డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం

వికీపీడియా నుండి
(తెలంగాణ సచివాలయం నుండి దారిమార్పు చెందింది)
Jump to navigation Jump to search
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం
Telangana Secretariat.png
సచివాలయ నిర్మాణ మోడల్
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం is located in Telangana
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం is located in India
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం
సాధారణ సమాచారం
ప్రదేశంహైదరాబాదు, తెలంగాణ
దేశంభారతదేశం
భౌగోళికాంశాలు17°27′N 78°30′E / 17.45°N 78.5°E / 17.45; 78.5
సాంకేతిక విషయములు
పరిమాణం25.5 ఎకరాలు (10.3 హె.)

డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం అనేది తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల పరిపాలనా కార్యాలయం. ఇది హైదరాబాదులోని హుస్సేన్ సాగర్ సమీపంలో ఉంది. నిజాం నవాబుల పాలన కాలంలో ఇది సైఫాబాద్ ప్యాలెస్ పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.[1] 2022 సెప్టెంబరు 15న దీనికి డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయం అని పేరు పెట్టబడింది.[2]

చరిత్ర[మార్చు]

నిజాం కాలం నాటి వారసత్వ నిర్మాణం ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ సెక్రటేరియట్‌గా మార్చబడింది. 16 మంది ముఖ్యమంత్రులు ఈ సచివాలయం నుంచి పాలన చేపట్టారు. 25.5 ఎకరాలలో 10 బ్లాకులు ఈ సెక్రటేరియట్ విస్తరించి ఉంది.[3] ఇందులోని పరిపాలనా భవనాన్ని పేషీ లేదా జి-బ్లాక్ అని పిలుస్తారు. ఈ జి-బ్లాక్‌ను 1888లో ఆరో నిజాం నవాబు కాలంలో నిర్మించారు. 1978లో మర్రి చెన్నారెడ్డి సి-బ్లాక్‌ను 1981లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి టి. అంజయ్య ఎ-బ్లాక్ భవన సముదాయాన్ని ప్రారంభించారు. 1990లో మర్రి చెన్నారెడ్డి జె, ఎల్ బ్లాక్‌లను ప్రారంభిచాడు. 1998 ఆగస్టు 10న నారా చంద్రబాబు నాయుడు, ఎ-బ్లాక్ రెండో దశను ప్రారంభించాడు. 2003లో చంద్రబాబు డి-బ్లాక్‌కు శంకుస్థాపన చేయగా, 2004లో వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి దాన్ని ప్రారంభించాడు.[1] 2014లో రాష్ట్ర విభజన తర్వాత, 10 సంవత్సరాల పాటు (2024 వరకు) ఆంధ్రప్రదేశ్-తెలంగాణకు 58:42 గా ఈ సెక్రటేరియట్ విభజించబడింది.

అంబేడ్కర్ పేరు[మార్చు]

తెలంగాణ రాష్ట్ర సచివాలయానికి ప్రపంచ మేధావి, రాజ్యాంగ నిర్మాత, భారతరత్న డా. బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ పేరును పెట్టాలని 2022 సెప్టెంబరు 15న తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ఆదేశాలు జారీచేయగా, ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శి సోమేశ్‌కుమార్‌ ఉత్తర్వులు (జీవో ఎంఎస్ నెం. 111, 15/09/2022) జారీ చేశాడు.[4]

నూతన భవనాలు[మార్చు]

కూల్చివేతకు కారణాలు[మార్చు]

