Jump to content

భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా

వికీపీడియా నుండి
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా is located in India
ఫతేపూర్ సిక్రీ
మొయిడమ్స్
కజిరంగా
మానస్
సాంచి
భీంబేట్కా
ఖజురహో
బోధ్ గయ
చంపానేర్-పావాగఢ్
గోవా
కియోలాడియో
అజంతా
ఎల్లోరా
మహాబలిపురం
హంపి
గ్రేట్ హిమాలయన్
పట్టడకల్
కోణార్క్
రాణి కీ వావ్
అహ్మదాబాద్
నందా దేవి
సుందర్బన్స్
కాంచన్‌జంగ్
నలంద
రామప్ప
ధోలావీరా
చండీగఢ్
శాంతినికేతన్
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
కొండ కోటలు
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
ఆగ్రా
ఢిల్లీ
జైపూర్
ముంబై
హోయసల కట్టడాలు
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
కాల్కా-సిమ్లా
నీలగిరి
డార్జిలింగ్
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
పశ్చిమ కనుమలు
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
చోళ దేవాలయాలు
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
మరాఠా కోటలు
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా
భారతదేశంలో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల

ఐక్యరాజ్యసమితి విద్యా, వైజ్ఞానిక, సాంస్కృతిక సంస్థ (యునెస్కో) అసాధారణ సార్వత్రిక విలువ కలిగిన సాంస్కృతిక లేదా సహజ వారసత్వ ప్రదేశాలను ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలుగా గుర్తిస్తుంది. 1972లో ఏర్పాటైన యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సదస్సుకు సంతకం చేసిన దేశాలు వీటిని నామినేట్ చేస్తాయి.[1] సాంస్కృతిక వారసత్వంలో స్మారక కట్టడాలు (వాస్తుశిల్పాలు, స్మారక శిల్పాలు లేదా శాసనాలు), భవనాల సమూహాలు, ప్రదేశాలు (పురావస్తు ప్రదేశాలతో సహా) ఉంటాయి. భౌతిక, జీవసంబంధ నిర్మాణాలతో కూడిన సహజ లక్షణాలు, భౌగోళిక, భౌతిక భౌగోళిక నిర్మాణాలు (అంతరించిపోతున్న జంతువులు, వృక్ష జాతుల నివాసాలతో సహా), సైన్స్, పరిరక్షణ, సహజ సౌందర్యం కోణంలో ముఖ్యమైన సహజ ప్రదేశాలను సహజ వారసత్వంగా నిర్వచిస్తారు.[2] భారతదేశం 14 నవంబర్ 1977న ఈ ఒప్పందాన్ని అంగీకరించింది, తద్వారా ఈ ప్రదేశాలు జాబితాలో చేర్చడానికి అర్హత పొందాయి.[3]

భారతదేశంలో 44 ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 36 సాంస్కృతిక, ఏడు సహజమైనవి, కాంచన్‌జంగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం అనే ఒక ప్రదేశం సాంస్కృతిక, సహజ లక్షణాల కోసం జాబితా చేయబడిన మిశ్రమ రకం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధిక ప్రదేశాలు ఉన్న దేశాలలో భారతదేశం ఆరవ స్థానంలో ఉంది. మొదటిగా అజంతా గుహలు, ఎల్లోరా గుహలు, ఆగ్రా కోట, తాజ్ మహల్ జాబితా చేయబడ్డాయి, ఇవన్నీ 1983 ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ సమావేశంలో చేర్చబడ్డాయి. 2025లో చేర్చబడిన భారతదేశ మరాఠా సైనిక ప్రకృతి దృశ్యాలు అత్యంత ఇటీవలి ప్రదేశం.[3] వివిధ సమయాల్లో రెండు ప్రదేశాలు అంతరించిపోతున్నట్లు జాబితా చేయబడ్డాయి: వేట, బోడో మిలీషియాల కార్యకలాపాల కారణంగా మానస్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం 1992, 2011 మధ్య జాబితా చేయబడింది,[4] పెరిగిన ట్రాఫిక్, పరిసరాలలో కొత్త నిర్మాణాల ప్రమాదాల కారణంగా హంపిలోని స్మారక కట్టడాలు 1999, 2006 మధ్య జాబితా చేయబడ్డాయి.[5] ఒక ప్రదేశం అంతర్జాతీయమైనది: లే కొర్బూసియెర్ వాస్తుశిల్ప పని ఇతర ఆరు దేశాలతో పంచుకోబడింది.[6] అదనంగా, భారతదేశం తన తాత్కాలిక జాబితాలో 70 ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది.[3]

ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు

[మార్చు]

యునెస్కో పది ప్రమాణాల ఆధారంగా ప్రదేశాలను జాబితా చేస్తుంది; ప్రతి ప్రవేశం కనీసం ఒక ప్రమాణాన్ని చేరుకోవాలి. i నుండి vi వరకు ఉన్న ప్రమాణాలు సాంస్కృతికమైనవి, vii నుండి x వరకు ఉన్న ప్రమాణాలు సహజమైనవి.[7]

* అంతర్జాతీయ ప్రదేశం
ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు
ప్రదేశం చిత్రం స్థానం (రాష్ట్రం) చేర్చబడిన సంవత్సరం యునెస్కో సమాచారం వివరణ
అజంతా గుహలు Cave with carved columns and a shrine in the middle మహారాష్ట్ర 1983 242; i, ii, iii, vi (సాంస్కృతిక) అజంతాలోని గుహలు రెండు వేర్వేరు కాలాల నాటి బౌద్ధ కళల సేకరణను సూచిస్తాయి. మొదటి స్మారక కట్టడాలు సా.పూ. 2వ, 1వ శతాబ్దాల నాటివి, థేరవాద బౌద్ధమత అనుచరులు వీటిని సృష్టించారు. 5వ, 6వ శతాబ్దాలలో వాకాటక రాజవంశం కాలంలో మహాయాన బౌద్ధమత అనుచరులు మరిన్ని కట్టడాలను జోడించారు. ఈ కట్టడాలు బౌద్ధ కళాఖండాలు, ఇవి భారతదేశం, విస్తృత ప్రాంతం, ముఖ్యంగా జావాలో బలమైన కళాత్మక ప్రభావాన్ని చూపాయి.[8]
ఎల్లోరా గుహలు Tourists visiting a temple cut in rock మహారాష్ట్ర 1983 243; i, iii, vi (సాంస్కృతిక) ఎల్లోరా గుహలలో రాష్ట్రకూట సామ్రాజ్య కాలంలో 7వ, 11వ శతాబ్దాల మధ్య 2 కి.మీ.ల పొడవైన బసాల్ట్ కొండలో తొలిచిన 34 దేవాలయాలు, ఆశ్రమాలు ఉన్నాయి. వీటిని బౌద్ధ, హిందూ, జైన మతాల అనుచరులు నిర్మించినందున, ఇవి నిర్మాణ సమయంలో ఉన్న మత సహనాన్ని ఉదహరిస్తాయి. వీటిలో అతిపెద్ద దేవాలయం కైలాస దేవాలయం (చిత్రంలో ఉంది), ఇది శిల్పాలు, చిత్రాలతో విస్తృతంగా అలంకరించబడింది.[9]
ఆగ్రా కోట Building in red stone with decorations ఉత్తర ప్రదేశ్ 1983 251; iii (సాంస్కృతిక) ఆగ్రా కోట 16వ శతాబ్దపు మొఘల్ సామ్రాజ్య కోట. ఇది అక్బర్ చక్రవర్తి కాలంలో ప్రస్తుత రూపాన్ని సంతరించుకుంది. ఈ ప్రాంగణంలో అనేక ప్యాలెస్‌లు (జహంగీరి మహల్ చిత్రంలో ఉంది), సభా మందిరాలు, రెండు మసీదులు ఉన్నాయి. శైలి పరంగా, ఇది పెర్షియన్, తైమూరిద్ వాస్తుశిల్పం ప్రభావాలతో ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పం అత్యున్నత శిఖరాలలో ఒకటి.[10][11]
తాజ్ మహల్ Taj Mahal, a domed building in white marble with four surrounding minarets ఉత్తర ప్రదేశ్ 1983 252; i (సాంస్కృతిక) తాజ్ మహల్ ఇండో-ఇస్లామిక్ వాస్తుశిల్పానికి ఉత్తమ ఉదాహరణగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది 1631, 1648 మధ్య మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ పర్షియన్ భార్య ముంతాజ్ మహల్ సమాధిగా ఆగ్రాలో యమునా నది ఒడ్డున నిర్మించబడింది. దీనిని ఉస్తాద్ అహ్మద్ లాహోరీ రూపొందించారు, విలువైన రాళ్లతో పొదిగిన తెల్లటి పాలరాయితో నిర్మించారు. సమాధి చుట్టూ నాలుగు మినార్లు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంగణంలో ప్రధాన ద్వారం, మసీదు, అతిథి గృహం, చుట్టుపక్కల తోటలు కూడా ఉన్నాయి.[12]
కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం A large Hindu temple in stone ఒడిశా 1984 246; i, iii, vi (సాంస్కృతిక) ఈ హిందూ దేవాలయం 13వ శతాబ్దంలో తూర్పు గంగా రాజవంశానికి చెందిన మొదటి నరసింహదేవ రాజు నిర్మించాడు, ఇది కళింగ వాస్తుశిల్పానికి ఉత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటి. ఇది సూర్య భగవానుడి రథాన్ని సూచిస్తుంది: బయటి వైపున, ఏడు గుర్రాలు లాగుతున్నట్లుగా రాతితో చెక్కబడి సమృద్ధిగా అలంకరించబడిన 24 చక్రాలు ఉన్నాయి. ఇతర అలంకార మూలాంశాలలో సింహాలు, సంగీతకారులు, నృత్యకారులు, శృంగార దృశ్యాలు ఉన్నాయి.[13]
మహాబలిపురంలోని స్మారక కట్టడాల సమూహం A Hindu temple in stone తమిళనాడు 1984 249; i, ii, iii, vi (సాంస్కృతిక) మామల్లపురం పట్టణం చుట్టూ ఉన్న స్మారక కట్టడాలు 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో పల్లవ రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడ వివిధ రకాల కట్టడాలు ఉన్నాయి: రథాలు, ఇవి రథాల ఆకారంలో ఉండే దేవాలయాలు (ధర్మరాజ రథం); మండపాలు (రాతితో తొలిచిన దేవాలయాలు); గంగా అవతరణం వంటి రాతి శిల్పాలు; షోర్ దేవాలయం (చిత్రంలో ఉంది), ఇతర దేవాలయాలు, పురావస్తు అవశేషాలు. ఈ కట్టడాల కళాత్మక వ్యక్తీకరణ కంబోడియా, వియత్నాం, జావాతో సహా విస్తృత ప్రాంతంలో ప్రభావం చూపింది.[14]
కజిరంగా జాతీయ ఉద్యానవనం A rhino at a water edge అస్సాం 1985 337; ix, x (సహజ) కజిరంగా బ్రహ్మపుత్రా నది వరద మైదానాలలో ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోని ఉత్తమ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాలలో ఒకటి, భారతీయ ఖడ్గమృగాలు (చిత్రంలో ఉంది), పులులు, ఆసియా ఏనుగులు, అడవి గేదెలు, గంగా నది డాల్ఫిన్‌లకు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద జనాభాకు నిలయం. ఇక్కడి చిత్తడి నేలలు వలస పక్షి జాతులకు ముఖ్యమైనవి.[15]
మానస్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం A herd of Wild elephants in the park అస్సాం 1985 338; vii, ix, x (సహజ) మానస్ నది వెంబడి ఉన్న ఈ అభయారణ్యం వరద మైదానాలు, మైదానాలు, కొండలలో అడవులను కవర్ చేస్తుంది. ఈ ప్రాంతం జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్, భారతీయ ఖడ్గమృగం, ఆసియా ఏనుగు (చిత్రంలో ఉంది), అడవి గేదె, పులి, ఎలుగుబంటి, పిగ్మీ హాగ్, గోల్డెన్ లంగూర్, బెంగాల్ ఫ్లోరికాన్ వంటి అనేక అంతరించిపోతున్న జాతులకు నిలయం. నది ప్రవాహాలలో వరదలు, మార్పుల తర్వాత అడవులు నిరంతరం పునరుద్ధరించబడతాయి. వేట, బోడో మిలీషియాల కార్యకలాపాల కారణంగా 1992, 2011 మధ్య ఈ ప్రదేశం అంతరించిపోతున్నట్లు జాబితా చేయబడింది.[16][4]
కియోలాడియో జాతీయ ఉద్యానవనం A group of Bar Headed Geese and Demoiselle cranes flying together in the Sanctuary రాజస్థాన్ 1985 340; x (సహజ) మొదట్లో మహారాజుల బాతుల వేట కోసం కేటాయించిన కియోలాడియో, మానవ నిర్మిత, మానవ నిర్వహణలోని చిత్తడి నేల. ఇది వలస, స్థానిక పక్షులకు, ముఖ్యంగా నీటి పక్షులకు ముఖ్యమైనది. 15 జాతుల హెరాన్‌లు, సైబీరియన్ క్రేన్, గ్రేటర్ స్పాటెడ్ ఈగిల్‌తో సహా 350కి పైగా పక్షి జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. ఈ ఉద్యానవనం రామ్‌సర్ కన్వెన్షన్ కింద రక్షించబడింది.[17]
గోవా చర్చిలు, కాన్వెంట్లు A church in red brick and an adjacent building in white గోవా 1986 234; ii, iv, vi (సాంస్కృతిక) ఓల్డ్ గోవా పోర్చుగీస్ ఇండియా రాజధానిగా, 1961 వరకు 450 సంవత్సరాలు కాలనీగా కొనసాగింది. ఈ ప్రదేశంలో 16వ, 17వ శతాబ్దాలలో గోతిక్, మాన్యులిన్, మానరిస్ట్, బరోక్ శైలులలో నిర్మించబడిన ఏడు చర్చిలు, కాన్వెంట్లు ఉన్నాయి, అయితే ఇవి స్థానిక పద్ధతులు, వనరులకు సరిపోయేలా మార్చబడ్డాయి. కాథలిక్ మిషన్లు స్థాపించబడిన ఆసియా దేశాలకు ఇవి నిర్మాణ ప్రభావాలను వ్యాప్తి చేశాయి. సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ ఖననం చేయబడిన బసిలికా ఆఫ్ బామ్ జీసస్ చిత్రంలో ఉంది.[18]
ఖజురహో స్మారక కట్టడాల సమూహం Stone carvings representing people in different situations మధ్యప్రదేశ్ 1986 240; i, iii (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశంలో చందేల రాజవంశం కాలంలో 10వ, 11వ శతాబ్దాలలో నిర్మించబడిన 23 దేవాలయాలు (హిందూ, జైన) ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయాలు నాగర శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి దేశీయ జీవితం, సంగీతకారులు, నృత్యకారులు, శృంగార జంటల వర్ణనలతో సహా పవిత్ర, లౌకిక మూలాంశాలను వర్ణించే రాతి చెక్కడాలు, శిల్పాలతో సమృద్ధిగా అలంకరించబడ్డాయి. లక్ష్మణ ఆలయం నుండి ఒక భాగం చిత్రంలో ఉంది.[19]
