! కాని , పద్మావతి దేవి ఎందుకు తెచ్చి ఇవ్వాలి ? ఆవిడ కోరిన వరం, అతనిని పెళ్లాడడమే ! అది తీరిపోయాక , ఇంక కరివేపాకు తీసి పారెయ్యాలి కదా ?

కూర్మ --- మహాలక్ష్మి ! నువ్వీ రోజు మంచి ప్రశ్నలే వేస్తున్నావు ! దానికి , అంతరార్థం ఉంది ! మా కొండంత దేవుడు , కొన్ని వందల సంవత్సరాలు , పుట్టలో కూర్చొని తపస్సు చేసాడు , ఎందుకొని ? వరాలు ఇవ్వడం చేతకాక కాదు ! -- అలాగే శ్రీ మహాలక్ష్మి అంటావా , ఐశ్వర్యాన్నివ్వడం ఆవిడ అరచేతిలో పని ! అయినా స్వామివారి లాగే, అన్ని వందల సంవత్సరాలూ తపస్సు చేసింది ! ఇదంతా దేని కోసం అంటావ్ ?

మహాలక్ష్మి--- చెప్పేదేదో పూర్తిగా చెప్పండి అందరికీ అర్థమయ్యే లాగ !

కూర్మ --- ఆ విషయానికే వస్తున్నాను. ఈ కలియుగంలో భక్తులకి తపస్సు చేసే తీరిక , ఓపిక లేవు ! అలాంటి వారి కోసం, వెలిసిన దేవుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు ! తన భక్తుల వంతు తపస్సంతా తానే చేసాడు ! ఇక ఏ దేవునికీ మొక్క నవసరం లేకుండా , అంతా తానుగానే మూర్తీభవించాడు !

మహాలక్ష్మి--- శ్రీమహాలక్ష్మి కూడా అందుకే తపస్సు చేసిదంటారా ?

కూర్మ -- అవును ! ఇప్పుడు వారిద్దరూ కొండ మీద కొలువై ఉన్నారు . కాని పద్మావతి అలా కాదు కదా ? ఆమె దగ్గరకు వచ్చే భక్తులకు , ఆమె వరాలెలా ఇవ్వ గలుగుతుంది ! తన తపస్సు ధారపోసి ఇవ్వాలంటే , సాధన అవసరం కదా ! ఆ విషయం అర్థం చేసుకుంది కాబట్టే, శుకాశ్రమంలోని, పద్మ సరోవరంలో పద్మాల మధ్య దాగొని, తపస్సు మొదలు పెట్టింది . సాధన పూర్తి చేసేందుకు, ఎంత కరివేపాకు తోట వెయ్యాలో ఆలోచించు !

మహాలక్ష్మి---సాధన పూర్తి అయ్యాక తిరిగి కొండ మీదకి చేరుతుందంటారా ?

కూర్మ --- ఆలు మగల మధ్య మనసులు కలిసాక ఎవరు ఎవరి దగ్గర ఉండాలనేది సమస్య కాదు మహాలక్ష్మీ!

మహాలక్ష్మి --- ఇంకొక ప్రశ్న ఉండిపోయింది.

కూర్మ --- ఏమిటది ?

మహాలక్ష్మి -- కరివేపాకు తీపి వంటలకి వాడరు కదా , ఆ తీపి వంటకం అర్థమేమిటి ?

కూర్మ --- తీపి వంటకం అంటే మోక్షం ! మోక్షమంటేనే కోరిక లేక పోవడం కదా ! కోరికలు లేనివారికి తపస్సు. సాధన . రుచి ఏదీ అవసరం ఉండదు.

నాయుడు -- చాలా బాగా చెప్పారయ్యా ! మా తొండమాను చక్రవర్తికి కూడా యీ విషయం తెలియదంటే నమ్మండయ్యా ! ( అని నాలుక కరచుకొంటాడు )

కూర్మ --- ఏమన్నావు నాయుడూ ! మీ చక్రవర్తికి తెలియదని నీ కెలా తెలుసు ?

( ఆ మాటలంటూనే కూర్ముడు నాయుడు వంక తేరిపార చూస్తాడు ఆ తరువాత నాయుడుకి నమస్కారం చేస్తాడు )

కూర్మ ---మహారాజా ! మన్నించండి, మీ ముఖంలోని సాముద్రిక లక్షణాలు మీరే తొండమాను చక్రవర్తి అని చెప్పక చెప్తున్నాయి !

నాఅయుడు (తొండమానుడు )--- విప్రోత్తమా ! మీరు సరిగానే అర్థం చేసుకొన్నారు ! నేనే తొండమానున్ని!! శ్రీనివాసుని చర్య అర్థం కాక , జానపదులు చేసే విమర్శలు భరించ లేక , ఇలా మారు వేషంలో, అంతరార్థం తెలుసుకోవాలనే బయలు దేరాను. ఆ స్వామి అనుగ్రహము వల్ల , మీ దర్శన భాగ్యం కలిగింది. ఆ పైన సందేహ నివృత్తి రెండూ జరిగాయి.

( మహాలక్ష్మి , రాఘవుడు ఇద్దరూ బండి దిగుతారు . మహాలక్ష్మి , తొండమానునికి నమస్కరిస్తుంది )

మహాలక్ష్మి-- మహారాజా ! నన్ను మన్నించండి. తెలియక మిమ్మల్ని అగౌరవ పరచాను.

తొండమాన -- అమ్మా ! ఇందులో మీ తప్పేముంది ? నా మాట మన్నించి , మీరు మీ అబ్బాయితో పాటు మా రాచ నగరులో ఉండండి. భూసురులైన ఈ కూర్మావధాని గారు , కాశీ గంగలో అస్థి నిమజ్జనం చేసి, నిశ్చింతగా తిరిగి వచ్చెవరకు నా ఆథిత్యాన్ని అంగీకరించండి.

మహాలక్ష్మి ---మహాఅరాజా ! మీరు మన్నిస్తానంటే నేనొక మాట చెప్పదలచు కొన్నాను.

తొండమాన -- చెప్పండమ్మా !

మహాలక్ష్మి –నేను నిరుపేద శ్రోత్రియ కుటుంబంలో పుట్టిన దానిని. నాకు మీ రాచ నగరులోని , రాణి వాసపు స్త్రీలతో ఎలా మెలగాలో తెలియదు. దాసీ జనాలని సైతం ఆజ్ఞాపించే అలవాటు లేదు. నేను ఒంటరిగా ఏకాంతంగా ఉండాలనే అభిలాష కల దానిని.

తొండమాన --- అమ్మా ! మీరు ఏకాంత వాసం చెయ్యాలనుకొంటే , చెయ్యవచ్చు. కాని మీరు ఇప్పుడు గర్భం దాల్చి ఉన్నారు ! మీ బాగోగులు చూసే నిమిత్తం పరిచారికలు అవసరం, కాదంటారా ?

మహాలక్ష్మి – ప్రతీ రోజూ , ప్రతీ నిముషమూ వారి అవసరం ఉండదు . నా పనులు నేను చేసుకోగలను, ఎప్పుడైనా అవసరం వస్తే ---

తొండమాన----అలాగేనమ్మా ! మీకు అవసరం కలిగినప్పుడు , మీరొక గంట వాయిస్తె చాలు, పరిచారికలు వచ్చి, వాలే ఏర్పాట్లు చేస్తాను.

మహాలక్ష్మి –- అయినా మహారాజా ! మీరు క్షత్రియులు , మీ ఆహారపు అలవాట్లు ---

తొండమాన -- అమ్మా ! మీకు స్వయం పాకానికి ఏర్పాట్లు చేస్తాను, ఇక కాదనకండి--- కూర్మావధాని గారూ ! ఇదుగో యీ ధనాన్ని స్వీకరించి ,నిశ్చింతగా యాత్ర ముగించి రండి.

( అని తన దుస్తుల్లో నుండి ఒక జోలె తీస్తాడు, దానిని కూర్మావధానికి ఇస్తాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--110[మార్చు]

( దృశ్యము 110 )

( తొండమాను రాజు రాణీవాసం )

( బ్రాహ్మణ స్త్రీ మహాలక్ష్మి , ఆమె అయిదేళ్ల కొడకు రాఘవ , కొంతమంది పరిచారికలు ఉంటారు )

( మహాలక్ష్మి , ఆ భవనాన్ని, అక్కడున్న వైభావాన్ని, పెద్దపెద్ద కళ్లతో మిర్రి మిర్రి చూస్తుంది.ఆమెకి అంతా కొత్తగా ఉంది. సిగ్గు సంకోచంతో ద్వారం దగ్గరే నిలబడుతుంది. రాఘవ సంగతి సరే సరి ! తల్లి వెనకాల బిక్కు బిక్కుమని చూస్తూ ఉంటాడు )

౧  పరిచారిక--  రండమ్మా,  రండి ,  లోపలికి  రండి/

(మహాలక్ష్మి ద్వారం దాటి అడుగు వేయబోతుంది. అక్కడ పరిచి ఉన్న రత్న కంబళం చూసి వెనకడుగు వేస్తుంది. దాని పైన అడుగు పెట్టాలంటే భయం )

౧ పరిచారిక --- ( నవ్వు ఆపుకొంటూ )-- ఆ రత్న కంబళానికేమీ కాదమ్మా , మీరు లోపలికి రండి.

(తక్కిన పరిచారికలు కిసుక్కున నవ్వుతారు. మహాలక్ష్మి ముఖం చిన్నబోతుంది. లోపలికి వస్తుంది, వెనకాలే పిల్లవాడు వస్తాడు )

౧ పరిచారిక ---కూర్చోండమ్మా !

( మహాలక్ష్మి ధైర్యం చేసి ఆసనంపైన కూర్చొంటుంది. అది మెత్తగా క్రిందకి దిగుతుంది.గాభరా పడి లేచి, క్రింద కూర్చొంటుంది. పరిచారిక లందరూ గొల్లున నవ్వుతారు )

౨ పరిచారిక-- ఉత్త పల్లెటూరి బైతులాగ ఉందే ! మన మహాఅరాజు గారికి ఎక్కడ తగిలిందో !

( తక్కిన పరిచారికలు మళ్లీ నవ్వుతారు )

౧ పరిచాఅరిక-- అమ్మా ! ఇది మెత్తటి ఆసనం ! గభాలున కూర్చోకూడదు, నెమ్మదిగా ఇలా కూర్చోవాలి ( అని తను కూర్చొని చూపిస్తుంది ౨ పరిచారిక మహాలక్ష్మిని క్రింద నుండి లేవ దీస్తుంది. అలా లేవ తియడంలో పరచారిక చెయ్యి, మహాలక్ష్మి చక్కిలిగింత పెట్టినట్లయి దూరం జరుగుతుంది. పరిచారిక అది చూసి నవ్వుకొంటుంది.)

౨ పరిచారిక--- ( తనలో ) ఈవిడకి చక్కిలిగింతలు ఎక్కువగా ఉన్నట్లున్నాయి. ఒక ఆట పట్టించాలి.

( అలా అనుకొని , తక్కిన వాఅళ్ల దగ్గరికి వెళ్లి ఆ విషయం చెవిలో చెప్తుంది )

౧ పరిచారిక--- అమ్మా ! మీరు మా మహారాజుల వారి అతిథులు ! క్రింద కూర్చోకూడదు. ఆసనం మీదనే కూర్చోవాలి. అలా కాకపోతే , మాకు మహారాజు గారి దగ్గర మాట వస్తుంది.

౨ పరిచారిక—అవునమ్మా ! మా ఉద్యోగాలు పోతాయి.