పాత సచివాలయం దగ్గర పార్కింగ్ స్థలం సరిగ్గా లేకపోవడం, విదేశాల నుంచి వచ్చే అతిథులకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడంలో సౌకర్యాల లేమి, ప్రభుత్వ అవసరాలు తీర్చే సమావేశ మందిరాలు-వీడియో కాన్ఫరెన్స్ హాళ్ళు లేకపోడం, అధికారులు ఇతర సిబ్బంది ఒక భవనం నుంచి మరో దానికి వెళ్ళడానికి అనువుగా లేకపోవడం, ఫైళ్ళ తరలింపులో ఇబ్బందులు ఎదురవడం, నేషనల్ బిల్డింగ్ - గ్రీన్ బిల్డింగ్ ప్రమాణాలు లేకపోవడం, ఏదైనా అగ్ని ప్రమాదం జరిగినపుడు బయటకు పరిగెత్తి ప్రాణాలు కాపాడుకోలేని దుస్థితిలో ఉండడం వంటి కారణాలలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ భవన సముదాయాన్ని కూల్చివేసి దాని స్థానంలో అత్యాధునిక కొత్త కాంప్లెక్స్ నిర్మాణం చేపట్టాలని నిర్ణయం తీసుకుంది. ఈ సందర్భంగా, తెలంగాణకే తలమానికంగా ఉండేలా, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కొత్త సమీకృత సచివాలయం నిర్మించనున్నామని ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ ప్రకటించాడు.[5]

శంకుస్థాపన[మార్చు]

2019 జూన్ 27న సచివాలయంలోని డీ–బ్లాక్‌ వెనుకభాగంలోని పోర్టికో ఎదురుగా ఉన్న పార్కులో కొత్త భవన నిర్మాణానికి ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ భూమిపూజ, శంకుస్థాపన చేశాడు.[6]

తాత్కాలిక సచివాలయం[మార్చు]

2019 ఆగస్టు నెల ప్రారంభంలో తెలంగాణ సచివాలయంను తాత్కాలికంగా బీఆర్‌కే భవన్‌కు తరలించగా, ఆగస్టు 9 నుంచి కొత్త ప్రాంగణంలో కార్యకలాపాలు మొదలయ్యాయి. కొత్త సచివాలయ నిర్మాణం పూర్తయ్యే వరకు వివిధ శాఖలు బీఆర్‌కే భవన్‌లోనే కొనసాగుతాయి.

కోర్టుల్లో వ్యాజ్యాలు[మార్చు]

పాత సచివాలయ భవనాలు బాగానే ఉన్నాయని, వాటిన కూల్చాల్సిన అవసరం లేదని పలువురు తెలంగాణ హైకోర్టు పిటిషన్లు దాఖలు చేశారు. భవనాల కూల్చివేతలో తాము జోక్యం చేసుకోలేమని, సచివాలయం ఎక్కడ ఉండాలి, ఎక్కడ నిర్మించాలి అనేది ప్రభుత్వం ఇష్టమని హైకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.[7] ఈ తీర్పును సవాలు చేస్తూ కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్సీ జీవన్ రెడ్డి దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ని కూడా భారత సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది.

భవనాల కూల్చివేత[మార్చు]

2020 జూలై 7న పాత సెక్రటేరియట్ కాంప్లెక్స్‌ను కూల్చివేయబడి, దాని స్థానంలో నూతన కాంప్లెక్స్ నిర్మాణం జరుగుతోంది.[8][9] పాత భవనాల కూల్చివేత సందర్భంగా సచివాలయ ప్రాంగణంలోని దేవాలయం, మసీదులు (700 చదరపు గజాల విస్తీర్ణంలో రెండు మసీదులు), చర్చిలను తొలగించారు. వాటి స్థానంలో కొత్త నిర్మాణాలు చేపడతామని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.[10]

నిర్మాణం[మార్చు]