హంపి స్మారక కట్టడాల సమూహం A stone chariot in Dravidian style in Hampi కర్ణాటక 1986 241bis; i, iii, iv (సాంస్కృతిక) 1565లో దక్కన్ సుల్తానేట్లు ధ్వంసం చేసి దోచుకున్న తర్వాత వదిలివేయబడే వరకు హంపి విజయనగర సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. సుమారు 200 సంవత్సరాల పాటు, ఇది ద్రావిడ శైలిలో, ఇండో-ఇస్లామిక్ శైలిలో అనేక స్మారక కట్టడాలను వదిలివేసిన సంపన్న బహుళ-సాంస్కృతిక నగరంగా ఉండేది. అవశేషాలలో మతపరమైన, లౌకిక భవనాలు, రక్షణ నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. విఠల దేవాలయం చిత్రంలో ఉంది. 2012లో ప్రదేశ సరిహద్దుల స్వల్ప సవరణ జరిగింది. పెరిగిన ట్రాఫిక్, కొత్త నిర్మాణాల ప్రమాదాల కారణంగా 1999, 2006 మధ్య ఈ ప్రదేశం అంతరించిపోతున్నట్లు జాబితా చేయబడింది.[20][5]
ఫతేపూర్ సిక్రీ A large gate in red stone in Mughal style ఉత్తర ప్రదేశ్ 1986 255; ii, iii, iv (సాంస్కృతిక) 16వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో దాదాపు ఒక దశాబ్దం పాటు, 1585లో రాజధాని లాహోర్‌కు మార్చబడి నగరం వదిలివేయబడే వరకు, అక్బర్ చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ఫతేపూర్ సిక్రీ రాజధానిగా ఉండేది. ఈ ప్రదేశంలో మొఘల్ శైలిలోని స్మారక కట్టడాలు, దేవాలయాల పెద్ద సమూహం ఉంది, ఉదాహరణకు జామా మసీదు (మసీదు ద్వారం, బులంద్ దర్వాజా, చిత్రంలో ఉంది), పంచ్ మహల్ ప్యాలెస్, సలీం చిస్తీ సమాధి.[21]
పట్టడకల్ స్మారక కట్టడాల సమూహం A Hindu temple in light-coloured stone కర్ణాటక 1987 239rev; iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశంలో 7వ, 8వ శతాబ్దాలలో చాళుక్య రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడిన తొమ్మిది హిందూ దేవాలయాలు, ఒక జైన దేవాలయం ఉన్నాయి. ఇవి ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశాల ప్రభావాలను మిళితం చేసే బాదామి చాళుక్య శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. విరూపాక్ష దేవాలయం చిత్రంలో ఉంది.[22]
ఎలిఫెంటా గుహలు Stone carvings representing Shiva and religious scenes మహారాష్ట్ర 1987 244rev; i, iii (సాంస్కృతిక) ముంబై హార్బర్‌లోని ఎలిఫెంటా ద్వీపంలో ఉన్న గుహల సముదాయం ప్రధానంగా 5వ, 6వ శతాబ్దాలలో నిర్మించబడింది, సా.పూ. 2వ శతాబ్దం నాటి మానవ నివాసాల అవశేషాలు ఉన్నాయి. దేవాలయాలు శివునికి అంకితం చేయబడ్డాయి. గుహలు రాతి చెక్కడాలతో అలంకరించబడ్డాయి, వాటిలో కొన్ని భారీగా ఉంటాయి. ద్వారపాలకుల చుట్టూ ఉన్న త్రిమూర్తి శివుని విగ్రహం చిత్రంలో ఉంది.[23]
గొప్ప జీవన చోళ దేవాలయాలు తమిళనాడు 1987 250bis; i, ii, iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశంలో 11వ, 12వ శతాబ్దాలలో చోళ రాజవంశం ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడిన మూడు హిందూ దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఇవి చోళుల కాలం నాటి ద్రావిడ వాస్తుశిల్పానికి ఉత్తమ ఉదాహరణలను సూచిస్తాయి. ఇవి రాతితో నిర్మించబడ్డాయి, రాతి, కాంస్య శిల్పాలతో అలంకరించబడ్డాయి. మొదట్లో, బృహదీశ్వర దేవాలయం (చిత్రంలో ఉంది) మాత్రమే ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేయబడింది; గంగైకొండ చోళపురంలోని బృహదీశ్వర దేవాలయం, ఐరావతేశ్వర దేవాలయం అనే మరో రెండు దేవాలయాలు 2004లో జోడించబడ్డాయి, ఆ తర్వాత ఈ ప్రదేశానికి ప్రస్తుత పేరు మార్చబడింది.[24][25]
సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం A tiger at the water margin పశ్చిమ బెంగాల్ 1987 452; ix, x (సహజ) గంగా, బ్రహ్మపుత్రా నదుల డెల్టా అయిన సుందర్బన్స్ భారతీయ భాగాన్ని జాతీయ ఉద్యానవనం కవర్ చేస్తుంది. ఇది సుమారు 78 రికార్డ్ చేయబడిన మడ జాతులతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద, అత్యంత సంపన్నమైన మడ అడవి. ఇది జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్, బెంగాల్ పులుల (ఒకటి చిత్రంలో ఉంది) పెద్ద జనాభాకు నిలయం, అలాగే ఇరావడి డాల్ఫిన్, గంగా నది డాల్ఫిన్, అనేక జాతుల పక్షులు, సముద్ర తాబేళ్లకు ముఖ్యమైన ఆవాసం. బంగ్లాదేశ్‌లో సుందర్బన్స్ ప్రత్యేక ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేయబడింది.[26][27]
నందా దేవి, వాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ జాతీయ ఉద్యానవనాలు Flowers in a mountain valley ఉత్తరాఖండ్ 1988 335bis; vii, x (సహజ) ఈ ప్రదేశం పశ్చిమ హిమాలయాలలోని రెండు ప్రాంతాలను కలిగి ఉంటుంది: వాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం (చిత్రంలో ఉంది), నందా దేవి జాతీయ ఉద్యానవనం. ఎత్తైన పర్వత శిఖరాల నుండి (నందా దేవి భారతదేశపు రెండవ ఎత్తైన పర్వతం) ఆల్పైన్ పచ్చికభూముల వరకు వివిధ రకాల ఎత్తైన ఆవాసాలు ఉన్నాయి. అనేక పర్వత వృక్ష జాతులతో పాటు, ఈ ప్రాంతం ఆసియాటిక్ నల్ల ఎలుగుబంటి, మంచు చిరుతపులి, గోధుమ ఎలుగుబంటి, భరాల్‌కు నిలయం. నందా దేవి జాతీయ ఉద్యానవనం మొదట 1988లో ఒంటరిగా జాబితా చేయబడింది; వాలీ ఆఫ్ ఫ్లవర్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం 2005లో జోడించబడింది.[28][29]
సాంచిలోని బౌద్ధ స్మారక కట్టడాలు A large stupa in stone with an elaborate gate in front మధ్యప్రదేశ్ 1989 524; i, ii, iii, iv, vi (సాంస్కృతిక) సాంచి పురాతన బౌద్ధ అభయారణ్యాలలో ఒకటి, భారత ఉపఖండంలో మతం వ్యాప్తిలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది సా.పూ. 3వ శతాబ్దంలో మౌర్య సామ్రాజ్యానికి చెందిన అశోక చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలో ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ఆ కాలం నాటి స్తంభం అవశేషాలు భద్రపరచబడ్డాయి. స్థూపాలు (స్థూపం 1 చిత్రంలో ఉంది), రాజభవనాలు, దేవాలయాలు, ఆశ్రమాలు వివిధ పరిరక్షణ స్థితులలో భద్రపరచబడ్డాయి, ఇవి ఎక్కువగా సా.పూ. 2వ, 1వ శతాబ్దాల నాటివి. 12వ శతాబ్దంలో నగరం ప్రాముఖ్యతను కోల్పోయింది.[30]
హుమాయున్ సమాధి Look at a mausoleum in white and red stone through a gate ఢిల్లీ 1993 232bis; ii, iv (సాంస్కృతిక) మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయున్ సమాధి 1560లలో నిర్మించబడింది, పర్షియన్ తోటల మూలకాలను పరిచయం చేస్తూ భారత ఉపఖండంలో తోట సమాధికి మొదటి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. స్మారక డబుల్-డోమ్ సమాధి మొఘల్ వాస్తుశిల్పంలో ఒక ముందడుగును సూచిస్తుంది, ఇది తాజ్ మహల్ వాస్తుశిల్పానికి పూర్వీకురాలు. ఈ ప్రాంగణంలో ఆ కాలం నాటి అనేక చిన్న సమాధులు ఉన్నాయి. 2016లో స్వల్ప సరిహద్దు సవరణ జరిగింది.[31]
కుతుబ్ మినార్ ప్రాంగణం A tall minaret and a mausoleum, both in red and white stone ఢిల్లీ 1993 233; iv (సాంస్కృతిక) ఈ సముదాయం దిల్లీ సుల్తానేట్ అధికారాన్ని స్థాపించిన 13వ, 14వ శతాబ్దాల నాటి అనేక ప్రారంభ ఇస్లామిక్ ఇండియా స్మారక కట్టడాలను కలిగి ఉంది. వాటిలో 72.5 మీటర్ల ఎత్తైన మినార్ అయిన కుతుబ్ మినార్ (చిత్రంలో ఉంది), అలై దర్వాజా ద్వారం, మునుపటి హిందూ దేవాలయాల నుండి అనేక రాతి స్తంభాలను తిరిగి ఉపయోగించిన కువ్వత్-ఉల్-ఇస్లాం మసీదు, ఇనుప స్తంభం, అనేక సమాధులు, ఇతర స్మారక కట్టడాలు ఉన్నాయి.[32]
భారతదేశ పర్వత రైల్వేలు A train crossing a bridge with several arches పశ్చిమ బెంగాల్, తమిళనాడు, హిమాచల్ ప్రదేశ్ 1999 944ter; ii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ పాలనలో 19వ శతాబ్దం చివరిలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎత్తైన ప్రాంతాలలోని పట్టణాలకు ప్రాప్యతను అందించడానికి నిర్మించబడిన మూడు పర్వత రైల్వేలను కలిగి ఉంది. ఇవి వలసవాద నేపధ్యంలో సాంకేతిక బదిలీని సూచిస్తాయి; నిర్మాణంలో కష్టమైన భూభాగాలను దాటడానికి వంతెనలు, సొరంగాలు నిర్మించడం జరిగింది. ఈ రైల్వేలు అవి అనుసంధానించబడిన ప్రాంతాలలో మానవ స్థావరాలకు మద్దతు ఇచ్చాయి, ఇవి ఇప్పటికీ పూర్తిగా పనిచేస్తున్నాయి. డార్జిలింగ్ హిమాలయన్ రైల్వే మొదట్లో 1999లో ఒంటరిగా జాబితా చేయబడింది. నీలగిరి మౌంటైన్ రైల్వే 2005లో, కల్కా-సిమ్లా రైల్వే (చిత్రంలో ఉంది) 2008లో జోడించబడ్డాయి.[33]
బోధ్ గయ వద్ద మహాబోధి ఆలయ సముదాయం A large stone Buddhist temple బీహార్ 2002 1056rev; i, ii, iii, iv, vi (సాంస్కృతిక) బోధి వృక్షం కింద గౌతమ బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం పొందాడని చెప్పబడే ప్రదేశాన్ని ఈ బౌద్ధ దేవాలయ సముదాయం సూచిస్తుంది. ప్రస్తుత ఆలయం సా.శ. 5వ, 6వ శతాబ్దాల నాటిది (గుప్తుల కాలం), సా.పూ. 3వ శతాబ్దంలో అశోక చక్రవర్తి నిర్మించిన మునుపటి నిర్మాణంపై నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం 50 మీటర్ల ఎత్తుతో ఇటుకతో నిర్మించబడింది. తరువాతి శతాబ్దాలలో వాస్తుశిల్పం అభివృద్ధిపై ఇది గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. శతాబ్దాల పాటు వదిలివేయబడి నిర్లక్ష్యం చేయబడిన తర్వాత, ఈ ఆలయం 19వ శతాబ్దంలో విస్తృతంగా పునరుద్ధరించబడింది.[34]
భీంబేట్కా రాతి ఆశ్రయాలు Rock paintings depicting people and animals మధ్యప్రదేశ్ 2003 925; iii, v (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశం వింధ్య పర్వత శ్రేణుల దిగువన ఉన్న రాతి ఆశ్రయాల ఐదు సమూహాలను కలిగి ఉంది. ఇవి మెసోలిథిక్ కాలం నుండి చారిత్రక కాలం నాటి వేటగాళ్ల సమాజాల రాతి చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. సమీపంలోని గ్రామాలు ఇప్పటికీ చిత్రాలలో చిత్రీకరించబడిన వాటికి సమానమైన కొన్ని సాంస్కృతిక ఆచారాలను పాటిస్తున్నాయి.[35]
ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్ (పూర్వం విక్టోరియా టెర్మినస్) A large heavily decorated railway station building మహారాష్ట్ర 2004 945rev; ii, iv (సాంస్కృతిక) ముంబైలోని చారిత్రాత్మక టెర్మినల్ రైలు స్టేషన్ 19వ శతాబ్దం చివరలో నిర్మించబడింది. ఇది భారతీయ సాంప్రదాయ భవనాల ప్రభావాలతో ఇటాలియన్ గోతిక్ వాస్తుశిల్పం ప్రభావాలను మిళితం చేస్తూ విక్టోరియన్ గోతిక్ శైలిలో ఫ్రెడరిక్ విలియం స్టీవెన్స్ చేత రూపొందించబడింది. ఇది బ్రిటిష్ కామన్వెల్త్‌లో ఒక ప్రధాన వాణిజ్య నౌకాశ్రయంగా ముంబై సంపదను ప్రతీకగా సూచిస్తుంది.[36]
చంపానేర్-పావాగఢ్ పురావస్తు ఉద్యానవనం A mosque in brown stone గుజరాత్ 2004 1101; ii, iv, v, vi (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశం చాల్కోలిథిక్ కాలం నుండి 16వ శతాబ్దంలో గుజరాత్ సుల్తానేట్ స్వల్పకాలిక రాజధాని అయిన చంపానేర్ అవశేషాల వరకు పలు కాలాలకు చెందిన అవశేషాలను కలిగి ఉంది. ముఖ్యమైన భవనాలలో హిందూ దేవాలయం కాళికా మాత, జైన దేవాలయాలు, హిందూ, ముస్లిం నిర్మాణ అంశాలు రెండింటినీ కలిగి ఉన్న జామా మసీదు (చిత్రంలో ఉంది), నీటి నిర్వహణ వ్యవస్థల అవశేషాలు, కోటలు, 14వ శతాబ్దపు దేవాలయాలు ఉన్నాయి.[37]