(అంటూ ౨వ పరిచారిక. , తక్కిన వారు మహాలక్ష్మిని బలవంతంగా కూర్చోబెడతారు. ఆ కూర్చోబెట్టడంలో ఆమెకి కిత్కితలు పెడతారు. మహాలక్ష్మి శరీరాన్ని కుంచించి ముడుచుకు పోతుంది. ఆమెకి పరిచారికలంటే అసహ్యం పుడుతుంది. )

( తల్లి భంగపాటు చూసి , రాఘవకు కోపం వస్తుంది. తన చిట్టి చేతుల్తో కొడతాడు. పరచారికలని తన చిట్టి చేతుల్తో కడతాడు. పరిచారికలు కుర్రాడికి అంతకుండా పరిగెడతూ, చుట్టు చుట్టూ తిరుగుతూ , మహాలక్ష్మికి కితకితలు పెడుతూ ఉంటారు)

(మహాలక్ష్మికి కళ్లనీళ్ల పర్యంతం అవుతుంది. అది చూసిన ౧వ పరిచారిక ముందుగా తేరుకొంటుంది.)

౧వ పరిచారిక—మీరు ఉండండే ! ఆవిడని ఇబ్బంది పెట్టకండి. ( అని తక్కిన పరిచారకలని వారించి, మహాలక్ష్మి దగ్గరకి వెళ్తుంది. ) అమ్మా ! మీరు స్నానం చేసి, మంఛి బట్టలు కట్టుకోండి. అలాగే మీ అబ్బాయి చేత కూడా కట్టించండి. మహారాజుల వారు వచ్చేసరికి, మీరు బాగా ముస్తాబయి కళ కళ లాడుతూ కనిపించాలి, రండమ్మా !

( మహాలక్ష్మి లేని ధైర్యం తెచ్చుకొని, కుర్చీలో నిటారుగా కూర్చొంటుంది. రాఘవ వచ్చి, ఆమె ఒళ్లో కూర్చోబోతాడు. వానిని ప్రక్కనున్నా మరో ఆసనం మీద కూర్చోబెడుతుంది )

మహాలక్ష్మి—నాకూ , మా అబ్బాయికీ స్నాలాల గది చూపించండి. మీరెవ్వరూ లోపలికి రానక్కర లేదు ! నా పనులు నేను చేసుకొగలను !

౨వ పరిచారిక--- మీ పనులు మీరే చెసుకొంటే ఇక మేమెందుకమ్మా ? మీకు ఒళ్లు రుద్ది, నీళ్లు పొసి, తల ఆరబెట్టి ధూపం వేసి , కొత్త కోక, రైక తొడిగాలాయె !--- అవన్నీ మీరు చేసుకొలెరమ్మా !

( మహాలక్ష్మి ధైర్యాన్ని కూడగట్టుకొంటుంది ),

మహాలక్ష్మి-- ఇలా ఎకసెక్కాలు చేసి చేసే సపర్యలు నాకు అక్కర లేదు ! నా పనులు నేను ఛెసుకొ గలను ! నేనే చేసుకొంటాను కూడ ! మీకు మహారాజుల దగ్గర మాట రాకుండా ఉండాలంటే , నాకు స్నానాల గది చూపించండి. అంతే కాదు ఒంటరిగా వదిలెయ్యండి

౨వ పరిచారిక--- అమ్మో ! పిట్ట కూత పట్టిందే ! రండే, మన అవసరం లేనప్పుడు మన మెందుకే ఇక్కడ ?

( అని పరిచారికలని వారించి , బయటికి వెళ్తుంది. తక్కిన పరిచారికలు ఆమెను అనుసరిస్తారు ౧వ పరిచారిక మాత్రం ఉండి పోతుంది )

౧వ పరిచారిక—అమ్మా ! మీరు మీ అబ్బాయి నాతో రండి. మీకు స్నానాల గది చూపిస్తాను. అలాగే దుస్తులు, ఆభరణాలు. ఇస్తాను. మీరు కోరినట్లే , మీ పనులు మీరే చేసుకొండి. నేను మీరు పిలుస్తేనే వస్తాను.

( పరిచారిక మహాలక్ష్మిని, రాఘవనీ, చెయ్యి పట్టుకొని లేవ దీస్తుంది. )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --111[మార్చు]

( దృశ్యము 111 )

( తొండమానుని రాణీవాసం )

(మహాలక్ష్మి , రాఘవ మంచి దుస్తులతో బాగా ముస్తాబయి వస్తారు. పరిచారికలు అందరూ మహాలక్ష్మి వైపే చూస్తూ ఉండిపోతారు )

౨వ పరిచారిక--- ( మెల్లగా ) స్నానం చేసుకొని అలంకరించుకొని వస్తే, ఈవిడ రాణీ వాసపు స్త్రీలాగే ఉందే !!

( ఆ మాటలు మహాలక్ష్మి వింటుంది. ఆమెలో ధైర్యం పెరుగుతుంది. హుందాగా నడిచి వచ్చి ఠీవిగా ఆసనంపై -

( అదే సమయానికి మహారాజు వస్తున్నట్లు గట మ్రోగుతుంది )

(పరిచారిక లందరూ ద్వారానికి రెండు వైపులా బారులు కట్టి నిల్చొంటారు. ప్రవేశం తొండమానుడు )

౧వ పరిచారిక --- స్వాగతం మహారాజా, స్వాగతం !

(మహాలక్ష్మి కూడ లేచి నిలబడుతుంది.)

మహాలక్ష్మి--- మహారాజా వారికి నమస్కారం !

తొండమాన---- నమస్కారమమ్మా ! మీరు కాల కృత్యాలు నెరవేర్చుకొన్నట్లే కదా ?

మహాలక్ష్మి—చిత్తం మహారాజా !

తొండమాన---- ఇఖ్ఖడ మీకే ఇబ్బంది లేదు కదా ?

(పరిచారికలు మహారాజు ప్రశ్న విని, మహాలక్ష్మి ఏం చెప్తుందేమోనని , భయంతో ఆమె వంక చూస్తారు. మహాలక్ష్మి వాళ్ల వంక అలవోకగా చూసి నవ్వుతుంది )

మహాలక్ష్మి---లేదు, మహారాజా ! అయినా నేను మీకు ముందే విన్నవించుకొన్నాను. నాకీ రాణి వాసం అలవాట్లు, పరిచారికా వర్గాల సేవలు అవసరం లేదని !---

తొండమాన-- అమ్మా ! అయితే మీరు ఏకాంత వాసాన్నే అభిలషిస్తున్నారా ?

మహాలక్ష్మి—అవును మహారాజా !

తొందమాన--- అలాగెనమ్మా ! మీరు కోరినట్లే ఏర్పాట్లు చెస్తాను. --- ( పరిచారికతో ) నీవు బయటికి వెళ్లి, అంతఃపుర రక్షక సేన దండనాధున్ని పిలు.

( ౧వ పరిచారిక పరుగు పరుగున వెళ్తుది. ఆమె వెనుక దండనాధుడు వస్తాడు)

( దండ నాదుడు రణ సింహుడు వస్తూనే మహారాజకి నమస్కరిస్తాడు )

.రణ సింహ --- మహారాజులకు  జయమగు  గాక !

తొండమాన--- దండానాదా ! నీ పరేమటి ?

రణ సంహ--- రణ సింహుడు మహారాజా !

తొండమాన--- రణ సింహా ! మన అంతః పురంలో దూరంగా, ప్రశాంతంగా ఉండే విశ్రాంతి గృహం ఏదైనా ఉందా ?

రణ సింహ ---- ఉంది రణ సింహా ! అంతః పుర ఉద్యానవనం వెనుక ఏకాంతంగా ఉంద.

తొండమాన—ఆ వశ్రాంతి శుభ్రం చేయించు. ఈ బ్రాహ్మణ స్తీ మహాలక్ష్మీ దేవి , ఆమె కుమారునితో పాటు అక్కడ కొంత కాలం నివసిస్తారు. ఆమె నివాసానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు అన్నీ స్వయంగా పర్యవేక్షించు, అర్తమయిందా ?

రణసింహ --- అర్తమయింది మహాప్రభూ ! ఏడాదికి సరిపడేలా ఆహార దాన్యాలు, తైల , ఘృత , మధు భాండాలు, దుస్తులు . ఆభరణాలు , ఇక్కిన రాజోపచారాలు అన్నీ భవనం లోనే అమరుస్తాను. మరి పరిచారకలు—

తొండమాన--- ఆగు ! ఈమెకు పరిచారికలు,వారి సపర్యలు, నచ్చవు ! వారి పనులు వారే చేసుకొంటారు ! అయినా పరిచారిక అవసరం తప్పక ఉంటుంది ! కాబట్టి, ఎవరో ఒకరిని పిలుస్తే పలికేలా ఏర్పాట్లు చెయ్యి.

రణసింహ --- అలాగే ప్రభూ ! ముఖ్య ద్వారాలన్నీ మూయించి , తాళాలు వేయిస్తాను. కాపలా భటులను పెట్టి, ఎవరినీ లోపలికి వెళ్లకుండా చేస్తాను. ఆమెకి ఎప్పుడు ఎవరి అవసరం వచ్చినా పిలస్తే పలకేలా ఏర్పాట్లు చేస్తాను.

తొండమాన--- అలాగే చెయ్యి ! ఇంకేవైనా సందేహాలుంటే మ<త్రి గారితో సంప్రదించు.—ఇక నువ్వు వెళ్లవచ్చు !

రణసింహ-- ఆఙ్ఞ , మహారాజా ! ( అంటూ వెళ్లి పోతాడు )

తొందమాన--  అమ్మా !  మీరు  నిశ్చింతగా  ఉండండి.  ఏర్పాట్లన్నీ  జరిగే  లోగా  ఇక్కడ  కూడ  ఏకాంతంగా  ఉండ  వచ్చు ! ఒల  ఒక  పరిచారికను  ఇక్కడ  ఉంచుతాను.

మహాలక్ష్మి--- అలాగే మహారాజా ! మీకు చాల కష్టం ,కలిగించాను !

తొండమాన -- ఇక్కడ కష్ట నష్టాల పసక్తి వద్దు. మీరు మాకు అతిథులు ! మీరు కోరిన విధంగా నాకు ఆతిథ్య మివ్వడం నా కర్తవ్యం ! మీకు ఎప్పుడు ఏ అవసరం వచ్చినా సంకోచించకుండా దండనాధులతో చెప్పండి.

మహాలక్ష్మి---అలాగే  మహారాజా !
తొండమాన  ---  ఇక  మీరు  విశ్రాంతి  తీసుకోండి.నేను  వళ్లి  వస్తాను.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--112[మార్చు]

.
( దృశ్యము  112 )

( తొండమాను మహారాజు అంతః పుర ఉద్యాన వనం చివర, విశ్రాంతి గృహము )

( బ్రాహ్మణ స్త్రీ మహాలక్ష్మి, ఆమె కొడుకు రాఘవుడు దందనాధుడు రణ సింహుడు ఉంటారు )

రణ సింహ-- అమ్మా ! వంట గది, సామాన్ల గది చూసారా ?

మహాలక్ష్మి---చూసాను.

రణసింహ --- ఏడాది వరకు సరిపోయే వంట చెరుకు, ఆహార పదార్ధాలు, తక్కిన సామాగ్రి సిధ్ధం చేసాను. ఇంకా ఏవైనా కావాలంటే చెప్పండీ.

మహాలక్ష్మి---కొన్ని ఆయుర్వేద మూలికలు, పసర్లు, మందులు కావాలి.

రణసింహ--- అలాగేనమ్మా ! మరి కాసేపటిలో మా ఆస్ఠాన వైద్యుల వారిని పంపిస్తాను ! అతను మీకు కావలసిన మందులు వగైరా ఏర్పాటు చేస్తారు.. వైద్యుల వారు వచ్చి వెళ్లిన తరువాత , ముఖ్య ద్వారాలన్నీ, మూయించి, గొలుసులతో బంధించి,తాళాలు వెయిస్తాను. మీకు ఏ అవసరం వచ్చినా ఈ గంట వాయిస్తే చాలు నేను గాని, కాపల భటులు గాని, మీ అవసరాలు కనుక్కొంటారు.