28 ఎకరాలలో 10,51,676 చదరపు అడుగులు నిర్మాణ విస్తీర్ణంలో, 265 అడుగుల ఈ భవనం ఎత్తున నిర్మించబడింది. ఈ నూతన సచివాలయ భవన సముదాయ నిర్మాణం 2021 జనవరిలో ప్రారంభించబడింది. 12 అంతస్తుల భవనంలోని ఆరో అంతస్తులో ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం, మంత్రివర్గ సమావేశ మందిరాలు.. 2 నుంచి 5 అంతస్తుల్లో 16 మంది మంత్రుల కార్యాలయాలు.. ఒకటి, రెండు అంతస్తుల్లో సాధారణ పరిపాలన, ఆర్థిక శాఖల కార్యాలయాలు... 3 నుంచి 5 అంతస్తుల్లో ఇతర శాఖల కార్యాలయాలు ఏర్పాటుచేశారు. ముఖ్యమంత్రి, మంత్రుల వాహనాలకు వేర్వేరుగా పార్కింగ్ సదుపాయం సిద్ధమవుతోంది. ఉన్నతాధికారులు, సిబ్బంది, సందర్శకులకు కూడా ప్రాంగణంలోనే పార్కింగ్ సదుపాయం కల్పించారు. సచివాలయ నిర్వహణ సిబ్బంది, స్టోర్స్ తదితరాలు గ్రౌండ్ ఫ్లోర్లో ఏర్పాటు చేశారు.[11] భవనం పైన ఏర్పాటుచేసిన సౌర ఫలకాలతో సచివాలయంలో వినియోగించే దీపాలకు అవసరమైన విద్యుత్తును సోలార్ పద్ధతిలో ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు.

2022 జూన్ 10 నాటికి నూతన సచివాలయ భవన నిర్మాణ పనులు 70 శాతం వరకు (ఏడు అంతస్తుల నిర్మాణం పనులు) పూర్తయ్యాయి. సచివాలయ నిర్మాణ పనుల్లో 2,200 మంది సిబ్బంది పనిచేస్తున్నారు. సచివాలయ భవనంపైన నాలుగు రకాలైన 34 డోమ్స్‌ను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఈ డోమ్‌లను ఏ, బీ, సీ, డీలుగా వర్గీకరించారు. ‘ఏ’ టైప్‌ డోమ్‌ 23.6 ఫీట్లు, ‘బీ’ తరహా డోమ్‌లు 31 ఫీట్లు, ‘సీ’ టైప్‌ 21.6 ఫీట్లు, ‘డీ’ తరహా డోమ్‌లు అన్నిటికంటే పెద్దవి 54.8 ఫీట్లు ఉంటాయి. ఈ డోమ్‌ల నిర్మాణానికి 90 టన్నుల వరకు ఐరన్‌ అవసరమవుతుంది అంచనా.[12]

నూతన భవనాల వివరాలు[మార్చు]

500 కోట్ల రూపాయలతో 6 అంతస్తుల్లో 7 లక్షల చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబోతున్న కొత్త సచివాలయం నిర్మాణం కానుంది. దీర్ఘచతురస్రాకారంలో నిర్మాణమయ్యే ఈ సచివాలయంలో మంత్రుల షేఫీల్లోనే ఆయా శాఖల కార్యదర్శులు, సెక్షన్‌ కార్యాలయాలు ఉండబోతున్నాయి. ముఖ్యమంత్రి ప్రవేశించడానికి ప్రత్యేక ద్వారం నిర్మిస్తున్నారు. మొత్తం 28 ఎకరాలున్న ఈ స్థలంలో సచివాలయం కోసం 20 శాతమే స్థలాన్ని మాత్రమే వినియోగిస్తున్నారు.[13]

మసీదుల నిర్మాణం[మార్చు]

పాత భవనాల కూల్చివేతలో భాగంగా తొలగించిన[14] సచివాలయ ప్రాంగణంలోని మసీదుల (700 చదరపు గజాల విస్తీర్ణంలో రెండు మసీదులు) స్థానంలో కొత్త నిర్మాణాలు చేపడతామని ప్రకటించినట్టుగా 2021, నవంబరు 25న తెలంగాణ రాష్ట్ర హోంశాఖామంత్రి ఎం. మహమూద్‌ అలీ చేతులమీదుగా సచివాలయ ప్రాంగణంలో రెండు మసీదుల నిర్మాణాల పనులు ప్రారంభించారు. టర్కీలోని మసీదు తరహాలో కొత్త సచివాలయ ప్రాంగణంలోని 1,500 చదరపు గజాల స్థలంలో 2.90 కోట్ల రూపాయలతో చేపట్టిన అన్ని వసతులతో మసీదులను నిర్మిస్తున్నారు.[15]