ఎర్ర కోట ప్రాంగణం Fortress walls and a gate in red stone ఢిల్లీ 2007 231rev; ii, iii, vi (సాంస్కృతిక) ఎర్ర కోట 17వ శతాబ్దం మధ్యలో మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడింది. ఇది తైమూరిద్ అంశాలతో ఇండో-పర్షియన్ సంస్కృతి అంశాలను మిళితం చేస్తూ మొఘల్ వాస్తుశిల్పం అత్యున్నత దశను సూచిస్తుంది. దీని వాస్తుశిల్పం ఈ ప్రాంతంలోని తదుపరి రాజభవనాలు, తోటలపై బలమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. ఎర్ర కోట చారిత్రక సంఘటనలకు వేదికగా కూడా ఉంది; ఇది బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం ద్వారా దోచుకోబడింది, పాక్షికంగా తిరిగి ఉపయోగించబడింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం మొదటిసారిగా జరుపుకున్న ప్రదేశం కూడా ఇదే. ఢిల్లీ గేట్ (ఎర్ర కోట) చిత్రంలో ఉంది.[38]
జంతర్ మంతర్, జైపూర్ A collection of buildings for astronomical purposes రాజస్థాన్ 2010 1338; iii, vi (సాంస్కృతిక) జైపూర్‌లోని జంతర్ మంతర్ భారతదేశపు అత్యంత ముఖ్యమైన చారిత్రాత్మక ఖగోళ అబ్జర్వేటరీ. ఇది 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటిది, రాజ్‌పుత్ రాజు సవాయ్ జై సింగ్ దీనిని నిర్మించాడు. నక్షత్రాలు, గ్రహాల స్థానాలను కంటితో పరిశీలించడానికి రూపొందించబడిన, నిర్మించబడిన 20 ఖగోళ పరికరాలు ఉన్నాయి. ఇది వివిధ శాస్త్రీయ సంస్కృతులకు సమావేశ స్థానంగా కూడా పనిచేసింది.[39]
పశ్చిమ కనుమలు A scenic view of Pampadumshola Mountains మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు 2012 1342rev; ix, x (సహజ) పశ్చిమ కనుమలు భారత ఉపఖండం పశ్చిమ తీరం వెంబడి నడిచే పర్వత శ్రేణి. ఇది పర్వత అడవులతో కప్పబడి ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్, బెంగాల్ పులి, సింహం తోక గల మకాక్, నీలగిరి తార్, నీలగిరి లాంగూర్ వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులకు నిలయం. పరిణామ చరిత్ర పరంగా, ప్రారంభ జురాసిక్ కాలంలో గోండ్వానా విడిపోవడాన్ని బట్టి ఈ ప్రాంతం ముఖ్యమైనది, ఆ తర్వాత యూరేషియన్ ప్లేట్‌తో ఢీకొనే వరకు భారతదేశం ఒక వివిక్త భూభాగంగా ఉంది. ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం 39 వ్యక్తిగత ఆస్తులను కలిగి ఉంటుంది.[40]
రాజస్థాన్ కొండ కోటలు A fortress in light-coloured stone above a river రాజస్థాన్ 2013 247rev; ii, iii (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశం ఆరు కోటలను కలిగి ఉంది: చిత్తోర్ కోట, కుంభాల్‌గఢ్ కోట, రణథంబోర్ కోట, గాగ్రోన్ కోట, అంబర్ కోట (చిత్రంలో ఉంది), జైసల్మేర్ కోట, ఇవి 8వ, 18వ శతాబ్దాల మధ్య రాజ్‌పుత్ రాజ్యాలచే నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి సుల్తానేట్, మొఘల్ వాస్తుశిల్పం అంశాలతో పరిశీలనాత్మక శైలిలో ఉన్నాయి, మరాఠా సామ్రాజ్యం తరువాతి శైలులపై ప్రభావం చూపాయి. అవి వేర్వేరు సెట్టింగులలో ఉన్నాయి; ఉదాహరణకు, రణథంబోర్ అడవిలో ఉంది, జైసల్మేర్ ఎడారిలో ఉంది.[41]
రాణి కీ వావ్ (రాణి మెట్ల బావి) పటాన్, గుజరాత్ A view of the stepwell with several decorated pillars గుజరాత్ 2014 922; i, iv (సాంస్కృతిక) రాణి-కీ-వావ్ మెట్ల బావికి అత్యుత్తమ ఉదాహరణలలో ఒకటి, ఇది అనేక మెట్ల ద్వారా భూగర్భ జలాలను చేరుకునే విస్తృతమైన బావి. ఇది 11వ శతాబ్దంలో చౌళుక్య రాజవంశం కాలంలో పటాన్ నగరంలోని సరస్వతీ నది ఒడ్డున నిర్మించబడింది. ఇది ఏడు అంతస్తులను కలిగి ఉంటుంది, ప్రతిదీ మతపరమైన, లౌకిక ఇతివృత్తాలు, సాహిత్య రచనలను వర్ణించే రాతి చెక్కడాలు, శిల్పాలతో అలంకరించబడింది. 13వ శతాబ్దంలో నది ప్రవాహ మార్గం మారిన తర్వాత, ఇది వినియోగంలో లేదు, మట్టితో కప్పబడిపోయింది, తద్వారా ఇది భద్రపరచబడింది.[42]
గ్రేట్ హిమాలయన్ జాతీయ ఉద్యానవన పరిరక్షణ ప్రాంతం Meadow with cattle grazing and snow-capped peaks in the background హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2014 1406rev; x (సహజ) జాతీయ ఉద్యానవనం 6000 మీటర్ల పైన ఉన్న హిమాలయాల ఆల్పైన్ శిఖరాల నుండి 2000 మీటర్ల దిగువన ఉన్న ఆల్పైన్ పచ్చికభూములు, నదీ అడవుల వరకు ఆవాసాలను కవర్ చేస్తుంది. మొత్తం మీద, 25 రకాల అడవులు రికార్డ్ చేయబడ్డాయి, ఇవి అనేక జాతుల పక్షులు, క్షీరదాలు, సరీసృపాలు, కీటకాలతో సహా గొప్ప వృక్ష, జంతు సమావేశాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఇది పాశ్చాత్య ట్రాగోపాన్, కస్తూరి జింకల వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులకు నిలయం.[43]
నలందలోని నలంద మహావిహార పురావస్తు ప్రదేశం, బీహార్ Ruins of brick buildings బీహార్ 2016 1502; iv, vi (సాంస్కృతిక) నలంద మహావిహార అనేది 5వ శతాబ్దంలో గుప్త సామ్రాజ్య కాలంలో స్థాపించబడిన ఒక బౌద్ధ ప్రాచీన ఉన్నత-అభ్యాస సంస్థ, ఇది 13వ శతాబ్దంలో ధ్వంసం చేయబడే వరకు కొనసాగింది. అయితే, కొన్ని పురావస్తు అవశేషాలు సా.పూ. 3వ శతాబ్దం నాటివి కూడా ఉన్నాయి. అవశేషాలలో పుణ్యక్షేత్రాలు, స్థూపాలు, విహారాలు (నివాస, విద్యా భవనాలు), వివిధ పదార్థాలలోని కళాఖండాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి నిర్మాణపరమైన పరిష్కారాలు, విద్యా విధానాలు రెండూ విస్తృత ప్రాంతంలోని ఇతర సారూప్య సంస్థలలో ప్రభావం చూపాయి.[44]
కాంచన్‌జంగ్ జాతీయ ఉద్యానవనం Snow-covered mountains and a lake in front సిక్కిం 2016 1513; iii, vi, vii, x (మిశ్రమ) ఈ జాతీయ ఉద్యానవనం ప్రపంచంలోని మూడవ ఎత్తైన పర్వతం (8586 మీ) అయిన మౌంట్ కాంచన్‌జంగ్ చుట్టూ ఉంది. ఇది టిబెటన్ బౌద్ధమతంలో పవిత్రమైన పర్వతం, ఇక్కడ ఈ ప్రాంతం పవిత్రమైన రహస్య భూమి అయిన బేయుల్‌గా పరిగణించబడుతుంది. ఇది జాతిపరంగా చాలా వైవిధ్యమైన సిక్కిమీస్ వర్గాలకు నిలయం. సహజ దృక్కోణం నుండి, ఈ ప్రాంతం హిమానీనదాలతో ఎత్తైన పర్వతాల నుండి పాత-పెరుగుదల అడవుల వరకు వివిధ ఆవాసాలను కలిగి ఉంటుంది, జంతు, వృక్ష జాతులతో సమృద్ధిగా ఉంది.[45]
లే కొర్బూసియెర్ వాస్తుశిల్ప పని, ఆధునిక ఉద్యమానికి అసాధారణమైన సహకారం* A modernist concrete building, a pond in front చండీగఢ్ 2016 1321rev; i, ii, vi (సాంస్కృతిక) ఈ అంతర్జాతీయ ప్రదేశం (అర్జెంటీనా, బెల్జియం, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, స్విట్జర్లాండ్, జపాన్‌లతో భాగస్వామ్యం చేయబడింది) ఫ్రాంకో-స్విస్ వాస్తుశిల్పి లే కొర్బూసియెర్ 17 పనులను కలిగి ఉంది. మారుతున్న సమాజ అవసరాలను తీర్చడానికి కొత్త నిర్మాణ పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టిన 20వ శతాబ్దపు ఆధునికవాద ఉద్యమానికి లే కొర్బూసియెర్ ముఖ్యమైన ప్రతినిధి. చండీగఢ్ కాపిటల్ కాంప్లెక్స్ భారతదేశంలో జాబితా చేయబడింది. ఇది చండీగఢ్ నగరం మధ్య భాగం, ప్రకాశవంతమైన నగర సూత్రాలకు అనుగుణంగా రూపొందించబడింది. ప్యాలెస్ ఆఫ్ అసెంబ్లీ చిత్రంలో ఉంది.[6]
అహ్మదాబాద్ చారిత్రక నగరం An intricately carved Jali Design on Sidi Saiyyed Mosque గుజరాత్ 2017 1551; ii, v (సాంస్కృతిక) గుజరాత్ సుల్తానేట్ రాజధానిగా సేవలందించేందుకు 1411లో అహ్మద్ షా I అహ్మదాబాద్ నగరాన్ని స్థాపించాడు. ఇది అనేక మతాల (హిందూ మతం, ఇస్లాం, బౌద్ధం, జైన మతం, క్రైస్తవ మతం, జొరాస్ట్రియనిజం, జుడాయిజం) సమావేశ ప్రదేశంగా ఉంది, ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పట్టణ వస్త్రానికి దారితీసింది. వాస్తుశిల్పం కలపపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇక్కడి విలక్షణమైన పొరుగు ప్రాంతాలను పోల్స్ అని పిలుస్తారు, ఇవి గేట్లతో ఉన్న వీధులతో దట్టంగా ప్యాక్ చేయబడిన సాంప్రదాయ గృహాలు. సుల్తానేట్ కాలం నాటి ముఖ్యమైన భవనాలలో భద్ర ఫోర్ట్ నగర గోడలు, తీన్ దర్వాజా (చిత్రంలో ఉంది), రాణి సిప్రి మసీదు, సిది బషీర్ మసీదు, సిది సయ్యద్ మసీదు, జామా మసీదు, అనేక ఇతర మసీదులు, సమాధులు, పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి.[46]
ముంబై విక్టోరియన్ గోతిక్, ఆర్ట్ డెకో కట్టడాలు A brick building in neo-gothic style మహారాష్ట్ర 2018 1480; ii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ ప్రదేశం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య కాలం నాటి ముంబైలోని రెండు భవనాల సమావేశాలను కలిగి ఉంటుంది. 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగం నాటి విక్టోరియన్ గోతిక్ శైలిలోని పబ్లిక్ భవనాలు భారతీయ వాతావరణానికి గోతిక్ రివైవల్ మూలకాలను స్వీకరించాయి, బాల్కనీలు, వరండాలు వంటి లక్షణాలను పరిచయం చేశాయి. బాంబే హైకోర్టు భవనం చిత్రంలో ఉంది. ఆర్ట్ డెకో భవనాలు 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటివి, వీటిలో సినిమా హాళ్లు, అపార్ట్‌మెంట్ భవనాలు ఉన్నాయి.[47]
జైపూర్ నగరం, రాజస్థాన్ A large palace in red and pink sandstone with many windows రాజస్థాన్ 2019 1605; ii, iv, vi (సాంస్కృతిక) జైపూర్ 1727లో రాజ్‌పుత్ పాలకుడు జై సింగ్ II చేత స్థాపించబడింది. ఈ నగరం ప్రాచీన హిందూ, పాశ్చాత్య ఆదర్శాల నుండి ప్రేరణ పొందిన గ్రిడ్ ప్రణాళికతో నిర్మించబడింది, ఇది ఆ ప్రాంతంలోని మధ్యయుగ వాస్తుశిల్పం నుండి నిష్క్రమణ. ఇది ఒక బలమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా, హస్తకళాకారులు, కళాకారులకు నిలయంగా ఉండేది. ముఖ్యమైన భవనాలు, ప్రదేశాలలో హవా మహల్ ప్యాలెస్ (చిత్రంలో ఉంది), గోవింద్ దేవ్ జీ ఆలయం, సిటీ ప్యాలెస్, జంతర్ మంతర్ ఉన్నాయి, ఇవి ప్రత్యేక ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేయబడ్డాయి.[48]
కాకతీయ రుద్రేశ్వర (రామప్ప) దేవాలయం, తెలంగాణ A Hindu temple in red stone తెలంగాణ 2021 1570; i, iii (సాంస్కృతిక) శివునికి అంకితం చేయబడిన ఈ హిందూ దేవాలయం 13వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో కాకతీయ రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడింది. ఇది ప్రాంతీయ నృత్య ఆచారాలను వర్ణించే గ్రానైట్, డోలరైట్ రాతి చెక్కడాలు, శిల్పాలతో అలంకరించబడింది. హిందూ ఆచారాలకు అనుగుణంగా, దేవాలయం పర్యావరణంతో సామరస్యంగా కలిసే విధంగా నిర్మించబడింది.[49]
ధోలావీరా: ఒక హరప్పన్ నగరం Archaeological site with some brick and stone walls గుజరాత్ 2021 1645; iii, iv (సాంస్కృతిక) కాంస్య యుగంలో 3వ సహస్రాబ్ది నుండి 2వ సహస్రాబ్ది మధ్య కాలం వరకు సింధు లోయ నాగరికత, లేదా హరప్పా నాగరికత కేంద్రాలలో ధోలావీరా ఒకటి. అవశేషాలలో గోడలతో కూడిన నగరం, స్మశానవాటిక ఉన్నాయి, భవనాలు, నీటి నిర్వహణ వ్యవస్థల అవశేషాలు ఉన్నాయి. విలువైన ఖనిజాల మూలాల సమీపంలో ఉండటం వల్ల నగర స్థానం ఎంపిక చేయబడింది. నగరం ప్రాంతంలోని ఇతర నగరాలతో, మెసొపొటేమియా వరకు వాణిజ్య సంబంధాలను కలిగి ఉండేది. ఈ ప్రదేశం 1968లో తిరిగి కనుగొనబడింది.[50]