మహాలక్ష్మి--- మంచిది దండనాధా ! అలాగే కానివ్వండి.


బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--113[మార్చు]

(దృశ్యము 113 )

( రాజ వీధిలో కూర్మావధాని భుజం మీద కాశీ కావడితో, నడుస్తూ ఉంటాడు )

( కావడిలో రెండు బిందెలు గంగా జలంతో నిండి ఉంటాయి )

( అతనలా నడుస్తూ, రాజభవనం వైపు వస్తూ ఉంటాడు)

(తొండమాను రాజు రాజభవనం కిటికీ గుండా అతనిని చూస్తాడు )

తొండమాన--- ( తనలో ) ఆయన కూర్మావధాని గారిలాగ ఉన్నారే ! తీర్థ యాత్రలు పూర్తి అయిపోయి ఉండవచ్చు. ఇతను కాశీకి వెళ్లి చాలా కాలం అయినట్లుంది ! మహాలక్ష్మమ్మగారు ఎలా ఉన్నారో ? ఆవిడ గర్భవతి కూడాను ! ఈ పాటికి సంతానం కలిగే ఉండాలే !? నాతో ఎవరూ ఏమీ చెప్పలేదే !!

( తొండమానుడు, తన ప్రక్కనే ఉన్న గంట వాయిస్తాడు )

( రణ సింహుడు వస్తాడు )

తొండమాన‘~~ రణసింహా ! అంతఃపుర ఉద్యానవనం చివరి విశ్రాంతి గృహంలో , మహాలక్ష్మమ్మగారు,ఆమె కొడుకు ఉండేవారు కదా ! ఇప్పుడెలా ఉన్నారు ? ఆమెకి సంతానం కలిగే ఉండాలే ! ఎవరు పుట్టారు ?

రణ సింహ----- ( గతుక్కుమని ) మహాప్రభూ ! ఆమెను ఆ గృహంలో ఉంచి దాదాపు రెండు ఏళ్లు కావస్తోంది.

తొండమాన---- రెండేళ్లా ? అప్పుడే అంత సమయం గడచి పోయిందా ? సరి ! ఇప్పుడామె ఎలాగుంది, సంతానం ఏమయ్యారు ? ఒక కొడుకు, ఇంకెకొకరు ఎవరు ? అదే ఎవరు పుట్టారు ?

రణసింహ--- మహాప్రభూ ! క్షమించండి, నాకు ఏ వివరాలు తెలియవు . ఈప్పుడే వెళ్లి చూసి వస్తాను.

తొందమాన--- వెంటనే వెళ్లి వివరాలు తెలుసుకొని రా !

రణసింహ---- ఆఙ్ఞ మహాప్రభూ ! ( అంటూ వెళ్లిపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--114[మార్చు]

( దృశ్యము 111 )

( తొండమానుని భవనం )

( తొండమానుడు, కూర్మావధాని ఉంటారు )

( కూర్మావధాని ఆసనం ప్రక్కనే రెండు గంగా జలం నిండిన బిందెలు ఉంటాయి )

తొండమాన---- కూర్మావధానిగారూ ! నమస్కారం ! మా భవనానికి సుస్వాగతం ! మీ తీర్థయాత్ర బాగా జరిగిందా ?

కూర్మ--- మహారాజా ! మీకు జయమగు గాక ! మీ అవ్యాజ కరుణా కటాక్షం వల్ల నా యాత్ర సఫలమయింది. ముందుగా కాశీ, తరువాత గయ, ప్రయాగలలో మా తండ్రిగారి అస్థి నిమజ్జనం, పిండప్రదానం చేసి, ధన్యత పొందాను. ఆ పైన మరికొంత మంది యాత్రీకులతో కలిసి, హరిద్వారము, ఋషీకేశము, తిరిగి, పరిపూర్ణ యాత్ర ముగించుకొని, మీ కోసం రెండు కలశాలతో గగాజలం, ఋషీకేశము నుండి తీసుకొని వచ్చాను.

తొండమాన--- చాలా సంతోషం కూర్మావధానిగారూ ! మీరు తచ్చిన ఈ గంగా జల పూర్ణ ద్వయము, ఎంతో అమూల్యం ! నేను మీకు సర్వదా కృతఙ్ఞుడను !

కూర్మ--- మహారాజా ! ఎంత సౌహార్ద్ర హృదయులు మీరు !! గంగా జలం తెచ్చినందుకే ఇంతలా సంతోషించారు !

తొండమాన--- విప్రోత్తమా ! గంగాజలం పరమ పావనమైనది. ఆ పరమ పావని అయిన గంగను మీ పవిత్ర హస్తాలతో, ఎంతో శ్రమ కోర్చి తెచ్చినందు వల్ల అది అమూల్యమైనది అయింది! దిఇని కోసం అర్థ రాజ్యం ఇచ్చినా తక్కువే అవుతుంది !

కూర్మ --- మహారాజా ! నా కానుక మీకు గ్రాహ్య మయినందుకు, చాల సంతోషం ! రాజేంద్రా ! గర్భిణిగా నుండిన నా భార్యను మీ వద్ద విడిచి ఉంటిని ! ఆమె కుశల వార్త కొరకు నా మనసు వేగర డుతున్నది ! నా కొడుకు రాఘవుడు తటాకాదుల యందు, క్రీడించుటకు ఆసక్తి కలవాడు. వాడు కుశలమే కదా ? నాకు తెలిసిన జ్యోతిష పరిఙ్ఞానముతో నా భార్యకు సుపుత్రికా జనన మగునని తలచితిని ! నా తలంపు నెరవేరినదా ? మాతా శిశువులు క్షేమమే కదా ?

తొండమాన --- (తనలో ) ఈ రణసింహుడు , ఇంకా ఏ వివరాలు తెలియజేయ లేదు.! ఇతనితో ఇప్పుడేం చెప్పడం ? ( ఆలోచించి ) అవధాని గారూ ! మీ భార్యా బిడ్డలు క్షేమముగానే ఉన్నారు. మీ జ్యోతిష శాస్త్ర పరిఙ్ఞానము అసత్యమెందుకు అవుతుంది ? శ్రీమతి మహాలక్ష్మమ్మ గారు సుపుత్రికకే జన్మ నిచ్చినారు. అయితే ఆ మాతా శిశువులు ఇప్పుడీ రాచ నగరులో లేరు.

కూర్మ ---- మహారాజా ! చాల సంతోషం ! నా మనసు శాంతించేలాగ చక్కని సమాచారం ఇచ్చారు. నా కుటుంబం రాచ నగరులో కాక ఎక్కడ కలరు ?

తొండమాన--- (తనలో ) అసలు కలరో , లేరో ?! అయినా ఒక అబద్ధము చెప్పాక మరొకటి చెప్పక తప్పదు ! ( ప్రకాశముగా ) భూసురోత్తమా ! మీ భార్యా బిడ్డలు వేంకటాద్రికి వెడలినారు. నా కన్యలతో పాటు శ్రీ వేంకటేశ్వరునికి అభిషేకము చేయు నిమిత్తము వెడలినారు ! నేడే కదా శుక్రవారము ! కనుక వారు వేంకటాచలమందే యుందురు. రెండు రోజులలో తిరిగి రాగలరు ! అంత వరకు మీరు నా అతిథులు . ఈ రాజ భవనమందే విశ్రాంతి తీసుకొనుడు !

కూర్మ --- మహారాజా ! మీ ఔదార్యమునకు , అతిథి అభ్యాగతుల సేవనమునకు చాల సంతోషము. నేనీ రాజ భవనమున కాక, మీ ఆస్థాన పురోహితుల వారింట విడిది చేయుటకు నిశ్చయించితిని ! రెండు రోజుల తదుపరి, తిరిగి వచ్చెదను. సెలవిప్పించండి.

తొండమాన--- విప్రోత్తమా ! అటులనే కానిండు.

( కూర్మావధాని వెళ్లిపోతాడు )

( రణసింహుడు ప్రవేశిస్తాడు)

రణసింహ --- ( నమస్కరించి ) మహారాజులకు జయమగు గాక !

తొండమాన --- రణసింహా ! ఇంత ఆలస్యం చేసావెందుకు ? ఆ తల్లీ పిల్లలు క్షేమమే కదా ?

రణసింహ-- మహాప్రభూ ! రెండేళ్ల క్రిందట బిగించిన తాళములు ఎండ వానలకు, మార్పులు చెంది, తెరచుటకు చాల జాప్యమయినది.

తొండమాన-- ( కోపంతో ) రణసింహా ! తాళములు గొలుసుల సంగతి కాదు, తల్లీ బిడ్డల విషయాలు చెప్పు !

రణసింహ--- ( దుఃఖంతో ) మహాప్రభూ ! ఆ మాతా శీశువులు~~

తొండమాన --- ఏమయినది రణసింహా, ఆ మాతా శీశువులుకు ఏమయినది ?

రణసింహ --- మహాప్రభూ ! వారు ~~ వారు ~~

తొండమాన --- ఆ ! వారికేమయినది ?

రణసింహ--- ( ఏడుస్తూ ) మహాప్రభూ ! వారు జీవములతో లేరు !! మరణించి ఎన్ని రోజులైనదో తెలియదో ఏమో, వారి అస్థి పంజరములు మాత్రము మిగిలినవి !!

తొండమాన--- ( నివ్వెర పోతాడు ) ఏమి ! వారు ~ వారు~ శల్యావశిష్టులయినారా ? హా ! హత విధీ ! ఎంత అస్త్య వార్తను నా నోట పలికించితివి !! ( కోపంతో ) రణసింహా ! మీరందరూ ఏం చెస్తున్నారు ? ఆమెను ఖైదీని బంధించినట్లు బంధించి, నిశ్చింతగా నిదుర పోయినారా ? కుశలము యోగ క్షేమము కనుగొను వారే లేక పోతిరా ?

రణసింహ--- మహాప్రభూ! ఇందు నా అపరాధమేమున్నది? అంతయు తమ ఆఙ్ఞా ప్రకారమే జరిపించితిని ఆ తల్లికి ఒక గంట చూపించి, ఏమి అవసరమున్నను మ్రోగొంచమని చెప్పితిని. ఆ ఘంటా నాదము గతములో ఒక్క సారైనను వినిపించ లేదు !!

తొండమాన--- ఘంటానాదము తప్ప ఆమె కుశల వార్త కనుగొనుటకు మేమియు చేయలేదా ? రణసింహా ! క్షంతవ్యము కాని. అపరాధము జరిగి పోయినది ! నేను హంతకుడనైనాను !! గర్భిణియైన బ్రాహ్మణ స్త్రీ, మరియును ఒక అభోద బాలకుడు నా వలన ~ నా బుధ్ధిలోపము వలన ~~ హతులైనారు ! రణసింహా ! ఆ గంట ఎందుకు మ్రోగలేదు ?

రణసింహ---- మహాప్రభూ ! ఆ గంటకు కట్టిన త్రాడు మూషికములచే కొరుకుడు పడి ముక్కలు ముక్కలు అయినది !