బాహుబలి డోమ్స్‌[మార్చు]

ఒకప్పుడు మహమ్మదీయ రాజులు తాజ్‌ మహల్, గుల్బర్గా గుంబజ్‌ వంటి కట్టడాల్లో భారీ డోమ్స్ (గుమ్మటాలు) నిర్మించినట్టుగా రాష్ట్ర సచివాలయంలో భాగంగా రెండు భారీ డోమ్స్ నిర్మించబడుతున్నాయి. ఆధునిక నిర్మాణాల్లో, అందులోనూ ప్రభుత్వ భవనాల్లో ఇలా భారీ డోమ్స్ రూపొందనుండటం ఇదే తొలిసారి. ఒక్కో డోమ్ 82 అడుగులు ఎత్తు (దాదాపు ఎనిమిది అంతస్తులు), 52 అడుగుల వ్యాసంగా ఉంది. సచివాలయ భవనానికి ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉండనున్న, సచివాలయ భవనం డిజైన్‌ ప్రకారం తూర్పు, పశ్చిమ భాగాల్లో భవనంపై ఉంటాయి. డోమ్‌ల లోపలి భాగాన్ని స్కైలాంజ్‌ తరహాలో రూపొందిస్తున్నారు. ఇందులోని విశాలమైన కిటికీల నుండి చుట్టూ నగరాన్ని వీక్షించే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ డోమ్‌ల ప్రాంతం వీఐపీ జోన్‌గా ఉంటూ, సీఎం ముఖ్యమైన సమావేశాలు నిర్వహించేలా రూపొందించబడుతోంది. పైభాగంలో ఉండే రెండు ప్రధాన గుమ్మటాలు సహా మొత్తం 34 డోమ్స్‌ కూడా తెలుపు రంగులోనే ఉండనున్నాయి.[16]

జాతీయ చిహ్నం[మార్చు]

ప్రధానమైన రెండు గుమ్మటాలపై 18 అడుగుల ఎత్తులో జాతీయ చిహ్నమైన 4 సింహాల చిహ్నాలను ఏర్పాటుచేశారు.

మినీ రిజర్వాయర్[మార్చు]

భూగర్భ నీటిని పొదుపు చేసే క్రమంలో పచ్చికబయళ్ళకు వాననీటిని వాడే ఉద్దేశంతో సచివాలయ భవనం భూగర్భంలో రెండున్నర లక్షల లీటర్ల సామర్థ్యంతో మినీ రిజర్వాయర్ నిర్మించబడింది. భవనం నలువైపుల నుంచి వాన నీటిని రిజర్వాయర్ లోకి తరలించేందుకు ప్రత్యేక పైపైన్ వ్యవస్థ ఏర్పాటుచేయబడింది.  సచివాలయం ప్రాంగణంలో ఏర్పాటుచేసిన 9 ఎకరాల పచ్చిక బయళ్ళ నిర్వహణకు రిజర్వాయర్ లోని నీటి వినియోగం వినియోగిస్తున్నారు.