శాంతినికేతన్ A building with elaborate facade behind a metal fence పశ్చిమ బెంగాల్ 2023 1375; iv, vi (సాంస్కృతిక) శాంతినికేతన్ 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో దేబేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ చేత ఒక ఆశ్రమంగా స్థాపించబడింది, తరువాత విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం కోసం ఒక విశ్వవిద్యాలయ పట్టణంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇది బెంగాలీ పునరుజ్జీవనానికి ప్రముఖుడైన దేబేంద్రనాథ్ కుమారుడు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితం, తత్వశాస్త్రంతో అనుసంధానించబడి ఉంది. ప్రార్థనా మందిరం చిత్రంలో ఉంది.[51][52]
హోయసల పవిత్ర కట్టడాలు Hindu temple in Dravidian style కర్ణాటక 2023 1670; i, ii, iv (సాంస్కృతిక) మూడు హోయసల దేవాలయాలు - బేలూరులోని చెన్నకేశవ దేవాలయం, హళేబీడులోని హోయసలేశ్వర దేవాలయం, సోమనాథపురలోని కేశవ దేవాలయం (చిత్రంలో ఉంది) 12వ, 14వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినవి. హోయసల వాస్తుశిల్పం ఉత్తర భారతదేశం నుండి వచ్చిన ప్రభావాలతో ద్రావిడ వాస్తుశిల్ప మూలకాలను మిళితం చేసింది. దేవాలయాలు వైష్ణవ, శైవ మతాల అనుచరులచే నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి రాతి శిల్పాలు, చెక్కడాలతో సమృద్ధిగా అలంకరించబడ్డాయి. బేలూరులోని చెన్నకేశవ దేవాలయం ఇప్పటికీ ఒక ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా స్థలం.[53][54]
మొయిడమ్స్ – అహోం రాజవంశ మట్టి-సమాధి వ్యవస్థ A tumulus in a forest అస్సాం 2024 1711; iii, iv (సాంస్కృతిక) చరైదేవ్ అహోం రాజ్యం (1228–1826) రాజధాని, ఈ గుట్టలు రాజరిక, ఉన్నత వర్గాల శ్మశానవాటికలు. ఈ గుట్టలు తాయ్-అహోం ప్రజల ఆధ్యాత్మిక నమ్మకాలకు అనుగుణంగా కొండలను గుర్తుకు తెచ్చే అద్భుతమైన ప్రకృతి దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తాయి.[55][56]
భారతదేశ మరాఠా సైనిక ప్రకృతి దృశ్యాలు Two fortress towers, partially in ruin మహారాష్ట్ర, తమిళనాడు 2025 1739; iv, vi (సాంస్కృతిక) ఈ శాసనంలో మహారాష్ట్రలోని పదకొండు కోటలు, తమిళనాడులోని ఒకటి ఉన్నాయి. ఇవి సాధారణంగా కొండల మీద బసాల్ట్ రాళ్లతో నిర్మించబడ్డాయి, వివిధ చారిత్రక కాలాల్లో రక్షణ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ కోటలు మరాఠా పాలకుడు ఛత్రపతి శివాజీతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి, ఆయన 17వ శతాబ్దంలో వీటిలో చాలా వాటిని నిర్మించాడు. రాయగఢ్ కోట చిత్రంలో ఉంది.[57]

తాత్కాలిక జాబితా

[మార్చు]

ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడిన ప్రదేశాలకు అదనంగా, సభ్య దేశాలు నామినేషన్ కోసం పరిగణించగల తాత్కాలిక ప్రదేశాల జాబితాను నిర్వహించగలవు. ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాకు నామినేషన్లు గతంలో ఆ ప్రదేశం తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంటే మాత్రమే అంగీకరించబడతాయి.[58] భారతదేశం తన తాత్కాలిక జాబితాలో 70 ఆస్తులను జాబితా చేస్తుంది.[3]

తాత్కాలిక ప్రదేశాలు
ప్రదేశం చిత్రం స్థానం (రాష్ట్రం) చేర్చబడిన సంవత్సరం యునెస్కో ప్రమాణాలు వివరణ
పశ్చిమ బెంగాల్, బిష్ణుపూర్ దేవాలయాలు A brick temple with a domed roof పశ్చిమ బెంగాల్ 1998 (సాంస్కృతిక) బిష్ణుపూర్ మల్లా రాజులు నిర్మించిన టెర్రకోట దేవాలయాలు 17వ శతాబ్దం నాటివి. వీటిని ఇటుక, లేటరైట్ రాతితో నిర్మించారు. ఇవి వాలుగా ఉండే పైకప్పులను కలిగి ఉంటాయి. 1655 నాటి జోర్ బంగ్లా ఆలయం చిత్రంలో ఉంది.[59]
మట్టంచేరి ప్యాలెస్, ఎర్నాకులం, కేరళ A building with cars parked in front కేరళ 1998 (సాంస్కృతిక) స్థానిక పాలకుల కోసం 1555లో పోర్చుగీసు వారు ఈ రాజభవనాన్ని నిర్మించారు. ఇది అనేక హాళ్లు, పట్టాభిషేక హాలులో చెక్కడాలతో అలంకరించబడిన పైకప్పుతో కూడిన రెండంతస్తుల భవనం.[60]
మాండు స్మారక కట్టడాల సమూహం, మధ్యప్రదేశ్ A building in Indo-Islamic style above a pond మధ్యప్రదేశ్ 1998 (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ 11వ శతాబ్దం నుండి 16వ శతాబ్దం నాటి స్మారక కట్టడాలను కలిగి ఉంది. వాటిలో రాతి సమాధులు, దేవాలయాలు, మసీదులు, రాజభవనాలు, మంటపాలు ఉన్నాయి. జహాజ్ మహల్ ప్యాలెస్ చిత్రంలో ఉంది.[61]
ప్రాచీన బౌద్ధ ప్రదేశం, సార్నాథ్, వారణాసి, ఉత్తర ప్రదేశ్ A brick Buddhist stupa ఉత్తర ప్రదేశ్ 1998 (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ స్మారక కట్టడాల రెండు సమూహాలను కలిగి ఉంటుంది. మొదటి సమూహంలో బౌద్ధ దేవాలయాలు, స్థూపాలు (ధమేక్ స్థూపం చిత్రంలో ఉంది), ఆశ్రమాలు, అలాగే అశోక స్తంభం అవశేషాలు ఉన్నాయి. అవి సా.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి సా.శ. 12వ శతాబ్దం నాటివి. రెండవ సమూహం 1588లో నిర్మించబడిన చౌఖండి స్తూపం ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.[62]
శ్రీ హర్మందిర్ సాహిబ్, అమృత్‌సర్, పంజాబ్ A temple in golden colour with a pool in front పంజాబ్ 2004 iii, iv, vi (సాంస్కృతిక) గోల్డెన్ టెంపుల్ అని కూడా పిలువబడే శ్రీ హర్మందిర్ సాహిబ్ సిక్కు మత ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. ఈ ఆలయ సముదాయం చాలాసార్లు పునర్నిర్మించబడింది. ప్రాంగణం నిర్మాణ రూపకల్పన మత ఆధ్యాత్మిక భావనలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రధాన ఆలయ భవనం పూల డిజైన్లతో అలంకరించబడింది, పెయింట్ చేయబడినది లేదా మార్బుల్ పొదుగుతో ఉంటుంది.[63]
అస్సాంలోని బ్రహ్మపుత్రా నది మధ్యభాగంలో ఉన్న మజులి నదీ ద్వీపం Two men on a boat on a river అస్సాం 2004 ii, iii, v, vi (సాంస్కృతిక) మజులి బ్రహ్మపుత్రా నదిలోని ఒక పెద్ద నదీ ద్వీపం. ద్వీపంలో 200కి పైగా గ్రామాలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ వివిధ జాతులకు చెందిన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతపు ఒక లక్షణమైన భావన సత్రాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల కోసం సంస్థాగత కేంద్రాలు, ఇవి వివాదాల పరిష్కారానికి ప్రజాస్వామ్య మధ్యవర్తులుగా కూడా పనిచేస్తాయి.[64]
నమ్దఫా జాతీయ ఉద్యానవనం Forest and snow-covered mountains in the background అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 2006 vii, ix, x (సహజ) జాతీయ ఉద్యానవనం అడవులతో కప్పబడిన విస్తారమైన అరణ్య ప్రాంతాన్ని కవర్ చేస్తుంది. ఇది తూర్పు హిమాలయాలలో ఉంది. ఎత్తైన శిఖరం దఫా బమ్, 4571 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.[65]
వైల్డ్ ఆస్ అభయారణ్యం, లిటిల్ రాన్ ఆఫ్ కచ్ Two wild asses గుజరాత్ 2006 x (సహజ) లిటిల్ రాన్ ఆఫ్ కచ్ అనేది తక్కువ వృక్షసంపదతో కూడిన ఉప్పు చిత్తడి నేల, ఇక్కడ ఎక్కువగా జెరోఫైటిక్ జాతులు ఉంటాయి. ఇది భారతీయ అడవి గాడిద (చిత్రంలో ఉంది) చివరి అడవి జనాభాకు నిలయం. ఇది పక్షులకు ముఖ్యమైన గూడు ప్రాంతం కూడా.[66]
నియోరా వ్యాలీ జాతీయ ఉద్యానవనం Forest scenery పశ్చిమ బెంగాల్ 2009 vii, x (సహజ) ఈ ప్రాంతం వర్జిన్ అడవితో కప్పబడి ఉంది, ఇది జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్. లోయ లోతట్టు ప్రాంతాల నుండి సుమారు 3200 మీటర్ల ఎత్తు వరకు విస్తరించి ఉంటుంది, ఇది వివిధ ఆవాసాలకు దారితీస్తుంది. ఇది ఎర్ర పాండా, రెండు జాతుల పాంగోలిన్‌లతో సహా అనేక పక్షి జాతులు, క్షీరదాలకు నిలయం.[67]
ఎడారి జాతీయ ఉద్యానవనం Sand dunes and some shrubs రాజస్థాన్ 2009 vii, viii, x (సహజ) జాతీయ ఉద్యానవనం థార్ ఎడారిలోని కొంత భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది. ఇది ఇండియన్ హేరీ-ఫుటెడ్ జెర్బిల్, రాజస్థాన్ టోడ్-హెడెడ్ బల్లి వంటి అనేక స్థానిక జాతులకు నిలయం. ఇది రెండు అంతరించిపోతున్న రాబందు జాతులకు కూడా నిలయం. చింకారా గాజెల్ (గజెల్లా బెన్నెట్టి) ఈ ప్రాంతంలోని సాధారణ జింక. పార్కులో జురాసిక్ కాలం నాటి శిలాజ పడకలు ఉన్నాయి.[68]
భారతదేశంలోని సిల్క్ రోడ్ ప్రదేశాలు Archaeological remains of a stupa బీహార్, జమ్మూ కాశ్మీర్, మహారాష్ట్ర, పుదుచ్చేరి, పంజాబ్, తమిళనాడు, ఉత్తర ప్రదేశ్ 2010 ii, iii, vi (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ యురేషియాను కలిపే వాణిజ్య మార్గాల నెట్‌వర్క్ అయిన ప్రాచీన సిల్క్ రోడ్‌తో అనుసంధానించబడిన 12 ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. భారతదేశంలో కనీసం మూడు కారిడార్లు ఉన్నాయి. వస్తువుల కదలికతో పాటు, బౌద్ధ, గ్రీకో-బౌద్ధ సంస్కృతుల వ్యాప్తిలో ఇవి ముఖ్యమైనవి. నామినేషన్‌లో అరికమేడులోని రోమన్ వాణిజ్య నౌకాశ్రయం, విక్రమశిల (చిత్రంలో ఉంది), వైశాలిలోని ప్రారంభ బౌద్ధ ప్రదేశం (రెలిక్ స్థూపం) ఉన్నాయి.[69]
హైదరాబాద్ కుతుబ్ షాహీ స్మారక కట్టడాలు గోల్కొండ కోట, కుతుబ్ షాహీ సమాధులు, చార్మినార్ Charminar at Hyderabad తెలంగాణ 2010 i, ii, iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ హైదరాబాద్, దాని పరిసరాలలో 16వ, 17వ శతాబ్దంలో పరిపాలించిన సుల్తానేట్ అయిన కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం స్మారక కట్టడాలను కలిగి ఉంది. గోల్కొండ కోట ఒక కోట, తొలి రాజధాని. కుతుబ్ షాహీ సమాధులు (రెండు చిత్రాలలో ఉన్నాయి) మసీదులు, సుల్తానుల ఖనన ప్రదేశాలు, 1591లో నిర్మించిన చార్మినార్ నాలుగు మినార్లతో కూడిన స్మారక ద్వారం. ఈ ప్రదేశాలు ఆ కాలంలో ఆ ప్రాంతపు కాస్మోపాలిటన్ స్వభావాన్ని వివరిస్తాయి.[70]
కాశ్మీర్‌లోని మొఘల్ గార్డెన్స్ A pavilion in the middle of a pond జమ్మూ కాశ్మీర్ 2010 i, ii, iv (సాంస్కృతిక) మొఘల్ ఉద్యానవనాలు పర్షియన్ ఉద్యానవనాల ప్రభావంతో, ముఖ్యంగా చార్‌బాగ్ లేఅవుట్‌తో నిర్మించబడ్డాయి, మధ్యలో నీటి కాలువ చుట్టూ చప్పరాలు, ఫౌంటెన్‌లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి, ఇది ఇస్లామిక్ స్వర్గం భావనను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆరు తోటలు నామినేషన్‌లో జాబితా చేయబడ్డాయి: చష్మే షాహీ, షాలిమార్ బాగ్ (మంటపం చిత్రంలో ఉంది), పారి మహల్, వెరినాగ్, అచబల్ గార్డెన్స్, నిషాత్ బాగ్.[71]
ఢిల్లీ - ఒక వారసత్వ నగరం Two Islamic tombs with white domes and several people around ఢిల్లీ 2012 ii, v, vi (సాంస్కృతిక) లాల్ కోట్‌గా దిల్లీ తోమర రాజవంశ రాజధానిగా 1060లో స్థాపించబడింది. తరువాత, పాలకులు ఈ ప్రదేశంలో తదుపరి నగరాలను నిర్మించారు. దిల్లీ దిల్లీ సుల్తానేట్ రాజధానిగా, మొఘల్ సామ్రాజ్యం తాత్కాలిక రాజధానిగా ఉండేది. బ్రిటిష్ పాలనలో, రాజధాని 1911లో కలకత్తా నుండి కొత్తగా నిర్మించిన న్యూ దిల్లీకి మార్చబడింది. నామినేషన్ చారిత్రక, నిర్మాణపరమైన ప్రాముఖ్యత కలిగిన క్రింది ప్రాంతాలను జాబితా చేస్తుంది: మెహ్రౌలి, నిజాముద్దీన్ దర్గా (సూఫీ సాధువు నిజాముద్దీన్ ఔలియా సమాధి), పాత ఢిల్లీ (షాజహానాబాద్) (చిత్రంలో ఉంది), న్యూ దిల్లీ.[72]
