శ
 | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| తెలుగు వర్ణమాల | |||||||||
| అచ్చులు | |||||||||
| అ | ఆ | ఇ | ఈ | ఉ | ఊ | ||||
| ఋ | ౠ | ఌ | ౡ | ||||||
| ఎ | ఏ | ఐ | ఒ | ఓ | ఔ | ||||
| ఉభయాక్షరమలు | |||||||||
| ఁ | ం | ః | |||||||
| హల్లులు | |||||||||
| క | ఖ | గ | ఘ | ఙ | |||||
| చ | ఛ | జ | ఝ | ఞ | |||||
| ట | ఠ | డ | ఢ | ణ | |||||
| త | థ | ద | ధ | న | |||||
| ప | ఫ | బ | భ | మ | |||||
| య | ర | ల | వ | ||||||
| శ | ష | స | హ | ||||||
| ళ | క్ష | ఱ | |||||||
| ౘ | ౙ | ||||||||
| చిహ్నములు | |||||||||
| ఽ | |||||||||
హల్లులలో తాలవ్య శ్వాస ఊష్మ (voiceless palatal fricative) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [ç]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ś].
ఉచ్చారణా లక్షణాలు
[మార్చు]- స్థానం: కఠిన తాలువు (hard palate)
- కరణం: జిహ్వాగ్రము (tongue tip)
- సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
- విశేష ప్రయత్నం: ఊష్మం (fricative)
- నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
చరిత్ర
[మార్చు]ఆధునిక తెలుగు ఉచ్చారణలో ఈ ధ్వనిని తెలంగాణాలో /ష/ ద్వనికి సవర్ణంగా, కోస్తా ప్రాంతాలలో /స/ ధ్వనికి సవర్ణంగా పలకడం గమనించవచ్చు.
శ గుణింతం
[మార్చు]శ, శా, శి, శీ, శు, శూ, శె, శే, శై, శొ, శో, శౌ, శం, శః
గుణింతాక్షర పదాలు
[మార్చు]- శనగలు
- శాసనం
- శిఖరం
- శీతలం
- శునకము
- శూలము
- శృంఖలము
- శేషుడు
- శైశవము
- శొంఠి
- శోకము
- శౌర్యము
- శంఖము
శ, స, ష మధ్య తేడాలు
[మార్చు]- ఈ "శ" చూడటానికి కత్తెర లా ఉంటుందని "కత్తిరి శ" అని పిలుస్తారు. శాలివాహనులు, శాతవాహనులు, శనివారం, శనగ పిండి ఇలా కత్తెర శ పలికేటపుడు నాలుక అంచు పళ్ళను కొద్దిగా తాకుతుంది, అలాంటపుడు ఈ అక్షర ఉచ్చారణ జరుగుతుంది.
- రెండవది కొడవలి స - పంట కోసే కొడవలి ఆకారం లో ఉంటుందని అలా పిలుస్తారు. సంధ్య, సాయంత్రం, సాలూరు, సామర్లకోట వంటి పదాలు పలికేటపుడు వాడే స ఇది. నాలుక అంచు, నోటి అంగుటి కి తగిలితే ఈ ఆక్షర ఉచ్చారణ జరుగుతుంది.
- మూడవది విషమ ష - విషం పలికినపుడు వాడే ష ని విషమ ష అంటారు. ఆషాడం, అష్టలక్ష్మి, కషాయం, ఇలా నాలుక మడతపడి వెనక్కు వెళ్ళినపుడు ఈ "ష" పలుకుతుంది.