తొండమాన--- కొరుకుడు పడినవి త్రాడు కాదు రణసింహా ! మూడు నిరీహ, నిష్పాప ప్రాణములు !! సజీవ సమాధి అయినవి ! రణాసింహా ! నాకా దృశ్యము కళ్లకు కట్టినట్లు కన్పించుచున్నది ! ముక్కలయిన తాటిని తిరిగి గంటకు కట్ట లేక , ఆ తల్లి పడిన యాతన, ~~ నా ~ నా కళ్లకు కట్టినట్లు కన్పించుచున్నది ! ~ రణాసింహా ! అదుగో ~~ అటు చూడుము ! ~ ఆ తల్లి, ~~ ఆ మహాలక్ష్మీ దేవి ఎన్ని అవస్థలు పడుచున్నదో !! ~~ చూడుము ~~

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--115[మార్చు]

( దృశ్యము 115 )

( తొండమాను రాజు తోటలోని విశ్రాంతి గృహము, ముఖ్య ద్వారము . గొలుసులతో కట్టబడి, తాళాలతో బిగింప బడి ఉంటుంది )

( లోపల బ్రాహ్మణ పత్ని మహాలక్ష్మి, నిండు చూలాలు, ఆమె కొడుకు రాఘవ ఉంటారు )

( మహాలక్ష్మికి ప్రసవ వేదన మొదలవుతుంది )

మహాలక్ష్మి---- ( బాధతో ) రాఘవా ! నాయనా రాఘవా !

రాఘవ --- ఏంటమ్మా ! ఏమయింది నీకు ? నొప్పిగా ఉందా ?

మహాలక్ష్మి--- అవును నాయనా ! నా కడుపు లోపల నీ చెల్లెలు బయటికి రావాలని తొందర పడుతోందిరా !

రాఘవ –అమ్మా, అమ్మా !

మహాలక్ష్మి---- ఏమిటి నాయనా ?

రాఘవ --- చెల్లి వస్తుందా అమ్మా ?

మహాలక్ష్మి---- అవును నాయనా !

రాఘవ---- ఎలా వస్తుందే ?

మహాలక్ష్మి--- ( బాధతో ) నీ చెల్లి కడుపు చీల్చుకొని బయటికి వచ్చేలాగుందిరా !

రాఘవ---- కడుపు ~~ నీ కడుపు ~~చీల్చుకొని వస్తుందా ? అమ్మా, మరి ~ మరి ~ నీకేమీ కాదా ?

మహాలక్ష్మి ---రాఘవా ! ఓ పని చెయ్యరా !

రాఘవ --- ఏమిటమ్మా ?

మహాలక్ష్మి---ఆ తాడు పట్టుకొని గంట వాయించరా !

రాఘవ --- గంట వాయిస్తే ఏమవుతుందమ్మా ?

మహాలక్ష్మి--- అబ్బ ! ప్రశ్నలతో విసిగించకు ! ముందా గంట వాయించు.

రాఘవ--- తాడు పట్టుకొని లాగితే గంట వాగుతుందా అమ్మా !

మహాలక్ష్మి----అవును.

రాఘవ --- మరి, ఇన్నాళ్లూ చెప్పలేదేం ?

మహాలక్ష్మి---- చెప్తే, అనవసరంగా వాయిస్తావని నాయనా ! ఈ బాధ భరించ లేకుండా ఉన్నానురా ! వేగరం ఆ గంట వాయించు.

రాఘవ---- అలాగేనమ్మా !

( రాఘవుడు గంట దగ్గరకు వెళ్తి చూస్తాడు. గంట ఆ మహల్ లో ఎత్తుగా బురుజుల మధ్య ఉంటుంది. దానికి పొడవైన తాడు వేలాడుతోంది. ఆ తాడు కొస ఒక స్తంభానికి చుట్టి ఉంటుంది )

( రాఘవ స్తంభానికి చిట్టిన తాడును విప్పుతాడు. తరువాత ఆ తాడు పట్టుకొని బలంగా లాగుతాడు )

( తాడు ఎలుకలు కొరకడం వల్ల స్తంభం ఎత్తులో తెగిపోయి ముక్కలవుతుంది ! రాఘవ ఆ తాడు పట్టుకొని తల్లి దగ్గరకు వెళ్తాడు)

( మహాలక్ష్మి బాధతో మూలుగుతూ ఉంటుంది )

రాఘవ--- అమ్మా, అమ్మా ! తాడు తెగిపోయిందే !

మహాలక్ష్మి--- ( గాభరాతో ) ఏమన్నావ్ రాఘవా ? తాడు తెగిపోయిందా ? అమ్మబాబోయ్ ! ఇప్పుడెలా ~~ ఉండు, నేను వచ్చి చూస్తాను.

(మహాలక్ష్మి కష్టం మీద లేచి నిల్చొని, అక్కడకు వస్తుంది. తెగిన తాడు కొసను అందుకోవాలని, విఫల ప్రయత్నం చేస్తుంది )

మహాలక్ష్మి---రాఘవా ఈ తాడు అందడం లేదురా, ఇప్పుడెలాగురా ?

(మహాలక్ష్మి చుట్టూ చూస్తుంది. కొంచెం దూరంలో ఒక కర్ర బల్ల కనిపిస్తుంది )

మహాలక్ష్మి--- రాఘవా ! పద, మన మిద్దరం ఆ బల్ల నిలా ఈడుద్దాం ! బల్ల మీద నిలబడి తాడు లాగవచ్చు !

( మహాలక్ష్మి రాఘవ ఎ<తో ప్రయాసతో ఆ బల్లని ఈడ్చి, గంట దగ్గరకు తెస్తారు.తరువాత మహాలక్ష్మి ఎంతో కష్టపడి బల్ల మీదకి ఎక్కుతుంది. తాడు అందుకొని గంట వాయించ బోతుంది, పట్టు జారుతుంది.తిరిగి తాడు కొసని అందుకొంటుంది, బలంగా లాగుతుంది. ఆ తాడు పై భాగం కూడ ఎలుకలు కొట్టి వేయడం వల్ల, తాడు తెగిపోయి , మహాలక్ష్మి బలా మీద నుండి తూలి క్రింద పడుతుంది. ఆమె తల స్తంభానికి తగులుతుంది. రక్త పాతం ! ఒకటే రక్తపాతం ! మహాలక్ష్మి గట్టిగా అరచి, ఆ రక్తపు మడుగులో చివరి శ్వాస విడుస్తుంది )

( రాఘవ క్రింద పడ్డ తల్లిని చూస్తాడు . ఆమె దగ్గరకు వెళ్తాడు )

రాఘవ ---అమ్మా ! దెబ్బ తగిలిందా అమ్మా ? అయ్యబాబోయ్ ! రక్తం కూడ కారుతోందే ! ~~ కట్టు కట్టి మందు వెయ్యాలి, ఎలా ? ముందీ గంట వాయించాలి ! గంట వాయిస్తే మనుషులు వస్తారని అమ్మ చెప్పింది. ( గంట కేసి చూస్తాడు ) ఇఅక ఈ గంట ఎలాగూ వాగదు ! ఆ ! పూజ గదిలో గంట తెచ్చి వాయిస్తాను. అదయితే చక్కగా వాయించ వచ్చు !!

( రాఘవ పూజ గదికి వెళ్లి, ఒక గంట తెస్తాడు. దాన్ని గట్టిగా వాయిస్తాడు. తలుపులు తెరచుకోవు ! ఎవరూ రారు ! రాఘవ తలుపులు బాదుతాడు. వాని చేతుల లోంచి కూడా రక్తం కారుతుంది )

రాఘవ --- అమ్మా ! అమ్మా ! నాకు కూడా దెబ్బ తగిలిందమ్మా ! ఇక చెల్లి వద్దమ్మా ! నువ్వు లేవమ్మా !!

 ( అంటూనే  మూర్ఛపోతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--116[మార్చు]

( దృశ్యము 116 )

( తొండమాను రాజు భవనంలో గది )

( తొండమానుడు, రణసింహుడు ఉంటారు )

తొండమాన---- చూసావా రణసింహా ! ఆ మాతా శిశువులు పడ్డ మరణ యాతన !

రణసింహ---- మహాప్రభూ ! మీరు వర్ణించి చెప్తూంటే ఆ దృశ్యం నా కళ్ల ముందు మెదలింది.

తొండమాన --- చూసావా, నేను పాపిని ! ఘోరాతిఘోరమైన పాపం చేసాను !! అంతే కాదు, వాళ్లు క్షేమంగానే ఉన్నారని, ఆమెకు స్త్రీ శిశువు జన్మించిందని ఆ విప్రోత్తమునితో అబధ్ధం కూడ చెప్పాను !! ఇప్పుడు నా కేమి గతి ?! ఏది నిష్కృతి ?! ఎవరిని ఆశ్రయించవలెను ??

( తొండమానుడు ఆలోచిస్తాడు )

తొండమాన---- అవును, ఆపద మొక్కుల వాడయిన ఆ ఏడుకొండల వాడే గతి ! అతడే నిష్కృతి !! అతనినే ఆశ్రయించెదను . ఈ సమస్యకు ఒక దారి చూపించు వరకు శ్రీనివాసుని చరణాలు వదలను !! శ్రీనివాసుడే శరణాగతి నియ్యనిచో నా కిక మరణమే గతి !!!

రణసింహ--- మహాప్రభూ ! మీరు ఒంటరిగా వెళ్ళ వద్దు , మీతో నేను కూడ వచ్చెదను. జరిగిన మహా పాతకములో నాకు కూడ భాగమున్నది కదా ! ప్రభూ ! నేనును ఆ శ్రీనివాసుని శరణాగతి పొందుతాను !

తొండమాన --- సరి ! తక్షణం రెండు గుర్రాలని సిధ్ధం చెయ్యి ! వీలయినంత త్వరగా వేంకటాచలము చేరవలె !

రణసింహ --- మహాప్రభూ ! అటులనే చేసెదను .

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--117[మార్చు]

( దృశ్యము 117)

( వేంకటాచలము పైన శిలా మందిరము )

( శ్రీనివాసుని ముందు తొండ మానుడు ,ఆ వెనకగా రణసింహుడు సాష్టాంగ పడతారు )

తొండమాన--- ప్రభూ ! దేవదేవా ! శ్రీనివాసా ! పాహిమాం,! రక్షమాం ! పంకజాసన ! పాకశాసన ! పద్మ బాంధవ పూజితా ! పంకజేక్షణ ! భద్ర లక్షణ ! పావనాంఘ్రి సరోరుహా ! శంకర స్తుత ! శాంతి సంభృత ! సాధు సంఘ నమస్కృతా ! వేంకటేశ్వర ! వేంకటేశ్వర ! వేంకటేశ్వర ! పాహిమాం !

శ్రీనివాస --- తొండమాను రాజా ! నీ హృదయమును నేనెరిగితిని ! నీవు పాపము చేసితివి ! నేనేమి చేయగలను ? నీవు మరలి నీ భవనమునకు పొమ్ము.

తొండమాన--- ప్రభూ ! డేవదేవా ! వేంకటేశా ! నా పాపమును ధగ్ధము చేయుము. శంక వీడుచు, సర్వభూప్రజ సాకి కోరిక తీర్చుచున్ బింక మూడ్చుచు, బాప జాతిని, భస్మమౌనటు మాడ్చుచున్ జంకు లింకుచు శేషభూధర సానువందు, వసించుచున్ వేంకటేశ్వర ! వేంకటేశ్వర ! వేంకటేశ్వర ! పాహిమాం !

వేంకటేశ్వరా ! నీకు శిలాభవనము నిర్మించునప్పుడు, నా కొక వరము నిత్తునని, పలికితివి ! ఆ వరమును ఇప్పుడు అనుగ్రహింపుము ! నన్ను పాప విముక్తుని చేసి, రక్షించుము. లేదన్న నేను నీ పాదముల కడ మరణింతును.

రణసింహ--- దేవాది దేవా ! ఏడుకొండల వాడా ! ఆపద మొక్కులవాడా ! మా మహారాజుతో పాటు నేను కూడ, ఈ ఘోర పాతకమునకు భాధ్యుడనే ! మహారాజు కోరికే నా కోరిక ! నా కోరిక తీర్చిన యెడల ఈ మహారాజు నాకిచ్చు సంవత్సర భృతియందు షోడశ భాగము మీకు సమర్పించు కొందును. లేకున్న నేనును నా రాజునే అనుసరించి ఆత్మాహుతి చేసుకొందును.