దక్కన్ సుల్తానేట్ స్మారక కట్టడాలు, కోటలు Fortress gate in red brick కర్ణాటక, తెలంగాణ 2014 ii, iii (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని గుల్బర్గా, బీదర్, బీజాపూర్, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని హైదరాబాద్ అనే నాలుగు నగరాలలో 14వ, 17వ శతాబ్దాల నాటి దక్కన్ సుల్తానేట్ల స్మారక కట్టడాలను కలిగి ఉంటుంది. దక్కన్ సుల్తానేట్ల వాస్తుశిల్పం ఇస్లామిక్, హిందూ ప్రభావాల మధ్య పరస్పర చర్యలను సూచిస్తుంది. నామినేషన్‌లోని కొన్ని స్మారక కట్టడాలలో బీదర్ కోట (చిత్రంలో ఉంది), గుల్బర్గాలోని జామా మసీదు, కుతుబ్ షాహీ సమాధులు ఉన్నాయి.[73]
సెల్యులార్ జైలు, అండమాన్ దీవులు One of the jail wings with three rows of cells అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 2014 iv, vi (సాంస్కృతిక) రాజకీయ ఖైదీలను రిమోట్ ద్వీపసమూహానికి బహిష్కరించడానికి ప్రధానంగా 1906లో బ్రిటిష్ వారు ఈ జైలును నిర్మించారు. వాస్తుశిల్పం పానోప్టికాన్ సిస్టమ్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది, రేడియేటింగ్ వింగ్స్ ఒకే గార్డు పర్యవేక్షించడానికి సులభంగా ఉండేవి. జైలు గదులు వ్యక్తులను నిర్బంధించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. జైలు ఖైదీల పట్ల క్రూరంగా ప్రవర్తించడంలో అపఖ్యాతి పాలైంది, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో ఇది ముఖ్యమైనది.[74]
భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ చీర నేత సమూహాలు Picture of different types of saris మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్, అస్సాం 2014 iii, v (సాంస్కృతిక) చీర భారతీయ మహిళల సాంప్రదాయ వస్త్రం. చీర నేయడానికి మగ్గాలు, పట్టు ప్రాసెసింగ్ కోసం ఇతర పరికరాలను ఉంచడానికి నేత కార్మికుల ఇళ్లకు ప్రత్యేక సర్దుబాట్లు అవసరం, దీని ఫలితంగా నిర్దిష్ట దేశీయ వాస్తుశిల్పం ఏర్పడుతుంది. ఈ నామినేషన్ ఎనిమిది సమూహాలను కలిగి ఉంది, ఇక్కడ చీర నేయడం అనేది గ్రామస్తుల ప్రధాన వృత్తిగా ఉండేది. వివిధ శైలుల చీరలు చిత్రంలో ఉన్నాయి.[75]
అపతాని సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం A hill covered with forest, a village and rice paddies అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 2014 iii, v (సాంస్కృతిక) అపతాని ప్రజలు హిమాలయాల ఎత్తైన పర్వతాలతో చుట్టుముట్టబడిన జిరో వ్యాలీలో నివసిస్తున్నారు. వీరు సాంప్రదాయ చేతిపనులు, పండుగలతో ఆ ప్రాంతంలోని ఇతర తెగల నుండి విభిన్నమైన సంస్కృతిని కలిగి ఉన్నారు. వీరు తడి వరి సాగును పాటిస్తారు, భూమి నిర్వహణలో జాగ్రత్తగా ఉంటారు, ఇది అనేక శతాబ్దాలుగా స్థిరమైన వ్యవసాయాన్ని అనుమతించింది. ఫలితంగా వచ్చిన సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం ప్రతికూల పర్యావరణాన్ని నివాసయోగ్యంగా మార్చడానికి తెగ సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.[76]
శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగం Two gopuram of a temple, decorated with figures తమిళనాడు 2014 i, ii, iii, v (సాంస్కృతిక) శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం రంగనాథునికి అంకితం చేయబడింది. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద హిందూ దేవాలయం, వాస్తవానికి ఇది ఆలయ పట్టణం, లోపలి ఎన్‌క్లోజర్‌లు దేవాలయంగా, బయటి ఎన్‌క్లోజర్‌లు స్థావరాలుగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. రెండు సహస్రాబ్దాలకు పైగా ఆ ప్రదేశంలో దేవాలయాలు ఉన్నాయి; అయితే, నేడు నిలబడి ఉన్న కీలక భవనాలు 14వ నుండి 16వ శతాబ్దం వరకు విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటివి. ఈ ఆలయానికి 21 గోపురాలు ఉన్నాయి, ఇవి చిత్రాలు, శిల్పాలతో సమృద్ధిగా అలంకరించబడ్డాయి.[77]
శ్రీరంగపట్నం ద్వీప పట్టణ స్మారక కట్టడాలు Ranganathaswamy temple, Srirangapatna కర్ణాటక 2014 i, ii, iii, iv (సాంస్కృతిక) కావేరీ నదిలోని నదీ ద్వీపం అయిన శ్రీరంగపట్నం దక్షిణ భారతదేశంలోని ముఖ్యమైన తీర్థయాత్రా స్థలం. ఇది 12వ శతాబ్దం నుండి నిరంతరం జనావాసంగా ఉంది. ద్వీపంలోని స్మారక కట్టడాలు హోయసల సామ్రాజ్యం, విజయనగర సామ్రాజ్యం, మైసూర్ రాజ్యం, బ్రిటిష్ రాజ్ కాలాలతో సహా వివిధ చారిత్రక కాలాలకు చెందినవి. చాలా స్మారక కట్టడాలు 16వ నుండి 19వ శతాబ్దాల నాటివి, ఇవి హిందూ, ఇండో-ఇస్లామిక్, బ్రిటిష్ శైలుల అంశాలను కలిగి ఉన్నాయి. రంగనాథస్వామి దేవాలయం చిత్రంలో ఉంది.[78]
చిలికా సరస్సు A group of Flamingos flying over Chilika Lake ఒడిశా 2014 ix, x (సహజ) చిలికా సరస్సు ఒక పెద్ద ఉప్పునీటి మడుగు, ఇది 50కి పైగా నదులు, వాగుల ద్వారా పోషించబడుతుంది. ఇది తాత్కాలిక పర్యావరణం, నది అవక్షేపాలు బంగాళాఖాతంలో నిక్షిప్తం చేయబడతాయి. సరస్సులోని వివిధ భాగాలు మంచినీరు, ఉప్పునీరు, సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థలు, అంతరించిపోతున్న ఇరావడి డాల్ఫిన్‌తో సహా పక్షులు, క్షీరదాలకు ముఖ్యమైన నివాసం. ఈ సరస్సు స్థానిక మత్స్యకారుల జనాభాకు మద్దతు ఇచ్చే చేప జాతులతో సమృద్ధిగా ఉంది.[79]
పద్మనాభపురం ప్యాలెస్ A large building with white walls, red roof, and wooden beams తమిళనాడు 2014 iii, iv (సాంస్కృతిక) పద్మనాభపురంలోని రాజభవనం 16వ శతాబ్దంలో ట్రావెన్‌కోర్ రాజకుటుంబ స్థానంగా పనిచేయడానికి నిర్మించబడింది, తరువాత 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చేర్పులు జరిగాయి. ఇది కుడ్యచిత్రాలు, చెక్కడాలతో అలంకరించబడిన సాంప్రదాయ కలప వాస్తుశిల్పం మాస్టర్ పీస్. కుడ్యచిత్రాలు హిందూ పురాణాలను, లౌకిక ఇతివృత్తాలను వర్ణిస్తాయి.[80]
సత్యాగ్రహ ప్రదేశాలు, భారతదేశ అహింసా స్వాతంత్ర్యోద్యమం People in front of an ashram building పలు ప్రదేశాలు 2014 iv, vi (సాంస్కృతిక) అహింసాయుత ప్రతిఘటన లేదా పౌర ప్రతిఘటన రూపమైన సత్యాగ్రహం, 20వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో మహాత్మా గాంధీ చేత భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో భాగంగా అభివృద్ధి చేయబడింది. ఈ నామినేషన్ ఉద్యమానికి సంబంధించిన భారతదేశ వ్యాప్తంగా 22 ప్రదేశాలను కలిగి ఉంది. అనేక ప్రదేశాలు ఆశ్రమాలు (సబర్మతి ఆశ్రమం చిత్రంలో ఉంది), తన తత్వశాస్త్రాన్ని బోధించడానికి గాంధీ స్థాపించాడు. ఇతర ప్రదేశాలు స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి సంబంధించినవి. సత్యాగ్రహ సిద్ధాంతం యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో, దక్షిణాఫ్రికాలో వర్ణవివక్షపై పోరాటంలో ప్రభావం చూపింది.[81]
థెంబంగ్ కోట గ్రామం Stone gate to the village అరుణాచల్ ప్రదేశ్ 2014 ii, iii, v (సాంస్కృతిక) థెంబంగ్ గ్రామం తూర్పు హిమాలయాలలో 2000 మీటర్లకు పైగా ఎత్తులో ఉంది. ఇది పొరుగున ఉన్న భూటాన్, టిబెట్‌లో కూడా కనిపించే కోట ఆశ్రమమైన జొంగ్‌గా నిర్మించబడింది. ఇది మోన్పాస్ చేత నివసించబడుతుంది, 12వ శతాబ్దానికి ముందు నిర్మించబడింది.[82]
నార్కొండం ద్వీపం A bird, hornbill, sitting on a tree branch అండమాన్ నికోబార్ దీవులు 2014 viii, ix, x (సహజ) నార్కొండం ద్వీపం అండమాన్ దీవుల ప్రధాన గొలుసు నుండి దూరంగా ఉన్న అగ్నిపర్వత ద్వీపం. ఇది అగ్నిపర్వత శిలలు, ఖనిజాల రకాలైన ఆండెసైట్, డాసైట్, ఆంఫిబోల్లతో కూడి ఉంటుంది. దాని ఏకాంతత కారణంగా పరిణామ ప్రక్రియలకు ముఖ్యమైన ఉదాహరణను ఈ ద్వీపం అందిస్తుంది. అంతరించిపోతున్న నార్కొండం హార్న్‌బిల్ (చిత్రంలో ఉంది) కనిపించే ఏకైక ప్రదేశం ఇది, అండమాన్ దీవులలోని అనేక స్థానిక జాతులకు కూడా ఇది నిలయం.[83]
ఏకామ్ర క్షేత్రం – టెంపుల్ సిటీ, భువనేశ్వర్ A Hindu temple in stone ఒడిశా 2014 i, ii, iii (సాంస్కృతిక) ఏకామ్ర క్షేత్రం అనేది భువనేశ్వర్ నగరంలోని పాత భాగానికి పేరు. ఇది ఒక పవిత్ర నగరం, ఇక్కడ ఒకప్పుడు దాదాపు 700 దేవాలయాలు ఉండటం వల్ల దీనికి "టెంపుల్ సిటీ" అనే మారుపేరు వచ్చింది. దేవాలయాలు సా.పూ. 3వ శతాబ్దం, సా.శ. 15వ శతాబ్దం మధ్య నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి కళింగ శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి, హిందూ, బౌద్ధ, జైన మతాలకు చెందినవి. లింగరాజ ఆలయం చిత్రంలో ఉంది. దేవాలయాలతో పాటు, జైన భక్తులు నిర్మించిన ఉదయగిరి, ఖండగిరి గుహలు కూడా ఉన్నాయి.[84]
బుర్జాహోమ్ నవీన శిలాయుగ స్థావరం A clay pot with an animal with horns painted జమ్మూ కాశ్మీర్ 2014 ii, iii, v (సాంస్కృతిక) బుర్జాహోమ్‌లోని పురావస్తు ప్రదేశం సా.పూ. 4వ నుండి 2వ సహస్రాబ్ది వరకు సామాజిక అభివృద్ధిలోని వివిధ దశల గురించి సమాచారాన్ని అందించింది. ప్రజలు మొదట్లో గుంట ఇళ్లలో నివసించారు, తరువాత మట్టి, ఇటుకతో ఇళ్ళు నిర్మించారు. మెగాలిథిక్ నిర్మాణాల అవశేషాలు కూడా ఉన్నాయి. సైట్‌లో త్రవ్వబడిన భౌతిక అవశేషాలు మధ్య, నైరుతి ఆసియా సంస్కృతులతో పరస్పర చర్యలను సూచిస్తాయి. 2700 BCE నాటి పెయింట్ చేయబడిన కుండ చిత్రంలో ఉంది.[85]
హరప్పన్ ఓడరేవు పట్టణం లోథాల్ పురావస్తు అవశేషాలు Archaeological site with remains of drainage channels గుజరాత్ 2014 v (సాంస్కృతిక) సింధు లోయ నాగరికత లేదా కాంస్య యుగానికి చెందిన హరప్పా నాగరికతలో లోథాల్ ఏకైక ఓడరేవు పట్టణం. ఇది సా.పూ. 2400 నుండి 1600 వరకు ఆక్రమించబడింది, ఆ సమయంలో ఇది అలల వరదల వల్ల దెబ్బతిన్నది. స్థావరంలో విశాలమైన వీధులతో కూడిన కోట, గోదాము, నది వెంబడి నౌకాశ్రయ ప్రాంతం ఉన్నాయి. సైట్‌లో దొరికిన అవశేషాలు పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతంతో వాణిజ్య సంబంధాలను ప్రదర్శిస్తాయి. డ్రైనేజీ కాలువల అవశేషాలు చిత్రంలో ఉన్నాయి.[86]
భారతదేశ పర్వత రైల్వేలు (విస్తరణ) Train on a hilly railway మహారాష్ట్ర, హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2014 ii, iv (సాంస్కృతిక) ఇది ఇప్పటికే ఉన్న ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశానికి ప్రతిపాదిత పొడిగింపు. ఇందులో మాథెరాన్ హిల్ రైల్వే, కాంగ్రా వ్యాలీ రైల్వే (చిత్రంలో ఉంది) ఉన్నాయి. ఇవి 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో నిర్మించబడ్డాయి; కష్టతరమైన పర్వత భూభాగాన్ని అధిగమించడానికి నిర్మాణంలో సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు ఇమిడి ఉన్నాయి.[87]
చెట్టినాడ్, తమిళ వ్యాపారుల గ్రామ సమూహాలు A large two-storey building with white decorated facade తమిళనాడు 2014 ii, v, vi (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ మూడు సమూహాలలో 11 గ్రామాలను కలిగి ఉంటుంది. 19వ శతాబ్దం రెండవ సగంలో, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సంపన్న వ్యాపారులు వీటిని నిర్మించారు. వ్యాపారులు ఆగ్నేయాసియాలో చేసిన ప్రయాణాల ఫలితంగా, గ్రామాలు పట్టణ, గ్రామీణ ప్రభావాలను మిళితం చేస్తాయి. స్థానిక, దిగుమతి చేసుకున్న పదార్థాలను ఉపయోగించి వేలాది రాజభవనాల ఇళ్లను నిర్మించారు. 1930లు, 1940లలో నిర్మించిన అత్యంత ఆధునికమైనవి ఆర్ట్ డెకో శైలిలో ఉన్నాయి. ఒక రాజభవనం ఇల్లు చిత్రంలో ఉంది.[88]