పార్కింగ్[మార్చు]

పార్కింగ్ కు వీలుగా రోడ్డు విస్తరణలో భాగంగా సచివాలయ ప్రధాన ద్వారం ముందున్న రోడ్డును వంద అడుగులకు విస్తరించనున్నారు. ఫుట్ పాత్ పై ఉన్న దాదాపు 40 చెట్లను తొలగించడంకోసం, సంబంధిత కమిటీ అనుమతి రావడంతో ఆ చెట్లను సంజీవయ్య పార్కులో (ట్రాన్స్ కేట్) తిరిగి నాటనున్నారు. కాగా సచివాలయానికి వివిధ పనులపై వచ్చే వారి వాహనాలు నిలిపేందుకు లోపల విశాలమైన పార్కింగ్ సరిపోకపోతే బయటవున్న వంద అడుగుల రోడ్డు చివరలో రెండు వరుసల్లో 300 కార్లు నిలిపేందుకు ఏర్పాట్లుచేస్తున్నారు.[17]

ప్రారంభం[మార్చు]

తెలంగాణ సెక్రటేరియట్‌ను 2023 ఫిబ్రవరి 17న ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్‌ ప్రారంభించనున్నాడు. ఈ సచివాలయంలో ఆరు అంతస్తుల్లో పాలనా విభాగాలు ఉండనున్నాయి. ఆరో అంతస్తులో సీఎం కార్యాలయంతోపాటు మంత్రివర్గ సమావేశ మందిరం, మరో పెద్ద హాల్స్, రెండో అంతస్తు నుంచి మంత్రుల కార్యాలయాలు, మొదటి, రెండో ఫ్లోర్‌లో సాధారణ పరిపాలనా శాఖ, ఆర్థిక శాఖ కార్యాలయాలు ఉంటాయి.[18]

విభాగాలు[మార్చు]

వ్యాపార కార్యకలాపాల నియమాలు ఆధారంగా సెక్రటేరియట్‌లో వివిధ విభాగాలు ఉన్నాయి. ఆయా కార్యాలయాల నుండి రాష్ట్ర పాలనా వ్యవహారాలు, లావాదేవీలు జరుగుతాయి. ప్రతి విభాగానికి అధికారిక ప్రభుత్వ కార్యదర్శి ఉంటాడు.[19]

  1. వ్యవసాయ శాఖ
  2. పశు సంవర్ధక, మత్స్యశాఖ
  3. వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమం శాఖ
  4. ఆహారం & పౌర సరఫరాల శాఖ
  5. దేవాదాయ శాఖ
  6. విద్యుత్ శాఖ
  7. పర్యావరణం, అటవి, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ
  8. ఆర్థిక శాఖ
  9. సాధారణ పరిపాలన
  10. వైద్యారోగ్య & కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ
  11. ఉన్నత విద్యాశాఖ
  12. హోంశాఖ
  13. గృహనిర్మాణ శాఖ
  14. పరిశ్రమల, వాణిజ్య శాఖ
  15. సమాచారం, ప్రజా సంబంధాలు శాఖ
  16. ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, ఎలక్ట్రానిక్స్, కమ్యూనికేషన్స్ శాఖ
  17. మౌలిక సదుపాయాలు, పెట్టుబడుల శాఖ
  18. నీటిపారుదల శాఖ
  19. కార్మిక, ఎంప్లాయ్‌మెంట్ ట్రైనింగ్, ఫ్యాక్టరీల శాఖ
  20. న్యాయశాఖ
  21. మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ
  22. మున్సిపల్ & పట్టణాభివృద్ధి శాఖ
  23. పంచాయితీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ
  24. ప్రణాళిక
  25. పబ్లిక్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్
  26. ఆదాయం
  27. రోడ్లు, భవనాల శాఖ
  28. పాఠశాల విద్యాశాఖ
  29. సామాజిక సంక్షేమ శాఖ
  30. రవాణా శాఖ
  31. మహిళలు, పిల్లలు, వికలాంగులు, సీనియర్ సిటిజన్ శాఖ
  32. యువజన, పర్యాటక సాంస్కృతిక శాఖ

మూలాలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 "సచివాలయం ఘన చరిత్ర: ఆరో నిజాం కాలంలో ప్రారంభం.. 10 బ్లాక్‌లు, 16 మంది సీఎంలు." Samayam Telugu. Archived from the original on 2022-01-22. Retrieved 2022-01-22.
  2. "Telangana news: తెలంగాణ కొత్త సచివాలయానికి అంబేడ్కర్‌ పేరు". EENADU. 2022-09-15. Archived from the original on 2022-09-15. Retrieved 2022-09-15.
  3. Rajeev, M. (20 April 2018). "Telangana govt. to ask A.P. for Secretariat buildings". The Hindu. Retrieved 20 February 2020.
  4. telugu, NT News (2022-09-15). "కొత్త సచివాలయానికి అంబేద్కర్‌ పేరు ఖరారు.. ఉత్తర్వులు జారీ". Namasthe Telangana. Archived from the original on 2022-09-15. Retrieved 2022-09-15.
  5. "తెలంగాణ కొత్త సచివాలయం నిర్మాణం ఎందుకు? పాత సచివాలయంలో లోపాలేంటి?". BBC News తెలుగు. 2020-07-07. Archived from the original on 2022-01-22. Retrieved 2022-01-22.
  6. "నూతన సచివాలయానికి సీఎం కేసీఆర్‌ శంకుస్థాపన". Sakshi. 2019-06-27. Archived from the original on 2019-06-29. Retrieved 2022-01-22.
  7. "తెలంగాణ సచివాలయం కూల్చివేతకు హైకోర్టు గ్రీన్ సిగ్నల్". Samayam Telugu. Archived from the original on 2022-01-22. Retrieved 2022-01-22.
  8. "Telangana old Secretariat complex, built by the Nizams, razed down". The New Indian Express. Retrieved 2020-07-09.
  9. Rajeevhyderabad, M. (2020-07-07). "Telangana brings curtain down on the old Secretariat complex". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2020-07-09.
  10. Correspondent, Special (2020-09-05). "Mosques, temple, church in new Secretariat: KCR". The Hindu. ISSN 0971-751X. Archived from the original on 2022-04-17. Retrieved 2022-12-01.
  11. "Telangana News: 265 అడుగుల ఎత్తున కొత్త సచివాలయం.. ఆరో అంతస్తులో సీఎం కార్యాలయం". EENADU. 2023-01-18. Archived from the original on 2023-01-18. Retrieved 2023-01-23.
  12. telugu, NT News (2022-06-11). "సచివాలయ భవనంపై 34 గోపురాలు". Namasthe Telangana. Archived from the original on 2022-06-11. Retrieved 2022-06-15.
  13. Telugu, TV9 (2020-12-31). "Telangana New Secretariat Construction: తెలంగాణ నూతన సచివాలయ నిర్మాణానికి కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ అనుమతి". TV9 Telugu. Archived from the original on 2022-01-22. Retrieved 2022-01-22.
  14. Hashmi, Rasia (2020-07-09). "Hyderabad: 2 mosques, temple demolished for new secretariat". The Siasat Daily. Archived from the original on 2021-12-04. Retrieved 2022-12-01.
  15. "Telangana Secretariat Mosque: సచివాలయంలో టర్కీ తరహా మసీదు.. నిర్మాణ పనులు ప్రారంభం". ETV Bharat News. Archived from the original on 2022-01-22. Retrieved 2022-01-22.
  16. "కొత్త సెక్రటేరియట్‌కు బాహుబలి డోమ్స్‌". Sakshi. 2022-08-14. Archived from the original on 2022-08-15. Retrieved 2022-08-15.
  17. "Telangana: సచివాలయం కింద చెరువు." Sakshi. 2023-01-19. Archived from the original on 2023-01-19. Retrieved 2023-01-23.
  18. Namasthe Telangana (15 January 2023). "ఫిబ్రవరి 17న తెలంగాణ సచివాలయం ప్రారంభం". Retrieved 15 January 2023.
  19. "Secretariat". www.telangana.gov.in. Retrieved 2022-01-22.{{cite web}}: CS1 maint: url-status (link)