శ్రీనివాస--- తొండమాను రాజా ! రణసింహా ! మీరు అకార్యము చేసితిరి ! మీరు చేసిన పాపము నేను చేసినట్లే అయినది !! ఏలననగా , చిన్నారి బాలకుడైన రాఘవుడు, నా పూజ చేసి ముగించిన గంట పలుమార్లు మ్రోగించి, సహాయ మర్థించినాడు. నేను పాపిని ! దురాచారిని ! నిత్య దుఃక యుక్తుడనై ఉన్నాను ! నేను అకాల మరణము నైన పొందవలయును, లేదా నరకమున కైన పోవలయును ! నా భస్తులకు సంభవించిన దౌర్భాగ్యము నా వలన రాకూడదు ! మీ రిద్దరూ పాపము చేసి, నన్ను కూడ భాగస్వామిని చేసినారు !! అందుచేత అకాల మరణము పొందిన బ్రాహ్మణ కుటుంబమును మరల సజీవులుగా చేసెదను !!! కలి యుగమున మహా పాతకులకు పాప విముక్తి యగునట్లు చేసెదనన్న కీర్తి, నాకు కలుగు గాక ! రాజా ! నీవు ముందు మరణించిన వారి యస్థికలను తెప్పింపుము.

తొండమాన--- దేవాధిదేవా ! అటులనే చేసెదను.

(అంటూ రణసింహుని వైపు చూస్తాడు )

రణసింహ ---- మహాప్రభూ ! నేను సత్వరము వెడలి, ఆ అస్థికలను తెచ్చెదను.

==బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--118==

( దృశ్యము 118 )

( వేంకటాచలము దాపులోని పాండు తీర్థము / అస్థి తీర్థము )

( శ్రీనివాసుడు ,రణసింహుడు , తొండమానుడు ఉంటారు )

( బ్రాహ్మణ స్త్రీ, శిశువుల అస్థి పంజరములు ఒక తెల్లని వస్త్రములో, ఒక రా పలక మీద పేర్చి ఉంటాయి )

( శ్రీనివాసుడు పాండు తీర్థము లోని, లోతైన ప్రదేశములో, కంఠము మునిగే వరకు నిలబడి, రెండు చేతులు పైకెత్తి, నిలబడి, కాసేపు ధ్యానం చేస్తాడు. ఆ తరువాత ఆ తీర్థం లోని జలాలను అస్థికలను జల్లుతాడు ) ( ఆ తీర్థ ప్రభావం వల్ల, శ్రీ వేంకటేశ్వరుని ప్రభావం వలన, ఆ అస్థి శకలాలు అతుక్కొని , బ్రాహ్మణ స్త్రీ మహాలక్ష్మి, ఆమె కొడుకు రాఘవుడు, గర్భస్థ స్త్రీ శిశువుతో సహా పునర్జీవితులౌతారు )

( ఆకాశం లోంచి, పుష్ప వృష్టి కురుస్తుంది. ఆకాశ వాణి పలుకుతుంది )

ఆకాశవాణి---- శ్రీనివాసుని ఛేత నిర్జీవములైన , అస్థి శకలములను ప్రోక్షించి సజీవులుగా చేసిన ఈ పాండు తీర్థముగా వ్యవహరింప బడును. నరకమునకు పోయిన మహా పాతకకుల అస్థులను కూడ , యీ అస్థి తీర్థమున నిమజ్జనము చేసినచో,వారికి స్వర్గ ప్రాప్తి కలుగ గలదు !

( ఆకాశ వాణి ముగిసిన వెంటనే శ్రీనివాసుడు అంతర్ధాన మవుతాడు )

( బ్రాహ్మణ స్త్రీ మహాలక్ష్మి, తన శిశువు నెత్తుకొని, మహారజునకు నమస్కరిస్తుంది )

తొండమాన---- తల్లీ ! నేను మీ నమస్కారాదులు అందుకొనుటకు తగను ! మిమ్ములను నిర్దాక్షిణ్యముగా మరణ యాతనకు గురి చేసిన నన్ను క్షమింపుము.

(అని తొండమాన మహారాజు బ్రాహ్మణ స్త్రీకి నమస్కరిస్తాడు )

మహాలక్ష్మి--- మహారాజా ! నేను మరణావస్థలో కూడ మిమ్ములను నిందింప లేదు. అది అంతయు నా స్వయంకృతమైన అపరాధము ! మీరు రాణీ వాసమున నన్ను పరిచారికల మధ్య, నివసింపమని కోరినను, నేను వారెవ్వరూ వలదని చెప్పి, ఏకాంత వసమును కోరి యీ విపత్తును తెచ్చుకొంటిని !

( ప్రవేశం కూర్మావధాని )

కూర్మ ---- తొండమాను మహారాజా ! మీకు జయమగు గాక ! మీ కీర్తి ఆచంద్ర తారార్కమగును గాక !!

( అకస్మాత్తుగా వచ్చిన కూర్మావధానిని చూసి, అతను మ్పలికిన జయ వాదం విని తొండమానుడు నిర్ఘాంత పోతాడు )

తొండమాన--- విప్రోత్తమా ! మీరు ~~ మీరు ~~

కూర్మ --- మహారాజా ! నేను మీ ఆస్థాన పురోహితుల ఇంటి విడిది చేసిన మాట వాస్తవము ! ఆ ఇంటి ఇల్లాలి వలన మీ కన్నియ లెవరూ వేంకటాద్రి యాత్రకు పోలేదని తెలిసి, నేను మీ మాటల పట్ల అవిశ్వాసమునకు లోనయితిని ! ఆ పిమ్మట పురోహితుల వారి వల్ల, మీరు నా భార్యను ఏకాంత మండిరమున నుంచినట్లు తెలిసినది ! అక్కడకు వెడలి చూసిన నాకు రణసింహుడు , కొన్ని అస్థికలను మూటకట్టుకొని, వెళ్లినట్లు తెలిసినది ! నేనీ తీర్థరాజమునకు నా కుతూహలము పట్టలేక వచ్చితిని ! జరిగిన దంతయు చూసితిని !!

తొండమాన----భూసు రోత్తమా ! మీకు జరిగిన దంతయు తెలిసినది కదా ? మీ భార్య సాధ్వీమణి మహాలక్ష్మి గారు నా యపరాధమును నిండు మనసుతో క్షమించినారు ! మీరు కూడ నన్ను క్షమించినచో నాకు మనశ్శాంతి కలుగును.

కూర్మ ---- నేను మీకు ముందుగానే ‘జయవాదము’ పలికితిని. మీ కీర్తి ఆచంద్రతారార్క మగునట్లు దీవించితిని ! శ్రీనివాసునిపై గల మీ భక్తి ప్రపత్తులు అనన్య సామాన్యమైనవి ! నా భార్యా బిడ్డలకు పునర్జన్మ నొసగిన మీరు నన్ను, క్షమాభిక్ష అడుగుట పాడి కాదు ! మీ వలన యీ కలి యుగమున అసంభవమగు కార్యము సంభవ మయినది !! ఈ అస్థి తీర్థ ప్రభావము ఆకాశవాణి మూలమున తెలిసినది. నేను కాశీ, గయ, ప్రయాగాదులు మా నాన్నగారి అస్థికలు తీసుకొని వ్యర్ధముగా తిరిగితిని !! సమీపము నందే, ఇంత మహిమ గల వేంకటాచల క్షేత్రము నుంచుకొని, అస్థి నిమజ్జనము చేయుటకు అడవులు పట్టి తిరిగితిని ! మహారాజా ! మీ అనుమతి లభించినచో , నేనొక విన్నపము చేసుకొనెదను !

తొండమాన--- బ్రాహ్మణోత్తమా ! విన్నపము కాదు, ఆఙ్ఞాపింపుడు ! నేను మీకు ఋణపడి ఉన్నాను.

కూర్మ ---- ఈ తీర్థ మహాత్మ్యము ఆకాశవాణి వలన వనిన వెనుక, నా కొక ఆలోచన వచ్చినది ! ఇక్కడనే స్థిర నివాస మేర్పరచుకొని, అస్థి నిమజ్జనము చేయుటకు ఇచటికి వచ్చు శ్రధ్ధాళువుల కొరకు, వారి వారి స్వజనుల అంత్య క్రియలు జరిపించు కార్యము నిర్వర్తింప దలచితిని. మీరు నా కొరకు, యాత్రికుల కొరకు ఒక శాల, సత్రము, నిర్మాణము చేయించిన బాగుండును.

తొండమాన --- భూసురోత్తమా ! బహు చక్కని ఆలోచన చేసితిరి ! ఈ అస్థి తీర్థమునకు నేనును ఋణపడియే ఉన్నాను, అందువలన మీరు కోరిన ఏర్పాట్లు చేసి, ఋణ విముక్తుడ నగుదును గాక ! మీరు నిశ్శంశయముగా ఇచ్చోటికి వచ్చి నివసించి, పితృ కార్యము నెరవేర్చుటకు వలయు ఏర్పాట్లను స్వయముగా పర్యవేక్షింపుడు.


( ఈ  రచయిత  అభిప్రాయము ~~ “ అస్థి  తీర్థ ’ ప్రభావాన్ని  టి.టి.డి  వారు  ప్రమొట్  చేస్తే  బాగుంటుంది.  కాశీ  గయ  ప్రయాగల  కన్న  ఎంతో  మహిమాన్వితమైన  యీ  తీర్థము  వల్ల  జనావళికి  ప్రయోజనము  సమ  కూరుతుంది.)


బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన --119[మార్చు]

( దృశ్యము119 )

( వేంకటాచలం పైన శిలా భవనము )

( తొండమానుడు, రణసింహడు, కూర్మావధాని, మహాలక్ష్మి , రాఘవుడు, శిశుబాలిక, ఉంటారు )

( శ్రీనివాసుడు కనిపించడు. అతని స్థానంలో ‘శిలా విగ్రహము’ ఉంటుంది )

(అందరూ ఆశ్చర్యంతో శ్రీనివాసుని శిలా విగ్రహానికి ప్రణమిల్లుతారు )

( శ్రీనివాసుడు శిలా విగ్రహంలోంచే మాట్లాడుతాడు )

శ్రీనివాస---- ఓ తొండమాను మహారాజా ! నీ అగ్రజుడైన ఆకాశ రాజు నాకు ఆప్తుడగుట చేతను, నాకు మందిర నిర్మించి ఉపకారము చేసిన, నీకు శతాధికముగా ప్రత్యుపకారము చేసితిని.! లీలా మానుష రూపములో నేను ఒక చోటనే వసించుట వలన, ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబమునకు తీవ్ర అపకారము కలిగినది !! అదియే నేను సూక్ష్మ రూపమున ఉన్నచో అటుల సంభవించుట జరుగక యుండెడిది !! ఇటు పైన నేను మౌనమును వహించెదను ! నా లీలా మానుష రూపమును త్యజించి, శిలా రూపముననే భక్తుల కోర్కెలు తీర్చెదను !! అత్యంతము ఏకాంత జనముతో తప్ప మరి ఎవరికి కనిపించను ! మరియు సంభాషింపను !! ఈ కలి యుగమున ఇక నేను అన్య ముఖము చేతనే మాటలాడుదును !! ఓ రాజా ! నీవు నీ పురమున కేగి నీ రాజ్యమును పాలించుకొనుము !!

( శ్రీనివాసుడు మాట్లాడడు )

కూర్మ --- మహారాజా ! ప్రభువు ఇంత స్పష్టముగా చెప్పిన వెనుక తమరు, మరీ మరీ దర్శనమివ్వమని అడుగుట తగదు.