న్యూ దిల్లీలోని బహాయ్ ప్రార్థన మందిరం A temple in the shape of a lotus flower ఢిల్లీ 2014 i, v, vi (సాంస్కృతిక) లోటస్ టెంపుల్ భారతదేశంలోని ప్రధాన బహాయ్ ప్రార్థన మందిరం. ఇది 1986లో ప్రారంభించబడింది. ఇది తామర పువ్వు ఆకారంలో ఉంటుంది, కాంక్రీటుతో చేసిన రేకులు పాలరాయితో కప్పబడి ఉంటాయి.[89]
దేవాలయ వాస్తుశిల్ప పరిణామం – ఐహోల్-బాదామి-పట్టడకల్ A Hindu temple in red stone కర్ణాటక 2015 iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ ఐహోల్, బాదామి, పట్టడకల్‌లోని అనేక దేవాలయాలను కలిగి ఉంది, ఇవి 6వ, 8వ శతాబ్దాల మధ్య చాళుక్య రాజవంశం కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి రాతితో తొలిచిన, ఫ్రీ-స్టాండింగ్ దేవాలయాలతో హిందూ ఆలయ వాస్తుశిల్ప పరిణామాన్ని ప్రదర్శించాయి, తరువాతి కాలంలో నిర్మించిన దేవాలయాలలో ప్రభావవంతంగా ఉన్నాయి. పట్టడకల్‌లోని దేవాలయాలు ఇప్పటికే ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేయబడ్డాయి. ఐహోల్‌లోని దుర్గా దేవాలయం చిత్రంలో ఉంది.[90]
భారతదేశ శీతల ఎడారి సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం A monastery in a mountain valley covered by snow లడఖ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ 2015 iii, v, vi, x (మిశ్రమ) హిమాలయాలలోని ప్రకృతి దృశ్యాలు 3000 మీటర్ల నుండి 5000 మీటర్ల మధ్య ఎత్తైన ప్రదేశాలు, కఠినమైన పొడి వాతావరణం, వేసవిలో 30 °C పైగా, శీతాకాలంలో -30 °C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి. రెండు ప్రాంతాలు నివాసయోగ్యమైనవి, లడఖ్, స్పితి లోయ. సంస్కృతి అనేది భారతీయ, టిబెటన్ సంస్కృతుల మిశ్రమం. అనేక స్థావరాలు బౌద్ధ ఆశ్రమాలతో అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి (కీ ఆశ్రమం చిత్రంలో ఉంది). సహజ దృక్కోణం నుండి, ఈ ప్రాంతం మంచు చిరుతపులి, టిబెటన్ యాంటెలోప్, హిమాలయన్ తోడేలు వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులకు నిలయం.[91]
ఉత్తరాపథ్, బాద్‌షాహీ సడక్ వెంబడి ఉన్న ప్రదేశాలు A stone pillar close to a road పలు ప్రదేశాలు 2015 ii, iv, vi (సాంస్కృతిక) గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్ ఆసియాలోని పురాతనమైన, పొడవైన రహదారులలో ఒకటి. ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ దేశాలను కలుపుతుంది. రహదారిని కనీసం సా.పూ. 4వ శతాబ్దంలో మౌర్య సామ్రాజ్యం కాలం నుండి ఉపయోగించారు, వివిధ కాలాలలో అనేక సార్లు పునర్నిర్మించబడింది, 20వ శతాబ్దంలో ఆధునిక ట్రాఫిక్‌కు అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. వాణిజ్యంతో పాటు, ఆలోచనలు, మతాలు, సంస్కృతి వ్యాప్తిలో రహదారి కీలక పాత్ర పోషించింది. రహదారి వెంబడి అనేక చారిత్రక ప్రదేశాలు భద్రపరచబడ్డాయి. అంబాలాలోని ఒక మైలురాయి అయిన కోస్ మినార్ చిత్రంలో ఉంది.[92]
కీబుల్ లామ్జావో పరిరక్షణ ప్రాంతం Lake with some floating plants మణిపూర్ 2016 v, vii, ix, x (మిశ్రమ) లోక్‌తక్ సరస్సు ఒక పెద్ద మంచినీటి సరస్సు, ఇది మట్టి, వృక్షసంపదతో కూడిన ఫుమ్డి, తేలియాడే దీవులు అని పిలువబడే ఒక ప్రత్యేక రకమైన పర్యావరణ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతం ఆక్వాటిక్, చిత్తడి నేలలు, భూసంబంధ ఆవాసాల మిశ్రమం, అంతరించిపోతున్న జింక జాతి అయిన సంగైకి నిలయం. సరస్సు ఒడ్డున అనేక గ్రామాలు ఉన్నాయి, అలాగే ఫుమ్డిలపై కొన్ని స్థావరాలు ఉన్నాయి.[93]
గారో హిల్స్ పరిరక్షణ ప్రాంతం (GHCA) Lush green Scenery of western Garo Hills మేఘాలయ 2018 v, vi, viii, x (మిశ్రమ) గారో హిల్స్ (చిత్రంలో ఉంది) టిబెటో-బర్మన్ కుటుంబానికి చెందిన భాష మాట్లాడే గారో ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. వీరు స్థిరమైన భూ వినియోగాన్ని నిర్ధారించడానికి కమ్యూనిటీ నియమాల ద్వారా నియంత్రించబడే స్లాష్-అండ్-బర్న్ వ్యవసాయాన్ని పాటిస్తారు. భౌగోళిక కోణం నుండి ఈ ప్రాంతం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది, భారతదేశం-ఆసియా తాకిడి వ్యవస్థ ద్వారా భూభాగం రూపుదిద్దుకుంది. ఈ ప్రాంతం ఆసియా ఏనుగు, గౌర్, క్లౌడెడ్ చిరుతపులి, సాంబార్ జింక, ఐదు జాతుల సివెట్‌లకు నిలయం.[94]
ఓర్చా చారిత్రక కట్టడాలు A palace overlooking a forest and a river మధ్యప్రదేశ్ 2019 ii, iv (సాంస్కృతిక) 16వ శతాబ్దంలో బుందేలా వంశస్థులు తమ రాజధానిగా సేవలందించేందుకు ఓర్చా పట్టణాన్ని స్థాపించారు. తరువాతి శతాబ్దంలో, ఇది మొఘల్ ప్రభావంలోకి వచ్చింది. కోట సముదాయం, రాజభవనాలు, దేవాలయాలు, తోటల వాస్తుశిల్పం రాజ్‌పుత్, మొఘల్ వాస్తుశిల్పం నుండి శైలుల మిశ్రమాన్ని సూచిస్తుంది. జహంగీర్ మహల్ చిత్రంలో ఉంది.[95]
వారణాసి చారిత్రక నగర ప్రసిద్ధ రివర్‌ఫ్రంట్ Ganges riverfront with steps, temples, people, and boats ఉత్తర ప్రదేశ్ 2021 iii, iv, vi (సాంస్కృతిక) వారణాసి హిందూ, బౌద్ధ, జైన మతాల పవిత్ర నగరం. పవిత్ర నది అయిన గంగా నది వెంబడి 80కి పైగా ఘాట్‌లు (నది ఒడ్డుకు మెట్లు) ఉన్నాయి, ఇవి ఆచారాలు, పండుగలకు వేదికగా పనిచేస్తాయి. వారణాసి కనీసం సా.పూ. 1200 నుండి నిరంతరం జనావాసంగా ఉంది, పురాతన రాతి ఘాట్‌లు 14వ శతాబ్దం నాటివి. భవనాలు, దేవాలయాలు, ఆశ్రమాలు, యాత్రికుల కోసం విశ్రాంతి గృహాలు 18వ, తరువాతి శతాబ్దాల నాటివి. అహల్యా ఘాట్ చిత్రంలో ఉంది.[96]
కంచి దేవాలయాలు A Hindu temple in Tamil style తమిళనాడు 2021 iv, vi (సాంస్కృతిక) కంచి 6వ శతాబ్దం నుండి 9వ శతాబ్దం వరకు పల్లవ రాజవంశం రాజధానిగా ఉండేది. ఇది ఒక పవిత్ర హిందూ నగరం, ఇక్కడ ఒకప్పుడు వందలాది దేవాలయాలు ఉండేవి. వాస్తుశిల్పం రాతితో తొలిచిన దేవాలయాల నుండి స్వేచ్ఛా-నిలకడ నిర్మాణాలకు మారడాన్ని సూచిస్తుంది. నామినేషన్‌లో 11 దేవాలయాలు జాబితా చేయబడ్డాయి. ఏకాంబరేశ్వర ఆలయం చిత్రంలో ఉంది.[97]
హిరే బెనకల్, మెగాలిథిక్ ప్రదేశం Several prehistoric dolmens కర్ణాటక 2021 iii, iv (సాంస్కృతిక) హిరే బెనకల్ భారతదేశంలోని అతిపెద్ద మెగాలిథిక్ ప్రదేశం. డోల్మెన్‌లు సా.పూ. 1వ సహస్రాబ్ది నుండి ఇనుప యుగం నాటివి, భారతదేశపు మొదటి పెద్ద-స్థాయి స్మారక కట్టడాలను నిర్మించిన సంస్కృతి గురించి సమాచారాన్ని అందిస్తాయి. సైట్‌లో రాక్ పెయింటింగ్స్ కూడా కనుగొనబడ్డాయి. మానవ బొమ్మలు, రైడర్‌లు, జంతువుల చిత్రణలు స్థూలంగా సా.పూ. 700 నుండి 500 వరకు నాటివి, కొన్ని చిత్రాలు మెసోలిథిక్ కాలం నాటివి.[98]
నర్మదా లోయలోని భేదాఘాట్-లమేటాఘాట్ River flowing through a gorge with white marble stones మధ్యప్రదేశ్ 2021 vii, viii (సహజ) భేదాఘాట్ వద్ద, నర్మదా నది తెల్లటి పాలరాతి (చిత్రంలో ఉంది) పర్వతం గుండా ఒక కనుమను చెక్కింది, ఇది పర్యాటకులకు దాని అందం కోసం, భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలకు ప్రత్యేక ఆసక్తి కలిగించే ప్రకృతి దృశ్యాన్ని సృష్టిస్తుంది. లమేటా నిర్మాణం డైనోసార్‌లు, మొసళ్ల శిలాజాలతో సహా అనేక శిలాజాలను కలిగి ఉంది.[99]
సత్పురా టైగర్ రిజర్వ్ A Bengal tiger in Satpura మధ్యప్రదేశ్ 2021 vii, ix, x (సహజ) సత్పురా శ్రేణి కొండలలోని అడవులు బెంగాల్ పులి (చిత్రంలో ఉంది) పెద్ద జనాభాకు ఆవాసంగా రక్షించబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతం పశ్చిమ కనుమలు, హిమాలయాల మధ్య జంతు వంతెనగా పనిచేస్తుంది, అనేక అంతరించిపోతున్న వృక్ష జాతులకు కూడా నిలయం.[100]
కొంకణ్ జియోగ్లిఫ్స్ Geoglyphs of Konkan Goa మహారాష్ట్ర, గోవా 2022 i, iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ కొంకణ్ తీరంలో జియోగ్లిఫ్స్ ఉన్న 10 ప్రదేశాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇవి మెసోలిథిక్ కాలం నుండి, సుమారు పది సహస్రాబ్దాల సా.పూ. నుండి రెండవ సహస్రాబ్ది సా.పూ. వరకు నాటివి. ఇవి జంతువులు, మానవ బొమ్మలు, నైరూప్య కళను వర్ణిస్తాయి, వేటగాళ్ల సమాజాల నుండి స్థిరపడిన వాటికి మారడానికి సంబంధించినవి.[101]
జింగ్కింగ్ జ్రి: లివింగ్ రూట్ బ్రిడ్జ్ Two bridges, consisting of tree roots, crossing a river మేఘాలయ 2022 i, iii, vi (సాంస్కృతిక) లివింగ్ రూట్ వంతెన అనేది ట్రీ షేపింగ్ ద్వారా సజీవ మొక్కల మూలాలతో ఏర్పడిన ఒక రకమైన సాధారణ సస్పెన్షన్ వంతెన. ఇవి రబ్బర్ ఫిగ్ ట్రీస్ (ఫికస్ ఎలాస్టికా) వైమానిక మూలాల నుండి అనేక తరాలుగా చేతితో తయారు చేయబడతాయి, ఖాసీ ప్రజల సంఘాలలో ఇవి సాధారణం. వంతెనలు ప్రజలు, ప్రకృతి మధ్య సామరస్య సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. నాన్గ్రియాట్ గ్రామంలోని అటువంటి వంతెనకు ఉదాహరణ చిత్రంలో ఉంది.[102]
శ్రీ వీరభద్ర దేవాలయం, మోనోలిథిక్ బుల్ (నంది), లేపాక్షి (విజయనగర శిల్పం, పెయింటింగ్ కళా సంప్రదాయం) A Hindu temple in stone ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 i, ii, vi (సాంస్కృతిక) హిందూ దేవాలయం లేపాక్షి గ్రామంలో ఉంది. ఆలయ నిర్మాణం 1100 సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది, అయితే ప్రధాన అభివృద్ధి 1350 నుండి 1600 వరకు విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో జరిగింది, అప్పుడు ఒక పెద్ద సముదాయం నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం విజయనగర కళకు ముఖ్యమైన ఉదాహరణలను కలిగి ఉంది, ఆ కాలం నాటి ఏకైక కుడ్యచిత్రాలతో సహా. ఆలయ మైదానంలో ఒక పెద్ద ఏకశిలా నంది ఉంది.[103]
సూర్య దేవాలయం, మోధేరా, దాని ప్రక్కనే ఉన్న స్మారక కట్టడాలు A Hindu temple complex in stone గుజరాత్ 2022 i, iv (సాంస్కృతిక) 11వ శతాబ్దానికి చెందిన మారు-గుర్జార శైలికి ప్రముఖ ఉదాహరణ అయిన ఈ ఆలయ సముదాయం సూర్య భగవానుడికి అంకితం చేయబడింది. ఇది మూడు భాగాలను కలిగి ఉంది: గూఢమండపం, పుణ్యక్షేత్రం; సభామండపం, సభా మందిరం; కుండ, జలాశయం.[104]
ఉనకోటి రాతి శిల్పాలు, ఉనకోటి శ్రేణి, ఉనకోటి జిల్లా Rock cut bas relief of Hindu deity త్రిపుర 2022 i, iv (సాంస్కృతిక) ఉనకోటి 8వ, 9వ శతాబ్దాల నాటి హిందూ దేవతలను వర్ణించే భారీ రాతి ప్యానెల్లు, బాస్ రిలీఫ్ శిల్పాలను కలిగి ఉంది. స్థానిక జానపద కళల ప్రభావిత శైలిలో శైవ మత అనుచరులు వీటిని సృష్టించారు.[105]
వాద్‌నగర్ – ఒక బహుళ-పొరల చారిత్రక పట్టణం, గుజరాత్ A torana gate in stone గుజరాత్ 2022 ii, v (సాంస్కృతిక) పట్టణం 750 BCE నుండి నిరంతరం ఆక్రమించబడింది, ద్వారాలు (కీర్తి తోరణం చిత్రంలో ఉంది), కోటలు, వివిధ చారిత్రక కాలాలలో నిర్మించబడిన దేవాలయాలు వంటి స్మారక కట్టడాలు ఉన్నాయి. సైట్‌లో దొరికిన అవశేషాలు ఇండో-గ్రీక్ రాజ్యం, రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్య సంబంధాలను ప్రదర్శిస్తాయి.[106]
కొంకణ్ తీరం వెంబడి తీర కోటలు, మహారాష్ట్ర An old fort with several towers, located at a coast మహారాష్ట్ర 2024 ii, iv, vi (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ మహారాష్ట్రలోని తొమ్మిది కోటలను కలిగి ఉంటుంది. ఇవి 9వ, 19వ శతాబ్దాల మధ్య వాణిజ్య, సైనిక కార్యకలాపాల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. ఇవి ఆఫ్రికన్, అరేబియన్ తీరాలతో, పశ్చిమ దేశాలతో భారతదేశాన్ని కలిపే వాణిజ్య మార్గాలకు మద్దతు ఇచ్చాయి. విజయదుర్గ్ కోట చిత్రంలో ఉంది.[107]
రామ్‌నగర్ గోండ్ స్మారక కట్టడాలు, మాండ్లా An old fortress made of stone, a wire fence in front మధ్యప్రదేశ్ 2024 ii, iii (సాంస్కృతిక) నామినేషన్‌లో ప్రారంభ ఆధునిక యుగానికి చెందిన గర్హా రాజ్యంతో సహా గోండ్ ప్రజల రాజ్యాలకు సంబంధించిన స్మారక కట్టడాల సమూహాలు ఉన్నాయి. గోండ్లు భారతదేశంలోని అతిపెద్ద గిరిజన సమూహం, మొఘల్ సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావానికి ముందు మధ్య భారతదేశంపై గణనీయమైన పరిపాలనను కలిగి ఉన్నారు. కోటలు మొఘల్ వాస్తుశిల్పం ప్రభావాన్ని, రాజ్‌పుత్‌ల నుండి కొంత ప్రభావాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. హృదయ్ షా ఆధ్వర్యంలో నిర్మించిన మోతీ మహల్ చిత్రంలో ఉంది.[108]
భోజేశ్వర్ మహాదేవ్ దేవాలయం, భోజ్‌పూర్ A large stone temple with some people around మధ్యప్రదేశ్ 2024 i, iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ పెద్ద దేవాలయ నిర్మాణం 11వ శతాబ్దంలో పరమార రాజు భోజుడి ఆధ్వర్యంలో ప్రారంభమైంది కానీ ఒక సమయంలో వదిలివేయబడింది, కాబట్టి ఆలయం అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయింది. ఇది ఆ కాలపు వాస్తుశిల్పం, కళలను ప్రదర్శిస్తుంది. ఆలయం ముఖ్యమైన లక్షణాలు పెద్ద శివలింగం, గోడలపై చెక్కబడిన నిర్మాణ చిత్రాలు, ఇవి బిల్డర్లకు సహాయం చేయడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.[109]
చంబల్ లోయలోని రాక్ ఆర్ట్ ప్రదేశాలు Rock art in red colour depicting human figures with weapons మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ 2024 iii, iv (సాంస్కృతిక) చంబల్ వ్యాలీలో రాక్ ఆర్ట్ పెద్ద సంఖ్యలో ఉంది. అచెలియన్ రాతి పనిముట్లతో పాలియోలిథిక్ కాలం నుండి ప్రారంభ చారిత్రక కాలాల రాక్ ఆర్ట్ ప్రదేశాల వరకు సైట్‌లు నాటివి. మూలాంశాలు, శైలులు కాలాల మధ్య విభిన్నంగా ఉంటాయి. కొన్ని మానవ బొమ్మలు, వేట, యుద్ధ దృశ్యాలను వర్ణిస్తాయి, అయితే తరువాతి కాలం నాటి కళ మతపరమైన మూలాంశాలను కలిగి ఉంటుంది.[110]
ఖూనీ భండారా, బుర్హాన్‌పూర్ Underground tunnel for water management మధ్యప్రదేశ్ 2024 ii, iii, iv (సాంస్కృతిక) ఖూనీ భండారా అనేది బుర్హాన్‌పూర్ నగరంలో 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం కాలంలో నిర్మించబడిన భూగర్భ నీటి నిర్వహణ వ్యవస్థ. ఇది గురుత్వాకర్షణ సహాయంతో మాత్రమే నీటి ప్రవాహం జరిగే పర్షియన్ ఖనాట్ వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉంటుంది. నీటి వ్యవస్థ పైప్‌లైన్‌లు, రిజర్వాయర్‌లను కలిగి ఉంటుంది. గోడలపై అవక్షేపాలు పేరుకుపోవడం వల్ల కాలక్రమేణా సామర్థ్యం తగ్గుతోంది.[111]
గ్వాలియర్ కోట, మధ్యప్రదేశ్ Fortress wall on a hill with several towers and elaborate decoration మధ్యప్రదేశ్ 2024 ii, iv (సాంస్కృతిక) కోట వాస్తుశిల్పం ప్రధానంగా రాజ్‌పుత్, మొఘల్ శైలుల మిశ్రమాన్ని చూపుతుంది, అయితే 5వ శతాబ్దానికి చెందిన పూర్వపు భాగాలను కూడా కలిగి ఉంటుంది. ఇది సున్నితమైన రాతి చెక్కడం అంశాలను కలిగి ఉంది. ఇది తరువాతి నిర్మాణాలకు సూచనగా పనిచేసింది.[112]
ధామ్నార్ చారిత్రక గుహలు మధ్యప్రదేశ్ 2024 ii, iv (సాంస్కృతిక) ధామ్నార్ గుహలు సా.శ. 5వ, 7వ శతాబ్దాల నాటి రాతితో తొలిచిన గుహలు. ఇక్కడ అనేక బౌద్ధ గుహలు, హిందూ దేవాలయ సముదాయం ఉన్నాయి. కొన్ని గుహలలో సన్యాసుల కోసం ఏకాంతంగా ఉండే, అలంకరించని ప్రదేశాలు (విహారాలు) ఉన్నాయి.[113]
కాంగేర్ వ్యాలీ జాతీయ ఉద్యానవనం ఛత్తీస్‌గఢ్ 2025 vii, viii, x (సహజ) జాతీయ ఉద్యానవనం కాంగేర్ నది లోయను కవర్ చేస్తుంది. దీని వైవిధ్యమైన స్థలాకృతి, అనేక భౌగోళిక లక్షణాలు ఉద్యానవనం సహజ సౌందర్యానికి, శాస్త్రీయ ప్రాముఖ్యతకు దోహదం చేస్తాయి. చెక్కుచెదరని అటవీ ప్రాంతంగా, ఇది వివిధ అంతరించిపోతున్న జాతులతో సహా విభిన్న వన్యప్రాణులను కలిగి ఉంది.[114]
ముడుమల్ మెగాలిథిక్ మెన్హిర్స్ తెలంగాణ 2025 v, vi (సాంస్కృతిక) మెన్హిర్‌లు 3500-4000 సంవత్సరాల నాటివి, ఖగోళ సంఘటనలకు అనుగుణంగా ఇవి అమర్చబడ్డాయి. ఇవి ఖగోళ దృగ్విషయాలపై పురాతన సంస్కృతుల అవగాహనను ప్రతిబింబిస్తాయి, స్థానిక మత విశ్వాసాలను ప్రభావితం చేశాయి.[115]
మౌర్య మార్గాల వెంబడి అశోక శాసన ప్రదేశాలు ఆంధ్రప్రదేశ్, బీహార్, ఢిల్లీ, గుజరాత్, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తర ప్రదేశ్ 2025 iii, iv, v (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ ముప్పై ఐదు శిలా, స్తంభ శాసనాలు, అలాగే గుహ శాసనాలను (లౌరియా అరరాజ్ స్తంభం విభాగం చిత్రంలో ఉంది) కలిగి ఉంది.[116]
చౌసత్ యోగిని దేవాలయాలు మధ్యప్రదేశ్, ఒడిశా, తమిళనాడు, ఉత్తర ప్రదేశ్ 2025 iii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ యోగినుల పదమూడు దేవాలయాలను కలిగి ఉంది, ఒక్కొక్కటి యోగినుల 64 చిత్రాలు లేదా విగ్రహాలను కలిగి ఉంటాయి (మితాఓలిలోని ఆలయం చిత్రంలో ఉంది).[117]
ఉత్తర భారతదేశంలోని గుప్త దేవాలయాలు బీహార్, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, ఉత్తర ప్రదేశ్ 2025 i, iii (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ గుప్త రాజవంశానికి చెందిన ఇరవై దేవాలయాలను (దేవగఢ్‌లోని దశావతార దేవాలయం చిత్రంలో ఉంది) కలిగి ఉంటుంది.[118]
బుందేలాల ప్యాలెస్-కోటలు మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తర ప్రదేశ్ 2025 ii, iv (సాంస్కృతిక) ఈ నామినేషన్ బుందేల్‌ఖండ్ ప్రాంతంలోని ఆరు కోటలను కలిగి ఉంది (రాజా మహల్ చిత్రంలో ఉంది).[119]
సల్ఖాన్ ఫాసిల్స్ పార్క్, సోనభద్ర Fossilized green algae with greenery in the background ఉత్తర ప్రదేశ్ 2025 viii (సహజ) ఈ ఉద్యానవనం పెద్ద సంఖ్యలో స్ట్రోమాటోలైట్‌లు, మైక్రోఫాసిల్స్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది ఏకకణ జీవుల అభివృద్ధిపై గ్రేట్ ఆక్సిడేషన్ ఈవెంట్ ప్రభావాన్ని, ప్రారంభ సూక్ష్మజీవులు భూమి పర్యావరణాన్ని ఎలా రూపొందించాయో వివరిస్తుంది.[120]
నాగా హిల్ ఓఫియోలైట్ నాగాలాండ్ 2025 viii, ix (సహజ) నాగా హిల్స్ వాటి భౌగోళిక నిర్మాణం దృష్ట్యా ముఖ్యమైనవి. అవి ఓఫియోలైట్‌లను కలిగి ఉంటాయి, భూమి సముద్ర క్రస్ట్ విభాగాలు, ఖండాంతర పలకంపై పైకి లేపబడి బహిర్గతమయ్యే అంతర్లీన ఎగువ మాంటిల్ విభాగాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఇవి ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్, ఖండాల తాకిడి గురించి అంతర్దృష్టిని అందిస్తాయి. ఈ ప్రాంతం దాని జీవవైవిధ్యం కారణంగా కూడా ముఖ్యమైనది, హాని కలిగించే పక్షి జాతి రూఫస్-నెక్డ్ హార్న్‌బిల్‌కు నిలయం.[121]
పాంచగని, మహాబలేశ్వర్ వద్ద దక్కన్ ట్రాప్స్ View of rugged hills మహారాష్ట్ర 2025 viii, x (సహజ) ఈ నామినేషన్‌లో దక్కన్ ట్రాప్స్ (పాంచగని చిత్రంలో ఉంది), కోయినా వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం భాగాలు ఉన్నాయి. దక్కన్ ట్రాప్స్ అనేవి 66 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం భౌగోళికంగా చిన్న అగ్నిపర్వత ఎపిసోడ్‌లో సృష్టించబడిన పెద్ద అగ్నిశిలల ప్రావిన్స్. ఇది 2000 మీటర్ల మందంతో లావా నిక్షేపాలకు దారితీసింది. ఈ ప్రాంతం జీవవైవిధ్య హాట్‌స్పాట్, ఇక్కడ భారతీయ చిరుతపులి, ఎలుగుబంటి, నీలగిరి తార్, ఇండియన్ జెయింట్ స్క్విరెల్, అలాగే అనేక పక్షి, సరీసృపాలు, ఉభయచర జాతులు ఉన్నాయి.[122]
సెయింట్ మేరీస్ ద్వీపాల భౌగోళిక వారసత్వం Basaltic rock formations on a shore కర్ణాటక 2025 viii (సహజ) ఈ నాలుగు దీవులు లేట్ క్రెటేషియస్ యుగం నుండి ఉద్భవించిన వాటి స్తంభాకార బసాల్ట్ నిర్మాణాల కారణంగా ముఖ్యమైనవి. ఇవి భారత, మడగాస్కర్ పలకల మధ్య విడిపోయే సమయంలో అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.[123]
మేఘాలయ యుగపు గుహలు మేఘాలయ 2025 vii, viii, ix (సహజ) నామినేట్ చేయబడిన నాలుగు గుహలు అనేక స్పిలియోథెమ్‌లను కలిగి ఉన్నాయి. మవ్మ్లుహ్ గుహ నుండి నమూనాగా తీసుకోబడిన స్టాలగ్‌మైట్ 4.2-కిలో ఇయర్ ఈవెంట్‌కు సంబంధించిన రసాయన సంతకాలను గుర్తించడానికి ఉపయోగించబడింది, ఇది అనేక ప్రాచీన నాగరికతల పతనానికి ముడిపడి ఉన్న సుదీర్ఘ కరువు. ఈ గుహ మేఘాలయ యుగానికి గ్లోబల్ బౌండరీ స్ట్రాటోటైప్ సెక్షన్, పాయింట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది. అదనంగా, ఈ గుహలు స్థానిక చేపలు, ఆర్థ్రోపాడ్స్‌కు నిలయంగా ఉన్నాయి.[124]
ఎర్ర మట్టి దిబ్బల సహజ వారసత్వం Red sand formation with some plants ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 viii (సహజ) ఇసుక, సిల్ట్, మట్టి నిర్మాణాలు క్వాటర్నరీ హిమానీనదం ఎపిసోడ్‌లలో సముద్ర మట్టం హెచ్చుతగ్గులు, రుతుపవనాలు, పొడి కాలాలతో సహా లేట్ క్వాటర్నరీ భౌగోళిక రికార్డును భద్రపరుస్తాయి. అవక్షేపాలు నదులు లేదా గాలుల ద్వారా నిక్షేపించబడ్డాయి.[125]
తిరుమల కొండల సహజ వారసత్వం A stone arch made of ancient rocks ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 vii, viii, x (సహజ) ఎపార్కియన్ అన్‌కన్‌ఫార్మిటీ కారణంగా ఈ ప్రాంతం ముఖ్యమైనది, ఇది అరుదైన భౌగోళిక స్ట్రాటిగ్రాఫిక్ నిర్మాణం, ఇక్కడ పాత ఆర్కియన్, యువ ప్రొటెరోజోయిక్ శిలల మధ్య వందల మిలియన్ సంవత్సరాల గ్యాప్ ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలోని నిర్మాణాలలో నాచురల్ ఆర్చ్ (చిత్రంలో ఉంది) ఒకటి, ఇది హిందువులకు పవిత్రమైనది. ఈ ప్రాంతం విభిన్న వృక్షజాలానికి కూడా నిలయం.[126]
వర్కాల సహజ వారసత్వం A beach and a cliff in the background కేరళ 2025 vii, viii (సహజ) ఈ నామినేషన్‌లో వర్కాలలోని క్లిఫ్, బీచ్ ఉన్నాయి. శిఖరం ఒక భౌగోళిక నిర్మాణం, ఇది టెక్టోనిక్ అప్‌లిఫ్ట్, సెడిమెంటేషన్, ట్రాపికల్ వెదరింగ్ వంటి ప్రక్రియలను డాక్యుమెంట్ చేస్తూ అవక్షేపాల వివిధ పొరలను చూపుతుంది. శిలలలో అనేక శిలాజాలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతం దాని సుందరమైన అందం కారణంగా సందర్శకులలో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.[127]
ఒడిశా బౌద్ధ త్రిభుజ ప్రదేశాలు Ruins and a collection of artefacts ఒడిశా 2025 ii, iv (సాంస్కృతిక) నామినేషన్‌లో బౌద్ధమతంతో అనుసంధానించబడిన మూడు ప్రదేశాలు ఉన్నాయి: లలితగిరి (స్థూపం శిథిలాలు చిత్రంలో ఉన్నాయి), ఉదయగిరి, రత్నగిరి. ఇవి సా.పూ. 3వ లేదా 2వ శతాబ్దం నుండి మతం అభివృద్ధిని, థేరవాద సంప్రదాయాల నుండి మహాయాన, వజ్రయాన పాఠశాలల్లోకి మార్పును వివరిస్తాయి. ఈ సైట్‌లు కళ, నిర్మాణ శైలుల పరిణామాన్ని కూడా ప్రదర్శిస్తాయి.[128]


ఇవీ చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "The World Heritage Convention". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 27 August 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 September 2010.