తొండమాన ---- ( దుఃఖంతో ) భూసురోత్తమా ! విన్నారు కదా స్వామి మాటలు !! నా అన్న తనకు ఆప్తుడగుట వలన , నేను తనకు శిలామందిరము కట్టించి , తనకు ఉపకారము చేయుట వలన, స్వామి నాకు ప్రత్యుపకారము చేసినారట !! అంతియే గాని , నేను తన భక్తుడనని అతడు అంగీకరించ లేదు ! మీరే చెప్పండి అవధానిగారూ ! నేను అతని భక్తుడను కానా !?

కూర్మ --- మహారాజా ! మీరెట్లు వగచుట తగదు . స్వామి ‘సప్తర్షుల’ యాగ ఫలమును స్వీకరించి, కలి యుగమున మానవ జనోధ్ధరణకు, అర్చామూర్తిగా ఈ నాటి నుండి శిలా రూపమున అవతరించినారు !! మానవ రూపమున అతడు ఒకే ఒక స్థలమున తన లీలా విశేషములను ఛూపించ గలడు. కాని శిలా రూపమున, విశ్వమంతయు తన లీలలు వ్యాప్తి చేయగలరు !! అదే అతని మాటల లోని అంతరార్థము ! ఇక మీ భక్తి విషయమందురా, దానికి కొలబద్దలు లేవే ! భక్తి యనునది భగవంతునికి భక్తునికి మధ్య గల అనుబంధము ! ఈ అనుబంధము ఒకరు అంగికరించ నంత మాత్రమున, అసత్య మవదు !

తొండమాన--- ( తేరుకొని ) నిజమా, విప్రోత్తమా !! నేనుశ్రీవారి భక్తుడనేనని, మీకు నమ్మకము కలిగినదా ?-

కూర్మ ---- ( నవ్వి ) మహారాజా ! శ్రీవారి శిలా మూర్తికి అర్చన మొదలు పెట్టండి! స్వామికి తులసీ దళాలంటే, ఇష్టం ! వాటితో అర్చించండి.

తొండమాన --- ( గర్వంతో ) ఉత్త తులసీ దళాలతో కాదు, సువర్ణ తులసీ దళాలతో అర్చిస్తాను ! నేను తన భక్తులలో, అగ్రగణ్యుడనని శ్రీవారి చేతనే అంగీకరించేలాగ చేస్తాను. ---రణసింహా ! పద ! మన్ము రాజధానికి వెళ్దాం. ఈ రోజు జరిగిన విశేషాన్ని , చాటింపు వేయిద్దాం ! రేపటి నుండి సువర్ణ తులసీ దళాలతో సహస్ర నామార్చన మొదలవుతుందని, శ్రీవారి దర్శనం చేసుకొని పునీతులవమని కూడ చాటింపు వేయిద్దాం !

( తొండమానుడు , రణసింహుడు వెళ్లి పోతారు )

( కూర్మావధాని, మహాలక్ష్మి, శిశువులు ఉంటారు )

కూర్మ ---- . మహాలక్ష్మీ ! మనము ఇక ఇక్కడే నివాసం ఏర్పాటు చేసుకోవాలి.

మహాలక్ష్మి,, ఏమండీ ! మన ఊరు,మన ఇల్లు----

కూర్మ --- అక్కడేముంది మహాలక్ష్మీ ! నాలుగు మట్టిగోడలు, ఒక గడ్డి పైకప్పు,తప్ప ! తొండమాను రాజు దయ వల్ల ఇక్కడనే, మన నివాస గృహము ఏర్పాటు కానున్నది ! అస్థి తీర్థ మహాత్య్మము , జనులలో, చాటింపు వేయడం వల్ల, ఇక్కడ కులవృత్తికి లోటు ఉండదు ! నీవేమంటావు ?

మహాలక్ష్మి,--- మంచి నిర్ణయమే తీసుకొన్నారు. వేంకటాచల నివాసం, మన పూర్వ పుణ్యం కావచ్చు ! ఏమండీ ----

కూర్మ --- ఏదో అడగాలనుకొంటున్నావు కదా ?

మహాలక్ష్మి,--- అవునండి ! సువర్ణ తులసీ దళాలతో పూజ చేస్తే, భక్తి ఇనుమడిస్తుందంటారా ?

కూర్మ --- ఫలం, పుష్పం, తోయం -- నిర్మలమైన మనస్సుతో ఇస్తే చాలన్నాడు భగవంతుడు ! అయితే ఈ కొండ మీద వెలసిన వేంకటేశ్వరుడు మాత్రం, కలియుగ ధర్మాన్ని అనుసరించి, సుంకం కావాలన్నాడు. కనుక తులసీ దళాలో, లేక సువర్ణ తులసీ దళాలో ఏవి మహత్తరమైనవో, ఆయనే నిర్ణయిస్తాడు ! అంత వరకు మనము వేచి చూడక తప్పదు.

మహాలక్ష్మి,--- నిజమేనండి ! ‘ కరివేపాకు లాగే, యీ తులసీ దళాలు కూడ” ఏదో విచిత్రం చూపించేలాగే ఉన్నాయి. స్వామి లీలలు స్వామి వారికే తెలియాలి.

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--120[మార్చు]

( దృశ్యము 120 )

( వేంకటాచలం పైన శిలామందిరం )

( శ్రీనివాసుని విగ్రహానికి , సువర్ణ తులసీ దళాలతో సహస్ర నామార్చన జరుగుతోంది )

( తొండమానుడు ఒక్కొక్క దళాన్ని ఒక్కొక్క నామం చదువుతూ, అర్చిస్తూ ఉంటాడు )

( అర్చన ఏకాంతంలో అంటే తొండమానుడు తప్ప మరవరూ ఉండరు. తొండమానునికి కిరీటం తప్ప, తక్కిన రాజోచిత దుస్తులు ధరించి ఉంటాడు )

( ఒక ఎత్తెన ఫీఠం పైన, బంగారు పళ్లెంలో సువర్ణ తులసీ దళాలు ఉంటాయి )

తొండమాన----ప్రభూ ! ఈ  రోజు నుండి  అష్టోత్తర  శతం  చొప్పున  పది రోజుఅ  పాటు నీకు   అర్చన  చేస్తాను. నన్ను  ఘోరమైన  పాప   పంకిలం  నుండి  విముక్తుణ్ని చేసినందుకు, ఈ విధంగా నా కృతఙ్ఞుతను  తెలుపు కొంటున్నాను. నన్ను  నీ  భక్తునిగా  అంగీకరించేటంత  వరకు పూజ  ఇలా  కొనసాగుతూనే  ఉంటుంది.

“ ఓం నమో వేంకటేశాయ ; శేషాద్రి నిలయాలయే! / వృషదృగ్గోచరాయచ ! విష్ణవే సతతం నమః ! సదంగన గిరీశాయ; వృషాద్రి పతయే నమః / మేరు పుత్ర గిరీశయ ; సరస్స్వామి తటే జుషే ! కుమారా కల్పసేవ్యాయ ; వజ్ర దృగ్విషయాయచ ! సువర్చలా సుతన్యస్త సైనాపత్య భూయచ ! రామాయ; పద్మనాభాయ; సదా వాయుస్తుతాయచ ! త్యక్త వైకుంఠ లోకాయ ! గిరి కుంజ విహారిణే ! హరి చందన గోత్రేన్ద్ర స్వామినే సతతం నమః ~ ~ ~ ~

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--121[మార్చు]

( దృశ్యము 121 )

( వేంకటాచలం పైన శిలా మందిరం )

( శ్రీనివాసుని శిలా విగ్రహానికి , తొండమానుడు రెండో రోజు పూజ చేస్తూ ఉంటాడు )

తొండమాన---- ప్రభూ ! శ్రీనివాసా ! నిన్నటి దినం నీ పూజ నూట ఎనిమిది సువర్ణ తులసీ దళాలతో చేశాను. ఈ రోజు కూడ అదే విధంగా చేస్తున్నాను. నన్ను కరుణించి నా భాక్తిని అంగీకరించు ప్రభూ !

“ శంక రాజన్య నేత్రాభ్జ విషయాయ నమో నమః ! వసూ పరి చరిత్రాత్రే కృష్ణాయ సతతం నమః ! అబ్ధి కన్యా పరిష్వక్త వక్షసే, వేంకటాయచ ! సనకాది మహాయోగి పూజితాయై నమో నమః ! దేవ జిత్ప్రముఖానస్త, దైత్య సంఘ ప్రణాసినే ! శ్వేత ద్వీప వసన్ముక్త, పూజితాంఘ్రి యుగాయచ ! మాయా గూఢ విమానాయ గరుడ స్కంధ నివాసనే !అనంత శిరసే నిత్య మనన్తాక్షాయతే నమః !

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--122[మార్చు]

( దృశ్యము 122 )

( వేంకటాచలం పైన శిలా మందిరం )

( శ్రీనివాసుని శిలా విగ్రహానికి , తొండమానుడు పదవ రోజు పూజ చేస్తూ ఉంటాడు )

తొండమాన---- ప్రభూ ! ఈ రోజు పదవ రోజు ! నేటితో సహస్ర దళల పూజ పూర్తవుతుంది. కని నీ నిర్ణయము తెలియనే లేదు !

( అంటూ పూజ మొదలు పెడుతూ, స్వామి పాదాల వంక చూస్తాడు. క్రిందటి రోజు పూజించిన సువర్ణ తులసీ దళాల కొన్ని మట్టితో చేసిన తులసీ దళాలు కనిపిస్తాయి. తొందమానుడు వాటి వంక ఆశ్చర్యంతో చూస్తాడు )

తొండమాన--- స్వామీ ! ఇది యేమి విపరీతము ! నేను పూజించిన సువర్ణ తులసీ దళాల పైన, మృణ్మయ తులసీ దళాలు ఎలా వచ్చాయి.? అవే ఇలా మట్టిగా మారిపోయాయా !? స్వామీ, స్వామీ –

( శ్రీనివాసుడు పలుకడు )

తొండమాన --- స్వామీ ! మీ మఒనవ్రతధారణ వలన కొన్ని నగ్న సత్యములు బయల్పడకున్నవి ! మిమ్ములను మట్టితో పూజించిన వాడెవ్వడు ?

( శ్రీనివాసుడు పలుకడు )

( తొండమానుడు ఆ రోజు పూజ ముగించకుండానే, పాండు తీర్థానికి కూర్మావధాని వద్దకు వెళ్తాడు. కూర్ముడు రాజుని చూసి లెచి నిల్చొంటాడు )

తొండమాన--- అవధాని గారూ ! మీరొక పరి ఆలయమునకు రండు.

కూర్మ --- అటులనే మహారాజా !

( తొండమానుడు , కూర్ముడు కలసి ఆలయానికి వెళ్తారు. అక్కడ మట్టి తులసీ దళాలని, తొండమానుడు అతనికి చూపిస్తాడు )

తొండమాన--- అవధాని గారూ ! నా పూజలో ఏమి లోపం ఉంది ! నా సువర్ణ దళాలు , మృణ్మయ దళాలుగా ఎలా మారి పోయాయి ?

కూర్మ ---- మహారాజా ! మీరు రోజుకి ౧౦౮ సువర్ణ దళాల చొప్పున ౯ రోజులు పూజించారు అవునా ?

తొండమాన--- అవును.

కూర్మ --- అంటే తొమ్మిది వందల డేభ్భై రెండు (౯౭౨) సువర్ణ దళాలు ఉండాలి కదా ?—ఈ దళాలన్నీ లెక్క పెట్టి, లెక్క సరిగా ఉన్నాయో ,లేదో చూద్దాం !