  2. ↑ "Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 1 February 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 February 2021.
  3. 1 2 3 4 "India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 4 October 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 June 2025.
  4. 1 2 "Successful preservation of India's Manas Wildlife Sanctuary enables withdrawal from the List of World Heritage in Dange". UNESCO. ఒరిజినల్ నుండి June 28, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: June 21, 2011.
  5. 1 2 "Cologne Cathedral (Germany), Djoudj Bird Sanctuary (Senegal), Ichkeul National Park (Tunisia), and Hampi (India) removed from List of World Heritage in Danger". UNESCO. July 10, 2006. ఒరిజినల్ నుండి June 5, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: May 12, 2011.
  6. 1 2 "The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 24 November 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 December 2020.
  7. ↑ "UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 12 జూన్ 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 17 ఆగస్టు 2018.
  8. ↑ "Ajanta Caves". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 18, 2008 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  9. ↑ "Ellora Caves". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 9, 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  10. ↑ "Agra Fort". ICOMOS. ఒరిజినల్ నుండి July 17, 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  11. ↑ "Agra Fort". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 17, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  12. ↑ "Taj Mahal". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి March 15, 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  13. ↑ "Sun Temple, Konârak". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 3, 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  14. ↑ "Group of Monuments at Mahabalipuram". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 2, 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  15. ↑ "Kaziranga National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 3, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  16. ↑ "Manas Wildlife Sanctuary". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి February 13, 2006 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  17. ↑ "Keoladeo National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి October 30, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  18. ↑ "Churches and Convents of Goa". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 3, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  19. ↑ "Khajuraho Group of Monuments". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 16, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  20. ↑ "Group of Monuments at Hampi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 19, 2005 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  21. ↑ "Fatehpur Sikri". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 14, 2011 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  22. ↑ "Group of Monuments at Pattadakal". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి March 26, 2014 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  23. ↑ "Elephanta Caves". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 14, 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  24. ↑ "Great Living Chola Temples". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి January 5, 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  25. ↑ "Decision 28 COM 14B.32. Extension of Properties Inscribed on the World Heritage List (Great Living Chola Temples)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 21, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  26. ↑ "Sundarbans National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి March 6, 2012 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  27. ↑ "The Sundarbans". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 3, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 28 May 2010.
  28. ↑ "Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి September 29, 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  29. ↑ "Decision 29 COM 8B.14. Nominations of Natural Properties to the World Heritage List (Nanda Devi National Park)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 21, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  30. ↑ "Buddhist Monuments at Sanchi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 3, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  31. ↑ "Humayun's Tomb, Delhi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 27, 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  32. ↑ "Qutb Minar and its Monuments, Delhi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 27, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  33. ↑ "Mountain Railways of India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 3, 2006 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  34. ↑ "Mahabodhi Temple Complex at Bodh Gaya". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 5, 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  35. ↑ "Rock Shelters of Bhimbetka". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి March 8, 2007 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  36. ↑ "Chhatrapati Shivaji Terminus (formerly Victoria Terminus)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 27, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  37. ↑ "Champaner-Pavagadh Archaeological Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 4, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  38. ↑ "Red Fort Complex". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి August 3, 2009 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  39. ↑ "The Jantar Mantar, Jaipur". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి October 5, 2010 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  40. ↑ "Western Ghats". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 4, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  41. ↑ "Hill Forts of Rajasthan". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి June 25, 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  42. ↑ "Rani-ki-Vav (the Queen's Stepwell) at Patan, Gujarat". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 26, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  43. ↑ "Great Himalayan National Park Conservation Area". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 4, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  44. ↑ "Archaeological Site of Nalanda Mahavihara at Nalanda, Bihar". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి September 27, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  45. ↑ "Khangchendzonga National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 11, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  46. ↑ "Historic City of Ahmadabad". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 4, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  47. ↑ "Victorian Gothic and Art Deco Ensembles of Mumbai". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 7, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  48. ↑ "Jaipur City, Rajasthan". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 10, 2020 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  49. ↑ "Kakatiya Rudreshwara (Ramappa) Temple, Telangana". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 25, 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  50. ↑ "Dholavira: a Harappan City". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 17, 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2022.
  51. ↑ "Santiniketan". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  52. ↑ "Santiniketan". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి September 20, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 September 2023.
  53. ↑ "Sacred Ensembles of the Hoysala". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 4, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  54. ↑ "Sacred Ensembles of the Hoysalas". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి October 13, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 19 September 2023.
  55. ↑ "Moidams – the Mound-Burial system of the Ahom Dynasty". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  56. ↑ "Moidams – the Mound-Burial System of the Ahom Dynasty". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 27, 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 July 2024.
  57. ↑ "Maratha Military Landscapes of India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 11 July 2025.
  58. ↑ "Tentative Lists". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 1 April 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 7 October 2010.
  59. ↑ "Temples at Bishnupur, West Bengal". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  60. ↑ "Mattanchery Palace, Ernakulam, Kerala". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 17, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  61. ↑ "Group of Monuments at Mandu, Madhya Pradesh". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  62. ↑ "Ancient Buddhist Site, Sarnath, Varanasi, Uttar Pradesh". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 26, 2021 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  63. ↑ "Sri Harimandir Sahib, Amritsar, Punjab". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  64. ↑ "River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  65. ↑ "Namdapha National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి September 18, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  66. ↑ "Wild Ass Sanctuary, Little Rann of Kutch". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  67. ↑ "Neora Valley National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 17, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  68. ↑ "Desert National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  69. ↑ "Silk Road Sites in India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 1, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  70. ↑ "The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి February 1, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  71. ↑ "Mughal Gardens in Kashmir". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  72. ↑ "Delhi - A Heritage City". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 24, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  73. ↑ "Monuments and Forts of the Deccan Sultanate". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి February 28, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  74. ↑ "Cellular Jail, Andaman Islands". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 17, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  75. ↑ "Iconic Saree Weaving Clusters of India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 10, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  76. ↑ "Apatani Cultural Landscape". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి August 10, 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  77. ↑ "Sri Ranganathaswamy Temple, Srirangam". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  78. ↑ "Monuments of Srirangapatna Island Town". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  79. ↑ "Chilika Lake". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి August 24, 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  80. ↑ "Padmanabhapuram Palace". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 17, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  81. ↑ "Sites of Satyagrah, India's non-violent freedom movement". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  82. ↑ "Thembang Fortified Village". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  83. ↑ "Narcondam Island". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  84. ↑ "Ekamra Kshetra – The Temple City, Bhubaneswar". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి October 1, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  85. ↑ "Burzahom archaeological site". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  86. ↑ "Archaeological remains of a Harappa Port-Town, Lothal". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  87. ↑ "Mountain Railways of India (Extension)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  88. ↑ "Chettinad, Village Clusters of the Tamil Merchants". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 18, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  89. ↑ "Bahá'í House of Worship at New Delhi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి August 26, 2016 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  90. ↑ "Evolution of Temple Architecture – Aihole-Badami-Pattadakal". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 May 2022.
  91. ↑ "Cold Desert Cultural Landscape of India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 27, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  92. ↑ "Sites along the Uttarapath, Badshahi Sadak, Sadak-e-Azam, Grand Trunk Road". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి January 17, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  93. ↑ "Keibul Lamjao Conservation Area". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 15, 2017 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  94. ↑ "Garo Hills Conservation Area (GHCA)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి November 12, 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  95. ↑ "The historic ensemble of Orchha". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 6, 2019 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  96. ↑ "Iconic Riverfront of the Historic City of Varanasi". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 25, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  97. ↑ "Temples of Kanchipuram". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 8, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  98. ↑ "Hire Benkal, Megalithic Site". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి April 26, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  99. ↑ "Bhedaghat-Lametaghat in Narmada Valley". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి March 31, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  100. ↑ "Satpura Tiger Reserve". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి June 7, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  101. ↑ "Geoglyphs of Konkan Region of India". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  102. ↑ "Jingkieng jri: Living Root Bridge Cultural Landscapes". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి June 16, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  103. ↑ "Sri Veerabhadra Temple and Monolithic Bull (Nandi), Lepakshi (The Vijayanagara Sculpture and Painting Art Tradition)". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి May 17, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 June 2022.
  104. ↑ "Sun Temple, Modhera and its adjoining monuments". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 21, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 December 2022.
  105. ↑ "Rock-cut Sculptures and Reliefs of the Unakoti, Unakoti Range, Unakoti District". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి August 29, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 December 2022.
  106. ↑ "Vadnagar – A multi-layered Historic town, Gujarat". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి December 21, 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 December 2022.
  107. ↑ "Serial nomination of Coastal Fortifications along the Konkan Coast, Maharashtra" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2024-03-25 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  108. ↑ "The Gond monuments of Ramnagar, Mandla" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  109. ↑ "The Bhojeshwar Mahadev Temple, Bhojpur" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 27, 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  110. ↑ "Rock Art Sites of the Chambal Valley" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 27, 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  111. ↑ "Khooni Bhandara, Burhanpur" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 27, 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  112. ↑ "Gwalior Fort, Madhya Pradesh" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  113. ↑ "The historic ensemble of Dhamnar" (in ఇంగ్లీష్). UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి July 27, 2024 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-25.
  114. ↑ "Kanger Valley National Park". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  115. ↑ "Mudumal Megalithic Menhirs". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  116. ↑ "Serial nomination for Ashokan Edict sites along the Mauryan Routes". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  117. ↑ "Serial nomination of Chausath Yogini Temples". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  118. ↑ "Serial nomination of Gupta Temples in North India". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  119. ↑ "The Palace-Fortresses of the Bundelas". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 10 March 2025.
  120. ↑ "Salkhan Fossil Park, Sonbhadra". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 29 June 2025.
  121. ↑ "Naga Hill Ophiolite". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 1 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 November 2025.
  122. ↑ "Deccan Traps at Panchgani and Mahabaleshwar". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 1 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 November 2025.
  123. ↑ "Geological Heritage of St' Mary's Island Cluster". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2025.
  124. ↑ "Meghalayan Age Caves". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2025.
  125. ↑ "Natural Heritage of Erra Matti Dibbalu". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2025.
  126. ↑ "Natural Heritage of Tirumala Hills". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2025.
  127. ↑ "Natural Heritage of Varkala". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 2 November 2025 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2 November 2025.
  128. ↑ "Serial Nomination of Buddhist Triangle Sites of Odisha". UNESCO World Heritage Centre. ఒరిజినల్ నుండి 31 January 2026 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 31 January 2026.

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=భారతదేశంలోని_ప్రపంచ_వారసత్వ_ప్రదేశాల_జాబితా&oldid=4905416" నుండి వెలికితీశారు