( ఇద్దరూ కలిసి దళాలను లెక్క పెడతారు. లెక్క సరిగానే ఉంటుంది )

కూర్మ --- మహారాజా ! సువర్ణ దళాలు లెక్కకి సరి పోయాయి ! అంటే ఈ మట్టితో చేసిన తులసీ దళాలు ఇంకెవరో పూజించినవి అయి ఉండాలి !!

తొండమాన--- మట్టితో తులసీ దళాలు చేసి పూజించాలనే ఆలోచన ఎవరికి వచ్చింది ?

కూర్మ --- మహారాజా ! ఈ దళాల పని తీరు చూస్తుంటే, ఇవి ఎవరో కులాలుడు చేసినట్లుగా ఉంది !

తొండమాన--- కులాలుడు అనగా కుమ్మరివాడు ! అవధాని గారూ ! మీరు చేసిన సూచన సమంజసముగా ఉంది.ఈ కుమ్మరి ఎవరో తెలుసుకోవడానికి ఎంతో సమయం పట్టదు ! ఈ రోజే వాని విషయం కనిపెడతాను !

కూర్మ --- మహారాజా ! ఈ విషయంలో నిదానం ప్రధానమైనది ! ఆ కులాలుడెవరో , ఎందుకిలా చేస్తున్నాడో ముందుగా తెలుసుకోవడం ముఖ్యం ! ఆ తరువాతే ఏదైనా నిర్ణయం తీసుకోండి !

తొండమాన--- అర్థమయినది ! అవధాని గారూ ! మహాలక్ష్మమ్మ గారి విషయంలో తీసుకొన్నట్లు, తొందర పాటుతో కాక, వివేకంతో పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకోమంటారు,అ టేనా ?

కూర్మ ---- అవును మహారాజా !

తొండమాన--- నేనే స్వయముగా మారు వేషంలో వెళి, పరిశీలిస్తాను, సరేనా ?

( కూర్ముడు అంగీకారంగా తల ఊపుతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--123[మార్చు]

( దృశ్యము  123 )

( భీముడనే కుమ్మరి వాని గుడిశె )

( భీముడు, అతని భార్య తమాలిని ఉంటారు. ఇద్దరూ వేంకటేశ్వరుని భక్తులు )

[ వారి గుడిశె లోపల, గోడకి ఒక గూడు ఉంది. ( భిత్తికా బిలం ) ఆ గూటిలో కర్రతో చేసిన వేంకటేశ్వర ప్రతిమ ఉంది )

( భీముడు, తమాలిని ఆ విగ్రహం ముందు కూర్చొని భజన చేస్తూ ఉంటారు. భీముని ముందు ఒక మూకుడు ఉంది. అందులో మట్టితో చేసిన తులసీ దళాలు ఉంటాయి )

( భార్యా భర్తలిద్దరూ భక్తి పారవశ్యంతో పాట పాడుతూ ఉంటారు )

పాట ---- శుభం ! శుభం ! శుభం ! శుభం ! శుభం ! శుభం ! శుభం ! శుభం ! శ్రీనివాసునకు శుభం ! శుభం ! వేంకటేశ్వరునకు శుభం ! శుభం ! పావన గిరులకు శుభం ! శుభం ! ప్రాకారాదులకు శుభం ! శుభం ! స్వామి పుష్కరిణికి శుభం ! శుభం ! పుణ్య తీర్థములకు శుభం ! శుభం ! గుడి దీపములకు శుభం ! శుభం ! గుడి గంటలకు శుభం ! శుభం !

( భజన జరుగుతూ ఉండగా తొండమానుడు మారు వేషంలో, అక్కడకు చేరుకొని, ఆ దృశ్యాన్ని చూస్తాడు )

( తొండమానుడు అలసిపోయి ఉంటాడు. ఆ ఇంటికి చేరగానే అతనికి అలసట ఎక్కువవుతుంది )

తొండమాన ---- భక్తాగ్రేసరా ! కులాలా !!

( భక్తి పారవశ్యంలో ఉన్న ఆ కుమ్మరి దంపతులు అతని పిలుపును వినిపించుకోరు )

తొండమాన --- ( తనలో ) ఆహా ! ఈ కులాలుడు ఎంత ధన్యుడు ! ఇతని గృహ భిత్తికా భిల మధ్య మందున్న దారు నిర్మిత వేంకటేశ్వర ప్రతిమ ముందు చేసిన పూజ, వేంకటాచల మందున్న మూల విరాట్టుకు గ్రాహ్యమయినది !! నేను నా అహంకారముతో వేంకటేశ్వరుని ధన కనకములతో, క్రయము చేయగలననుకొన్నాను ! కలియుగమున స్వామి అనుగ్రహము ధనమునకు తప్ప మరి ఏ సాధనమునకు దొరకదని తలచి, భంగ పడినాను ! ( ప్రకాశముగా ) స్వామీ ! శ్రీనివాసా ! నేను నిన్ను అర్థము చేసుకో లేక పోయాను !!

( దంపతులిద్దరూ ఆ మాటలకి తెప్పరిల్లి, అతని వంక చూస్తారు )

( తొండమానుడు తెలివి తప్పి పడిపోతాడు )

( భీముడు గభాలున వెళ్లి, అతన్ని పడిపోకుండా పట్టుకొంటాడు. తమాలిని ఒక నులక మంచం వాలుస్తుంది. దాని మీద తొండమానుని పడుకో బెడతారు. తమాలిని ఒక కుండతో నీళ్లు తెస్తుంది. భీముడు ఆ నీళ్లను తొండమానుని ముఖం మీద జల్లుతాడు )

( తొండమానునికి తెలివి వస్తుంది అది చూసి భార్యాభర్తల ముఖాలలో ఆనందం తాండవిస్తుంది )

భీముడు – అయ్యా ! తమరెవరు ? ఈ కుమ్మరి వానితో మీకు ఏమి అవసరము వచ్చింది ?

తొండమాన -- భక్తాగ్రేసరా ! మీ పేరేమి ?

భీముడు ---అయ్యా ! నా పేరు భీముడు, ఈమె నాభార్య తమాలిని !

తమాలిని --- ( భయం భయంగా ) అయ్యా ! తమరెవరో గాని కులీనుల లాగ ఉన్నారు. ఈ కుమ్మరి గుడిశెకి వచ్చి, తెలివి తప్పి పడిపోయారు ! తమరెవరో తెలియక , మేము మరో దారి లేక , ఈ గుడిశె లోనే తమకి సపర్యలు చేసాము !

భీముడు --- అవును స్వామీ ! మమ్మల్ని మన్నించండి. మీరెవరో తెలియక , మా చేతులతో, ఈ పవిత్ర దేహాన్ని తాకాము ~ ~ ~

తమాలిని --- మా తపేలా లోని నీటిని మీ ముఖం మీద జల్లాము ~ ~ ~

తొండమాన – భక్తాగ్రేసరా ! మిమ్మల్ని మీరు ఇంత తక్కువ చేసి మాట్లాడకండి. మీ ఇంటి భిత్తికా బిలం మధ్య దారు ప్రతిమకి , మృణ్మయ తులసీ దళాలతో మీరు చేసిన పూజ, వేంకటాచలము పైన వేంకటేశ్వరుని పాద పద్మాలకు చేరింది !! మీరు సామాన్యులు కారు !!

( భీముడు, తమాలిని అతని వంక ఆశ్చర్యంతో చూస్తారు )

భీముడు --- అయ్యా ! మీరు చెప్పినదేదీ మాకు అర్థం కాలేదు ! నేను అతి సామాన్యమైమ కుమ్మరిని.

తమాలిని --- అవునయ్యా ! మేము మట్టి పాత్రలు అమ్ముకొని పొట్ట గడుపుకొనే వాళ్లం ! మేము భక్తాగ్రేసరులము ~ ~ ~

బీముడు ---భక్తులము కూడ కాము !

తొండమాన --- పుణ్య దంపతులారా ! నేను తొండమానుడిని, యీ రాజ్యానికి రాజుని .

ఇద్దరూ ----- ( ఆశ్చర్య పోతారు ) ఆ ! మహారాజా వారా !?

తొండమాన --- అవును ! పది రోజుల క్రిందట చాటింపు వేయించాను, కొండ మీద దేవుడికి, సువర్ణ తులసీ దళాలతో అర్చన చేయిస్తానని, మీరు వినే ఉంటారు.

భీముడు --- చిత్తం మహారాజా ! విన్నాము, విన్నాము ~ ~ ~

తొండమాన --- ఆ చాటింపు ప్రకారం రోజుకి ౧౦౮ సువర్ణ దళాల చొప్పున దేవుని అర్చించాను. కాని ఇనాళ్లుగా పూజిస్తున్నా స్వామికి తృప్తి కలుగ లేదు.

భీముడు ---- అయ్యో ! అదేమి మహారాజా ! అంత బంగారం కూడ అతనికి తృప్తి కలిగించ లేదా ?!

తమాలిని-- వడ్డి కాసుల వానికి తృప్తి కలిగించ లేదా ?!

తొండమాన --- దానికి కారణం ఎవరో, ఏమిటొ ~ ~ ~

భీముడు --- ఏమిటది మహారాజా ?

తమాలిని -- ఎవరది మహారాజా ?

తొండమాన----- కారకులు మీరే ! కారణం మట్టి తులసీ దళాలు !

ఇద్దరూ --- మేమా ! మహారాజా ! మేము చేసిన తులసీ దళాలా ?

తొండమాన --- అవును. మీరు అర్చించిన తులసీ దళాలే , వేంకటేశ్వరునికి ప్రియమయ్యాయి ! అందుకే చెప్తున్నాను మీరు సామాన్యులు కారు ! పరమ భాగవతోత్తములు ! మీ గృహానికి ఆ స్వామి స్వయంగా వచ్చినా ఆశ్చర్యం లేదు !

 (అదే సమయానికి, గోడ గూటిలో ఉన్న కొయ్య బొమ్మ క్రింద పడుతుంది)

(అందరూ అటువైపు చూస్తారు )

( నేలమీద ఉన్న కొయ్య బొమ్మ లేచి నిలబడుతుంది. శ్రీనివాసుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు )

శ్రీనివాస --- తొండమానుడా ! నీవు చెప్పినది నిజము ! నే నీ దంపతులను , విష్ణులోకమునకు గొని పోవుటకు విమానముతో పాటు వచ్చితిని.

భీముడు --- ఓ పరమాత్మా ! నీ వేల శూద్రుడనగు నా గృహమునకు వచ్చితివి ! విదుర, శబర, గజేంద్ర , ఉధ్ధవ, విభీషణుల వలె ఙ్ఞానిని గానే ! నీ కియదగినది నా గృహమునందు ఏమున్నది ?!

తమాలిని—ఓ గోవిందుడా ! మా బుధ్ధి నీ యందే యున్నది ! మేము మంత్రముల నెరుగము ! కర్మములను చేయలేదు ! మా వంటి నీచ జాతి వారికి వేద మెక్కడిది ? నా యొక్కయు,, నా భర్త యొక్కయు భక్తికి సంతోషించిన వాడవయితే, నేను వండిన యన్నమును యదేఛ్ఛగా తినుము !

శ్రీనివాస --- ఓ భక్తులారా ! భక్తితో పెట్టిన అన్నమును తప్పక భుజించెదను !

( తమాలిని సంతోషంతో ఒక విస్తట్లో కేవలం అన్నం తచ్చి పెడుతుంది )

( శ్రీనివాసుడు , తన మూడు వ్రేళ్లతో ఆ అన్నం నుండి ఒక కట్టె తీసి, నోట్లో వెసుకొంటాడు )

( శ్రీనివాసుడు వదిలిన అన్నాన్ని ,తొండమానుడు, కుమ్మరి దంపతులు, కళ్లకి అద్దుకొని తింటారు )

( ఆ ప్రసాదం ఆరగించగానే, కుమ్మరి దంపతుల దుస్తులు మారిపోతాయి ! వారిద్దరూ దివ్య వస్త్రాలతో, అలంకారాలతో సుసజ్జితులవుతారు )

(ఆ దృశ్యాన్ని చూసిన తొండమానుడు శ్రీనివాసుని పాదాలకు మ్రొక్కుతాడు )

తొండమాన --- శ్రీనివాసా ! నేను నీ భక్తుడను కానా ?

శ్రీనివాస --- భక్తులకు ఈర్ష్యాసూయలు , అహంకారము , రాగ ద్వేషములు తగవు ! తొండమాను రాజా ! భక్తి యను పెన్నిధి, జన్మజన్మాంతరముల నుండి, తరుగని సంపద ! ఈ కుమ్మరి దంపతులు , మూడు జన్మలనుండి, నా భక్తిలో పరిపక్వత పొందినారు ! ముందు నీ మనమును నిర్మలము చేసుకొనుము ! ఈ దేహము విడిచి, మరియొక దేహము నాశ్రయింపుము ! మరు జన్మలో నీవు నా సన్నిధిని పొందగలవు !

(తొండమానుడు సంతోషంతో శ్రీనివాసునికి అశ్రుపూరిత నయనాలతో అంజలి ఘటిస్తాడు )

( తరువాత లేచి భీముని కౌగలించుకొంటాడు, తమాలినికి నమస్కరిస్తాడు )

తొండమాన --- పుణ్య దంపతులారా !నేడు మీ వలన నాకు ఙ్ఝానోదయము అయినది ! నేను రాబోవు ఏకాదశి నాడు నా పుత్రునికి రాజ్యము నప్పగించి, స్వామి పుష్కరణిలో మునిగి నా తనువు చాలింతును ! ఈ జన్మము ఇక నాకు దుర్భరము !!

శ్రీనివాస --- కుమ్మరి దంఫతులారా ! మీ కొరకు బయట వేచి ఉన్న దివ్య విమానము నధిరోహింపుడు.

( అందరూ శ్రీనివాసునికి ప్రణమిల్లుతారు )

( శ్రీనివాసుడు అంతర్ధానమవుతాడు )

బాలాజీ అర్చావతార విశేష దృశ్యార్చన--124[మార్చు]

( దృశ్యము 124 )

( నైమిశారణ్యం )

( సూత పౌరాణికుడు ,శౌనకాది మునులు ఉంటారు )

శౌనక --- సూత మునీంద్రా ! శ్రీ వేంకటేశ్వర అవతరణమును , అవతార తత్వమును సవిస్తారముగా చెప్పి, మమ్ములను కృతార్థులను చేసితిరి.

౧ ఋషి --- తొండమానునికి, వసుధానునికి మధ్య సంధి చేసి,వారివద్ద సుంకమును గ్రహించి, వేంకతేశ్వరుడు తాను వడ్డి కాసుల వాడినని తెలియజేసాడు.

౨ ఋషి --- కుమ్మరి దాసు భీముని కడ మట్టి తులసీ దళములు స్వీకరించి, తనకు ధనముపై, ఆసక్తి లేదని, నిజమైన భక్తి గల చోట, ఆను అత్యంత సులభుడని నిరూపించుకొన్నాడు.

౩ ఋషి --- పంచముల కడ పాదరక్షలు స్వీకరించి తనకు కులభేదము లేదని కూడ చాటుకొన్నాడు.

౪ ఋషి -- ఆపదలో నున్నవారు, తనకి భక్తితో ముడుపు కట్టి, తన సన్నిధికి వచ్చి, అహంకార చిహ్నమైన కేశములను స్మర్పించిన చాలునని, తన హృదయ వైశాల్యమును చూపుకొన్నాడు.

సూతుడు --- వేంకటేశ్వరుడు కోరిన వారికి కొంగు బంగారము, నమ్మిన వారికి ఆప్త బంఢువు, ముక్కోటి దేవతా సమూహములను తనలోనే నిలుపుకొన్న సర్వ వ్యాపకుడు. కుల మత భేదములు లేక తనని ఆశ్రయించిన వారిని అనుగ్రహించెడి వాడు.

శౌనక --- సూత మునీంద్రా ! వేంకటేశ్వరేశ్వరునికి మత సామరస్యము కూడ కలదా ?

సూతుడు --- వేంకటేశ్వరుడు మతముల పట్ల భేదము పాటీంపని వాడనుటకు చాలా నిదర్శనములు కలవు ! ఆయన ‘త్రిపతి’ !! బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల సమగ్ర రూపము !! ఓంకారము లోని మూడు శబ్దముల ముచ్చట స్వరూపము !

ఆయన పేరులోని ఈశ్వర శబ్దము , నాగాభరణములు, బిల్వ పత్ర పూజ, జడలు కట్టిన జుట్టు, వరలక్ష్మీ వినాయక వ్రాతాలు ఆచరించే సాంప్రదాయం, పుట్టలో నివాసం వలన అతను శైవులకు ప్రియుడయ్యాడు !

అమ్మవారి లక్షణాలు కలిగి ఉండడం , ఆలయం మీద సింహాల ప్రతిమలు, నవరాత్రి బ్రహ్మోత్సవం, పసుపు వాడకం, వేపాకు, కుంభం పావడలతో తిరుప్పావడ , పీతాంబర ధారణ, ‘ బాలాజీ ’ శబ్దం లోని ‘ బాల’ అన్న పేరు, అతనిని శాక్తేయులకు దగ్గర చేసింది !

	ఆలయం  పైని  సింహ  నికేతనం,  శ్రీవారి  కుడి  వక్ష  స్థానములో  శ్రీ వత్సము  ఉండడం  వల్ల,  జైనులు  కూడ  అతనిని  ఆరాధించెడి  వారయ్యారు !

బీబీ నాంచారమ్మను పరిణయ మాడడం వల్ల అతను మహమ్మదీయులకు కూడ దగ్గర వాడయ్యాడు !

౧ ఋషి --- సూత మునీంద్రా ! బీబీ నాంచారమ్మను , శ్రీవారు ఏ విధంగా చేపట్టారు ?

౨ ఋషి --- మత సామరస్య ప్రబోధకమైన నాంచారమ్మ చరిత్రను చెప్పండి !

సూతుడు --- మునులారా ! శ్రధ్ధాభక్తులతో ఆలకించండి !!

     ( రచయిత  విన్నపం. బీబీ  నాంచారమ్మ  చరిత్రని మొదటిసారిగా  పౌరాణిక  నాటకంగా వ్రాసిన  నేను , ఇప్పటికి  13 సార్లు  ప్రదర్శించడం కూడా  జరిగింది. హైదరాబాదు లోనే  రెండుసార్లు  రవీంద్ర  భారతి  లోను , అయిదు సార్లు  త్యాగరాయ  గాన  సభ లోను  ప్రదర్శించడం  జరిగింది. నాటక  సమాజానికి  కాపీ  రైట్సు  ఇవ్వడం  వల్ల ,  ఆ  కథని  దృశ్య రూపంలో  ఇక్కడ   వ్రాయలేక  పోతున్నందుకు  విచారం  గానే  ఉంది. ఇంతటితో  ‘ బాలాజీ  అర్చావతార  దృశ్యార్చన  124  దృశ్య  సుమాలతో  చేసి ప్రస్తుతానికి  విరమిస్తున్నాను )





.

సారాంశం

వివరణ

Wikisource logo, no text variant

తేదీ
మూలం
 By   Rei-artur  Icons-flag-pt.png pt  Icons-flag-uk.png en  Nuvola apps browser.png Rei-artur blog 
రచయిత
ఇతర కూర్పులు

Image:Wikisource-newberg-de.png

SVG పెరుగుదల
Inkscape-yes.svg
This vector image was created with Inkscape.

లైసెన్సింగ్

w:en:Creative Commons

ఆపాదింపు ఇలానే పంచుకోవాలి

ఈ దస్త్రం క్రియేటివ్ కామన్స్ ఆపాదింపు-యథాతథ పంచుకోలు 3.0 అన్‌పోర్టెడ్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం.
మీరు స్వేచ్ఛగా:
  • పంచుకోవచ్చు – ఈ కృతిని కాపీ చేసుకోవచ్చు, పంపిణీ మరియు ప్రసారం చేయవచ్చు
  • రీమిక్స్ చేయవచ్చు – కృతిని అనుకరించవచ్చు
ఈ క్రింది షరతుల మీద:
  • ఆపాదింపు – రచయిత లేదా లైసెన్సరు పేర్కొన్న పద్ధతిలో (కానీ మిమ్మల్ని లేదా ఈ కృతి యొక్క మీ వాడుకని వారు మద్ధతిస్తున్నట్టు సూచించే పద్ధతిలో కాకుండా) కృతి యొక్క శ్రేయస్సుని వారికి ఆపాదించాలి.
  • ఇలానే పంచుకోవాలి – మీరు ఈ కృతిని మారిస్తే, అనుకరిస్తే, లేదా మెరుగుపరిస్తే, తత్ఫలిత కృతిని ఈ లైసెన్సు లేదా ఇలాంటి లైసెన్సు క్రింద మాత్రమే పంపిణీ చేయాలి.

Trademarked
™ Wikimedia Foundation, Inc.
This file is (or includes) one of the official logos or designs used by the Wikimedia Foundation or by one of its projects. Use of the Wikimedia logos and trademarks is subject to the Wikimedia trademark policy and visual identity guidelines, and may require permission.

This tag does not indicate the copyright status of the attached work. A normal copyright tag is still required. See Commons:Licensing for more information. 


বাংলা | čeština | Deutsch | English | español | euskara | فارسی | français | galego | Alemannisch | עברית | हिन्दी | italiano | 日本語 | 한국어 | македонски | മലയാളം | Bahasa Melayu | नेपाली | Nederlands | polski | پښتو | português | sicilianu | српски / srpski | svenska | ไทย | Türkçe | українська | Tiếng Việt | 中文 | 中文(简体)‎ | 中文(繁體)‎ | +/−

Wikimedia-logo black.svg

ఫైలు చరితం

తేదీ/సమయం ను నొక్కి ఆ సమయాన ఫైలు ఎలా ఉండేదో చూడవచ్చు.

తేదీ/సమయంనఖచిత్రంకొలతలువాడుకరివ్యాఖ్య
ప్రస్తుత10:38, 10 ఏప్రిల్ 201410:38, 10 ఏప్రిల్ 2014 నాటి కూర్పు యొక్క నఖచిత్రం410 × 430 (16 KB)ChrisiPKnow a valid SVG, thanks to Be..anyone
13:47, 27 జూన్ 200613:47, 27 జూన్ 2006 నాటి కూర్పు యొక్క నఖచిత్రం410 × 430 (16 KB)Zanimumever so slight adjustment to the file
13:25, 4 జూన్ 200613:25, 4 జూన్ 2006 నాటి కూర్పు యొక్క నఖచిత్రం410 × 430 (16 KB)Rei-artur{{User:Rei-artur/by}} {{Information| |Description=Wikisource logo, no text variant |Source= |Date= |Author=Nicholas Moreau |Permission= |other_versions=Image:Wikisource-newberg-de.png }} {{CopyrightByWikimedia}} Category:Wikisource[[Category:Wiki

ఈ ఫైలుకు 100 కంటే ఎక్కువ పేజీలు లింకై ఉన్నాయి. ఈ ఫైలుకి మాత్రమే లింకై ఉన్న మొదటి 100 పేజీలను ఈ క్రింది జాబితా చూపిస్తుంది. పూర్తి జాబితా కూడా ఉంది.

సార్వత్రిక ఫైలు వాడుక

ఈ దస్త్రాన్ని ఈ క్రింది ఇతర వికీలు ఉపయోగిస్తున్నాయి: