సియెర్రా లియోనె

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search

Republic of Sierra Leone
Flag of Sierra Leone
Flag
Coat of arms of Sierra Leone
Coat of arms
Motto: "Unity, Freedom, Justice"
Location of  సియెర్రా లియోనె  (dark blue) – in Africa  (light blue & dark grey) – in the African Union  (light blue)  —  [Legend]
Location of  సియెర్రా లియోనె  (dark blue)

– in Africa  (light blue & dark grey)
– in the African Union  (light blue)  —  [Legend]

Location of Sierra Leone
Capital
and largest city
Freetown
8°29.067′N 13°14.067′W / 8.484450°N 13.234450°W / 8.484450; -13.234450
Official languagesEnglish
Spoken languages
DemonymSierra Leonean
GovernmentUnitary presidential constitutional republic
Julius Maada Bio (SLPP)
Mohamed Juldeh Jalloh (SLPP)
David J. Francis (SLPP)
Abass Bundu (SLPP)
Desmond Babatunde Edwards[1]
LegislatureParliament
Independence
• from the United Kingdom
27 April 1961
• Republic declared
19 April 1971
Area
• Total
71,740 kమీ2 (27,700 sq mi) (117th)
• Water (%)
1.1
Population
• 2015 census
7,075,641[1] (103rd)
• Density
79.4/km2 (205.6/sq mi) (114tha)
GDP (PPP)2018 estimate
• Total
$12.177 billion[2]
• Per capita
$1,608[2]
GDP (nominal)2018 estimate
• Total
$3.824 billion[2]
• Per capita
$505[2]
Gini (2011)35.4[3]
medium
HDI (2015)Decrease 0.420[4]
low · 179th
CurrencyLeone (SLL)
Time zoneGMT (UTC+0)
Drives on therightb
Calling code+232
ISO 3166 codeSL
Internet TLD.sl
  1. Rank based on 2007 figures
  2. Since 1 March 1971


సియెర్రా లియొనె [5] వెస్టు నైరుతి తీరంలో ఉన్న ఒక దేశం.అధికారికంగా " సియెర్రా లియోను రిపబ్లికు " అనధికారికంగా సలోను [6] సియెర్రా లియోనె. ఇది ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితిని కలిగి ఉంది. సవన్నా, వర్షారణ్యాలతో విభిన్న పర్యావరణం కలిగి ఉంటుంది. దేశం మొత్తం వైశాల్యం 71,740 చ.కి.మీ. (27,699 చ.మై) [7] 2015 గణాంకాల ఆధారంగా 70,75,641 జనాభా ఉంది.[1] సియర్రా లియోనె ఒక రాజ్యాంగ రిపబ్లికు ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడిన అధ్యక్షుడు, ఏక శాసనసభతో నిర్వహించబడుతుంది. సియర్రా లియోనె ఒక ఆధిపత్య కేంద్ర ప్రభుత్వంగా ఉంది. అధ్యక్షుడు ప్రభుత్వ అధిపతిగా ఉంటాడు. దేశం రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం ఫ్రీటౌను. సియర్రా లియోనె ఐదు పరిపాలనా ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది: ఉత్తర ప్రావిన్సు, వాయవ్య ప్రావిన్సు, తూర్పు ప్రావిన్సు, దక్షిణ ప్రావిన్సు, పశ్చిమ ప్రాంతం. ఈ ప్రాంతాలు పదహారు జిల్లాలుగా ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి.[8][9]

1808 నుండి 1961 వరకు సియర్రా లియోనె బ్రిటిష్ క్రౌను కాలనీ ఉంది. 1961 ఏప్రెలు 27 న సర్ మిల్టను మార్గాయి (మొట్టమొదటి ప్రధాన మంత్రి) నేతృత్వంలో సియెర్రా లియోనె యునైటెడు కింగ్డం నుండి స్వతంత్రం పొందింది. 1962 మే లో సియర్రా లియోనె ఒక స్వతంత్ర దేశంగా తన మొదటి సాధారణ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. 1971 ఏప్రిలు 19 న సియకా స్టీవెన్సు ప్రభుత్వం సియెర్రా లియోనె పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ వ్యవస్థను రద్దు చేసి సియెర్రా లియోనెను ఒక అధ్యక్ష రిపబ్లికుగా ప్రకటించింది. 1978 నుండి 1985 వరకు సియెర్రా లియోనె ఒక పార్టీ దేశంగా ఉంది. ఇందులో స్టీవెన్సు 'ఎ.పి.సి. పార్టీ దేశంలో ఏకైక చట్టపరమైన రాజకీయ పార్టీగా ఉంది. బహుళపార్టీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని కలిగి ఉన్న సియెర్రా లియోనె ప్రస్తుత రాజ్యాంగం 1991 లో అధ్యక్షుడు జోసెఫు సైడు మోమోహు (స్టీవెన్సు ఎన్నుకున్న వారసుడు) ప్రభుత్వం స్వీకరించింది. 1991 మార్చి 23 న మాజీ సియెర్రా లియోనె సైన్యాధికారి ఫోడే సంకో నేతృత్వంలోని రివల్యూషనరీ యునైటెడు ఫ్రంటుగా పిలువబడిన ఒక తిరుగుబాటు బృందం దేశంలో ఒక 11 సంవత్సరాల క్రూరమైన పౌర యుద్ధానికి తెరతీసింది. అయినప్పటికీ సియర్రా లియోనె ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టడంలో విజయవంతం కాలేదు.

1992 ఏప్రెలులో సియారా లియోనె సైన్యాధికారి మోమోను అధికారం స్వీకరించాడు. 1996 జనవరిలో బ్రిగేడియరు జనరలు జూలియసు మాడ బయో నేతృత్వంలో మిలిటరీ ప్రభుత్వం దేశాన్ని తిరిగి బహుళజాతి ప్రజాస్వామ్యానికి తీసుకుని వచ్చింది. 1991 రాజ్యాంగం పునఃస్థాపన చేయబడింది. 1996 సియర్రా లియోనె ప్రెసిడెన్షియలు ఎన్నికలో అతని విజయం తర్వాత బయో " అహ్మదు టీజను కబ్బా " అధికారాన్ని బదిలీ చేసాడు. 1997 లో సైనిక అధ్యక్షుడు కబ్బాను పడగొట్టాడు. అయినప్పటికీ 1998 ఫిబ్రవరిలో నైజీరియా నేతృత్వంలోని పశ్చిమ ఆఫ్రికా ఎకోవాసు సైనిక దళాల సంకీర్ణ శక్తి సైనిక అధికారాన్ని తొలగించి కబ్బాను తిరిగి అధ్యక్షుడిగా నియమించింది. 1998 నుండి ఇప్పటి వరకు సియర్రా లియోనె నిరంతరాయ ప్రజాస్వామ్యంగా ఉంది. 2002 జనవరిలో అధ్యక్షుడు అహ్మదు టీజను కబ్బా తన ప్రచార వాగ్దానాన్ని నెరవేర్చడంతో అధికారికంగా అంతర్యుద్ధం ముగిసింది. తిరుగుబాటుదారులు ఎకోసు, బ్రిటిషు ప్రభుత్వం, ఆఫ్రికను సమాఖ్య, ఐఖ్యరాజ్య సమితి సహాయ సైనిక బలగాలు మద్దతుతో ఓడించబడింది.

సియర్రా లియోనెలో 16 జాతి సమూహాలు నివసిస్తాయి. ప్రతి ఒక్కటి దాని స్వంత భాష, ఆచారాలతో ఉన్నాయి. వీటిలో టెమ్నే, మెండే రెండు అతిపెద్ద, అత్యంత ప్రభావవంతమైన జాతులుగా ఉన్నాయి. ఇవి ప్రధానంగా దేశానికి వాయువ్య ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. మెండే ప్రధానంగా ఆగ్నేయంలో ఉన్నారు. సుమారు 2% క్రిపు ప్రజలు, ఆఫ్రికా-అమెరికన్లు, పశ్చిమ భారతీయ బానిసల వారసులు అల్పసంఖ్యాక ప్రజలుగా ఉన్నారు. ఇంగ్లీషు అధికారిక భాష అయినప్పటికీ పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ పరిపాలనలో ఉపయోగించినప్పటికీ, క్రియోలు, ఇంగ్లీషు ఆధారిత క్రియోలు, సియెర్రా లియోనె అంతటా విస్తృతంగా వాడుక భాషగా (దేశ జనాభాలో 97% మందికి) ఉంది. దేశంలోని వివిధ జాతుల సమూహాలు మొత్తం వారి వర్తకం, సాంఘిక పరస్పర సంబంధాలలో క్రియోలు భాష వాడుకలో ఉంది.

సిరియా లియోనె ఒక ముస్లిం దేశంగా (78%) ఉంది. అయినప్పటికీ గణనీయమైన సంఖ్యలో క్రైస్తవులు 21% ఉంది.[10] సియెర్రా లియోనె ప్రపంచంలో అత్యంత మతపరంగా సహనం కల్గిన దేశాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ముస్లింలు, క్రైస్తవులు సహజీవనంతో పరస్పరం సహకరించుకుంటారు మరియు మతపరమైన హింస చాలా అరుదు. ప్రధాన క్రైస్తవ మరియు ముస్లిం సెలవులు క్రిస్మస్, ఈస్టర్, ఈద్ అల్-ఫితరు, ఈదు అలు అధాలతో సహా దేశంలో అధికారికంగా ప్రజా సెలవుదినాలు ఉంటాయి. రాజకీయాలలో అభ్యర్థికి ముస్లిం, క్రైస్తవుడు అనేవివక్ష చూపకుండా సియెర్రా లెయోనన్సు అభ్యర్థికి ఓటు వేస్తారు.[11][12]


సియెర్రా లియోనె మైనింగు (ముఖ్యంగా వజ్రాలు) దాని ఆర్థికరంగానికి పునాదిగా ఉంది. టైటానియం, బాక్సైటు అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారులలో ఇది కూడా ఒకటి. ఇది బంగారం అతిపెద్ద ఉత్పత్తి దారుగా ఉంది. ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద నిక్షేపాలు కలిగిన దేశాలలో ఇది ఒకటి. సియెర్రా లియోనె ప్రపంచంలోని మూడవ అతిపెద్ద సహజ నౌకాశ్రయానికి నిలయంగా ఉంది. ఈ సహజ సంపద ఉన్నప్పటికీ 2011 లో 53% జనాభా పేదరికంలో నివసించారు.[13] సియర్రా లియోనె ఐక్యరాజ్యసమితి, ఆఫ్రికా సమాఖ్య, వెస్టు ఆఫ్రికా స్టేట్సు (ECOWAS), మానో రివరు యూనియను, కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు, ఆఫ్రికన్ డెవలప్మెంటు బ్యాంకు, ఇస్లామికు సహకార సంస్థలలో సభ్యదేశంగా ఉంది.

విషయ సూచిక

పేరు వెనుక చరిత్ర[మార్చు]

15 వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటిగా సియెర్రా లియోనె, ఐరోపా సమాఖ్య సంబంధాలు ప్రారంభం అయ్యాయి. 1462 లో పోర్చుగీసు అన్వేషకుడు పెడ్రో డి సింత్ర ప్రస్తుత ఫ్రీటౌను నౌకాశ్రయం పరిసరప్రాంతాలలోని కొండల ఆకారాన్ని " సెర్రా లియోవా " (సెర్రా లీయో) (పోర్చుగీసు భాషలో లియోనెసు పర్వతాలు) గా తాను చిత్రీకరించిన మ్యాపులో పేర్కొన్నాడు.[14] ఈ భౌగోళిక ఆకృతి స్పానిషు అనువాదం సియర్రా లియోనా. ఇది తరువాత స్వీకరించబడి పొరపాటుగా ఉచ్ఛరించబడింది. ఇది దేశం ప్రస్తుత పేరుగా మారింది. ప్రొఫెసర్ సి. మాగ్బెలి ఫైలు అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది చరిత్రకారుల పొరపాటుగా చెప్పవచ్చు: ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం 1462 కు ముందుగా ఈ ప్రాంతానికి మొదటిసారి వచ్చిన పర్యాటకులు ఈ ప్రాంతాన్ని " సెర్రా లియోవా " అని పిలవబడిందని ప్రయాణికుల సాక్ష్యం ఉంది. ఇది సియెర్రా లియోనె అనే వ్యక్తి గుర్తుగా ఈ పేరు పెట్టబడిందనే కథనం ఇప్పటికీ అస్పష్టంగానే ఉందని భావిస్తున్నారు.[15]

చరిత్ర[మార్చు]

ఆరంభకాల చరిత్ర[మార్చు]

Fragments of prehistoric pottery from Kamabai Rock Shelter
An 1835 illustration of liberated Africans arriving in Sierra Leone
The colony of Freetown in 1856
Houses at Sierra-Leone (May 1853, X, p.55)[16]

సిరియా లీయోనె కనీసం 2,500 సంవత్సరాలు పూర్వం నుండి మానవనివాసితంగా ఉందని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్నారు.[17] ఆఫ్రికాలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి వలస వచ్చిన సమాజాలు ఈ ప్రాంతాన్ని నిరంతరం మానవనివాసిత ప్రాంతంగా మార్చింది.[18] 9 వ శతాబ్దం నాటికి ఈ ప్రాంతంనికి చెందిన ఇనుము వాడకాన్ని ఆరంభించారు. క్రీ.శ. 1000 నాటికి వ్యవసాయం చేపట్టారు.[19] వాతావరణం గణనీయంగా మారింది. విభిన్న పర్యావరణ మండలాలలో సరిహద్దులు మారాయి. వలసలు, విజయాలను ప్రభావితం చేశాయి.[20]


సియర్రా లియోనె దట్టమైన ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం, చిత్తడి పర్యావరణం అభేద్యమైనవిగా పరిగణించబడంది; ఇది గుర్రాలను, మండే ప్రజలు ఉపయోగించే జీబూ పశువులకు ఒక ప్రాణాంతక వ్యాధిని కలిగించే ట్సెట్సె కీటకానికి నిలయంగా ఉంది. ఈ పర్యావరణం కారణంగా మండే మీద ఇతర ఆఫ్రికా సామ్రాజ్యాల దాడి నుండి దాని ప్రజలను రక్షించింది.[20][21] మాలి సామ్రాజ్యంలో సుసి వర్తకులు, ఉత్తర, తూర్పు ప్రాంతాల వ్యాపారులు, వలసదారులు పరిచయం చేసిన (18 వ శతాబ్దంలో విస్తృతంగా స్వీకరించబడింది) ఇస్లాం మతం ఇస్లామికు ప్రభావాన్ని కూడా ఇది తగ్గించింది.[22]

ఐరోపా వాణిజ్యం[మార్చు]

సిన్త్రా సాహసయాత్ర తరువాత పోర్చుగీసు వ్యాపారులు నౌకాశ్రయానికి వచ్చారు. 1495 నాటికి వారు తీరంలో ఒక బలమైన వ్యాపార స్థవరాన్ని నిర్మించారు.[23] డచ్చి, ఫ్రెంచి కూడా ఇక్కడ వాణిజ్యాన్ని ఏర్పరుచుకున్నాయి. గిరిజన యుద్ధాలు, భూభాగ వివాదాలకు గురైన అంతర్గత ప్రాంతాల నుండి ఆఫ్రికా వర్తకులు తీసుకువచ్చిన బానిసల వ్యాపార కేంద్రంగా మారిన సియర్రా లియోనును అన్ని దేశాల వర్తకులు ఉపయోగించారు.[24] 1562 లో రాయలు నేవీకి చెందిన అడ్మిరలు సర్ జాను హాకిన్సు 300 మంది ఆఫ్రికా బానిసలను "కత్తి, ఇతర మార్గాల ద్వారా" స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఇంగ్లీషు ట్రయాంగిలు ట్రేడును ప్రారంభించింది. కారిబియా సముద్రం ప్రాంతంలో వెస్ట్ ఇండీస్ దీవులు హిస్పానియోలాలోని సాన్టో డొమింగో (స్పానిషు కాలనీకి)కు ఆయన వారిని విక్రయించాడు.[25]

వలస స్థావరాలు[మార్చు]

అమెరికా రివల్యూషనరీ యుద్ధం తరువాత బ్రిటీషువారు వేలమంది విముక్తి పొందిన ఆఫ్రికా-అమెరికా బానిసలను కెనడా, కరేబియా కాలనీలు లండనులలో వారికి పునరావాసం కల్పించారు. అది వారికి కొత్త జీవితాలను ఇచ్చింది. 1787 లో బ్రిటీషు క్రౌన్ సియెర్రా లియోనెలో "ఫ్రీడం ప్రావిన్సు" గా పిలువబడిన ఒక స్థావరాన్ని స్థాపించింది. ఇది "లండను బ్లాక్ పూరు" లోని కొంతమంది పునరావాసానికి ఉద్దేశించబడింది. అధికంగా యుద్ధ సమయంలో బ్రిటిషు వారు విముక్తి చేసిన ఆఫ్రికా- అమెరికన్ల పునరావాసం కొరకు ఉద్ద్డేశించబడింది. 1787 మే 15 న సుమారుగా 400 మంది నల్లజాతీయులు, 60 మంది శ్వేతజాతీయులు సియెర్రా లియోనెకు చేరుకున్నారు. ఈ సమూహంలో లండను నుండి ఆఫ్రికా సంతతికి చెందిన కొంతమంది పశ్చిమ భారతీయులను కూడా కలిగి ఉంది. వారు గ్రాన్విల్లె టౌనును స్థాపించిన తర్వాత వారి ఆక్రమణకు ప్రతిఘటించిన స్థానిక ఆఫ్రికా ప్రజలు, (టెమ్నే) వ్యాధి, యుద్ధాల వలన దాదాపు మొదటి వలస సమూహం మరణించింది. మిగిలిన వలసవాదులు రెండవ గ్రాన్విల్లే పట్టణాన్ని స్థాపించారు.[26][27]


విప్లవం తరువాత నోవా స్కోటియాలో 3,000 కన్నా ఎక్కువ మంది " బ్లాక్ లాయలిస్టులు " కూడా స్థిరపడ్డారు. అక్కడ వారికి చివరకు భూమిని మంజూరు చేశారు. వారు బిర్చి టౌను, నోవా స్కోటియాను స్థాపించారు. కాని సమీపంలోని షెల్బర్నె, నోవాస్కోటియా ప్రజల జాతివివక్ష, కఠినమైన శీతాకాలాలను ఎదుర్కొన్నారు. థామసు పీటర్సు ఉపశమనం, మరింత సహాయం కోసం బ్రిటిషు అధికారులను ఒత్తిడి చేశారు; బ్రిటీషు నిర్మూలనకు చెందిన జాను క్లార్కన్లతో కలిసి, పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో తమ అవకాశాలను కోరుకునే బ్లాక్ లాయలిస్టులను తరలించడానికి సియర్రా లియోనె కంపెనీ స్థాపించబడింది. 1792 11 మార్చి 1792 న సియారా లియోనె రెండవ (శాశ్వత) కాలనీ, ఫ్రీటౌను స్థాపనకు నోవా స్కోటియా నుండి దాదాపు 1200 మంది అట్లాంటికు దాటిపోయారు. సియెర్రా లియోనెలో వారు నోవా స్కాటియనె సెటిలర్సు అని పిలువబడ్డారు.

సెటిలర్లు అమెరికన్ సౌత్లో వారి జీవితాల నుండి వారు తెలుసుకున్న శైలులలో ఫ్రీటౌను నిర్మించారు; వారు అమెరికా ఫ్యాషను, అమెరికా మర్యాదలను కూడా కొనసాగించారు. అదనంగా చాలామంది ఫ్రీటౌనులో మెథడిజంను కొనసాగించారు. సియర్రా లియోనె బ్లాక్ సెటిలర్లు మరింత ఎక్కువ స్వయంప్రతిపత్తి కలిగివుండటంతో వారు మరింత రాజకీయంగా నిమగ్నమయ్యారు. నల్లజాతీయుల వలసదారులందరూ రాజకీయ స్థాయి ప్రతినిధులు, ప్రతి 12 మందికి ఒక " టిథింగు మాన్ " ప్రాతినిధ్యం వహించారు, హండ్రెడర్లు పెద్ద మొత్తంలో ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఈ రకమైన ప్రాతినిధ్యం నోవా స్కోటియాలో అందుబాటులో లేదు.[28] ఫ్రీటౌనులో సమాజ నిర్మాణం ప్రాధమిక ప్రక్రియ ఒక కఠినమైన పోరాటం. క్రౌను తగినంత ప్రాథమిక సరఫరా చేయలేదు. సెటిలర్లు నిరంతరంగా అక్రమ బానిస వాణిజ్యం, తిరిగి బానిసత్వ ప్రయత్నాల ప్రమాదం చేత బెదిరించబడ్డారు.[29] 1790 వ శతాబ్ధంలో వయోజన మహిళలతో సహా సెటిలర్లు ఎన్నికలలో మొట్టమొదటిసారిగా ఓటు వేశారు.[30] స్థిరనివాసుల భూమిని ఖాళీ చేయటానికి లండను పెట్టుబడిదారులచే నియంత్రించబడే సియెర్రా లియోన్ కంపెనీ నిరాకరించింది. 1799 లో కొందరు సెటిలర్లు తిరుగుబాటు చేశారు. కివోన్ 1800 లో నోవా స్కోటియా ద్వారా కుడ్జో టౌను (ట్రెలానీ టౌన్) నుండి రవాణా చేయబడిన 500 కి పైగా " జమైకను మరూన్ల " దళాలను తీసుకురావడం ద్వారా తిరుగుబాటును అణిచివేసారు. కల్నలు మాంటేగు జేమ్సు నాయకత్వం మరూన్లు తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు వలసరాజ్యాలకు సహాయపడ్డారు. ఈ ప్రక్రియలో వారు ఉత్తమ నివాసాలు, పొలాలును పొందారు.[31]


1808 జనవరి 1 న సియెర్రా లియోను కంపెనీ గవర్నరు థామసు లుదుం, ప్రముఖ అబాలిషనిస్టు సంస్థ, కంపెనీ చార్టరుకు లొంగిపోయారు. 16 సంవత్సరాల కాలనీకి ఇది ముగింపుగా మారింది. బ్రిటిష్ క్రౌను సియర్రా లియోను కంపెనీను ఆఫ్రికన్ ఇంస్టీట్యూషనుగా పునర్వ్యవస్థీకరించింది; ఇది స్థానిక ఆర్ధికవ్యవస్థను మెరుగుపరిచేందుకు ఉద్దేశించబడింది. దీని సభ్యులు వీరు స్థానిక ఔత్సాహికులకు, సియారా లియోనె వర్తకం మీద బ్రిటీషు గుత్తాధిపత్యం కలిగిన మాకాలే & బాబింగ్టను కంపెనీలో ఆసక్తిని కలిగిన వారికీ ప్రాతినిథ్యం వహించారు.[32]

అదే సమయంలో (1807 లో బానిస వాణిజ్యం రద్దు చేయబడిన తరువాత), బ్రిటీషు బృందాలు అక్రమ బానిస ఓడల నుండి విడిపించిన వేలమంది స్వేచ్ఛాయుత ఆఫ్రికన్లను ఫ్రీటౌనుకు పంపాను. విముక్తి పొందిన బానిసలు (రీకాప్చర్లు) లను శ్వేతజాతి సేటిలర్లకు, నోవా స్కాటియను సెటిలర్లకు, జమైకను మరూన్లకు తలకు 20 అమెరికా డాలర్ల ధరకు అప్రెంటీసులుగా విక్రయించారు.[ఆధారం కోరబడింది] అప్రెంటిసులుగా విక్రయించబడని కొందరు రీకాప్చర్లు బలవంతంగా నౌకాదళంలో చేరవలసి వచ్చింది. చాలామంది రీకాప్చర్యులు పేలవంగా చూడబడ్డారు. దుర్వినియోగం చేయబడ్డారు ఎందుకంటే కొందరు స్థానిక స్థిరనివాసులు వారిని తమ ఆస్తిగా భావించారు. వారి వివిధ మాతృభూములు, సంప్రదాయాల నుండి విడదీయబడిన స్వేచ్ఛాయుత ఆఫ్రికన్లు సెటిలర్లు, మరూన్ల పాశ్చాత్య శైలులకు అనుగుణంగా ఉండేలా బలవంతం చేయబడ్డాయి. ఉదాహరణకు కొందరు రీకాప్చర్లు వారి పేర్లను పాశ్చాత్య ఉచ్ఛారణకు అనుగుణంగా మార్చుకోలన్న వత్తిడికి గురయ్యారు. కొందరు సంతోషంగా ఈ మార్పులను స్వీకరించారు. ఎందుకంటే వారు దీనిని సమాజంలో భాగమని భావించారు. కొందరు ఈ మార్పలకు అసంతృకి లోనయ్యారు. తమ సొంత గుర్తింపును కావాలని కోరుకున్నారు. చాలామంది రీకాప్చర్లు చాలా సంతోషంగా ఉన్నారు. వారు సియర్రా లియోనెను విడిచిపెట్టి, వారి అసలు గ్రామాలకు వెళ్ళడం ద్వారా తిరిగి బానిసలుగా విక్రయించబడటానికి అవకాశం ఉంటుందని భావించారు.[33] వారు వెస్టు ఆఫ్రికా తీరంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న పువ్వులు, పూసలు వాణిజ్య సాంరాజ్యాన్ని నిర్మించారు.


ఈ రీకాప్చర్ల ఆఫ్రికన్లు ఆఫ్రికా అనేక ప్రాంతాల నుండి (ప్రధానంగా పశ్చిమ తీరం) వచ్చారు. 19 వ శతాబ్దంలో నల్లజాతి అమెరికన్లు కొంతమంది అమెరికో లైబీరియన్ 'శరణార్థులు', ముఖ్యంగా వెస్టిండియన్లు విముక్తి పొంది ఫ్రీటౌనుకు వలస వచ్చారు. ఈ ప్రజలు క్రియో ప్రజలను (మొదట క్రియోల్స్ అని పిలిచేవారు), ఒక వాణిజ్య భాష అయిన క్రియోలు భాషను, ఒక కొత్త క్రియోలు జాతిని సృష్టించారు. ఇది దేశంలో అనేక జాతులలో సాధారణంగా ఉపయోగించబడింది.

వలస పాలన (1800–1960)[మార్చు]

1800 లలో సియెర్రా లియోనె వలస స్థావరం ప్రత్యేకమైనది. 1807 లో స్పెయిన్ బానిస వాణిజ్యం రద్దు చేసిన తరువాత వలస వచ్చిన ఆఫ్రికన్ల జనాభాను కలిగి ఉంది. సియెర్రా లియోనెలోకి వచ్చిన తరువాత ప్రతి "రికాంప్టివ్"కు నమోదిత సంఖ్య ఇవ్వబడింది. విడుదల చేయబడిన ఆఫ్రికాప్రజల నమోదులో వారి శారీరక లక్షణాలపై సమాచారం చేర్చబడుతుంది. అయినప్పటికీ తరచూ ఈ డాక్యుమెంటేషను అధిక వివరణలతో కూడినదై నమోదుప్రక్రియను క్లిష్టం చేసింది. 1808 నాటి లిబరేటెడు ఆఫ్రికన్ల రిజిస్ట్రేషను, 1812 పట్టుబడిన నీగ్రోసు, జాబితా (1808 పత్రాన్ని సంరక్షిస్తుంది) మధ్య విభేదాలు ప్రత్యేకంగా పేర్లలోని రీకాప్టివులలో కొన్ని అసమానతలు వెల్లడించాయి; చాలామంది రీకాప్టివులు ఇచ్చిన పేర్లను మరింత ఆంగ్లీకృత సంస్కరణలకు మార్చాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అది సియెర్రా లియోనుకు వచ్చిన తర్వాత వాటిని గుర్తించడం అసాధ్యం కావడానికి కారణం అయింది.

1807 లో బానిస వాణిజ్యం రద్దు కొరకు బ్రిటీషు చట్టం ప్రకారం, ఈ రీకాప్టివులు సియెర్రా లియోనెలో బ్రిటిషు వలసవాదుల నాయకత్వంలో శిక్షణ పొందిన పురుషులు సైన్యం లేదా నౌకాదళంలోకి చేర్చుతారు. అనేక సందర్భాలలో $ 20 అమెరికా డాలర్లకు విక్రయించడం బానిసత్వానికి సమానంగా ఉంది.[34] ఇది రీకాప్టివు అప్రెంటీసులకు వారిని క్రమశిక్షణలో ఉంచడానికి కర్రలను వాడారని డాక్యుమెంటు చేయబడింది. 1808 జూన్లో వలసరాజ్య సియెర్రా లియోనె చరిత్రకారుడైన సుజానే స్క్వార్టుజు " 21 మంది పురుషులు, మహిళలు 21 మంది రాబిసు సమీపంలోని స్థానిక స్థావరానికి పారిపోయారు. తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న సమయంలో సియెర్రా లియోనెలో స్థిరపడినవారిచే ఖైదు చేయబడ్డారు " అని పేర్కొన్నాడు. తద్వారా బానిసత్వంలాంటి అప్రెంటీసు వ్యవస్థ లక్షణాలు వెలుగులోకి వచ్చాయి.[34]

బ్రిటీషు పాలనకు వ్యతిరేకంగా " 1898 నాటి హట్ టాక్ వార్ " టెంనె నాయకుడు బై బూర్హు

19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఫ్రీటౌను ప్రాంతం బ్రిటిషు కాలనీ గవర్నరు నివాసంగా ఉంది. ఆయన " గోల్డు కోస్టు (ప్రస్తుతం ఘనా)", గాంబియా స్థావరాలను కూడా పాలించాడు. సియర్రా లియోనె బ్రిటిషు పశ్చిమ ఆఫ్రికా విద్యా కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. బ్రిటిషు వారు 1827 లో ఇక్కడ ఫౌరా బే కాలేజీని స్థాపించారు. ఇది వెస్టు కోస్టులో ఆంగ్ల భాష మాట్లాడే ఆఫ్రికన్లను వేగంగా ఆకర్షించింది. ఒక శతాబ్దానికంటే ముందుగా పశ్చిమ ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలలో ఐరోపా-శైలి విశ్వవిద్యాలయాలలో పురాతనమైనదిగా గుర్తించబడుతుంది.


Temne leader Bai Bureh seen here in 1898 after his surrender, sitting relaxed in his traditional dress with a handkerchief in his hands, while a Sierra Leonean Royal West African Frontier soldier stands guard next to him

స్థానిక ప్రజలతో వర్తకం అధికంగా ఎవరు చేయాలన్న విషయంలో పోటీ కారణంగా బ్రిటీషు, ఫ్రీటౌనులో క్రియోల మద్య సంఘర్షణ మొదలైంది. అంతేకాకుండా విద్యావంతులైన క్రియోలు వలసరాజ్య ప్రభుత్వంలో అనేక హోదాలను కలిగి ఉన్నారు. వారికి హోదా, సౌకర్యవంతమైన చెల్లింపు స్థానాలు ఇచ్చారు. 1884-1885 నాటి బెర్లిను సదస్సు తరువాత భూభాగాలమీద ఆధిపత్యం మరింత విస్తరించాలని యు.కె. నిర్ణయించుకుంది. ఐరోపా శక్తులు భూభాగాల "సమర్థవంతమైన ఆక్రమణ" గా వర్ణనలను సంతృప్తి పరచాలని యు.కె. నిర్ణయించింది. 1896 లో ఈ ప్రాంతాలను ఆక్రమించి, వాటిని సియెర్రా లియోనె ప్రొటెక్టరేటుగా ప్రకటించింది.[35] ఈ మార్పుతో బ్రిటీష్వారు తమ పరిపాలనను ఈ ప్రాంతంలో విస్తరించడం ప్రారంభించారు. క్రియోలను వారి పదవుల నుండి తొలగించి బ్రిటీషు పౌరులను ఆయా పదవులలో నియమించారు. ఫ్రీటౌన్లోని ఇష్టపడే నివాస ప్రాంతాల నుండి కూడా క్రియోలను తొలగించారు. [35]

అంతేకాక సంరక్షిత బ్రిటిషు విలీనం దేశీయ నాయకుల సార్వభౌమత్వం జోక్యం చేసుకుంది. వారు పూర్వ ప్రాక్టీసులో ఉన్నట్లు వ్యక్తిగతంగా వ్యవహరించే బదులు స్థానిక ప్రభుత్వాల విభాగాలుగా వారు నియమించబడ్డారు. వారు దీర్ఘకాలిక మిత్ర దేశాలతో కూడా సంబంధాలను కొనసాగించలేదు. ఉదాహరణకు బాయి బూరేహు ప్రధాన అధికారి కస్సే (స్మాల్ స్కార్రియస్ నదిలో ఒక వర్గం)ను 1898 లో హట్ పన్ను యుద్ధం ప్రధాన ప్రేరేపకుడిగా అన్యాయంగా చిత్రీకరించబడ్డాడు. [36] ప్రొటెక్టరేటు సైనిక గవర్నరు కల్నలు ఫ్రెడరికు కార్డే 1898 లో నివాసాలపై కొత్త పన్నును ఏర్పాటు చేశాడు. నాయకులు రోడ్లు నిర్వహించడానికి వారి ప్రజలను ఉపయోగించాలని నిర్బంధించాడు. పన్నులు తరచుగా నివాసాల విలువ కంటే అధికంగా ఉన్నాయి. 24 చీఫ్లు ఇది విధ్వంసకరమైనవిగా పేర్కొంటూ కార్డ్యూ పిటిషనుమీద సంతకం చేశారు; వారి ప్రజలు వారి జీవనాధార వ్యవసాయం నుండి సమయాన్ని వెచ్చించలేక పోయారు. వారు పన్నుల చెల్లింపును వ్యతిరేకించారు. కొత్త వలసవాద అవసరాల మీద ఉద్రిక్తతలు, నాయకుల గురించి పాలకుల అనుమానాలు 1898 నాటి హట్ పన్ను యుద్ధానికి దారితీశాయి. ఇవి కూడా టెమ్నే-మెండే యుద్ధం అని కూడా పిలువబడ్డాయి. బ్రిటీషు మొదట యుద్ధం ప్రారంభించారు. ఉత్తరప్రాంతాలో ప్రజలకు బాయిబరేహు నాయకత్వం వహించాడు. మెండే ప్రజలు అధికంగా ఉన్న దక్షిణ ప్రాంతం, కొంతకాలం తరువాత, విభిన్న కారణాలతో సంఘర్షణలోకి ప్రవేశించింది.

శక్తివంతమైన బ్రిటీషు దళాల మీద బురేహు యోధుల చాలా నెలలు ఆధిఖ్యత చూపారు. యుద్ధంలో వందలమంది బ్రిటీషు దళాలు, బురేహు యోధులు మరణించారు.[37] బాయి బురేహు చివరికి 1898 నవంబరు 11 న లొంగిపోవడంతో తన ప్రజల భూభాగం, నివాసాలు విధ్వంశానికి గురైయ్యాయి. బ్రిటీషు ప్రభుత్వం మర్యాదపూర్వకంగా సిఫార్సు చేసినప్పటికీ చీఫ్, ఇద్దరు మిత్రులను గోల్డ్ కోస్టుకు బహిష్కరించాలని కార్డేవు పట్టుబట్టారు; [36] ఆయన ప్రభుత్వంలోని 96 మంది ప్రధాన నాయకులను ఉరితీసింది. 1905 లో కైసే తన అధికారాన్ని తిరిగి ప్రారంభించినప్పుడు బాయి బూరేహు తిరిగి అనుమతించబడ్డాడు.[36]

Moa River Bridge, Sierra Leone. Lisk-Carew Brothers, Freetown, Sierra Leone
British West African Campaign troops in Freetown, 1914–1916. Published caption: "British expeditionary force preparing to embark at Freetown to attack the German Cameroons, the main object of the attack being the port of Duala. Auxiliary native troops were freely used in African warfare."
African Naval ratings march past the Governor of Sierra Leone, Hubert Stevenson.

హట్ పన్ను యుద్ధంలో టెమ్నే, మెండే ఓటమి తరువాత రక్షిత వలసరాజ్య ప్రభుత్వానికి ప్రతిఘటనను ఎదుర్కుంది. అయినప్పటికీ వలసపాలన కాలం అంతా అల్లర్లకు, శ్రామిక అశాంతి కొనసాగింది. 1955 - 1956 లలో జరిగిన అల్లర్లుకు మద్దతుగా అనేక వేల మంది సియారా లియోనియన్లు పాల్గొన్నారు.[38]


స్థానిక ఆఫ్రికా సామ్రాజ్యవాదులు దేశీయ బానిసత్వం కొనసాగించారు. ఇది 1928 లో రద్దు చేయబడింది.[39] 1935 లో ఒక ముఖ్యమైన సంఘటన డీ బీర్సు నిర్వహిస్తున్న సియెర్రా లియోనె సెలెక్షను ట్రస్టుకు ఖనిజ త్రవ్వకాలలో గుత్తాధిపత్యం ఇవ్వబడింది. గుత్తాధిపత్యం 98 సంవత్సరాలుగా నిర్ణయించబడింది. తూర్పు, ఇతర ఖనిజాల వజ్రాల మైనింగు విస్తరించబడింది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి అక్కడ కార్మికులరాక అధికరించింది.

1924 లో యు.కె. ప్రభుత్వం సియెర్రా లియోనె ఒక కాలనీ, ప్రొటెక్టెటుగా విభజించింది. రెండింటినీ రాజకీయ వ్యవస్థలను రాజ్యాంగబద్ధంగా ప్రత్యేకంగా నిర్వహించారు. కాలనీ ఫ్రీటౌను దాని తీర ప్రాంతం; స్థానిక అధిపతులు ఆధిపత్యం చెలాయించిన ప్రాంతాలుగా పరిరక్షకత ప్రాంతంగా నిర్వచించబడింది. కాలనీ, ప్రొటెక్టరేటు రెండింటికీ ఒకే రాజకీయ వ్యవస్థ కొరకు ప్రతిపాదనలు ప్రవేశపెట్టబడినప్పుడు, రెండు సంస్థల మధ్య విరోధం 1947 లో తీవ్రమైన చర్చకు దారితీసింది. ప్రతిపాదనలు అధికంగా ప్రొటెక్టెట్ నాయకుల నుండి వచ్చాయి. దీని జనాభా కాలనీలో చాలా మించిపోయింది. ఐజాకు వాలేసు-జాన్సను నేతృత్వంలోని క్రియోలు ప్రతిపాదనలను వ్యతిరేకించారు. వారు కాలనీలో క్రియోల రాజకీయ శక్తిని తగ్గించగలిగారు.

1951 లో సర్ మిల్టను మార్గాయి, లమినా సంకో, సికా స్టైవెన్సు, మొహమ్మదు సానుసి ముస్టాఫా, జాన్ కరీఫా-స్మార్టు, కండే బురెహు, సర్ ఆల్బర్టు మార్గాయి, అమడు వూరి, సర్ బాన్జ టీజను-సియ్ సహా వివిధ గ్రూపుల నుండి విద్యావంతులైన నాయకులు, ప్రొటక్టరేటు పార్టీగా సియెర్రా లియోనె పీపుల్సు పార్టీ లేదా ఎస్.ఎల్.పి.పిని ఏర్పరచాలని నిర్ణయించుకున్నారు. సర్ మిల్టను మార్గై నాయకత్వంలోని ఎస్.ఎల్.పి.పి. నాయకత్వం, బ్రిటీషుతో స్వతంత్రతను సాధించడానికి ఫ్రీటౌనులో ఉన్న విద్యావంతులైన క్రియో-ఆధిపత్యం కలిగిన కాలనీతో చర్చలు జరిపింది.[40]

మెండి మిల్టను మార్గాయి గందరగోళ రాజకీయాలలో విద్యావంతులైన ప్రొటెక్టరేటు ప్రముఖులు క్రోయో పారామౌంటు నాయకులతో చేరారు. తర్వాత మార్గరీ యు.కె నుండి స్వాతంత్ర్యం సాధించేందుకు ప్రతిపక్ష నేతలైన క్రియోలను తమవైపు త్రిప్పడానికి అదే నైపుణ్యాలను ఉపయోగించారు. [41] 1951 నవంబరులో కొత్త రాజ్యాంగం ముసాయిదాను మార్గీ పర్యవేక్షించాడు. ఇది ప్రత్యేక కలోనియలు ప్రొటెక్టరేటు చట్టసభలను సమైఖ్యపరచి డీకోలనైజేషను కొరకు ఒక ప్రణాళికను అందించింది.[42] 1953 లో సియర్రా లియోనె స్థానిక మంత్రివర్గ అధికారాలను మంజూరు చేసి సియర్రా లియోనె ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు.[42] కొత్త రాజ్యాంగం సియర్రా లియోనె కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషంసులో పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలో చేరడానికి ప్రయత్నింది.[42] 1957 మే లో సియర్రా లియెనె మొదటి పార్లమెంటరీ ఎన్నికను నిర్వహించింది. సియెర్రా లియోనె కాలనీలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన రాజకీయ పార్టీ, అలాగే రాష్ట్రాలలో శక్తివంతమైన పారామౌంటు అధికారుల మద్దతుతో ఉన్న ఎస్.ఎల్.పి.పి పార్లమెంటులో అధిక సీట్లను గెలుచుకుంది. మార్గాయి మెజారిటీతో ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.

1960 స్వతంత్ర సమావేశం[మార్చు]

లండన్లో స్వాతంత్ర్యం కోసం చర్చలు జరిపిన క్వీన్ ఎలిజబెత్ II, బ్రిటీష్ కలోనియల్ సెక్రటరీ ఇయిన్ మాక్లియోడ్ జరిపిన రాజ్యాంగ సమావేశాలలో 24 మంది సభ్యులైన సియెర్రా లియోనన్ ప్రతినిధి బృందానికి మార్గాయి నాయకత్వం వహించాడు.[43][44]

1960 మే 4 న లండనులో చర్చలు ముగిసిన తరువాత యునైటెడ్ కింగ్డం 1961 ఏప్రెలు 27 న సియర్రా లియోనెకు స్వతంత్రం మంజూరు చేయడానికి అంగీకరించింది.[43][44]

స్వతంత్ర్యం (1961)మరియు మార్గై పాలన (1961–1964)[మార్చు]

1961 ఏప్రెలు 27 న సర్ మిల్టను మార్గై సియెర్రా లియోను తరఫున పోరాడి గ్రేటు బ్రిటను నుండి స్వాతంత్ర్యం సాధించి దేశానికి మొట్టమొదటి ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు. వేలాది మంది సియెర్రా లియెనెయన్లు స్వతంత్ర వేడుకలలో పాల్గొనడానికి వీధులకు చేరుకున్నారు. రిపబ్లికు ప్రభుత్వం పార్లమెంటరీ వ్యవస్థను నిలుపుకుంది. కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషన్సు సభ్యదేశం అయింది. ప్రధాన ప్రతిపక్ష ఆల్ పీపుల్సు కాంగ్రెసు (ఎ.పి.సి), సియకా స్టీవెన్సు, ఐజాకు వాలేసు-జాన్సను, ఎస్.ఎల్.పి.పి ప్రభుత్వం మరొక బహిరంగ విమర్శకుడు మొదలైన వారిని స్వాతంత్ర్యవేడుకలను భంగపరిచినందుకు మరొక 16 మందితో ఖైదుచేసి ఫ్రీటౌన్లో గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.[45]

1962 మే లో సియర్రా లియోనె స్వతంత్ర దేశంగా తన మొదటి సాధారణ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. సియెర్రా లియోనె పీపుల్సు పార్టీ (ఎస్ఎల్పిపి) పార్లమెంటులో సీట్ల కొంత అధికమైన సంఖ్యను గెలుచుకుంది. మిల్టను మార్గాయి తిరిగి ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు.

మార్గరై అధికారంలో ఉన్న సమయంలో సియెర్రా లెయెనెలో చాలా ప్రాచుర్యం పొందాడు. ఆయన స్వీయ-పర్యవేక్షణకు అత్యంత ప్రసిద్ది చెందినది. అతను అవినీతి, తన అధికారం పరిరక్షణకొరకు అధికారం ప్రదర్శించలేదు.[46] ఆయన చట్ట పరిపాలన, అధికార విభజన, బహుళ రాజకీయ సంస్థలు, న్యాయమైన ప్రతినిథ్యం నిర్మాణాత్మక విధానాలతో ప్రభుత్వపాలన చేసాడు. మార్గరై తన సంప్రదాయవాద సిద్ధాంతాలతో సియర్రా లియెనెలో కలహాలు లేకుండా దారి చేసాడు. ఆయన పలు జాతి సమూహాల వువరాలు సేకరించడానికి ప్రభుత్వ అధికారులను నియమించాడు. రాజకీయ పార్టీలు, ఆసక్తి సమూహాల మధ్య రాజకీయ అధికారాన్ని పంచుకోవడం ద్వారా మార్గరై బ్రోకరేజి పాలసీ శైలిని ఉపయోగించాడు. ప్రావింసులలో శక్తివంతమైన పారామౌంటు అధికారులు ప్రాతినిథ్యం వహించారు. వీరిలో చాలామంది ఆయన ప్రభుత్వంలో కీలక మిత్రులుగా ఉన్నారు.[ఆధారం కోరబడింది]

ప్రజాపాలన (1964–1967)[మార్చు]

1964 లో మిల్టను మార్గాయ ఊహించని మరణం తరువాత అతని సవతి సోదరుడు సర్ ఆల్బర్టు మార్గరీ పార్లమెంటు ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డాడు. సర్ ఆల్బర్టు నాయకత్వాన్ని విదేశాంగ మంత్రి జాను కరీఫా-స్మార్టు సవాలు చేసాడు. ఆయన సర్ ఆల్బర్టు ఎస్.ఎల్.పి.పి. వారసత్వ నాయకత్వాన్ని ప్రశ్నించాడు. ప్రధాన మంత్రిగా ఆల్బర్టు మార్గాయుకు వ్యతిరేకతగా ఎస్.ఎల్.పి.పి. పార్టీలో ఒక ప్రముఖ అల్పసంఖ్యా వర్గాన్ని (కరేఫా-స్మార్టు) నిర్వహించింది. SLPP నాయకుడిగా ఆల్బర్టు మార్గాయి, ప్రధాన మంత్రిగా బాధ్యత నుండి తొలగించి తాను ఆస్థానాలను నిలబెట్టడంలో SLPP ఆధిపత్య పార్లమెంటు సభ్యుల మద్దతు సంపాదించడంలో కరీఫా-స్మార్టు విఫలమయ్యడు. అధిక సంఖ్యలో SLPP సభ్యులు కరీఫా-స్మార్టు మీద ఆల్బర్టు మార్గైకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఆల్బర్టు మార్గా ప్రధానమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన వెంటనే తన అన్నయ్య మిల్టను ప్రభుత్వంలో పనిచేసిన అనేక సీనియరు ప్రభుత్వ అధికారులను తొలగించాడు. తన పరిపాలనకి వారు అడ్డుగా ఉంటారని కరీఫా-స్మార్టు భావించాడు.

సర్ ఆల్బర్టు ప్రతిపక్షాలకు ప్రతిస్పందనగా అధికార చర్యలను చేపట్టాడు. ప్రతిపక్షం ఆల్ పీపుల్సు కాంగ్రెసు (ఎ.పి.సి) కు వ్యతిరేకంగా పలు చట్టాలను అమలుచేశాడు. ఒక పార్టీ ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించటానికి ప్రయత్నించాడు.[ఆధారం కోరబడింది]సర్ ఆల్బర్టు పారామౌంటు చీఫ్సుకు ఎగ్జిక్యూటివు అధికారాలు కల్పించే వలసవాద పాలనా విధానాన్ని వ్యతిరేకించాడు. వీరిలో చాలామంది అతని సోదరుడు సర్ మిల్టను కీలక మిత్రులుగా ఉన్నారు. ఫలితంగా వారు సర్ ఆల్బర్టు దేశవ్యాప్తంగా పాలక సభలకు ముప్పుగా పరిగణించటం మొదలుపెట్టారు. క్రోయేలు జాతి సమూహంలోని సభ్యులు ఆధిపత్యం వహించిన రాజధానిలోని పౌర సేవలో (మార్గరై అనేకమంది క్రియోల్లను ఫ్రీటౌన్లో దేశ పౌర సేవకు నియమించారు)పూర్తిస్థాయి మార్పులు చేసాడు. దీని ఫలితంగా క్రియోలు సమాజంలో ఆల్బర్టు మార్గీ జనాదరణ పోగొట్టుకున్నాడు. వీరిలో చాలామంది సర్ మిల్టన్కు మద్దతు ఇచ్చారు. ప్రముఖ స్థానాలకు తన సొంత మెండే జాతి సమూహంలో సభ్యులకు మద్దతు ఇచ్చాడని మార్గరాయి ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు.

1967 లో మార్గరీ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా ఫ్రీటౌనులో అల్లర్లు చెలరేగాయి; ప్రతిస్పందనగా అతను దేశవ్యాప్తంగా అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించాడు. సర్ ఆల్బర్ట్ అవినీతి, తన సొంత మెండే జాతి సమూహానికి అనుగుణంగా వ్యవహరించడం వంటి ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు. [47] దేశం భద్రతా దళాల పూర్తి మద్దతు కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఆయన స్వేచ్ఛాయుత, న్యాయబద్ధమైన ఎన్నికల కోసం పిలుపునిచ్చాడు.

సైనిక తిరుబాటు (1967–1968)[మార్చు]

1967 సాధారణ ఎన్నికల పోటీలో ఎ.పి.సి. దాని నాయకుడు సియకా స్టీవెను స్వల్ప ఆధిఖ్యంతో ఎస్.ఎల్.పి.పి మీద విజయం సాధించాడు. 1967 మార్చి 21 న స్టీవెంసు ప్రధాన మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.

పదవీ స్వీకారం చేసిన కొన్ని గంటల సమయంలో సియెర్రా లియోనె సాయుధ దళాల కమాండరు అయిన బ్రిగేడియరు జనరలు డేవిడు లాన్సానా నాయకత్వంలోని ఒక రక్తపాతరహిత సైనిక తిరుగుబాటులో స్టీవెనును పదవి నుండి తొలగించారు. డేవిడు లాంసానా 1964 లో ఆయనను ఈ పదవికి నియమించిన ఆల్బర్టు మార్గా సన్నిహిత మిత్రుడు. లాంసానా స్టీవెనును గృహ నిర్బంధంలో ఉంచాడు. ప్రధాని గిరిజన ప్రతినిధుల ఎన్నిక వరకు వేచి ఉండాలని పట్టుబట్టారు. విడుదలైన తర్వాత స్టీవెన్సు గినియాలో ప్రవాసంలోకి వెళ్ళాడు.

1967 మార్చి 23 న బ్రిగేడియరు జనరలు ఆండ్రూ జ్యూక్సను-స్మితు నేతృత్వంలోని సియెర్రా లియోనె సైన్యంలోని సైనిక అధికారుల బృందం ఈ చర్యను ఒక తిరుగుబాటు కార్యక్రమం ద్వారా అధిగమించింది. వారు ప్రభుత్వ నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకున్నారు లాన్సాను అరెస్టు చేసి రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేశారు. ఈ బృందం ఆండ్రూ జ్యూక్సను-స్మితు దాని ఛైర్మనుగా, దేశం అధిపతిగా నేషనలు రిఫార్మేషను మండలి (ఎన్.ఆర్.సి) ని ఏర్పాటు చేసింది.[48]

1968 ఏప్రెలు 18 న బ్రిగేడియరు జనరలు జాన్ అమడు బంగురా నాయకత్వంలోని సియెర్రా లియోనె సైన్యంలోని తక్కువ స్థాయి సైనికుల బృందం తమకురాము " అవినీతి వ్యరేక విప్లవాత్మక ఉద్యమం " (ఎ.సి.ఆర్.ఎం) గా పేర్కొంటూ ఎన్.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టింది. ఎ.సి.ఆర్.ఎం. సైనిక ప్రభుత్వం అనేక సీనియరు ఎన్.ఆర్.సి. సభ్యులను అరెస్టు చేసింది. వారు రాజ్యాంగంను పునఃస్థాపించారు. చివరికి స్టీవెను తిరిగి వచ్చి ప్రధానమంత్రిగా అధికార బాధ్యతను స్వీకరించారు. [49]

ఏక పార్టీ దేశం (1968–1991)[మార్చు]

An APC political rally in the northern town of Kabala outside the home of supporters of the rival SLPP in 1968

స్టీవెన్సు 1968 లో తిరిగి అధికారం చేపట్టాడు. ఇది చాలా ఆశ మరియు ఆశయంతో.[ఆధారం కోరబడింది]

ఆయన బహు-పార్టీల రాజకీయాలలో విజయం సాధించినందున ఆయన మీద చాలా విశ్వాసం ఉంచబడింది. స్టెవెన్సు తెగలను సోషలిస్టు సూత్రాల క్రింద కలపడానికి ప్రయత్నం చేశాడు. తన తొలి దశాబ్దంలో స్టీవెన్సు తన పూర్వీకుడు ఎస్.ఎల్.పి.పి ఆల్బర్టు మార్గాయి, ఎన్.ఆర్.సి. జుక్సను-స్మితులు పనికిరావాలని భావించిన ప్రణాళికలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నించాడు.[ఆధారం కోరబడింది]


స్టీవెన్సు ప్రభుత్వం దేశం చమురు శుద్ధి కర్మాగారం, ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని కేప్ సియెర్రా హోటలు, ఒక సిమెంటు ఫ్యాక్టరీని పునర్వ్యవస్థీకరించింది.[50] ఆయన విక్టోరియా పార్కు (2017 మధ్యలో ఫ్రీటౌను అమ్యూజ్మెంటు పార్కు) మైదానంలో ఒక చర్చి, మసీదును జగ్సను-స్మితు నిర్మాణాలను రద్దుచేసాడు. స్టెవెన్సు రాష్ట్రాల, నగరాల మధ్య దూరం తగ్గించడానికి వంతెనను నిర్మించే ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాడు. రాష్ట్రాలలో రోడ్లు ఆసుపత్రులు నిర్మించబడ్డాయి. పారామౌంటు చీఫ్సు, ప్రొవిన్షియలు ప్రజలు ఫ్రీటౌనులో ఒక ప్రముఖ శక్తిగా మారారు.

అనేక తిరుగుబాటు ప్రయత్నాల గ్రహించిన కారణంగా స్టీవెన్సు పాలనలో మరింత నిరంకుశత అధికరించింది. కొంతమంది మద్దతుదారులతో ఆయన సంబంధం క్షీణించింది. అతను సాధారణ ఎన్నికలలో పోటీ రాజకీయాల నుండి ఎస్.ఎల్.పి.పి పార్టీని తొలగించాడు. కొంతమంది హింస, బెదిరింపుల ద్వారా తొలగించబడ్డారు. సైనిక మద్దతును కొనసాగించేందుకు స్టీవెన్సు సిరియా లియోనె సాయుధ దళాల అధిపతిగా ప్రముఖ జాను అమడు బంగురాను నిలబెట్టుకున్నాడు.

పౌర పాలనకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఉప ఎన్నికలు జరిగాయి ( 1968 లో మొదలైంది).అలు- ఎ.పి.సి కేబినెటు నియమించబడింది. ప్రశాంతత పూర్తిగా పునరుద్ధరించబడలేదు. 1968 నవంబరులో స్టీవెనును ప్రావిన్సులలోని అశాంతి దేశవ్యాప్తంగా అత్యవసర స్థితిని ప్రకటించటానికి నడిపించింది. సియెర్రా లియోనె సైన్యంలోని అనేక మంది సీనియరు అధికారులు స్టీవెన్సు విధానాలతో నిరాశపడ్డారు. సియెర్రా లియోనె మిలటరీని నిర్వహించారు. కాని ఎవరూ స్టీవెనును ఎదుర్కోలేదు. స్టీవెన్స్ను ప్రధాన మంత్రిగా నియమించిన బ్రిగేడియరు జనరలు బాంకురా స్టీవెనును నియంత్రించే ఏకైక వ్యక్తిగా భావించారు. సైన్యం బంకురాకు అంకితం చేయబడింది. ఇది స్టీవెనుకు ప్రమాదకరమైనది. 1970 జనవరిలో బంకురాను కుట్ర అభియోగాలతో ఖైదు చేసారు. స్టీవెన్సు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుకు పాల్పడినట్లు ఆరోపించారు. కొన్ని నెలల పాటు కొనసాగిన ఒక విచారణ తరువాత బాంకురాకు మరణ శిక్ష విధించబడింది. మార్చి 29, 1970 మార్చి 29 న బ్రిగేడియరు బంగురా ఫ్రీటౌనులో ఉరితీయబడ్డాడు.

బంకురాను ఉరితీసిన తరువాత చేసిన తరువాత ఉరితీయబడిన బ్రిగేడియెరు బంగురాకు విశ్వసనీయ సైనికుల బృందం స్టీవెన్సు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా రాజధాని ఫ్రీటౌనులో, కొన్ని ప్రాంతాలలో తిరుగుబాటు చేసారు. అధ్యక్షుడు స్టీవెను మీద తిరుగుబాటులో పాల్గొన్నందుకు ఫ్రీటౌన్లో డజను మంది సైనికులు అరెస్టు చేసి దోషిగా నిర్ధారించారు. అరెస్టు చేసిన సైనికులలో కొంతమంది సైన్యం కార్పోరలు ఫోధీ సంకో, బంగురా బలమైన మద్దతుదారు. కార్పోరలు సాన్కోకు ఫ్రీటౌనులోని పాండెం రోడు జైలులో ఏడు సంవత్సరాలు జైలు శిక్ష విధించబడింది


1971 ఏప్రెలులో ఒక కొత్త రిపబ్లికను రాజ్యాంగం స్వీకరించబడింది. ఇది స్టీవెన్సు ప్రెసిడెంటుగా మార్చింది. 1972 ఉప ఎన్నికలో ప్రతిపక్ష ఎస్.ఎల్.పి.పి. విధానపరమైన అడ్డంకులు, బెదిపింపులు (ఎ.పి.సి, మిలీషియా) జరిగాయని ఫిర్యాదు చేసింది. ఈ సమస్యలు చాలా తీవ్రంగా మారాయి. 1973 సార్వత్రిక ఎన్నికను ఎస్.ఎల్.పి.పి. బహిష్కరించింది; దాని ఫలితంగా ఎ.పి.సి. 85 ఎన్నికలలో 84 స్థానాలను గెలుచుకుంది.[51]

1974 లో అధ్యక్షుడు స్టీవెనును పడగొట్టడానికి ఉద్దేశించిన ఒక తిరుగుబాటు ప్రయత్నం విఫలమై దాని నాయకులు ఉరితీయబడ్డారు. 1974 మధ్యకాలంలో స్టీవెన్సు అభ్యర్ధనతో మద్దతుగా ఉన్న గినియాన్ సైనికులు దేశంలోనే ఉన్నారు. స్టీవెన్సు అప్పటి గైనన్ అధ్యక్షుడు అహ్మదు సెకౌ టౌరేతో సన్నిహిత మిత్రుడుగా ఉండటంతో ఆయన అధికారాన్ని కొనసాగించారు. 1976 మార్చిలో స్టీవెన్సు ప్రెసిడెంటుగా రెండవ ఐదు-సంవత్సరాల పదవికి వ్యతిరేకత లేకుండా ఎన్నికయ్యారు. 1975 జూలై 19 న, మాజీ సీనియరు మంత్రి మొహమ్మదు సిరి ఫోర్నా (రచయిత అమినాత్తా ఫోర్నా తండ్రి), బ్రిగేడియరు జనరలు ఇబ్రహీం బాషు తఖి, లెఫ్టినెంటు హబీబు లాన్సనా కమరాలతో సహా 14 సీనియర్ సైన్యం, ప్రభుత్వ అధికారుల ఒక తిరుగుబాటుతో అధ్యక్షుడు స్టీవెన్సు ప్రభుత్వాన్ని వదులుకున్నాడు.

1977 లో ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్త విద్యార్ధి ప్రదర్శన సియర్రా లెయోనె రాజకీయాల్ని దెబ్బతీసింది. సైన్యం, స్టీవెన్సు సొంత ప్రత్యేక భద్రతా విభాగం (ఎస్.ఎస్.డి) బలం ఆయనని కాపాడటానికి అధికారం మీద పట్టు నిలుపుకోవటానికి సృష్టించిన భారీగా ఆయుధాలు కలిగిన సైనిక పారామిలిటరీ దళం ద్వారా వెంటనే ఈ ప్రదర్శన తొలగించబడింది.[52]ఎస్.ఎస్.డి. అధికారులు స్టీవెనుకు చాలా విశ్వసనీయంగా ఉన్నారు. వీరు స్టీవెన్సు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఏ తిరుగుబాటును లేదా నిరసనలను కూల్చివేసేందుకు సియర్రా లియోనులో నియమించబడ్డారు. తరువాత ఒక జనరలు ఎన్నిక పిలుపు ఇవ్వబడింది. అదే సంవత్సరం అవినీతి తిరిగి విజృంభించింది. ఎ.పి.సి. 74 సీట్లను, ఎస్.ఎల్.పి.పి. 15 గెలుచుకుంది. 1978 లో ఎ.పి.సి.- ఆధిపత్య పార్లమెంటు ఒక కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించింది. 1978 రాజ్యాంగం సియెర్రా లియోనెలో ఎ.పి.సి. మాత్రమే చట్టపరమైన రాజకీయ పార్టీగా చేసింది.[53] ఈ చర్య దేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా మరొక ప్రధాన ప్రదర్శన జరగడానికి దారితీసింది. కానీ తిరిగి సైన్యం, స్టీవెన్సు ఎస్.ఎస్.డి దళాలు దీనిని నిలిపివేసింది.

స్టీవెన్సు సాధారణంగా నియంతృత్వ పద్ధతులకు, ప్రభుత్వ అవినీతికి విమర్శలు ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ సానుకూల సూచనతో ఆయన దేశం పౌర యుద్ధంలో కుప్పకూలిపోయాడా స్థిరంగా ఉంచాడు. ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న అనేక ప్రభుత్వ సంస్థలను అతను నిర్మించాడు.[ఆధారం కోరబడింది] స్టీవెన్సు అనేక జాతి సమూహాల సభ్యులను అతని అధీనంలోని ఎ.పి.సి. ప్రభుత్వానికి చేర్చడం ద్వారా ప్రభుత్వంలో సాంప్రదాయిక ధ్రువీకరణను కూడా తగ్గించాడు.

సియాకా స్టీవెన్సు 18 సంవత్సరాలుగా అధికారంలో ఉన్న తరువాత 1985 నవంబరులో పదవీ విరమణ చేశాడు. 1985 నవంబరూలో ఫ్రీటౌనులో జరిగిన చివరి డెలిగేటు కాన్ఫరెంసులో ఎ.పి.సి. స్టీవెంసు తరువాత ఒక కొత్త అధ్యక్ష అభ్యర్థి పేరును ప్రతిపాదించింది. తరుతి అధ్యక్ష అభ్యర్ధిగా సియెర్రా లియోనె ఆర్మీ ఫోర్సెసు రిపబ్లికు అధిపతిగా ఉన్న మేజర్ జనరలు జోసెఫు సైడో మోమోహు ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. అతనికి వారసుడిగా స్టీవెన్సు ఎంపిక చేసుకున్నాడు. సియెర్రా లియోనె సాయుధ దళాల అధిపతిగా మేజర్ జనరలు మోమోను స్టీవెనుకు చాలా విశ్వసనీయత కలిగి ఉన్నందున ఆయనను ఈ పదవికి నియమించారు. స్టీవెన్సు మాదిరిగా మమోహు అల్ప సంఖ్యాక లింబా జాతి సమూహంలో సభ్యుడు.

మొహమ్మోను ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేకుండా, కేవలం పోటీ చేసిన అభ్యర్థిగా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు మరియు ఫ్రీటౌనులో 1985 నవంబరు 28 న సియెర్రా లియోనె రెండవ అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు. 1986 మే లో ఎ.పి.సి. సభ్యుల మధ్య ఏక-పార్టీ పార్లమెంటరీ ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. అధ్యక్షుడు మమ్మొహు తన మాజీ సైనిక సహోద్యోగి, ముఖ్య మిత్రుడు, మేజరు జనరలు మొహమ్మదు తరావాలీని సియెర్రా లియోనె మిలిటరీ అధిపతిగా నియమించబడ్డాడు. మేజరు జనరలు తరావాలీ ఒక బలమైన విశ్వాసపాత్రుడు, అధ్యక్షుడు మమ్మోహు ప్రధాన మద్దతుదారుడుగా ఉన్నాడు. అధ్యక్షుడు మమ్మోహు సియెర్రా లియోనె పోలీసు అధిపతిగా జేమ్సు బంబే కమరాను ప్రతిపాదించాడు. బాంబే మెమరా అధ్యక్షుడు మమ్మోహు కీలక విశ్వాసపాత్రుడు, బలమైన మద్దతుదారుడు. సియోరా లియోనె పోలీసు ఒక ప్రత్యేక పారామిలిటరీ బలగంగా సియారా లియోనె పోలీసులో శక్తివంతమైన ఎస్.ఎస్.డిను సమగ్రపరచడం ద్వారా మాజీ అధ్యక్షుడు సియకా స్టీవెన్సు, మమోహు మద్య అభిప్రాయబేధాలు తలెత్తాయి. అధ్యక్షుడు స్టీవెన్సు, ఎస్.ఎస్.డి. అధిక అధికారంమీద తన పట్టును కొనసాగించడానికి ఉపయోగించే ఒక శక్తివంతమైన వ్యక్తిగత శక్తిగా ఉంది. సియెర్రా లియోనె మిలిటరీ, సియెర్రా లియోనె పోలీసు ఫోర్సు నుండి స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. బాంబే మెమారా నాయకత్వంలో సియెర్రా లియోనె పోలీసు, అధ్యక్షుడు మమ్మోహు విమర్శకులకు వ్యతిరేకంగా భౌతిక హింస, అరెస్టు, బెదిరింపు ఆరోపణలు జరిగాయి.

అధ్యక్షుడు మమ్మోహు సైన్యంతో బలమైన సంబంధాలు, అవినీతిపై ఆయన దాడులు అతడికి సియెర్రా లెయోనెయన్ల మధ్య అవసరమైన ప్రారంభ మద్దతు లభించింది. అధ్యక్షుడు మమ్మోహు ఆధ్వర్యంలో కొత్త ఎ.పి.సి. క్యాబినెటులో కొత్త వ్యక్తులు లేకపోవడం, స్టీవెన్సు ప్రభుత్వం నుండి పాత వ్యక్తులు తిరిగి ప్రవేశించారు. మమ్మోహు స్టీవెసు పాలన శాశ్వతంగా ఉద్భవింపచేసాడన్న విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి.

తరువాత కొన్ని సంవత్సరాల మమ్మోహు పరిపాలన అవినీతి వర్గీకరించబడింది. అనేక సీనియర్ కేబినెటు మంత్రులు తొలగించటం ద్వారా మమ్మోహు దీనిని అణిచివేశాడు. అవినీతికి వ్యతిరేకంగా తన యుద్ధంను రూపొందించడానికి, అధ్యక్షుడు మమ్మోహు "రాజకీయ నేతలు, ప్రజా సేవకుల ప్రవర్తనా నియమావళిని" ప్రకటించారు. 1987 మార్చిలో రాష్ట్రపతి మమ్మోహునును పడగొట్టిన ప్రయత్నం చేసిన తరువాత 60 సీనియరు ప్రభుత్వ అధికారులను అరెస్టు చేశారు. కార్యాలయం నుండి తీసివేయబడిన వైసు ప్రెసిడెంటు ఫ్రాన్సిసు మినాతో మరొక 5 మందితో సహా తిరుగుబాటుకు ప్రణాళిక వేసినందుకు 1989 లో ఉరిశిక్ష అమలు చేశారు.

సియెర్రా లియొనె అంతర్యుద్ధం (1991–2002)[మార్చు]

A school in Koindu destroyed during the Civil War; in total 1,270 primary schools were destroyed in the War.[54]

1990 అఖ్టోబరులో రాజకీయ, ఆర్థిక సంస్కరణల కొరకు దేశం లోపల, వెలుపలి నుండి ఒత్తిడి శిఖరాగ్రానికి చేరుకోవడంతో అధ్యక్షుడు మమ్మోహు 1978 ఏక-పార్టీ రాజ్యాంగాన్ని పరిశీలించేందుకు రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషనును ఏర్పాటు చేశారు. కమిషను సిఫార్సులు ఆధారంగా ఒక బహుళ-పక్ష వ్యవస్థను తిరిగి స్థాపించే రాజ్యాంగం ఎ.పి.సి. పార్లమెంటు 60% ఆధిఖ్య ఓటుతో ఆమోదించబడింది. 1991 అక్టోబరు 1 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. అధ్యక్షుడు మమొహు రాజకీయ సంస్కరణల విషయంలో తన వాగ్దానం నెరవేర్చడంలో తీవ్రంగా చర్యతీసుకోలేదని ఎ.పి.సి. అధికార దుర్వినియోగాల ద్వారా గుర్తించబడింది.

పొరుగున ఉన్న లైబీరియాలో జరిగే క్రూరమైన పౌర యుద్ధం సియెర్రా లియోనెలో జరిగిన పోరాటంలో గణనీయమైన పాత్ర పోషించింది. అప్పుడు నేషనలు పేట్రియాటికు ఫ్రంటు ఆఫ్ లిబెరియా నాయకుడు చార్లెసు టేలరు ఉత్తర సియెర్రా లియెనెలోని టోంకోలిలీ డిస్ట్రిక్టు నుండి వచ్చిన మాజీ సియెర్రా లియోనియన్ సైనిక కార్పోరల్ ఫోడే సాయబానా సన్కోహు ఆదేశంతో రెవల్యూషనరీ యునైటెడు ఫ్రంటు (ఆర్.యు.ఎఫ్.) ఏర్పాటు చేయడానికి సహకరించాడు. బ్రిటిషు శిక్షణ పొందిన మాజీ సైన్యాధిపతి శంకోహు లిబియాలో కూడా గెరిల్లా శిక్షణను పొందాడు. టేలరు లైబరియాలో తన తిరుగుబాటు ఉద్యమానికి వ్యతిరేకించిన సియెర్రా లియోనెలో ఉన్న " నైజీరియా ఆధిపత్య శాంతి పరిరక్షక దళాల " స్థావరాలను నాశనం చేసుకుని లక్ష్యంగా చేసుకుని ఆర్.యు.ఎఫ్. దళాలతో దాడి జరిపించాడు.

1992 ఏప్రెలు 29 న సియెర్రా లెయోనె సైన్యంలోని యువ సైనికుల బృందం ఏడు సైనిక దళాల (కెప్టెను వాలెంటైను స్ట్రాస్సరు, సెర్జెంటు సోలమను ముసా, కెప్టెను కంబా మొండే, లెఫ్టినెంటు టాం న్యుమా, కెప్టెను జూలియసు మాడ బయో, కెప్టెను కమ్బో కాంబో) నేతృత్వంలో [55] సైనిక తిరుగుబాటు ప్రారంభించారు. ఇది అధ్యక్షుడు మమ్మోహును గినియాకు అఙాతంలో ఉండేలా చేసింది.[56]

సార్జెంటు సోలమను ముసా, స్ట్రాస్సరు చిన్ననాటి స్నేహితుడు ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వానికి డిప్యూటీ చైర్మను, డిప్యూటీ నేతగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. తన 25 వ జన్మదినం తరువాత కేవలం మూడు రోజుల తర్వాత అతను అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు స్ట్రాస్ర్ ప్రపంచంలో అతి పిన్నవయస్కుడైన అధిపతి అయ్యాడు. ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక జాతీయ అత్యున్నత కౌన్సిలు ఆఫ్ స్టేటు అన్ని విషయాలలో అత్యున్నత ఆదేశం, అంతిమ అధికారంగా స్థాపించబడింది. ప్రత్యేకంగా ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనికులతో అత్యధిక ర్యాంకును కలిగి ఉంది. దీనిలో స్ట్రాస్సరు అధ్యక్షుడు మోమోహ్ను అధిగమించిన అసలు సైనికులు ఉన్నారు.[56]


ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వం అత్యంత ఉన్నత స్థాయి సైనికులలో ఒకడైన స్ట్రాస్సరు విశ్వసనీయ మిత్రుడు లెఫ్టినెంటు సహరు శాండీ హత్య చేయబడ్డాడు. హత్యారోపణను ఎదుర్కొన్న మేజరు ఎస్.ఐ.ఎం. టురే బహిష్కరించబడిన అధ్యక్షుడు మమ్మోహు కీలక విశ్వాసపాత్రుడు. లెఫ్టినెంటు శాండీ కిల్లర్ని కనుగొనడానికి దేశవ్యాప్తంగా భారీగా సాయుధ సైనిక మారణహోమాలు జరిగాయి. అయితే ప్రధాన అనుమానితుడుగా మేజరు ఎస్.ఐ.ఎం టురే తన ప్రాణం కాపాడు కోవడానికి రహస్యంగా గినియా చేరుకున్నాడు. తొలగించబడిన అధ్యక్షుడు మమ్మోహుకు విశ్వసనీయులని భావించిన డజన్ల కొద్దీ సైనికులు ఖైదు చేయబడ్డారు. వీరిలో కల్నల్ కహోటా ఎం. డంబూయ, మేజరు యాయా టురే ఉన్నారు. లెఫ్టినెంటు శాండీకి ప్రభుత్వ మర్యాదలతో అంత్యక్రియలు జరిగాయి. ఫ్రీటౌనులోని కేథడ్రాలు చర్చి వద్ద తన అంత్యక్రియల ప్రార్థన సేవలో స్ట్రాస్సరు, ఎన్.పి.ఆర్.సి. డిప్యూటీ నాయకుడు సార్జెంటు సోలమను ముసాతో సహా ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వం అనేక ఉన్నత-స్థాయి సైనికులు హాజరయ్యారు.

ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వం వెంటనే రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేసింది. అన్ని రాజకీయ పార్టీలు, ప్రసంగాలకు పరిమిత స్వేచ్ఛ, ప్రెసు స్వేచ్ఛ మీద నిషేధం విధిస్తూ సైనికులకు విచారణ లేకుండా అడ్డగించడానికి అపరిమిత అధికారాలను మంజూరు చేసింది. కోర్టులో అడ్డగించడానికి వ్యతిరేకంగా చేయబడిన సవాళ్లు తొలగించబడ్డాయి.

ఎన్.పి.ఆర్.సి. సైనిక ప్రభుత్వం " ఎకనామికు కమ్యూనిటీ ఆఫ్ వెస్టు ఆఫ్రికను స్టేట్సు " సంబంధాలు కొనసాగించింది. లైబీరియాలో పోరాడడానికి సియెర్రా లియోనె ఆధారిత ఎకనామికు కమ్యూనిటీ ఆఫ్ వెస్టు ఆఫ్రికను స్టేట్సు దళాల మద్దతును బలపరిచింది. 1992 డిసెంబరు 28 న నిర్బంధిత కల్నలు యాహ్య కను, కల్నలు కహోటా M.S. డంబూయ, మాజీ ఇన్స్పెక్టరు జనరలు బంబే కమరా విడిపించడానికి స్ట్రాస్సరు ఎన్.పి.ఆర్.సి. ప్రభుత్వం మీద జరిగిన ఒక తిరుగుబాటు ప్రయత్నం విఫలమైంది. తిరుగుబాటు ప్లాట్లు వెనుక సెర్జెంటు మొహమ్మదు లామిను బంకురా నేతృత్వంలోని అనేక మంది జూనియరు సైనిక అధికారులు ఉన్నట్లు గుర్తించారు. ఈ తిరుగుబాటు ప్లాట్లు సియెర్రా లియోనె సైన్యంలో 15 సైనికులకు (కాల్నోలు కహోటా ఎం దుంబూయ, మేజర్ యాయా కను, సార్జెంటు మొహమేదు లామిను బంకురాతో సహా) ఫైరింగు దళం మరణశిక్ష అమలు చేసింది. పో డెంబా రోడు జైలులో నిర్బంధంలో ఉన్న మమోహు ప్రభుత్వంలోని అనేక ప్రముఖ సభ్యులు పోలీసు ఇన్స్పెక్టరు జనరలు ఆఫ్ పోలీసు బంబే కమరా కూడా ఉరితీయబడిన వారిలో ఉన్నారు.[57]

1994 జూలై 5 న స్ట్రెస్సెరును కూల్చివేయుటానికి తిరుగుబాటుకు ప్రణాళిక వేసాడని ఆరోపణలు వచ్చిన తరువాత ఫ్రీటౌనులో ప్రజలలో చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన డిప్యూటీ ఎ.పి.ఆర్.సి. నేత సార్జెంటు సోలమను ముసా ఖైదు చేయబడ్డాడు. సెర్జెంటు ముసా ఆరోపణలను నిరాకరించాడు. స్ట్రాస్సరు ముసాను డిప్యూటీ ఎన్.పి.ఆర్.సి. ఛైర్మను స్థానాన్ని కెప్టెను జూలియసు మాడ బయో భర్తీ చేసాడు. వీరు తక్షణమే బ్రిగేడియర్కు స్ట్రాస్సరును ప్రోత్సహించారు.

ఆర్.యు.ఎఫ్.ని తిప్పికొట్టడంలో మమ్మోహు నేతృత్వంలోని ఎ.పి.సి. ప్రభుత్వంలా ఎన్.పి.ఆర్.సి. అసఫలత నిరూపించింది. దేశం ఎక్కువ భాగం ఆర్.యు.ఎఫ్. యోధుల ఆధీనం అయింది 1994 నాటికి వారు డైమండ్-రిచ్ ఈస్ట్రను ప్రావింసులో ఫ్రీటౌను అంచులో ఉన్నారు. ప్రతిస్పందనగా ఎన్.పి.ఆర్.సి. ప్రైవేటు సంస్థ ఎగ్జిక్యూటివు ఫలితాల నుండి అనేక వందల మంది సభ్యులను నియమించింది. ఒక నెలలోనే వారు ఆర్.యు.ఎఫ్. యోధులను సియర్రా లియోనె సరిహద్దులకు తరిమారు. సియర్రా లియోనె కొనో డైమండు-ఉత్పత్తి ప్రాంతాల నుండి ఆర్.యు.ఎఫ్.ను క్లియరు చేశారు.

స్ట్రాస్సరు ఇద్దరు సీనియరు ఎంపి.ఆరిసి. మిత్రపక్షాలు కమాండర్లు లెఫ్టినెంటు సహరు శాండీ, లెఫ్టినెంటు సోలమను ముసా అతనిని రక్షించడానికి లేకపోవడంతో ఎన్.పి.ఆర్.సి. సుప్రీం కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేటులోని స్ట్రాస్సరు నాయకత్వం బలహీనమైనదిగా పరిగణించబడింది. 1996 జనవరి 16 న అధికారంలో 4 సంవత్సరాలు గడిపిన తరువాత స్ట్రాస్సరు తన తోటి ఎన్.పి.ఆర్.సీ సైనికులు ఫ్రీటౌనులోని డిఫెన్సు హెడు క్వార్టర్సులో ఒక రాజభవనం మీద జరిగిన తిరుగుబాటులో అరెస్టయ్యాడు. [58] స్ట్రాస్సరు వెనువెంటనే సైన్య హెలికాప్టర్లో కానరీ, గినియాకు ప్రవాసంలోకి ప్రవేశించాడు.

1996 తిరుగుబాటు తరువాత తన బహిరంగ ప్రసంగంలో బ్రిగేడియరు బయో, సియర్రా లియోనె ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకోబడిన పౌర ప్రభుత్వం తిరిగి రావాలనే తన మద్దతు, అంతర్యుద్ధం ముగియడానికి అతని నిబద్ధత తిరుగుబాటుకు అతని ప్రేరణ అని పేర్కొన్నాడు. [59] 1996 లో జరిగిన ఎన్నికల ముగింపు తరువాత సియారా లియోన్ పీపుల్సు పార్టీ (ఎస్.ఎల్.పి.పి) అహ్మదు టీజను కబబాకు అధికారం ఇచ్చింది. పౌర పాలనకు తిరిగి వస్తుందని బయో చేసిన వాగ్దానాలు నెరవేరాయి. ప్రెసిడెంటు కబాబా అధికారాన్ని తీసుకున్నాడు. అధ్యక్షుడు కబాబా ఆర్.యు.ఎఫ్ తో చర్చలు ప్రారంభించారు. శాంతి చర్చలకు ఆర్.యు.ఎఫ్. నేత ఫోడే సంకోను ఆహ్వానించారు.


1997 మే 25 న నిర్బంధిత మేజరు జనరలు జానీ పాలు కొరోమాకు విశ్వాసపాత్రుడు కార్పోరలు తంబ గోబరీ నేతృత్వంలో సియెర్రా లియోనె సైన్యంలోని 15 మంది సైనికులు ఒక సైనిక దళాన్ని ప్రారంభించి అధ్యక్షుడు కబ్బబాను ఇది గినియాకు బహిష్కరణ పంపింది. తరుబాత వారు " ఆర్మి ఫోర్సెసు రివల్యూషనరీ కౌంసిలు (ఎ.ఎఫ్.ఆర్.సి) స్థాపించారు. కార్పోరలు గ్బోరీ త్వరగా ఎస్.ఎల్.బి.ఎస్. " ఎఫ్.ఎం.99.9 ప్రధానకార్యాలయానికి వెళ్ళి తిరుగుబాటు ప్రకటించాడు. దేశవ్యాప్తంగా సైనికులు గార్డులందరికీ బాధ్య నిర్వహించాలను చేయాలని హెచ్చరించాడు. సైనికులు తక్షణమే కొరోమాను జైలు నుండి విడుదల చేసి ఆయనను ఛైర్మనుగా, దేశాధ్యక్షుడిగా నియమించారు.

కొరోమా రాజ్యాంగాన్ని సస్పెండు చేసాడు. ప్రదర్శనలు నిషేధింవి, దేశంలోని అన్ని ప్రైవేటు రేడియో స్టేషన్లను మూసివేసింది. ఆర్.యు.ఎఫ్.ను కొత్త సైనిక ప్రభుత్వంలో భాగస్వామ్యం చేయమని ఆహ్వానించింది. నూతన ఎ.ఎఫ్.ఆర్.సి- ఆర్.యు.ఎఫ్. సంకీర్ణ సైనిక ప్రభుత్వ కూటమి వైసు ఛైర్మన్గా ఆర్.యు.ఎఫ్ నాయకుడు ఫోడె సంకోహును నియమించింది. కొన్ని రోజులలో ఫ్రీటౌనుకు వేలమంది ఆర్.యు.ఎఫ్. యోధులి ప్రవేశించారు. డిప్యూటీ డిఫెన్సు మంత్రి శామ్యూలు హింగా నార్మను ఆధ్వర్యంలోని మెండే జాతి సమూహంలోని సంప్రదాయ సమరయోధుల సమూహం కామాజర్స్, అధ్యక్షుడు కబ్బాకు విధేయుడిగా ఉండి సియెర్రా లియోనె దక్షిణ భాగాన్ని సైనికుల నుండి రక్షించాడు.

కబ్బషు ప్రభుత్వం మరియు అంతర్యుద్ధం ముగింపు (2002–2014)[మార్చు]

తొమ్మిది నెలలు పదవీకాలం తరువాత నైజీరియను నేతృత్వంలోని ఇ.సి.ఒ.ఎం.ఒ.జి దళాలు సైనికప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టి 1998 ఫిబ్రవరిలో ప్రజాస్వామ్యవిధానంలో ఎన్నికైన అధ్యక్షుడు కబ్బబాను తిరిగి అధ్యక్షుడుగా నియమించారు. 1998 అక్టోబరు 19 న సియెర్రా లియోనె సైన్యంలో 24 మంది సైనికులు ఫ్రీటౌనులో ఒక కోర్టు యుద్ధంలో దోషులుగా నిర్ధారించబడిన తరువాత మరణశిక్షకు గురైయ్యారు. 1997 అధ్యక్షుడు కబ్బాను, ఇతరులను పడగొట్టడానికి తిరుగుబాటు ప్రయత్నం చేసి విఫలమయ్యారు.[60]


1999 అక్టోబరులో తిరుగుబాటుదారులను నిరాయుధలను చేయడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతి పరిరక్షకులను పంపేందుకు అంగీకరించింది. డిసెంబరులో 6,000 మంది సభ్యుల బృందం దేశంలో ప్రవేశించడంతో ఈ ప్రక్రియ మొదలైంది. ఐఖ్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి 2000 జిబ్రవరిలో ఓటు వేసి ఈ సంఖ్యను 11,000 కు పెంచింది. తరువాత ఇది 13,000 కు అధికరించింది. కానీ మేలో దాదాపుగా అన్ని నైజీరియా దళాలు దేశాన్ని వదిలి, ఐఖ్యరాజ్యసమితి దళాలు తూర్పు సియెర్రా లియోనెలో ఆర్.యు.ఎఫ్.ని నిరోధించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, సంకోహు దళాలు ఐక్యరాజ్యసమితితో గొడవపడి, శాంతి ఒప్పందం కుప్పకూలడంతో కొంతమంది 500 మంది శాంతిదళాల సభ్యులు బందీగా పట్టుబడ్డారు. ముట్టడిని అంతం చేయడానికి ఐఖ్యరాజ్యసమితి దళాలు ఆపరేషను ఖుక్రిని ప్రారంభించినందున బందీ సంక్షోభం ఆర్.యు.ఎఫ్, ప్రభుత్వం మధ్య పోరాటం తీవ్రరూపందాల్చింది. ఈ ఆపరేషను భారత, బ్రిటీషు స్పెషలు ఫోర్సు ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.

దేశంలో పరిస్థితి ఆపరేషనులో బ్రిటీషు దళాలు మోహరించిన తరువాత ఒక స్థాయికి క్షీణించింది. నిజానికి కేవలం విదేశీ పౌరులను ఖాళీ చేయడానికి ఈ ఫోర్సు నియమించబడినప్పటికీ బ్రిటీష్వారు వారి వాస్తవిక ఆదేశాన్ని మించిపోయి చివరకు తిరుగుబాటుదారులను ఓడించి దేశపరిస్థితి పునరుద్ధరించడానికి పూర్తి సైనిక చర్య తీసుకున్నారు. బ్రిటిషు పౌర యుద్ధం ముగిసిన తరువాత కాల్పుల విరమణ జరిగింది. బ్రిటీష్ సైన్యం, నిర్వాహకులు, రాజకీయ నాయకులతో సియెర్రా లియోనెలో కొనసాగుతూ సైనిక దళాలకు శిక్షణ ఇవ్వడం, దేశంలో మౌలిక నిర్మాణాలను మెరుగుపర్చడం, ఆర్ధిక, వస్తుపరమైన సహాయంను నిర్వహించడం చేసారు. బ్రిటీషు జోక్యం సమయంలో బ్రిటను ప్రధాన మంత్రి టోనీ బ్లెయిరు సియర్రా లియోనె ప్రజలచే నాయకుడిగా భావించారు. వీరిలో చాలామంది బ్రిటీష్వారిపట్ల అధిక శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నారు.[ఆధారం కోరబడింది]సియర్రా లియోనియన్సు " వరల్డ్స్ మోస్ట్ రీసిలియెంటు పీపులు " గా వర్ణించబడ్డారు. [61]

1991 మరియు 2001 మధ్య, సియర్రా లియోనె అంతర్యుద్ధంలో 50,000 మంది పౌరులు మరణించారు. లక్షలాది మంది ప్రజలు తమ నివాసాల నుండి బలవంతంగా వెలుపలకు చేయబడ్డారు. అనేక మంది గినియా, లైబీరియాలో శరణార్థులుగా మారారు. 2001 లో ఐఖ్యరాజ్యసమితి దళాలు తిరుగుబాటుదారుల ప్రాంతాలకు తరలించబడ్డాయి, తిరుగుబాటు సైనికులను నిరాయుధులను చేయడం ప్రారంభించాయి. 2002 జనవరి నాటికి యుద్ధం ప్రకటించబడింది. మే 2002 లో కబ్బా మెజారిటీతో అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 2004 నాటికి నిరాయుధీకరణ ప్రక్రియ పూర్తయింది. అంతేకాకుండా 2004 లో ఐక్యరాజ్యసమితి యుద్ధ నేరాల కోర్టు యుద్ధం రెండు వైపుల నుండి సీనియరు నాయకుల విచారణకు ప్రయత్నాలను ప్రారంభించింది. 2005 డిసెంబరులో ఐఖ్యరాజ్యసమితి శాంతి భద్రతా దళాలు సియర్రా లియోనె నుండి వైదొలిగాయి.

2007 ఆగస్టులో సియర్రా లియోనె అధ్యక్ష, పార్లమెంటరీ ఎన్నికలను నిర్వహించింది. అధ్యక్షుడి అభ్యర్థి ఓటు మొదటి రౌండులో రాజ్యాంగంలోని 50% ప్లసు వోటింగ్ మెజారిటీని గెలుచుకున్నారు. 2007 సెప్టెంబరులో తిరిగి ఎన్నిక జరిగింది. ప్రధాన ప్రతిపక్ష ఎ.పి.సి. అభ్యర్థి అయిన ఎర్నెస్టు బాయి కొరోమా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. కొరోమా 2012 నవంబరులో రెండవ (మరియు ఆఖరి) పదవికి అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు.

అంటువ్యాధులతో యుద్ధం (2014–2016)[మార్చు]

సియెర్రా లియోనెలో 2014 లో ఎబొలా వైరసు అంటువ్యాధి మొదలై దేశంలో విస్తృతమైన ప్రభావాన్ని చూపింది.[62] సియర్రా లియోనె అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించాలని యోచన చేసింది.[63] 2014 చివరినాటికి సియర్రా లియోనెలో దాదాపు 3000 మరణాలు, వ్యాధి 10 వేల కేసులు నమోదయ్యాయి.[62] ఈ అంటువ్యాధి ఓస్యూ టు ఓస్ టాక్ 2014 సెప్టెంబరులో దేశవ్యాప్తంగా మూడు-రోజుల దిగ్బంధానికి దారితీసింది.[64] వెస్టు ఆఫ్రికాలో విస్తృత ఎబోలా వైరసు అంటువ్యాధిలో భాగంగా ఇది సియెర్రా లియొనెలో సంభవించింది. ఆగష్టు ఆరంభంలో ఎబోలా ఎపిడెమికు కారణంగా సియెర్రా లియోనె లీగు ఫుట్బాల్ (సాకర్) మ్యాచ్లను రద్దు చేసింది.[65] 2016 మార్చి 16 న ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ సియెర్రా లియోనె ఎబోలా నుండి విముక్తి పొందిందని ప్రకటించింది.[66]

2017 ఆగస్టు 14 మడ్ స్లైడ్సు[మార్చు]

2014 ఆగస్టు 14 న సియెర్రా లియొనెలో ఉదయం 6.30 సమయంలో దేశరాజధాని ఫ్రీటౌనులో పలుమార్లు కొండచరియలు విరిగిపడ్డాయి.

భౌగోళికం మరియు వాతావరణం[మార్చు]

A map of Sierra Leone
Sierra Leone map of Köppen climate classification

సియెర్రా లియోనె వెస్టు ఆఫ్రికా నైరుతి తీరంలో ఉంది. ఇది 7 ° నుండి 10 ° డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం(చిన్న ప్రాంతం 7 ° దక్షిణానికి), 10 ° నుండి 14 ° డిగ్రీల పశ్చిమరేఖాంశం మధ్య ఉంటుంది. ఈ దేశం ఉత్తర, తూర్పుసరిహద్దులలో గినియా, ఆగ్నేయ దిశగా లైబీరియా, పశ్చిమ, నైరుతీ సరిహద్దులలో అట్లాంటికు మహాసముద్రం ఉన్నాయి.[67]

సియెర్రా లియోనె మొత్తం వైశాల్యం 71,600 చ.కి.మీ (27,699 చదరపు మైళ్ళు), ఇందులో 120 కిమీ మీ 2 (46 చదరపు మైళ్ల) జలభాగం కలిగి ఉంది.[68]

దేశంలో నాలుగు విభిన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. తూర్పు సియెర్రా లియోనెలో పీఠభూమి ఎత్తైన పర్వతాలకు చేరుకుంటుంది. ఇక్కడ బిన్టుమాని పర్వతంలో దేశంలో అత్యధిక ఎత్తైన 1,948 మీ (6,391 అడుగులు) శిఖరం ఉంది. ఈ ప్రాంతం దక్షిణాన మోయా నది పారుదల ముఖద్వారం ఎగువ భాగం ఉంది.

సియెర్రా లియోనె భూభాగంలో 43% అడవులు, పొదలు, వ్యవసాయ భూభాగం ఆక్రమిస్తున్నాయి. [67] ఉత్తర విభాగం " వరల్డు వైల్డులైఫు ఫండు " గినియా అటవీ-సవన్నా మొజాయిక్ పర్యావరణ ప్రాంతంలో భాగంగా వర్గీకరించబడింది. దక్షిణంగా వర్షారణ్యాలు, వ్యవసాయ భూములు ఉన్నాయి.

పశ్చిమప్రాంతంలో సియెర్రా లియోనె 400 కిలోమీటర్లు (249 మైళ్ళు) పొడవైన అట్లాంటికు తీరప్రాంతం ఉంది. ఇది రెండు అద్భుతమైన సముద్ర వనరులు, ఆకర్షణీయమైన పర్యాటక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. తీరానికి తక్కువగా ఉన్న గినియా మడ అడవుల చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. జాతీయ రాజధాని ఫ్రీటౌను ప్రపంచంలోని మూడవ అతిపెద్ద సహజ నౌకాశ్రయమైన సియెర్రా లియోనె హార్బరు పక్కన ఉన్న తీర ద్వీపకల్పంలో ఉంది.

వాతావరణం ఉష్ణమండలంగా ఉంటుంది. వ్యవసాయ చక్రంను నిర్ణయించడానికి రెండు సీజన్లు: మే నుండి నవంబరు వరకు వర్షాకాలం, డిసెంబరు నుండి మే వరకు పొడి వాతావరణం ఉంటుంది. హార్మట్టను చల్లని, పొడి గాలులు సహారా ఎడారి రాత్రి సమయంలో ఉష్ణోగ్రత 16 ° సెం (60.8 ° ఫా) కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. సగటు ఉష్ణోగ్రత 26 ° సెం (78.8 ° ఫా), సంవత్సరానికి 26 నుండి 36 ° సెం(78.8 నుండి 96.8 ° ఫా) వరకు ఉంటుంది.[69][70]

పర్యావరణం[మార్చు]

సియెర్రా లియోనెలో భూగర్భ క్షీణతకు బాధ్యత వహించాలని " హ్యూమను యాక్టివిటీసు " పేర్కొన్నాయి. భూసారాన్ని క్షీణింపజేస్తున్న వ్యవసాయ భూమి వినియోగం, పేలవమైన నేల, నీటి నిర్వాహం, అటవీ నిర్మూలన, వృక్షాలను తొలగించడం, వంటచేయడానికి కట్టెల ఉపయోగం, పెంపుడు జంతుల కారణంగా అత్యధికంగా మేత ఉపయోగించడం, పట్టణీకరణ వంటివి పర్యావణానికి సమస్యలుగా ఉన్నాయి.[71]

వాణిజ్య కలప కోసం, వ్యవసాయాభూముల కొరకు అటవీ నిర్మూలన, ప్రధాన ఆందోళనగా దేశం సహజ ఆర్థిక సంపదకు అపారమైన నష్టాన్ని సూచిస్తుంది.[71] మైనింగు, భూమి మార్పిడి కోసం (పశువులు మేత వంటి) స్లాషు & బర్ను విధానం ఉపయోగించడం, 1980 నుండి సియెర్రా లియోనెలో నాటకీయంగా తగ్గిన అటవీ భూమి. సియెర్రా లియెనె సహజవనరుల క్షీణత కొరకు ఆందోళన చెందుతున్న దేశాల జాబితాలో ఉంది. తక్కువ అటవీప్రాంతం, ఎక్కువ అటవీనిర్మూలన ఉన్న దేశాలలో సియెర్రా లియొనె ఉంది. [72]

ఉత్తరాన టామా-టోంకోలి ఫారెస్టు రిజర్వులో భారీ లాగింగు కొనసాగుతున్న ఆందోళనలు ఉన్నాయి. లాగర్లు నిమిని, కొనో జిల్లలలో తమ తూర్పు ప్రావింసుకు కార్యకలాపాలను విస్తరించారు. జుయి, వెస్ట్రను రూరలు డిస్ట్రిక్టు, వెస్ట్రను ఏరియా లోమా పర్వతాల జాతీయ ఉద్యానవనం, కొనియాడౌగు, ఉత్తర ప్రావిన్సు, కెన్మా జిల్లా, తూర్పు ప్రావీంసులో కంబూయి ఫారెస్టు రిజర్వులో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించడానికి ప్రణాళికలు ప్రారంభించాయి.[72]

ఆఫ్రికా వైల్డు డాగు, లైకాను పిక్టసు నివాసాల క్షీణత అధికరించింది. ఈ కేయిడు సియర్రా లియోనులో నిర్మూలించబడిందని భావిస్తున్నారు. .[73]2002 వరకు సియెర్రా లియోనె ఒక అటవీ నిర్వహణ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే పౌర యుద్ధం కారణంగా వేలాది మంది మరణాలు సంభవించాయి. అటవీ నిర్మూలన కారణంగా అంతర్గత వ్యయాలు 7.3% పెరిగాయి.[74]2003 నాటికి సియర్రా లియోనె 55 రక్షిత ప్రాంతాలు దేశభూభాగంలో 4.5% ఆక్రమించి ఉన్నాయి. దేశంలో 2,090 ప్రముఖ వృక్షజాతులు 147 క్షీరదాలు, 626 పక్షులు, 67 సరీసృపాలు, 35 ఉభయచరాలు, 99 చేప జాతులు ఉన్నాయి. [74]

సియర్రా లియోనె జలాలలో అక్రమంగా చేపలుపట్టే ఓడల సంఖ్య ఇటీవల సంవత్సరాల్లో పెరిగిందని ఎన్విరాన్మెంటలు జస్టిసు ఫౌండేషను పేర్కొంది. అక్రమ చేపలవేట కారణంగా చేప నిల్వలలు గణనీయంగా క్షీణించాయి. మనుగడ కోసం ఒక ముఖ్యమైన వనరుల స్థానిక ఫిషింగ్ సంఘాలను కోల్పోతుంది. ఒక దశాబ్దం పాటు అంతర్యుద్ధం నుండి కోలుకుంటున్న దేశంలో చాలా సమాజాలలోని ప్రజలు చేపలవేటను జీవనాధారంగా ఎంచుకున్నందున పరిస్థితి తీవ్రంగా ఉంది.[75] 2005 జూన్ 5 లో రాయలు సొసైటీ ఫర్ ది ప్రొటెక్షను ఆఫ్ బర్డ్సు (ఆర్.ఎస్.పి.బి) బర్డు లైఫు ఇంటర్నేషనలు, దక్షిణ ఈస్ట్రను సియెర్రా లియోనెలోని గోలా ఫారెస్టులో ఒక పరిరక్షణ- అభివృద్ధి ప్రణాళికకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అంగీకరించింది.[76] సియెర్రా లియోనిలో ఒక ముఖ్యమైన సజీవ వర్షారణ్యం ఉంది.

ఆర్ధికం[మార్చు]

A proportional representation of Sierra Leone's exports

1990 ల నాటికి ఆర్థిక కార్యకలాపాలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. ఆర్థికరంగం తీవ్రంగా అధోకరణం చెందింది. తరువాతి దశాబ్దంలో దేశ పౌర యుద్ధంలోఅధికారిక ఆర్ధికవ్యవస్థ చాలా నాశనమైంది. 2002 జనవరిలో ఘర్షణలు ముగిసిన తరువాత, వెలుపల నుండి లభించిన భారీ సహాయం సియర్రా లియోనె పునరుద్ధరించడానికి సహాయపడింది.[77]

అధికారుల అవినీతిని (ఇది అనేక పౌర యుద్ధానికి ప్రధాన కారణమని భావించింది) పరిమితం చేసే ప్రభుత్వ ప్రయత్నాల విజయం మీద పునరుద్ధరణ ఆధారపడి ఉంటుంది. విజయానికి కీలక సూచిక దాని డైమండు సెక్టారు ప్రభుత్వ నిర్వహణ మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.

నిరుద్యోగం అధికంగా ఉంది. ముఖ్యంగా యువత, మాజీ యుద్ధవీరులలో. అధికారులు సివిలు సర్వీసులో సంస్కరణలను అమలు చేయడానికి జాప్యం చేస్తూ ఉన్నారు. ప్రైవేటీకరణ కార్యక్రమం వేగం కూడా తగ్గుతుంది. దాతలు దాని పురోగతిని కోరారు.


కరెన్సీ " లెయోనె". సెంట్రలు బ్యాంకు ఆఫ్ బ్యాంకు ఆఫ్ సియెర్రా లియోను. సియెర్రా లియోను ఫ్లోటింగు ఎక్స్ఛేంజి రేటు వ్యవస్థను నిర్వహిస్తుంది. విదేశీ కరెన్సీలను వాణిజ్య బ్యాంకులు, గుర్తింపు పొందిన విదేశీ మారకం బ్యూరోలు, చాలా హోటళ్లలో మార్చవచ్చు. సియెర్రా లియోనులో క్రెడిటు కార్డు వాడకం పరిమితమైంది. అయితే కొన్ని హోటళ్ళు, రెస్టారెంట్లలో వాడవచ్చు. కొన్ని అంతర్జాతీయంగా లింక్డు ఆటోమేటెడు టెల్లరు మెషీన్లు ఉన్నాయి. ఇవి ఫ్రెటౌనులో వీసా కార్డులను ప్రోక్రెడిటు బ్యాంకు నిర్వహిస్తాయి.


సియర్రా లియోనె అనేది ఒక దుర్భర పరిస్థితులకు గురవుతుంది (సహజ సంపద తక్కుగా ఉండడం మాత్రమే కాక) కానీ దాని సహజ సంపద (వనరు శాపగ్రస్థంగా ఉంది) పేలవమైన నిర్వహణతో మరింత క్షీణిస్తుంది. ఉంటుంది.[78]

వ్యవసాయం[మార్చు]

సియెర్రా లియోన్లో తన బియ్యం పంటతో రైతు. సియెర్రా లియోనె జనాభాలో మూడింట రెండు వంతుల జీవనాధారంలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటుంది.[79]

సియెర్రా లియోనె జనాభాలో మూడింట రెండు వంతుల మందికి వ్యవసాయం జీవనాధారంగా ఉంటుంది.[79]2007 లో స్థూల జాతీయోత్పత్తి (జీడీపీ) లో వ్యవసాయం 58% ఉంది.[80]


జనాభాలో 80% మందికి వ్యవసాయం అతిపెద్ద ఉపాధిగా ఉంది.[81] సియెర్రా లియోనెలో బియ్యం అత్యంత ముఖ్యమైన ఆహారపదార్ధంగా ఉంది. 85% మంది రైతులు వర్షపు సీజనులో బియ్యం సాగు చేస్తున్నారు.[82] ప్రతి వ్యక్తికి 76 కిలోల వార్షిక వినియోగం జరుగుతుంది.[83]

గనులు[మార్చు]

సుసంపన్నమైన ఖనిజసంపద కలిగిన సియెర్రా లియోనె దాని ఆర్ధిక పునాది కోసం మైనింగు (ముఖ్యంగా వజ్రాలపై) ఆధారపడింది. ఇది అగ్ర పది వజ్రాలు ఉత్పత్తి దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఖనిజ ఎగుమతులు ప్రధాన కరెన్సీ సంపాదించేవిగా ఉన్నాయి. సియెర్రా లియోనె రత్నాలు- నాణ్యమైన వజ్రాల ప్రధాన నిర్మాత. వజ్రాలు సుసంపన్నంగా ఉన్నప్పటికీ చారిత్రాత్మకంగా వాటి దోపిడీ నిరోధించడానికి, ఎగుమతిని నిర్వహించడానికి ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంది.

సియెర్రా లియోనె కెంపులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. పౌర యుద్ధం సమయంలో వజ్రాల సమ్మేళనాలను విక్రయించడం, దాని దురాక్రమణలను పెంచే ఆయుధాలు కొనుగోలు చేయడం జరిగింది.[84] 1970 లలో, 1980 ల ప్రారంభంలో గనుల రంగం క్షీణించడం, ప్రభుత్వ అధికారుల మధ్య అవినీతి అధికరించడం కారణంగా ఆర్థిక వృద్ధి రేటు మందగించింది.

Percentage of GDP by sector (2007)[80]
Rank Sector Percentage
of GDP
1 Agriculture 58.5
2 Other services 10.4
3 Trade and tourism 9.5
4 Wholesale and retail trade 9.0
5 Mining and quarrying 4.5
6 Government Services 4.0
7 Manufacturing and handicrafts 2.0
8 Construction 1.7
9 Electricity and water 0.4

సియారా లియోనె వజ్రాల వార్షిక ఉత్పత్తి $ 250 మిలియన్ల అమెరికా డాలర్లు నుండి $ 300 మిలియన్ల అమెరికా డాలర్ల మధ్య ఉంటుంది. వీటిలో కొన్ని అక్రమ రవాణా ఔతుంటాయి. ఇది బహుశా నగదు బదిలీకి లేదా అక్రమ కార్యకలాపాల నిధుల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. పౌర యుద్ధం తరువాత అధికారిక ఎగుమతులు నాటకీయంగా అభివృద్ధి చెందాయి. వాటి నిర్వహణను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు కొంత విజయం సాధించాయి. 2000 అక్టోబరులో దేశం నుండి వజ్రాల ఎగుమతి కోసం ఒక ఐఖ్యరాజ్యసమితి - ఆమోదిత సర్టిఫికేషను పొందింది. ఇది చట్టపరమైన ఎగుమతుల్లో నాటకీయ పెరుగుదలకు దారి తీసింది. 2001 లో ప్రభుత్వం ఒక మైనింగు కమ్యూనిటీ డెవలప్మెంటు ఫండు (డి.ఎ.సి.డి.ఎఫ్) ను సృష్టించింది. ఇది డైమండు మైనింగు కమ్యూనిటీలకు వజ్రాల ఎగుమతి పన్నులో కొంత భాగాన్ని అందిస్తుంది. చట్టపరమైన డైమండు వర్తకంలో స్థానిక కమ్యూనిటీల వాటాను పెంచడానికి ఈ ఫండు రూపొందించబడింది.

సియెర్రా లియోనె టైటానియం ఖనిజం నిల్వలు ప్రపంచంలోని అతి పెద్ద డిపాజిట్లలో ఒకటిగా ఉన్నాయి. ఇది పెయింట్ పిగ్మెంటు, వెల్డింగు రాడు పూతలుగా ఉపయోగించే ఒక ఖనిజం.

రవాణా[మార్చు]

The road from Kenema to Kailahun District

సియెర్రా లియోనెలో అనేక రకాలైన రవాణా వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. ఇది రహదారి, వాయు, జల రవాణా ఉన్నాయి. రహదారుల నెట్వర్కు, అనేక విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. సియెర్రా లియోనెలో 11,300 కిలోమీటర్ల (7,000 మైళ్ళు) పొడవైన హైవేలు ఉన్నాయి. వీటిలో 904 కిమీ (562 మైళ్ళు) [68] (8%) కాలిబాట నిర్మితమై ఉంటాయి. (చోట్ల 8%) సియెర్రా లియోనె రహదారులు కనెరీ, గినియా, మోన్రోవియా, లైబీరియా అనుసంధానితమై ఉన్నాయి.

ఆఫ్రికన్ ఖండంలో అతిపెద్ద సహజ నౌకాశ్రయాన్ని సియర్రా లియోనె కలిగి ఉంది. ఇది తూర్పు ఫ్రీటౌన్లోని క్లైను టౌను ప్రాంతంలోని " రెండవ ఎలిజబెత్తు రాణి క్వే " ద్వారా సెంట్రలు ఫ్రీటౌనులో ప్రభుత్వ వార్ఫు ద్వారా అంతర్జాతీయ షిప్పింగును అనుమతిస్తుంది. సియర్రా లియోనెలో 800 కిమీ (497 మీ) జలమార్గాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 600 కిమీ (373 మైళ్ళు) సంవత్సరం పొడవునా ప్రయాణించడానికి వీలుగా ఉంటాయి. ప్రధాన పోర్టు నగరాలు బోంటీ, ఫ్రీటౌను, షేర్బ్రో ద్వీపం, పెప్పెలు.


సియెర్రా లియోనెలో పది ప్రాంతీయ విమానాశ్రయాలు, ఒక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉన్నాయి. ఉత్తర సియెర్రా లియోనె లోని తీర పట్టణమైన లుంగీలో " లుంగీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం " సియర్రా లియోనె నుండి దేశీయ, అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలకు ప్రధాన విమానాశ్రయంగా ఉంది. ప్రయాణీకులు ఫ్రీవటౌనులో అబెర్డీను హెలిపోర్టులు నదిని దాటడానికి ఫెర్రీ లేదా ఒక హెలికాప్టరు ద్వారా దాటతారు. విమానాశ్రయం నుండి ఇతర ప్రధాన నగరాలకు హెలికాప్టర్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. విమానాశ్రయము 3,047 మీటర్లు (9,997 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ రన్వేలను నిర్మించింది. ఇతర విమానాశ్రయాలలో రన్వేలు ఉన్నాయి. ఏడు విమానాలు 914 నుండి 1,523 మీటర్ల (2,999 నుండి 4,997 అడుగులు) వరకు రన్వేలు ఉన్నాయి; మిగిలిన రెండు తక్కువ రన్వేలు ఉన్నాయి.

సియర్రా లియోనె ఎయిర్లైన్సు ధ్రువీకరణ విషయంలో నిషేధిత దేశాల జాబితాలో కనిపిస్తుంది. దీని అర్థం సియర్రా లియోనులో నమోదు చేయబడిన ఎయిర్లైన్సు ఐరోపాసమాఖ్యలో ఏ రకమైన సేవలను నిర్వహించలేదు. ఇందులో " ప్రామాణిక సేఫ్టీ స్టాండర్సు " లేక పోవడమే ఇందుకు కారణం.[85]

2014 మే నాటికి దేశంలోని ఏకైక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం లండను, పారిసు, బ్రస్సెల్సు, పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని ప్రధాన నగరాలకు నేరుగా విమానాలను నిర్వహించనుంది.

2014 సెంప్టెమరులో ఎబోలా కారణంగా ప్రయాణపరిమితి విధించిన జిల్లాలలో కైలహును, కెన్మా, బొంబాలి, టాంకోలి, పోర్టు లాకో వంటి అనేక జిల్లాలు ఉన్నాయి.[86]

విద్యుత్తు[మార్చు]

పర్యవేక్షణ[మార్చు]

2016 నాటికి సియారా లియోనెలో విద్యుత్తు వినియోగం మొత్తం జనాభాలో సుమారు 12% ఉంది. ఈ 12% లో జనాభాలో సుమారు 10% పట్టణ రాజధాని ఫ్రీటౌనులో ఉన్నారు. ఇది గ్రామీణ ప్రాంత జనాభాలో 2% విద్యుత్తును వినియోగిస్తుంది.[87] జనాభాలో అధిక భాగం వారి రోజువారీ మనుగడ కోసం బయోమాసు ఇంధనాలపై ఆధారపడివుంది. కట్టెలు, బొగ్గు అత్యంత అధికంగా ఉపయోగించబడ్డాయి.[88] ఈ వనరుల బర్నింగు మహిళలు, పిల్లలపై ప్రతికూల ఆరోగ్య ప్రభావాలను చూపుతూ ఉన్నట్లు నివేదించబడింది.[88] 2012 లో ఎక్యూటు రెస్పిరేటరీ ఇన్ఫెక్షను (ఎఆర్ఐ), ఇంటిలో బయోమాసు ఇంధనాలు దహనం చేయడం ఒక అధ్యయనం జరిగింది. ఫలితాలు ఏమిటంటే కట్టెలు పొయ్యిని ఉపయోగించిన ప్రదేశాలలో 64% మంది పిల్లలు ఎ.ఆర్.ఐ.తో బాధపడుతూ ఉన్నారు. 44% బొగ్గుల పొయ్యిని ఉపయోగించారు.[88] బొగ్గు, వంటచెరకు వినియోగం పర్యావరణ సంబంధిత సమస్యలను ఎదుర్కుంది. ఎందుకంటే రెండూ సహజ వనరులకు విరుద్ధంగా ఉంటాయి. [89] ఫలితంగా సహాయనిధి దాతలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, ఇంధన & నీటి వనరుల మంత్రిత్వశాఖ, అటవీ విభాగాలకు కట్టెలు, బొగ్గు వ్యాపారీకరణ అనేద వివాదాస్పదమైంది. [89] ఐరోపా సస్టైయినబులు డెవలప్మెంటు గోల్సు, ముఖ్యంగా లక్ష్య సంఖ్య ఏడు (సరసమైన, పరిశుభ్రమైన శక్తి) కారణంగా సియెర్రా లియోనెలో ప్రధాన శక్తి వనరులుగా ఉండటానికి సౌర, జలశక్తి రెండింటి అభివృద్ధికి బలమైన ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. సియర్రా లియోనె ఉష్ణమండల వాతావరణం, భారీ వార్షిక వర్షపాతం, నదులు పుష్కలంగా వాస్తవికంగా మరింత సౌర, జలశక్తి ప్రత్యామ్నాయాలను అభివృద్ధిచేయడానికి ఇవి శక్తినిస్తాయని విశ్వసిస్తున్నారు.[90]

సోలారు విద్యుత్తు[మార్చు]

యుకె డిపార్ట్మెంటు ఫర్ ఇంటర్నేషనలు డెవలప్మెంటు (డిఎఫ్.ఐ.డి) తో కలిసి, సియెర్రా లియోనె తన పౌరులకు 2025 నాటికి సౌర శక్తిని అందించడానికి లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది.[91] ఈ విస్తృతమైన గోలు కూడా చిన్న లక్ష్యాలుగా విభజించబడింది. ఈ లక్ష్యాలలో మొదటిది 2016 లో కనీసం 50,000 గృహాలకు సౌర శక్తిని అందించడం, రెండోది 2017 నాటికి 250,000 గృహాలు, చివరికి 2020 నాటికి 10,00,000 మందికి శక్తిని అందించడం.[91] 2030 నాటికి 14 వివిధ ఆఫ్రికన్ దేశాలకు విద్యుత్తును అందించే శక్తినిచ్చే ఎనర్జీ ఆఫ్రికా అందుబాటు ప్రచారం క్రిందకు వస్తుంది.[87] ఈ కాంపాక్టు ఒప్పందానికి ముందు సౌరశక్తి కోసం సియెర్రా లియోనె ప్రైవేటు రంగం బలహీనంగా ఉంది. ఇది లక్ష్య జనాభాలో 5% కంటే తక్కువ శక్తిని అందించింది.[87] దిగుమతి సుంకాలు, పన్నులు, నాణ్యత నియంత్రణ లేకపోవడం దీనికి కారణం. [87] ఎనర్జీ ఆఫ్రికా లక్ష్యం నెరవేరిందని నిర్ధారించడానికి, సియెర్రా లియోనె సర్టిఫికేటు సౌర ఉత్పత్తులపై దాని దిగుమతి సుంకాలు, విలువ ఆధారిత పన్ను (వాట్) ను తొలగించడానికి అంగీకరించింది.[91] ఈ మార్పు దాని పౌరులకు సరసమైన, నాణ్యమైన సౌర ఉత్పత్తులను అందించేటానికి విదేశీ పెట్టుబడిని ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. విధులు, పన్నులు లేకపోవడంతో సౌర ఉత్పత్తులపై 30% నుండి 40% వ్యయం తగ్గింపు ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. [87]

జలవిద్యుత్తు[మార్చు]

2012 నాటికి సియర్రా లియోనె 3 ప్రధాన జలవిద్యుత్తు ప్లాంట్లను కలిగి ఉంది. మొట్టమొదటిగా 1982 లో డీవో ప్లాంటును తొలగించారు, రెండవది తూర్పు ప్రావింసులో, బుమ్బునా.[90] సేవా నది, పాంపాన నది, సేలీ నది, మో నది, లిటిలు స్కార్రియస్లలో అనేక కొత్త జలవిద్యుత్తు ప్లాంట్లు తెరవగలవని అంచనావేయబడింది.[90] ఈ ప్రాజెక్టులన్నింటిలో బింబన డ్యాం ఇప్పటికీ సియెర్రా లియోనె జలవిద్యుత్తు ప్రాజెక్టులలో అతిపెద్ద స్థానంలో ఉన్నాయి. [90] ఇది సెలీ నది, ఫ్రీటౌను సమీపంలో ఉంది. ఇది 50 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. [92]2017 నాటికి దాని సామర్థ్యాన్ని 400 మెగావాట్ల పెంచడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. దీనికి సుమారు 750 మిలియన్ల డాలర్లు ఖర్చు అవుతుంది.[93] బంబున ఆనకట్ట విదేశీ ఇంధనంపై ఖర్చు మొత్తంని తగ్గించగలదు. దేశం నెలకు కనీసం $ 2 మిలియన్లను ఆదా చేయగలదని అంచనా వేయబడింది.[94] గతంలో ఈ ప్రాజెక్టు ప్రపంచ బ్యాంకు, ఆఫ్రికన్ డెవలప్మెంటు బ్యాంకు, ఇటాలియన్ కంపెనీ సాలిని ఇంప్రెలీలో కలయికతో $ 200 మిలియన్ల నిధులను పొందింది.[92]

గణాంకాలు[మార్చు]

Sierra Leone's total population, from 1961 to 2003

2013 లో సియెర్రా లియోనె 61,90,280 అధికారికంగా అంచనా వేయబడిన జనాభా ఉన్నారు.[1] వార్షికవృద్ధి రేటు 2.216% ఉంది.[68] గ్రామీప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న ప్రజలశాతం 62%. జనాభాలో యువత అధింగా ఉన్నారని అంచనా. 15 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వసున్నవారి సంఖ్య 41.7% ఉంది.[68] నగరాలకు వలస వచ్చిన ఫలితంగా పట్టణప్రాంత ప్రజల శాతం వార్షికంగా 2.9% ఉంది.[68][95]

సియర్రా లియోనె జనాభా సాంద్రత ప్రాంతాలవారీగా మారుతూ ఉంటుంది. పశ్చిమప్రాతం అర్బను డిస్ట్రిక్టు ఫ్రీటౌను " రాజధాని నగరం, అతిపెద్ద నగరంతో) జనసాధ్రత చదరపు కిమీకి 1,224 మంది ఉంది. భౌగోళికంగా అతిపెద్ద జిల్లా అయిన కొయనడుగులో జనసాంధ్రత చ.కి.మీ 21.4 ఉంది.[95]


సియర్రా లియోనె అధికార భాష ఇంగ్లీషు.[96] పాఠశాలలు, ప్రభుత్వ పరిపాలన, మాధ్యమాలలో ఆగ్లభాష ప్రాధానభాషగా ఉంది. ఆంగ్లం, అనేక దేశీయ ఆఫ్రికా భాషల మిశ్రమంగా రూపొందిన క్రియో భాష సియెర్రా లియోనె ప్రజల ప్రధాన భాషగా ఉంది. సియర్రా లియోనె అన్ని ప్రాంతాలలో విస్తారంగా వాడుకలో ఉన్న భాషగా ఉంది. దేశం జనాభాలో 90% మందికి క్రియో భాష వాడుకలో ఉంది. [68][97] ఇది అన్ని విభిన్న జాతుల సమూహాల భాషను కలిపి, ప్రత్యేకించి వర్తకం, పరస్పర సంభాషణలకు ఇది ఉపయోగించబడుతుంది.[98]


శరణార్ధుల, వలసదారుల సంయుక్త కమిటీ ప్రచురించిన వరల్డు రెఫ్యూజీ సర్వే 2008 ఆధారంగా సియెర్రా లియోనెలో 2007 చివరి నాటికి 8,700 శరణార్థులు ఉన్నారు. 2007 నాటికి వీరిలో దాదాపు 20,000 లైబీరియా శరణార్థులు స్వచ్ఛందంగా లైబీరియాకు తిరిగి వెళ్ళారు. సయెర్రా లియోనెలో మిగిలి ఉన్న శరణార్థులు దాదాపుగా లైబీరియన్లుగా ఉన్నారు.[99]

2004 జనాభా గణాంకాలు 5 అతిపెద్ద నగరాలకు పైన ఉదహరించబడ్డాయి. వీటిలో ఫ్రీటౌను వెస్ట్రను అర్బను ఏరియా (గ్రేటరు ఫ్రీటౌను) ఉంది. ఇతర మూలం నుండి అంచనాలు ఉన్నాయి. వివిధ వనరులు వివిధ అంచనాలను ఇస్తాయి. పైన పేర్కొన్న జాబితాలో మగ్బర్కాను చేర్చాలని కొందరు వాదిస్తున్నారు. అయితే మూలాల మధ్య గణనీయమైన వ్యత్యాసం ఉంది. ఒక మూలం జనాభా 14,915 [100] మరొకటి 85,313 గా చూపుతుంది.[101] 2004 జనాభా లెక్కలలో టార్గొంబు పొడిగించబడిన పట్టణం "పండేబూ-టోక్పోమ్" 10,716 మంది ప్రజలు ఉన్నారు. "గ్బెండెంబు" జనాభాలో ఎక్కువ జనాభా 12,139 ఉంది. 2004 గణాంకాలలో వాటర్లూ జనాభా 34,079 ఉంది.

మతం[మార్చు]

Religion in Sierra Leone (2010)[102]
Religion percent
Islam
  
78%
Christianity
  
21%
Other faiths
  
1%


Mosque and church in Sierra Leone

సియర్రా లియోనె అధికారికంగా లౌకిక రాజ్యం. అయినప్పటికీ ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతం దేశంలో రెండు ప్రధాన మతాలు. సియెర్రా లియోనె రాజ్యాంగం ప్రజలకు మతం స్వాతంత్ర్యం అందిస్తుంది. సియెర్రా లియోనె ప్రభుత్వం సాధారణంగా దీనిని రక్షిస్తుంది. సియెర్రా లియోనె ప్రభుత్వం రాజ్యాంగపరంగా దేశ అధికారిక మతాన్ని స్థాపించకుండా నిషేధించింది. అయినప్పటికీ దేశంలో ప్రధాన రాజకీయ కార్యక్రమాల ప్రారంభంలో ముస్లింలు, క్రైస్తవులు ప్రార్ధనలు సాధారణంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. వీటిలో అధ్యక్షుడు పదవీప్రమాణం చేసేసమయం, పార్లమెంటు నూతన సెషను అధికారిక ప్రారంభించేసమయం ఉన్నాయి.

2010 ప్యూ పరిశోధనా కేంద్రం గణాంకాల ఆధారంగా [103] సియెర్రా లియోనె జనాభాలో 78% ముస్లింలు (అధికంగా సున్నీ), 20.9 క్రైస్తవులు (అధికంగా ప్రొటెస్టంట్లు), 1% సాంప్రదాయ ఆఫ్రికా మతం లేదా ఇతర విశ్వాసాకు చెందినవారు ఉన్నారు. లియోన్ యొక్క ఇంటర్-రెలిజియస్ కౌన్సిలు అంచనాల ఆధారంగా సియర్రా లియోనెలో 77% ముస్లిములు, 21% క్రైస్తవులు, 2% సాంప్రదాయ ఆఫ్రికా మతం అనుచరులు ఉన్నారని భావించారు.[104] సియెర్రా లియోనె ముస్లిములలో దేశంలో రెండు అతిపెద్ద జాతి సమూహాలు (మెండే, టెమ్నే) ఉన్నాయి.

సియెర్రా లియోనె ప్రపంచంలోని అత్యంత మతసహనం కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[105][ఆధారం కోరబడింది][106] ముస్లింలు, క్రైస్తవులు సహజీవనంతో పరస్పరం సహకరించుకుంటారు. మత హింస దేశంలో చాలా అరుదు. సియెర్రా లియోనె పౌర యుద్ధం సమయంలో కూడా ప్రజలు తమ మతాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోలేదు.

దేశం సిరియా లియోనె ఇంటరు రిలిజియసు కౌన్సిలుకు నివాసంగా ఉంది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా శాంతి, సహనం పెంపొందించడానికి క్రైస్తవ, ముస్లిం మతం మత నాయకులచే రూపొందించబడింది. [107][108][109] ఈదు అలు-ఫితరు, ఈదు అలు అధా, మౌలిదు-ఉన్-నబి (ఇస్లాం మతం పుట్టినరోజు) ఇస్లామికు సెలవులు సియర్రా లియోనెలో జాతీయ సెలవుదినాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. క్రైస్తవ శలవులలో క్రిస్మసు, బాక్సింగు డే, గుడు ఫ్రైడే, ఈస్టరు కూడా సియెర్రా లియోనెలో జాతీయ సెలవుదినాలు. రాజకీయాలలో ఓటర్లు అభ్యర్ధి మతతానికి ప్రాధాన్యం ఇవ్వకుండా అర్హత అనుసరించి ఓటు వేస్తుంటారు.

సియెర్రా లియోనె ముస్లింలు అధిక భాగం ఇస్లాం సున్నీ సంప్రదాయానికి కట్టుబడి ఉన్నారు. సియర్రా లియోనెలో మసీదులు, ఇస్లామికు పాఠశాలలు ఎక్కువగా సున్నీ ఇస్లాం విధానంలో ఉన్నాయి. సిరియా లియోనె ముస్లింలలో 10% అహ్మదీయ ఇస్లాం అనుచరులు ఉన్నారు. సియర్రా లియోనె అహ్మదియ ముస్లింలు ఉన్నందున సియెర్రా లియోనెలో 500 అహ్మదీయ మసీదులు ఉన్నాయి.[110].షియా ఇస్లాంకు సియెర్రా లియోనెలో బలమైన మద్దతు లేదు. దేశంలో చాలా కొద్ది మంది షియా ముస్లింలు ఉన్నారు. సున్నీ, అహ్మదియ వర్గాల సియెర్రా లియోనె ముస్లింలు అధికంగా ఒకే మసీదులో ప్రార్థిస్తారు.[111][112]మాలికి పాఠశాల సిరియా లియోనె అంతటా ఇస్లామికు సున్నీ ఇస్లాం విధానంలోనే ఉంటాయి. సియారా లియోనెలో అనేక అహ్మదియ ముస్లింలు కూడా మాలికి న్యాయ మీమాంసంను అనుసరిస్తున్నారు.

సియెర్రా లియోనె ఇస్లామికు సుప్రీం కౌన్సిలు సియర్రా లియోనెలో అత్యున్నతస్థాయి ఇస్లామిక్ మత సంస్థ మరియు దేశం ఇమాములు, ఇస్లామికు పండితులు, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఇతర ఇస్లామిక్ మతగురువులు ఆధిపత్యంతో రూపొందించబడింది. సియెర్రా లియోనె సుప్రీం ఇస్లామికు కౌన్సిలు అధ్యక్షుడుగా " షేకు ముహమ్మద్ తహా జలోహు " ఉన్నాడు.[113] సియెర్రా లియోనెలో " ది యునైటెడ్ కౌంసిలి ఆఫ్ ఇమాంసు " అనే ఇస్లామికు మత సంస్థ శక్తివంతమైన ములింసంస్థాగా ఉంది. అది సియెరాలో ఇమాం మసీదుల నిర్మాణం, నిర్వహణలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.[2]. సియెర్రా లియోనె రెండు అతిపెద్ద మసీదులు ఫ్రీటౌను సెంట్రలు మసీదు, ఘడాఫీ సెంట్రలు మసీదు (మాజీ లిబియా నాయకుడు ముమామరు గడ్డాఫీ నిర్మించినవి) రెండూ కూడా రాజధాని ఫ్రీటౌనులో ఉన్నాయి.

ప్రస్తుతం అత్యంత ప్రముఖ సియెర్రా లియోనన్ ముస్లిం మతాచార్యులు, బోధకులలో షేకు అబూ బకర్రా కోట్కో కమరా, షేకు ముహమ్మదు తహా జల్లో, షేకు ఉమర్రా కను, షేకు అహ్మదు తేజను సిల్లా, షేకు సయీరు రహ్మాను, షేకు ముహమ్మదు హబీబ్ షరీఫు ఉన్నారు. షియా ముస్లిం అయిన షేకు అహ్మదు తేజను సిల్లా మినహాయించి. సియెర్రా లియోనె ముస్లిం పండితులు అందరూ సున్నీ ముస్లింలే. షేకు సయీరు రహ్మాను అహ్మదియ ముస్లింగా ఉన్నాడు.[114]సియెర్రా లియోనె క్రైస్తవులలో అధిక భాగం ప్రొటెస్టంట్లు ఉన్నారు. వీరిలో అతిపెద్ద సమూహాలు వెస్లియన్లు _ మెథడిస్టులు ఉన్నారు. [115][116][117][118][119]ఇతర ప్రొటెస్టెంటు క్రైస్తవులలో గణనీయమైన సంఖ్యలో ప్రెస్బిటేరియన్లు ఉన్నారు.[120] బాప్టిస్టులు [121] సెవెంతు డే అడ్వెంటిస్టులు ఉన్నారు.[122] ఆగ్లికన్లు,[123] లూథరన్లు ఉన్నారు. [124][125] పెంటెకోస్టులు ఉన్నారు.[126] క్రిస్టియన్ మత సంస్థ " చర్చిల కౌన్సిలు " ను సియెర్రా లియోనెలో ప్రొటెస్టంటు చర్చిలు రూపొందించాయి. ఇటీవల పెంటెకోస్టలు చర్చిల అధివృద్ధి (ప్రత్యేకించి ఫ్రీటౌను) చేస్తూ ఉంది.

2017 సెప్టెంబరులో నైజీరియా పెంటకోస్టలు క్రిస్టియను పాస్టరు పేరు విక్టరు అజాసఫేను సియెర్రా లియోనె పోలీసు ఖైదుచేయబడ్డాడు. రాజధాని ఫ్రీటౌన్లో ఇస్లాంకు వ్యతిరేకంగా (ప్రత్యేకంగా సియెర్రా లియోనే ముస్లింలకు వ్యతిరేకంగా) మతపరమైన అసహనం, తీవ్రవాద ద్వేషపూరిత ప్రసంగం ప్రసంగించిన తరువాత ఖైదుచేసి జైలులో ఉంచబడ్డాడు. అంతర్జాతీయంగా ప్రఖ్యాత జింబాబ్వేముస్లిం మతాధికారి ముఫ్టి మెంకు సియెర్రా లియోనెను సందర్శించిన తరువాత అజిసాఫే స్పష్టంగా కోపంగా, అసూయతో ఉన్నాడు. 2017 సెప్టెంబరు 21 - 23 వ తేదీన సియెర్రా లియోనె పర్యటనలో తన ఇస్లామికు ఉపన్యాసం వినడానికి ఫ్రీటౌనులోని జాతీయ స్టేడియంలో, లక్షమందికి పైగా ప్రజలు హాజరయ్యారు. [127] సియెర్రా లియోనెలోని అనేక క్రైస్తవ సంస్థలు, చర్చిల కౌన్సిలుతో సహా ఇస్లాం, ముస్లింలకు వ్యతిరేకంగా అజాసఫు చేసిన ప్రసంగాన్ని ఖండించారు. సియెర్రా లియోను ప్రభుత్వం తాత్కాలికంగా మూసివేసింది. అతని చర్చి లైసెన్సు కూడా తాత్కాలికంగా సస్పెండు చేయబడింది. ఈ సంఘటన సియెర్రా లియోన్లో మతపరమైన ఉద్రిక్తతకు కారణం అయింది. దేశీయం మత సహనానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ సంఘటనపట్ల దేశీయంగా, విదేశాలలో చాలా ఆగ్రహించారు. అనేక మంది అజీసాఫే నైజీరియా తన స్వదేశం నైజీరియాకు తిరిగి పంపించబడతారని భావించారు. సియర్రా లియోనె పోలీసు కస్టడీలో పాస్టరు సియెర్రా లియోనే ముస్లింలకు, సియెర్రా లియోనె ప్రభుత్వానికి క్షమాపణలు చెప్పాడు. జైలులో అనేక రోజుల తరువాత అజిసాఫే విడుదలచేబడి ఆయన చర్చి లైసెన్సు ఆయనకు తిరిగి ఇవ్వబడింది. అనేక నెలలు కఠినమైన ప్రభుత్వ పరిశీలన తరువాత తిరిగి తెరిచారు.

సిర్రా లియోనె క్రైస్తవ జనాభా గణనీయమైన అల్పసంఖ్యాకులను నాన్-క్రైస్తవులు పేర్కొంటారు.[128] సియెర్రా లియోనెలో 8% మంది ప్రొటెస్టెంటు కాని క్రైస్తవులు ఉన్నారు. సియెర్రా లియోనెలో క్రైస్తవులు 26% ఉన్నారు.[129] సియెర్రా లియోనెలో యెహోవాసాక్షులు,[130] మొర్మోంసు [131][132] వారు సియెర్రా లియోనెలో క్రైస్తవులలో అల్పసంఖాక ప్రజలుగా ఉన్నారు. రాజధాని ఫ్రీటౌనులో ఆర్థడాక్సు క్రైస్తవుల చిన్న వర్గం నివసిస్తుంది.[133]

సంప్రదాయ సమూహాలు[మార్చు]

Ethnic groups
of Sierra Leone
Temne
Mende
Limba
Loko
Fula
Mandingo
Creole
Sherbro
Kuranko
Kono
Susu
Kissi
Yalunka
Vai
Kru

సియర్రా లియోనె 16 జాతి సమూహాలకు నిలయంగా ఉంది. ప్రతి ఒక్కటి దానికి స్వంత భాష ఉంది. టెమ్నే 36%, మెండే 33% అతిపెద్ద అత్యంత ప్రభావవంతమైన జాతులుగా ఉన్నాయి. ఉత్తర సియెర్రా లియోనె, సియెర్రా లియోనె రాజధాని పరిసర ప్రాంతాలలో టెమ్నే ఎక్కువగా ఉంది. మెండే దక్షిణ-తూర్పు సియెర్రా లియోనె (కొనా జిల్లా మినహా) లో అధికంగా ఉన్నారు.

ఎక్కువ శాతం మంది ముస్లింలు (85%) ఉన్నారు. అల్పసంఖ్యాక క్రైస్తవ సమాజం (10%) వద్ద ఉంది. మెండే ముస్లింలు (70%) వద్ద ముస్లిం మెజారిటీగా ఉన్నారు. అయినప్పటికీ ఒక పెద్ద అల్పసంఖ్యాక క్రైస్తవ సమాజం (30%) ఉంది. సియెర్రా లియోనె జాతీయ రాజకీయాలు టెమ్నే ప్రజలు ఆధిపత్యం వహిస్తున్న వాయువ్య ప్రాంతం, మండేప్రజలు ఆధిపత్యం వహిస్తున్న ఆగ్నేయప్రాంతాల మద్య కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి. మెండేలో అధిక భాగం సియర్రా లియోనె పీపుల్సు పార్టీ (ఎసెల్పిపి) కు మద్దతు ఇస్తుంది. అయితే ఎక్కువ మంది టెమ్నే ఆల్ పీపుల్సు కాంగ్రెసు (ఎ.పి.సి) కు మద్దతు ఇస్తారు.[134]

మండే ప్రజల పూర్వీకులుగా విశ్వసిస్తున్న మానె ప్రజలచే ప్రారంభకాలంలో లైబీరియను లోతట్టుప్రాంతాలను ఆక్రమించబడ్డాయి. 18 వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రజలు నెమ్మదిగా, శాంతియుతంగా సియర్రా లియోనె ప్రాంతాలలో ప్రవేశించారు. టెమ్నే ప్రజలు ప్రస్తుత గినియాలో ఉన్న ఫూటా జల్లోను నుండి వచ్చారని భావిస్తున్నారు.

జనాభాలో 6.4% ఉన్న లింబా మూడవ అతిపెద్ద జాతి సమూహం ఉంది. లింబా సియెర్రా లియోనె స్థానిక ప్రజలు. వారు మూలం, సంప్రదాయం వివరణ లేదు. ఐరోపియన్లు ప్రవేశించడానికి ముందు నుండి సియెర్రా లియోనిలో నివసించినట్లు నమ్ముతారు. లింబా ప్రజలు ప్రధానంగా నార్తరను సియెర్రా లియోనులో (ముఖ్యంగా బాంబోలి, కంబియా, కోయండిగు జిల్లాలలో) కనిపిస్తారు. లింబా ప్రజలలో 60% క్రైస్తవులు, 40% ముస్లింలు ఉన్నారు. పొరుగున ఉన్న టెమ్నే ప్రజలతో వీరికి రాజకీయ మిత్రత్వం ఉంటుంది.

స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి లింబా ప్రజలు మెండే ప్రజలతో కలిసి సియెర్రా లియోనె రాజకీయాలలో చాలా ప్రభావవంతంగా ఉన్నారు. లిబ్యా ప్రజలు అధికంగా ఆల్ పీపుల్సు కాంగ్రెసు (ఎ.పి.సి)పార్టీకి మద్దతు ఇస్తారు. సియారా లియోనె మొదటి, రెండవ అధ్యక్షులు సికా స్టైవెన్సు, జోసెఫు సైడు మోమో ఇద్దరూ జాతి లింబా జాతికి చెందినవారే. సియర్రా లియోనె ప్రస్తుత రక్షణ మంత్రి ఆల్ఫ్రెడు పోయోలో కాంటే కూడా ఒక లింబా సంప్రదాయానికి చెందినవాడే.


అతిపెద్ద అల్పసమిహ్యాక జాతి సమూహాలలో ఒకరు ఫులా (3.4%). వీరు 7 వ - 18 వ శతాబ్ధాల గినియా ఫౌటా జెల్లాను ప్రాంతం నుండి వలసవచ్చిన ఫూలా వారసులు. ప్రధానంగా సియెర్రా లియోనె పశ్చిమ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. ఫులా దాదాపు 99% కంటే అధికంగా ముస్లింలు ఉన్నారు. ఫూలా ప్రధానంగా వ్యాపారులు ఉన్నారు. చాలా మంది మధ్యతరగతి గృహాలలో నివసిస్తున్నారు. వారి వర్తకం కారణంగా, దేశంలోని దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలలో ఫులాప్రజలు కనిపిస్తారు.

ఇతర సంప్రదాయ జాతులలో మండింగో ప్రజలు (మండిన్కా అని కూడా పిలువబడుతుంది) ఒకరు. ఇతర జాతి సమూహాలు. వీరు 19 వ శతాబ్దం నుంచి 20 వ శతాబ్ద మధ్యకాలంలో గినియా నుండి సియెర్రా లియోనెకు వలస వచ్చిన వ్యాపారుల వారసులు. మండికా ప్రజలు ప్రధానంగా తూర్పుప్రాంతం, ఉత్తరప్రంతంలో కనిపిస్తారు. వారు ప్రధానంగా పెద్ద పట్టణాలలో ఉన్నారు. ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రాంతంలోని కరీనా, (బాంబోలి జిల్లా), ఫలాబా, కబాలా (కొనియాద్గు జిల్లా), తూర్పు ప్రాంతంలో యెంగెమా (కోనో జిల్లా) ఉన్నారు. ఫులా మాదిరిగా మండిన్కా ప్రజలలో కూడా దాదాపు 99% కంటే అధికంగా ముస్లింలు ఉన్నారు. సియర్రా లియోనె మూడవ అధ్యక్షుడు అహ్మదు టెజను కబబా, సియర్రా లియోనె మొదటి ఉపాధ్యక్షుడు సోరీ ఇబ్రహీం కొరామా ఇద్దరూ మండికంర్లే.

తూర్పు సియెర్రా లియోనెలో ప్రధానంగా కోనో జిల్లాలో నివసించే కొనో ప్రజలు తరువాతి స్థానంలో ఉన్నారు. కొనో ప్రజల పూర్వీకులు గినియా నుండి వలస వచ్చారు. ప్రస్తుతం వారిని కార్మికులు (ప్రధానంగా డైమండు మైనర్లుగా)గా ఉన్నారు. కొనాను జాతీయులలో అధికభాగం క్రైస్తవులు, ప్రభావవంతమైన అల్పసంఖ్యాక ముస్లింలు ఉన్నారు. సియారా లియోనె మాజీ ఉపాధ్యక్షుడు అల్హాజీ శామ్యూలు సాం-సుమానా కోనో జాతికి చెందిన వాడే.

చిన్నదైనప్పటికీ ప్రాముఖ్యత కలిగిన క్రియో ప్రజలు (1787-1885 మద్యకాలంలో ఫ్రీటౌనులో స్థిరపడ్డ ఆఫ్రికా అమెరికన్లు, వెస్ట్ ఇండియన్లు, విముక్తి ఆఫ్రికా బానిసల వారసులు) 3% ఉన్నారు. వారు ప్రధానంగా రాజధాని నగరం ఫ్రీటౌను, మరియు దాని పరిసరాలలోని పశ్చిమప్రాంతాన్ని ప్రాంతం ఆక్రమించుకున్నారు. క్రియో సంస్కృతి పాశ్చాత్య సంస్కృతి, అనేకమంది వారి పూర్వీకుల సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది - వారు అభివృద్ధి కాలంలో బ్రిటీషు అధికారులతో, వలసవాద పాలనా యంత్రాంగంతో చాలా దగ్గరి సంబంధాలను కలిగి ఉన్నారు.

క్రియో సాంప్రదాయకంగా సియెర్రా లియోనె న్యాయవ్యవస్థ, ఫ్రీటౌనులోని (ఎన్నుకోబడిన) నగర మండలిలో అధికారాన్ని కలిగి ఉంది. వలసరాజ్యాల కాలంలో పాశ్చాత్య సాంప్రదాయాల ప్రకారం విద్యావంతులైన మొదటి జాతి సమూహాలలో ఒకటైన వారిని సంప్రదాయంగా సాంఘిక సేవా స్థానాలకు నియమించబడడం ప్రారంభించారు. వారు పౌర సేవలో ప్రభావవంతులై ఉంటారు. క్రియోప్రజలలో క్రైస్తవులు 90% ఉంటారు. అయినప్పటికీ ఒక చిన్న కానీ ముఖ్యమైన ముస్లిం అల్పసంఖ్యాకులు (స్థానికంగా వీరిని ఒకు ప్రజలు అంటారు) 10% ఉంటారు.

ఇతర మైనారిటీ జాతి సమూహాలు కుంకోనో, మిండిగోలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. వీరిలో ముస్లింలు అధికంగా ఉంటారు. కురాంకో సుమారు 1600 లో గినియా నుండి సియెర్రా లియోనెలో ప్రవేశించి ఉత్తరప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు. ప్రత్యేకించి వీరు కోనిదుగు జిల్లాలో స్థిరపడ్డారు. కురాంకో ప్రజలలో ప్రధానంగా రైతులు అధికంగా ఉంటారు. వారి నాయకులు సంప్రదాయబద్ధంగా మిలిటరీలోని అనేక సీనియరు పదవులలో ఉన్నారు. బ్యాంకు ఆఫ్ సియర్రా లియోనె ప్రస్తుత గవర్నరు "కైఫాల మారా " కుర్కోనో ఒక జాతికి చెందినవాడే.


ఉత్తరప్రాంతంలో సియర్రా లియోనె స్థానిక ప్రజలు, ఐరోపియన్లు ప్రవేశించించిన సమయం నుండి నివసిస్తున్నారని విశ్వసిస్తున్నారు. పొరుగున ఉన్న టెమ్నే ప్రజలలా లాకో ప్రజలలో ముస్లిం ఆధిఖ్యత అధికంగా ఉంది. సుసు, వారి సంబంధిత యలూంకా ప్రజలు వర్తకులుగా ఉన్నారు. రెండు సమూహాలు ప్రాధమికంగా గాంబియా సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న కంబియా, కొనియాద్గు జిల్లాలో సుదూర ఉత్తరప్రాంతంలో కనిపిస్తారు. సుసు, యలుంకా జాతులు రెండూ గినియా నుండి వలస వచ్చిన ప్రజల సంతతివారు. ఈ రెండు జాతులలో ముస్లింలు 99% కంటే అధికంగా ఉన్నారు.

కిస్సి ప్రజలు సియర్రా లియోనెలో దక్షిణ-తూర్పు ప్రాంతంలలోని మరింత లోతట్టు ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. వారు ప్రధానంగా కైలహును జిల్లాలోని కొయిండు దాని పరిసర ప్రాంతాలలో ఉన్నారు. కిస్సిప్రజలలో అధిక భాగం క్రైస్తవులు ఉన్నారు. వాయి, క్రూ ప్రజలు ప్రధానంగా లైబీరియా సరిహద్దు సమిపంలోని కైలహును, పుజహును జిల్లాలో కనిపిస్తారు. క్రూ ప్రజలు ప్రధానంగా రాజధాని ఫ్రీటౌన్లోని పొరుగు ప్రాంతం అయిన క్రౌబేలో ఉన్నారు. వాయి ప్రజలలో దాదాపు 90% ముస్లిం మెజారిటీ ఉండగా, క్రూ ప్రజలలో దాదాపు 99.9% కంటే అధికంగా క్రైస్తవులు ఉన్నారు.

దక్షిణాన బోంటీ జిల్లా తీరంలో షెర్బ్రో ప్రజలు ఉన్నారు. వీరిని సియెర్రా లియోనెకు చెందిన స్థానికులుగా భావిస్తున్నారు. వీరు షేర్బ్రో ద్వీపాలను కనిపెట్టినప్పటి నుండి దానిని ఆక్రమించారు. షేర్బ్రో ప్రధానంగా మత్స్యకారులుగా, రైతులుగా ఉన్నారు. వారు ప్రధానంగా బొంతే జిల్లాలో కనిపిస్తారు. షేర్బ్రో ప్రజలందరూ దాదాపుగా క్రైస్తవులుగా ఉన్నారు. వారి నాయకులు బ్రిటీషు కాలనీవాసులతో, వ్యాపారులతో వివాహం సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు.

సియెర్రా లియోనియనెలో కొద్ది సంఖ్యలో 19 వ శతాబ్దంలో దేశానికి వచ్చిన వ్యాపారుల వారసులు (పాక్షిక లేదా పూర్తి లెబనీయులు) ఉన్నారు. వారు స్థానికంగా సియెర్రా లియోనె-లెబనీయులు అని పిలువబడతారు. సియెర్రా లియోనె-లెబనీయులు ప్రధానంగా వ్యాపారులుగా ఉన్నారు. వారు ఎక్కువగా పట్టణ ప్రాంతాలలో మధ్యతరగతి గృహాల్లో నివసిస్తున్నారు. వీరు ప్రధానంగా ఫ్రీటౌను, బో, కెన్మా, కైట్యు టౌను, మాకేని ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.

Gender equality[మార్చు]

కుటుంబం[మార్చు]

సియెర్రా లియోనిలో 50% మంది మహిళలు ఉన్నారు. వీరిలో కేవలం 28% మాత్రమే ఇంటిపెద్దలుగా ఉన్నారు.[135] మిగిలిన దేశాలలో ఉన్నట్లు అధిక వేతనంతో ఉద్యోగావకాశాలు లభించడానికి, ఇంటి అవసరాలను తీర్చడానికి విద్యాసాధన కీలక అంశంగా ఉంటుంది. గ్రామీణ ప్రాంతాలు మౌలిక విద్యావకాశాల కొరత కారణంగా ప్రారంభవిద్యలో పురుషులు మహిళలకంటే 4%, పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు స్థాయిలో 1.2% మాత్రమే అధికంగా ఉన్నారు.[135]

సియెర్రా లియోనెలో సాధారణంగా పురుషులు ఇంటిపెద్దలుగా ఉంటారు. వారి వైవాహిక స్థితి మారినా వారి స్థితి మారదు.[135] అయినప్పటికీ వారి కుటుంబ హోదాను అనుసరించి మహిళ ఇంటి పెద్దగా మారుతుంది. తన జీవితాంతం ఆమె ఒంటరిగా మిగిలిపోతే ఒక మహిళ ఇంటిపెద్దగా ఉంటుంది. కానీ ఒక మహిళ వివాహం చేసుకుంటే ఆమె ఇంట్లోనే ఆమె అధిపతిగా ఉండదు.[135] వితంతువులు లేదా విడాకులు తీసుకున్నట్లయితే స్త్రీలు ఇంటిపెద్దలుగా ఉంటారు.[135]

కార్మిక క్షేత్రంలో గృహ కుటుంబం ఆర్థికావసరాలను అందించే వారు ఇంటి పెద్దగా ఉండేఅవకాశం ఉంది. అయినప్పటికీ ఆడవారు లింగ వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఫలితంగా మహిళలు తక్కువ ఆదాయాలు, ఆర్థిక పోరాటాను ఎదుర్కొంటారు.[135] సంఖ్యలో, స్త్రీ ఉద్యోగుల చెల్లింపులు తక్కువ (6.3) పురుషుల ఉద్యోగుల చెల్లింపు అధికంగా (15.2) ఉంటుంది.[135]

యుద్ధం[మార్చు]

బలవంతంగా పిల్లలను యుద్ధంలో భాగస్వామ్యం చేయడం సియర్రా లియోనెలో తీవ్ర మానసిక భావోద్వేగ హానిని ఎదుర్కొన్నారు. యుద్ధ ప్రభావాలు ఎదుర్కొన్న నష్టం, పిల్లల లింగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రెండు లింగాలు అధిక స్థాయిలో హింసను అనుభవించాయి. అధిక సంఖ్యలో అత్యాచారాలు అనుభవించిన స్త్రీలలో నిరాశ, ఆందోళననా చిహ్నాలు అధికంగా కనిపించాయి.[136] మరోవైపు పురుషులు అధిక స్థాయి ఆందోళన, శత్రుత్వం అనుభవించారు.[136] సంరక్షణ ఇచ్చే వ్యక్తిని కోల్పోయిన తరువాత కూడా మానవులు నిరాశకు గురవుతారు.[136]

అంటువ్యాధులు (ఎబోలా)[మార్చు]

సియెర్రా లియోనె జనాభాలో 50% మహిళలు ఉండటంతో వారు దేశం ఆర్ధికవ్యవస్థ, సమాజాభివృద్ధికి చాలా వరకు దోహదం చేస్తారు.[137]వ్యాధి సోకిన వ్యక్తులతో సమీప్యత కారణంగా సంరక్షణ బాధ్యతలు స్థానాల్లోని సియెర్రా లియోనన్ మహిళలు ముఖ్యంగా వ్యాధికి గురవుతారు. వ్యాధి సోకిన వ్యక్తి చనిపోయినప్పుడు, అంత్యక్రియలకు సిద్ధం మహిళలు వహిస్తున్నారు. ఇది సోకిన శరీరాన్ని ముట్టుకున్న కారణంగా మహిళలు వ్యాధి బారిన పడే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది.[137] రోగులకు చికిత్స చేయడానికి సరైన పరికరాలు లేదా సరైన ఉపకరణాలు లేని కారణంగా ఆరోగ్య సంస్థలు అధిక నాణ్యమైన సేవలను అందించలేనప్పుడు ఎబోలాతో బాధపడుతున్న మహిళలలో బలహీనత అధికరించింది.[137]

లిగ ఆధారిత హింస[మార్చు]

సియెర్రా లియోనె వంటి కొన్ని సమాజాలలో మహిళలకు సామాజిక, ఆర్థిక మద్దతు లేకపోవటం వలన వారిని మరింత బలహీనపరుస్తుంది. వారిని లింగ హింసకు గురి చేస్తుంది. మహిళలను అణిచివేయడం ద్వారా, పురుషులు అధిక శక్తిని కలిగి నిర్ణయాధికారులయ్యారు.[138] లింగ ఆధారిత హింసను అమలు చేసే పద్ధతి మారవచ్చు; ఇది లైంగిక, భౌతిక, శబ్ద, ఆర్థిక, లేదా భావోద్వేగంగా ఉంటుంది.[138] వయస్సు, సామాజిక-ఆర్ధిక స్థితి, లేదా విద్య వంటి అంశాలు హింసచేయడాన్ని అడ్డగించవు.[138] వారి కుటుంబ పేరు గౌరవారవం, కీర్తి కూడా చాలామంది మహిళలకు హింసను అడ్డగించలేవు.[138] హింసకు గురవుతున్న ఒక బాధితురాలు దురాక్రమణదారుడి మీద ఫిర్యాదు చేయడానికి కుటుంబ సమస్యలు ఎదురవ్వడం కారణంగా ఫిర్యాదుచేయడానికి వెనుకంజ వేయడం వలన స్వీయ-విశ్వాసాన్ని కోల్పోవటం ప్రారంభమవుతుంది.[138] అందువలన భౌతిక హింసకు గురవుతున్న స్త్రీ తన గాయాలను నయం చేయటానికి ప్రత్యేక నిపుణుడి వద్ద హాజరు కావడం వీలుపడదు.[138] కొన్ని సందర్భాలలో మహిళలు ధైర్యం చేసి నేరస్థుల వద్ద లంచాలు తీసుకునే అధికారుల కారణంగా మహిళలకు న్యాయంజరగడం లేదు.[138]

మహిళల ఆర్ధికావలంబన[మార్చు]

స్త్రీ-పనిచేసే చిన్న తరహా వ్యాపారం సియర్రా లియోనె ఆర్ధికవ్యవస్థకు దోహదం చేస్తుంది. అది పలు మార్గాల్లో మహిళలను స్వతంత్రంగా మార్చడానికి కూడా సహాయపడుతుంది. అయినప్పటికీ వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించడానికి ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక సహాయాన్ని పొందటానికి మహిళలు వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు.[139] దేశ జనాభాలో 50% మహిళలున్న సియెర్రా లియోనెలో ఆర్ధిక పక్షవాతం నివారించడం చాలా కష్టం.[139]

ప్రాథమిక విద్యకు ప్రాప్యత లేకపోవడం వలన వ్యాపార లైసెంసులను పొందడానికి, కాంట్రాక్టును నమోదు చేసుకోవడానికి మహిళలకు అవకాశాలు తక్కువగా ఉన్నాయి.[139] కొత్త వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించటానికి ప్రత్యేకకేంద్రం ఉండకపోవడమే మహిళలకు అతిపెద్ద అవరోధంగా ఉంది.[139] సియెర్రా లియోన్లలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేకపోవటం వ్యాపారము చేయడానికి సహాయపడటం కష్టంగా ఉంది.[139]

విద్య[మార్చు]

A secondary school class in Pendembu, Kailahun District

సియెర్రా లియోనెలో 6 సంవత్సరాల ప్రాథమిక విద్య, ప్రాధమిక స్థాయిలో (క్లాసు P1-P6), జూనియరు 3 సంవత్సరాల మాధ్యమిక విద్య నిర్బంధవిద్య అమలులో ఉంది. చట్టబద్ధంగా అవసరమవుతుంది.[140] కానీ పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయుల కొరత కారణంగా నిర్బంధవిద్య అమలు అసాధ్యంగా ఉంది.[54] దేశంలోని వయోజన జనాభాలో మూడింట రెండు వంతుల మంది నిరక్షరాస్యులుగా ఉన్నారు.[141]

సియెర్రా లియోనె అంతర్యుద్ధం 1,270 ప్రాధమిక పాఠశాలల నాశనానికి దారితీసింది. 2001 లో పాఠశాల వయస్సు పిల్లలలో 67% మందికి విద్య అందుబాటులో లేదు.[54] అప్పటినుండి ఈ పరిస్థితి గణనీయంగా మెరుగుపడింది, 2001 - 2005 మధ్యకాలంలో ప్రాధమిక పాఠశాల నమోదు రెట్టింపు అయ్యింది. యుధ్ధం ముగిసిన తరువాత చాలా పాఠశాలల పునర్నిర్మాణం జరిగింది. [142] ప్రాధమిక పాఠశాలలలోని విద్యార్ధులు సాధారణంగా 6 నుండి 12 ఏళ్ళ వయస్సు వరకు విద్యాభ్యాసం చేస్తారు. మాధ్యమిక పాఠశాలలలో 13 నుంచి 18 వరకు విద్యాభ్యాసం చేస్తారు. ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో ప్రాథమిక విద్య ఉచితమేకాక తప్పనిసరి హాజరు ఉంటుంది.

దేశంలో మూడు విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి: 1827 లో స్థాపించబడిన ఫౌరా బే కాలేజి (పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని పురాతన విశ్వవిద్యాలయం), [143] మాకేని విశ్వవిద్యాలయం (2005 సెప్టెంబరులో ది ఫాతిమా ఇన్స్టిట్యూటుగా స్థాపించబడింది. కళాశాల ఆగష్టు 2009 లో విశ్వవిద్యాలయ హోదాను మంజూరు చేసి మాకెని విశ్వవిద్యాలయంగ పేరు మార్చబడింది), నజలా విశ్వవిద్యాలయం. ప్రధానంగా బో జిల్లాలో ఉన్న. నజలా విశ్వవిద్యాలయం 1910 లో జజలా వ్యవసాయ ప్రయోగాత్మక స్టేషనుగా స్థాపించబడి 2005 లో విశ్వవిద్యాలయంగా మారింది.[144] ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ కళాశాలలు, మతపరమైన సెమినార్లు దేశం యొక్క అనేక ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తాయి.

ఇజ్రాయెలు దాని అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి సహకారం కార్యక్రమంలో భాగంగా సియెర్రా లియోనె విద్యార్ధులకు స్కాలర్షిప్పులను మంజూరు చేసింది. [145]

Health[మార్చు]

A situation map of the Ebola outbreak as of 8 August 2014

సియెర్రా లియోనెలో ప్రజల సరాసరి ఆయుఃపరిమితి 57.39 సంవత్సరాలు.[146]

జనాభాలో ఎయిడ్సు ప్రాబల్యం 1.6%. ప్రపంచ సగటు కంటే 1% కంటే ఎక్కువ. సబ్ సహారా ఆఫ్రికాలో ఉన్న 6.1% కంటే ఇది తక్కువగా ఉంది.[147]

చాలామంది గ్రామస్తులకు వైద్యులు, ఆసుపత్రులు దూరంగా ఉన్నకారణంగా ఆరోగ్యసంరక్షణ తక్షణమే అందుబాటులో ఉండదు. కొన్ని గ్రామాలలో ఉచితంగా ఆరోగ్య సంరక్షణను అందించినప్పటికీ వైద్య సిబ్బంది వేతనం తక్కువగా చెల్లించబడుతుంది కనుక గ్రామీణులు వారికున్న ఉచిత వైద్య సంరక్షణ హక్కు గురించి తెలియపోవడాన్ని అవకాశంగా మార్చుకుని కొన్నిసార్లు వారి సేవలకు ప్రజల నుండి వసూలు చేస్తారు. . [148] దేశంలో ఈ రకమైన మొదటి డయాలసిసు యంత్రాన్ని ఇజ్రాయెలు దానం చేసింది. [145]

ఓవర్సీసు డెవలప్మెంటు ఇన్స్టిట్యూటు నివేదిక ప్రకారం ఆరోగ్యం కొరకు చేస్తున్న మొత్తం ఖర్చులో 85.7% వ్యక్తిగత ఆరోగ్యం కొరకు వ్యయం చేయబడుతుంది.[149]

అంటువ్యాధులు[మార్చు]

సియర్రా లియోనె పసికర్లు, కలరా, లస్సా జ్వరం, మెనింజైటిసు వంటి అంటురోగాల వ్యాప్తికి గురవుతుంది.[150][151]సియెర్రా లియొనెలో పసుపు జ్వరం, మలేరియా వంటి అంటువ్యాధులు సాధారణంగా ఉంటాయి.[151]

2014 ఎబోలా వ్యాప్తి[మార్చు]

సామాజిక ఆర్థిక అసమానతలు సాధారణంగా ఉండే ఆఫ్రికాలో ఎబోలా ప్రబలమైనది. మద్య ఆఫ్రికా దేశాలు కాంగో, సుడాన్, ఉగాండా, గబాన్ వంటి ప్రజాస్వామ్య రిపబ్లిక్కులలో ఇ.వి.డి. అత్యంత ప్రబలంగా ఉంది.[152]

2014 లో పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఎబోలా వైరసు వ్యాప్తి చెందింది. 2014 అక్టోబరు 19 నాటికి సియారా లియోనులో 3,706 కేసుల నమోదు, 1,259 మంది మరణాలు సంభవించాయి. వీరిలో యబోలాను నియంత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తూ అనారోగ్యానికి గురైన ప్రముఖ వైద్యుడు షేకు ఉమరు ఖాను కూడా ఉన్నాడు.[153][154] 2014 ఆగష్టు ఆరంభంలోనే గినియా ఎబోలా వ్యాప్తిని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తూ సియెర్రా లియోనె సరిహద్దులను మూసివేసింది. ఎబోలా గినియాలో పుట్టుకొచ్చింది. సిరియా లీయోనె కంటే అధికంగా ఎబోలా కేసులు గినియాలో నమోదయ్యాయి. మానవమరణాలతో ఈ వ్యాధి వ్యాప్తి ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా కుదిపివేసింది. 2014 సెప్టెంబరు నాటికి సరిహద్దులు మూసివేయడం, వైమానిక విమానాలు రద్దు చేయడం, విదేశీ కార్మికుల తరలింపు, సరిహద్దు వాణిజ్యం కూలిపోవటంతో, ఐ.ఎం.ఎఫ్. పరిశీలనలో సియెర్రా లియోనె, ఇతర ప్రభావిత దేశాల జాతీయ లోటును భర్తీచేయడానికి ఆర్థిక మద్దతును విస్తరించింది. [155]

మానసిక ఆరోగ్యం[మార్చు]

సియర్రా లియోనెలో మానసిక ఆరోగ్య రక్షణ దాదాపుగా ఉనికిలో లేదు. అనేక మంది బాధితులకు సాంప్రదాయిక వ్యాధి నివారణల నిపుణుల సహాయంతో తమను నయం చేసేందుకు ప్రయత్నిస్తారు. [156] అంతర్యుద్ధం (1991-2002) సమయంలో అనేకమంది సైనికులు దురాక్రమణలలో పాల్గొన్నారు. చాలా మంది పిల్లలు బలవంతంగా పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. ఇది మానసికంగా అనారోగ్యబాధితుల సంఖ్య 4,00,000 మంది (2009 నాటికి) చేరుకోవడానికి కారణంగా మారింది. వేలాదిమంది మాజీ బాల సైనికులు తమ జ్ఞాపకాలలో మొద్దుబారేందుకు మత్తుపదార్థలకు బానిసలయ్యరు.[157]

మాతాశిశు ఆరోగ్యరక్షణ[మార్చు]

2010 గణాంకాల ఆధారంగా సియారా లియోనె ప్రపంచంలోని 5 వ అత్యున్నత ప్రసూతి మరణాల రేటును కలిగి ఉంది.[158] ఒక 2013 యూనిసెఫు నివేదిక ప్రకారం [159] సియెర్రా లియోనెలో మహిళల 88% మహిళలు సత్నా ఆచారానికి గురౌతున్నారు. 2014 నాటికి సియెర్రా లియోనె శిశుమరణాలు ప్రపంచంలోని 11 వ స్థానంలో ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది.[160]

మంచినీటి సరఫరా[మార్చు]

సియర్రా లియోనెలో నీటి సరఫరా సురక్షితమైన త్రాగునీటి సరఫరా పరిమితంగా ఉంటుంది. ప్రభుత్వం, అనేక ప్రభుత్వేతర సంస్థలు పలు ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ 2002 లో సియెర్రా లియోనె అంతర్యుద్ధం ముగిసిన తరువాత అందుబాటు మెరుగుపడలేదు. 50% వద్ద నిలిచిపోయింది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కూడా సరఫరా క్షీణించింది.[161] 2009 లో చైనా నిధిసహకారంతో ఒరూగ్లో కొత్త ఆనకట్ట నిర్మాణం చేసి నీటి కొరతను తగ్గించాలని భావించారు.[162]

2006 లో నిర్వహించిన ఒక జాతీయ సర్వే ప్రకారం పట్టణ జనాభాలో 84%, గ్రామీణ జనాభాలో 32% మెరుగైన నీటి వనరుకు అందుబాటు కలిగి ఉన్నారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రక్షిత బావుల సహకారంతో మంచినీరు అందుబాటులో ఉంది. ఉపరితల నీటివసతులు (50%), అసురక్షిత బావులు (9%), అసురక్షిత సెలయేర్లు (9%) మీద ఆధారపడిన గ్రామీణ జనాభాలో 68% మంది మెరుగైన నీటి వనరులు అందుబాటులో లేవు. పట్టణ జనాభాలో కేవలం 20% మరియు గ్రామీణ జనాభాలోని 1% మంది మాత్రమే తమ ఇంటిలో పైప్ట్ తాగునీటిని పొందారు. 2000 సర్వేలో పట్టణ ప్రాంతాలలో అందుబాటు అధికరించినప్పటికీ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇది తగ్గింది. నిర్వహణా లోపం కారణంగా సౌకర్యాలలో ఆటంకం ఏర్పడింది.[161][163]

2004 లో లోకలు గవర్నమెంటు ఆక్టులో ఏర్పడిన నూతన వికేంద్రీకరణ విధానానికి రాజధాని వెలుపల ఉన్న ప్రాంతాల్లో నీటి సరఫరా బాధ్యత కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి స్థానిక కౌన్సిల్సుకు బదిలీ చేయబడింది. ఫ్రీటౌన్లో గుమా వాలీ వాటరు కంపెనీ నీటి సరఫరాకి బాధ్యత వహిస్తుంది.

సంస్కృతి[మార్చు]

బహుభార్యాత్వం[మార్చు]

2008 గణాంకాల ఆధారంగా సియెర్రా లియోనీలో 37% మహిళలు బహుభార్యా సంబంధాలతో బంధితులై ఉన్నారు.[164]

ఆహారసంస్కృతి[మార్చు]

Rice farming in Rolako

బియ్యం సియెర్రా లియోనె ప్రధాన ఆహారంగా ఉంది. రోజువారీ ప్రతి భోజనంలో అన్నం వినియోగించబడుతుంది. ఈ అన్నం అనేక విధాలుగా తయారుచేయబడింది. బంగాళాదుంప ఆకులు, కాసావా ఆకులు, క్రెయిను క్రెయిను, ఓక్రా సూపు, కాల్చినన చేప, వేరుశెనగ స్ట్యూ వంటి ఆహారాలు సియెర్రా లియోనె ప్రజల అభిమాన ఆహారాలుగా ఉన్నాయి.[165]

సియెర్రా లియోనెలో ఉన్న పట్టణాలు, పట్టణాల వీధులలో తాజాగా మామిడి, నారింజ, అనాస వంటి పండ్లు, కాల్చిన అరటికాయలు, అల్లం బీరు, కాల్చిన బంగాళాదుంప, కాల్చిన కర్ర పెండెలం (మిరియాలు సాసులతో) వంటి కూరగాయలు, పాప్కార్ను లేదా వేరుశెనగ, రొట్టె, కాల్చిన లేదా చిన్న ముక్కలుగా వేయించిన మొక్కజొన్న, మాంసం లేదా రొయ్యల స్కెర్ల చిన్న సంచులు లభిస్తాయి.

పోయో ఒక ప్రముఖ సియెర్రా లియోనియా పానీయం. ఇది ఒక తీపి, తేలికగా పులియబెట్టిన కల్లు వంటింది.[166]దేశంలోని పట్టణాలు, గ్రామాలలో బార్లు కనిపిస్తుంటాయి. పోయో బార్లు రాజకీయాలు, ఫుట్బాలు, బాస్కెట్బాలు, వినోదం, ఇతర అంశాల గురించి అనధికారిక చర్చా కేంద్రాలుగా ఉంటాయి.

మాధ్యమం[మార్చు]

A radio listener in Kailahun

19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో సియెర్రా లియోనెలో మాధ్యమం ప్రింటింగు ప్రెసు (ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటి) ప్రవేశపెట్టడంతో ప్రారంభమైంది. అనేక వార్తాపత్రికలను సృష్టించడంతో ఒక బలమైన స్వేచ్ఛాయుతమైన పాత్రికేయ సంప్రదాయం అభివృద్ధి చేయబడింది. 1860 వ దశకంలో సియెర్రా లియొనె ఆఫ్రికాకు ఒక విలేఖరి కేంద్రంగా మారింది. ఈ దేశం నుండి నిపుణులు ఖండం అంతటా ప్రయాణించేవారు. 1930 లలో రేడియో ప్రవేశపెట్టబడడంతో ఇది దేశంలో ప్రధాన సమాచార ప్రసార మాధ్యమంగా మారి 19 వ శతాబ్దం చివరలో పత్రికారగం పరిశ్రమ క్షీణించింది.

1934 లో వలసరాజ్య ప్రభుత్వం సియెర్రా లియోనె బ్రాడుక్యాస్టింగు సర్వీసు (ఎస్.ఎల్.బి.ఎస్)ను సృష్టించింది. ఇది పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటి ఆంగ్ల భాషా రేడియో బ్రాడుకాస్టరు సేవగా మారింది. 1978 లో దేశంలోని అన్ని జిల్లాలకు కవరేజును విస్తరించింది. ఈ సేవ 1963 లో టెలివిజను ప్రసారాన్ని ప్రారంభించింది. 2010 ఏప్రెలులో సియెర్రా లియోనె బ్రాడుక్యాస్టింగు సర్వీసు, సియెర్రా లియోనె యునైటెడు నేషంసు పీసుకీపింగుతో విలీనమై " బ్రాడుకాస్టింగు కార్పొరేషను " ఏర్పాటు చేయబడింది.[167][168]ఇది ప్రస్తుతం సియెర్రా లియోనెలో ప్రభుత్వ యాజమాన్య జాతీయ బ్రాడ్కాస్టరుగా ఉంది.

సియర్రా లియోనె రాజ్యాంగం వాక్స్వాతంత్ర్యం, ప్రెసు స్వేచ్ఛను అందిస్తుంది. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వం మాధ్యమం మీద బలమైన నియంత్రణను నిర్వహిస్తుంది. కొన్నిసార్లు ఈ హక్కులను ఆచరణను నియంత్రిస్తుంది.[169][170][171][172][173][174] సమాజం, రాజకీయ ప్రముఖులు కొన్ని విషయాలను నిషేధించాయి. జర్నలిస్టులకు వ్యతిరేకంగా రాజకీయ ప్రముఖులు ఖైదు, హింసను ఉపయోగించారు.[175][176]

1980 లో చట్టం ఆధారంగా వార్తాపత్రికలు అన్నీ సమాచార మంత్రిత్వ శాఖలో నమోదు చేసి గణనీయ నమోదు రుసుము చెల్లించాలి. మాధ్యమాలలో ప్రచురించబడిన వాటిని నియంత్రించడానికి 1965 లోని సెడిలియసు లిబెలు చట్టంతో " ది క్రిమినల్ లిబెల్ లా" ఉపయోగిస్తారు.[176] 2006 లో అధ్యక్షుడు అహ్మదు టెజను కబ్బా పాత్రికేయులు స్వేచ్ఛగా పనిచేయడానికి అనుకూలంగా పత్రికా యంత్రాంగాన్ని రూపొందించడానికి ప్రెసు, మీడియాలను నియంత్రించే చట్టాలను సంస్కరించడానికి అనుకూలత తెలియజేసాడు.[176] As of 2013 " రిపోర్టర్సు వితౌటు బోర్డర్సు " ప్రెసు ఫ్రీడం ఇండెక్సులోని 179 దేశాలలో సియెర్రా లియోనె 61 వ స్థానంలో ఉంది (2012 లో 63 వ స్థానం).[177]

దేశంలో అక్షరాస్యత తక్కువ స్థాయిలో ఉండటం (ప్రత్యేకించి ఫ్రీటౌను) ఇతర ప్రధాన నగరాల వెలుపల, సియర్రా లియోనెలో ప్రింటు మాద్యమానికి విసారమైన ఆదరణలేదు.[178] 2007 లో దేశంలో 15 రోజువారీ వార్తాపత్రికలు, మరికొన్ని వార్తాపత్రికలు ప్రచురించబడ్డాయి.[179] వార్తాపత్రికల పాఠకులలో యువకులు రోజువారీ వార్తాపత్రికలను వారాంతాలలో చదువుతుండగా వయోజనులు ప్రతిరోజూ చదువుతున్నారు. ప్రైవేటుగా నడుపబడుతున్న వార్తాపత్రికలు అధికంగా తరచుగా ప్రభుత్వంపై విమర్శలు ప్రచురితమౌతూ ఉన్నాయి. ప్రామాణిక శిక్షణ లేకపోవటం వలన ప్రింటు జర్నలిజాన్ని ప్రజలు రేడియో ప్రసారాలకంటే తక్కువగా విశ్వసిస్తుంటారు.[178]

ఇసాట మహోయి టాకింగు స్టూడియో ఫ్రీటౌనులో రేడియో కార్యక్రమాలు సంకలనం చూపించారు; ఆమె కూడా సియెర్రా లియోనె రేడియో సోపు ఒపేరా అంటుండా అయేండాలో నటిగా ఉంది

సిరియా లియోనెలో రేడియో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, అత్యంత విశ్వసనీయ మాధ్యమంగా ఉంది. దేశంలో దినసరి రేడియో శ్రోతలు 85% ఉన్నారు. 72% మంది ప్రజలకు రేడియో ఉంది.[178] ఈ స్థాయిలు దేశంలోని ప్రాంతాల మధ్య మారుతూ ఉంటాయి. వెస్ట్రను ఏరియాలో అత్యధిక స్థాయిలు, కైలహును ప్రాంతంలో తక్కువగా ఉంటాయి. స్థానిక వాణిజ్య స్టేషన్లు పరిమిత ప్రసార శ్రేణిని కలిగి ఉంటాయి. జాతీయ కవరేజుతో కొన్ని స్టేషన్లు ఉన్నాయి. - కాపిటలు రేడియో సియెర్రా లియోనె వాణిజ్య కేంద్రాలలో అతిపెద్దది.

సియెర్రా లియోనెలో ఐక్యరాజ్యసమితి మిషను (యూనియోసిలు) దేశంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ రేడియో స్టేషన్లలో ఒకటి. ఇది పలు భాషలలో ప్రసార కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేస్తుంది. 2008 లో ఐఖ్యరాజ్యసమితి మిషను పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది. కొత్త సియెర్రా లియోనె బ్రాడుకాస్టింగు కార్పొరేషను (ఎస్.ఎల్.బి.సి)ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఐఖ్యరాజ్యసమితి మిషను రేడియో సియెర్రా లియోనె బ్రాడుకాస్టింగు కార్పొరేషనుతో విలీనం చేయాలని నిర్ణయించుకుంది. 2011 లో ఈ విలీనానికి అవసరమైన చట్టం అమలుచేసిన తరువాత జరిగింది. రేడియో సియెర్రా లియోనె బ్రాడుకాస్టింగు కార్పొరేషను ఎఫ్.ఎం రేడియో ప్రసారాలను అందిస్తుంది. రెండు టెలివిజను సేవలను అందిస్తుంది. వీటిలో ఒకటి అంతర్జాతీయ వినియోగానికి ఉపగ్రహంతో అనుసంధానం చేయబడింది. బి.బి.సి. వరల్డు సర్వీసు (ఫ్రీటౌను, బో, కెన్మా, మాకేనిలో), రేడియో ఫ్రాన్సు ఇంటర్నేషనలు (ఫ్రీ టౌను మాత్రమే), వాయిసు ఆఫ్ అమెరికా (ఫ్రీటౌను మాత్రమే) ప్రసారం చేయబడతాయి.

రాజధాని ఫ్రీటౌను, ఇతర ప్రధాన నగరాల వెలుపల చాలామందికి టెలివిజను కార్యక్రమాలు అందుబాటులో లేవు. అయితే బో, కెన్మా, మాకేని ప్రాంతాలలో సియెర్రా లియొనె బ్రాడు కాస్టింగు కార్పొరేషను స్వంత ప్రసారసేవలు అందిస్తుంది. సియెర్రా లియోనెలో మూడు ఉచిత ఎర్తు టెలివిజను స్టేషన్లు ఉన్నాయి, ప్రభుత్వ సియర్రా లియొనె బ్రాడుకాస్టింగు కార్పొరేషను, ఇతర రెండు సంస్థలు ఉన్నాయి. స్టాండర్డు టైమ్సు వార్తాపత్రిక ఎ.వై.వి.- ఆఫ్రికా యంగు వాయిసు యజమాని నిర్వహిస్తున్న ప్రైవేటు స్టేషన్లు ఫ్రీటౌనులో స్టారు టి.వి కార్యక్రమాలు అందిస్తుంది. TV స్టేషన్లు అప్పుడప్పుడూ మతపరమైన నిధులతో పనిచేస్తాయి. లాభదాయకంగా లేని రెండు ఇతర వాణిజ్య టి.వి. ఆపరేటర్లు (ఎ.బి.సి, ఎ.ఐ.టి) మూసివేయబడ్డాయి. 2007 లో దక్షిణాఫ్రికాలోని మల్టిచాయిసు ఆఫ్రికా సబ్-సహారా డిజిటలు ఉపగ్రహ టెలివిజను సర్వీసుతో పాన్-ఆఫ్రికన్ టెలివిజన్ సేవలో భాగంగా జి.టి.వి. ద్వారా పే-పర్-వ్యూ సేవ కూడా ప్రవేశపెట్టబడింది. జి.టి.వి. తరువాత వ్యాపారంలోకి వెళ్ళింది. దేశంలో సబుస్క్రిప్షన్ ఉపగ్రహ టెలివిజను ఏకైక ప్రొవైడరుగా డి.ఎస్.టి.వి.ని వదిలివేసింది. డిజిటలు టెరెస్ట్రియలు చందా టి.వి రుసుముతో సేవలను నిర్వహించేందుకు పలు సంస్థలు అవసరమైన సామర్ధ్యం సిద్ధం చేసుకుంటున్నాయి. మల్టీచాయిసు గో TV తో లైసెన్సు పొందడానికి ముందుగానే మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించి అంతిమంగా లైసెన్సు పొందడానికి విఫలమయ్యాయి. ప్రస్తుతం ఐ.టి.వి, సాట్కాను పనిచేస్తున్నాయి.

సియెర్రా లియోనెలో ఇంటర్నెటు సదుపాయం తక్కువగానే ఉంది. కానీ దేశవ్యాప్తంగా 3జి- 4జి సెల్యులారు ఫోను సేవలను ప్రవేశపెట్టినప్పటి నుండి పెరుగుదల ఉంది. దేశంలో అనేక ప్రధాన ఇంటర్నెటు సర్వీసు ప్రొవైడర్లు (ఐ.ఎస్.పి లు) దేశంలో పనిచేస్తున్నాయి. ఫ్రీటౌనులో ఇంటర్నెటు సదుపాయం అందించే ఇంటర్నెటు కేఫ్లు, ఇతర వ్యాపారాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెటుకు ప్రాప్యతతో ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు ఫ్రీటౌను వెలుపల దేశంలో అప్పుడప్పుడూ విద్యుత్తు సరఫరా, కనెక్షన్లు వేగం అందుకున్నాయి.

Arts[మార్చు]

The arts in Sierra Leone are a mixture of tradition and hybrid African and western styles.[180][181][182]

క్రీడలు[మార్చు]

Sierra Leone National Stadium

సియర్రా లియోనెలో ఫుట్ బాలు చాలా ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది. సియర్రా లియోనె వీధులలో పిల్లలు, యువకులు, వయోజనులు తరచూ ఫుట్బాలును ప్రదర్శిస్తుంటారు. దేశవ్యాప్తంగా యువకుల, వయోజనుల ఫుట్బాలు టోర్నమెంట్లను నిర్వహిస్తున్నారు. సియర్రా లియోనెలో పలు ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాలలు స్వంత ఫుట్ బాలు జట్లను ఏర్పాటు చెసుకుంటూ ఉంటాయి.

లియోనె స్టార్సు అని పిలువబడే సియర్రా లియోనె జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొంటుంది. ఇది ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. వరల్డు కప్పుకు ఎన్నడూ అర్హత సాధించలేనప్పటికీ కానీ 1994 - 1996 లో ఆఫ్రికా కప్పు ఆఫ్ నేషనులో పాల్గొంది. జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు " లియోనె స్టార్సు " మ్యాచులో పాల్గొన్నసమయాలలో దేశవ్యాప్తంగా సియెర్రా లెయోనియన్లు జాతీయ జట్టుకు మద్దతుగా సంయుక్తంగా కలిసిపోతారు. ప్రత్యక్ష మ్యాచిని ప్రజలు తమ స్థానిక రేడియోస్టేషన్లకు (విశ్లేషణ వినడానికి), టెలివిజను స్టేషన్లకు (వీక్షించడానికి) తరలి వస్తారు. దేశం జాతీయ టెలివిజను నెట్వర్కు సియెర్రా లియోనె బ్రాడ్కాస్టింగు కార్పోరేషను (ఎస్.ఎల్.బి.సి) దేశవ్యాప్తంగా పలు స్థానిక రేడియో స్టేషన్లలో జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు ప్రత్యక్ష మ్యాచును ప్రసారం చేస్తుంది.

లియోనె స్టార్సు ఒక ముఖ్యమైన మ్యాచు గెలిచినప్పుడు, కౌంటీలోని పలువురు యువకులు ఉత్సాహంగా వేడుక జరుపుకునేందుకు వీధిలలోకి వెళతారు. సియెర్రా లియోనె నేషనలు ప్రీమియరు లీగులో శిక్షణ పొందినప్పటికీ పలువురు జాతీయ జట్టు ఫుట్ బాలు ఆటగాళ్ళు ఐరోపా జట్లు కోసం కూడా ఆడతారు. జాతీయ జట్టు ఫుట్ బాలు క్రీడాకారులు చాలామంది సియెర్రా లియోనెలో ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నారు. సియెర్రా లియోనె ఇంటర్నేషనలు ఫుట్ బాలు ఆటగాళ్ళలో మొహమ్మదు కల్లోను, మొహమేదు బంగురా, రోడ్నీ స్ట్రాస్సరు, కెయీ కమరా, ఇబ్రహీం తెతే బాంగూరా, ముస్తాపా దుంబూయ, క్రిస్టియను కౌల్కరు, అల్హాసను బంగ్మురా, షెరీఫు సుమా, మొహమ్మదు కమరా, ఉమరు బంగ్యురా, జూలియసు గిబ్రిల్లా వూబే.

సియెర్రా లియోనె ఫుట్బాలు అసోసియేషను సియెర్రా లియోనె నేషనలు ప్రీమియరు లీగు (సియర్రా లియోనెలో అత్యున్నత వృత్తిపరమైన ఫుట్బాలు లీగు)ను నియంత్రించబడుతుంది. సియెర్రా లియోనె ప్రీమియర్ లీగు దేశం అంతటా 14 క్లబ్బులను నిర్వహిస్తుంది. ఈస్టు అండు లయన్సు మైటీ బ్లాక్పూలు రెండు అతిపెద్ద మరియు అత్యంత విజయవంతమైన ఫుట్బాల్ క్లబ్లు. " ఈస్టు ఎండ్ లయన్సు , మైటీ బ్లాక్పూలు ఫుట్ బాలు క్లబ్బులు రెండూ శక్తివంతమైన ఫుట్ బాలు క్లబ్బులుగా విజయవంతగా ఉన్నాయి. వారు ఒకరినొకరు ఆడుతున్నప్పుడు ఫ్రీటౌన్లో జాతీయ స్టేడియం టిక్కెట్లు మొత్తం క్రయించబడుతుంటాయి. రెండు క్లబ్బుల మద్దతుదారులు ఆటకు ముందు, తరువాత ఒకరితో ఒకరు ఘర్షణ పడుతుంటారు. ఇద్దరు గొప్ప ప్రత్యర్థుల మధ్య పోటీలో ఘర్షణను నివారించడానికి జాతీయ స్టేడియంలో లోపల, వెలుపల భారీ పోలీసు బలగం మొహరించబడుతుంటారు. అనేక సియెర్రా లియోనేయా యువకులు స్థానిక ఫుట్బాలు లీగుకు మద్దతు ఇస్తుంటారు.

చాలామంది సియెర్రా లియోనె యువకులు, పిల్లలు, పెద్దలు ఐరోపాలో నిర్వహించబడుతున్న ఇంగ్లీషు ప్రీమియరు లీగు, ఇటాలియన్ సీరీ ఏ, స్పానిషు లా లిగా, జర్మన్ బుండెస్లిగా, ఫ్రెంచి లిగ్యు 1 లను అభిమానిస్తుంటారు.. సియర్రా లియోనె క్రికెట్టు జట్టు అంతర్జాతీయ క్రికెట్టు పోటీలలో సియెర్రా లియోనె క్రికెట్టు జట్టు ప్రాతినిథ్యం వహిస్తుంది. పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఇది ఉత్తమమైనదిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇది 2002 లో ఇంటర్నేషనల్ క్రికెటు కౌన్సిలు సభ్యత్వం సాధించింది. 2004 లో ఆఫ్రికన్ చాంపియన్షిపులో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రవేశం పొందింది. అది ఎనిమిది జట్లలో చివరి స్థానంలో నిలిచింది. 2006 లో జరిగిన ఈ టోర్నమెంటులో ప్రపంచ క్రికెటు లీగు ఆఫ్రికా ప్రాంతంలోని మూడు విభాగాలు మొజాంబిక్కు రన్నరు-అప్గా నిలిచింది. డివిజను టూకు ప్రమోషనును స్వల్పతేడాతో కోల్పోయింది.

2009 లో సియర్రా లియోనె అండరు -19 జట్టు ఆఫ్రికా అండరు -19 ఛాంపియన్షిప్పులో (జాంబియాలో) రెండో స్థానంలో నిలిచింది. తద్వారా అండరు -19 ప్రపంచ కప్పు క్వాలిఫైయింగు టోర్నమెంటులో 9 ఇతర జట్లతో అర్హత సాధించింది.[183] అయితే టొరాంటోలో జరిగిన టోర్నమెంటులో ఆడేందుకు ఈ జట్టు కెనడా వీసాలను పొందలేకపోయింది.[184]

సియెర్రా లియోనెలో బాస్కెట్బాలుకు ప్రజాదరణ అధికంగా లేదు. సియెర్రా లియోనె జాతీయ బాస్కెటు బాలు జట్టు అంతర్జాతీయ పురుషుల బాస్కెట్బాలు పోటీలలో సియర్రా లియోనుకు ప్రాతినిథ్యం వహిస్తుంది. సియెర్రా లియోనె జాతీయ బాస్కెటు బాలు జట్టును సియెర్రా లియోనె బాస్కెట్బాలు ఫెడరేషను నియంత్రిస్తుంది.

జాతీయ బాస్కెటు బాలు అసోసియేషను (ఎన్.బి.ఎ) యువతలో కొంతభాగంలో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఎన్.బి.ఎ. సూపరు స్టార్సు లెబ్రాను జేమ్సు, కొబు బ్రయంటు, కెవిను డ్యురాంటు వంటి సియెర్రా లియోనె క్రీడాకారులు యువకుల అభిమానం చూరగొన్నారు. మాజీ ఎన్.బి.ఎ. స్టార్సు ముఖ్యంగా మైఖేలు జోర్డాను, షకీలు ఓ నీలు, అల్లెను ఐవెర్సను, మాజికు జాన్సను సియెర్రా లియెనెలో ప్రసిద్ధి చెందారు. దేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ బాస్కెట్బాలు ఆటగాడు మైఖేలు జోర్డాను సాధారణ జనాభాలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాడు. ప్రస్తుత ఎన్.బి.ఎ. యువక్రీడాకారుడు విక్టరు ఓలాడిపో సియెర్రా లియోనే సంతతికి చెందినవాడు. అతని తండ్రి సియెర్రా లియోనుకు చెందినవాడు.[185]

దేశంలో టెన్నిసులో బాగా ప్రాచుర్యం పొందనప్పటికీ అమెరికా క్రీడాకారులు ఫ్రాన్సిసు టియాఫొ సియెర్రా లియొనె సంతతికి చెందినవాడు. ఆయన తల్లితండ్రులు అమెరికాకు వలసవెళ్ళారు.

అంతర్జాతీయ ఫ్లోర్బాలు ఫెడరేషన్లో చేరడానికి అర్హత సాధించిన మొట్టమొదటి ఆఫ్రికా దేశం సియర్రా లియోనె.

వెలుపలి లింకులు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 Official projection (medium variant) for the year 2013 based on the population and housing census held in Sierra Leone on 4 December 2004 Archived 30 July 2013 at the Wayback Machine.. statistics.sl. page 13.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Sierra Leone". International Monetary Fund. Retrieved 18 April 2013.
  3. "Gini Index". World Bank. Retrieved 2 March 2011.
  4. "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Retrieved 21 March 2017.
  5. Wells, John C. (2008), Longman Pronunciation Dictionary (3rd ed.), Longman, ISBN 9781405881180
  6. Salone Definition
  7. Encarta Encyclopedia. Sierra Leone (country). Archived from the original on 28 February 2008. Retrieved 19 February 2008.
  8. "National Electoral Commission – Press Release" (PDF). 6 September 2017. Archived from the original (PDF) on 14 November 2017. Retrieved 1 February 2018.
  9. "Sierra Leone unveils new geographical map". Africa Review. Retrieved 1 February 2018.
  10. "The World Factbook". www.cia.gov. Retrieved 7 October 2015.
  11. "All things happily to all men". The Economist. 31 May 2014.
  12. Batty, Fodei J. (2010). What Role for Ethnicity? Political Behavior and Mobilization in Post-Conflict Sierra Leone and Liberia (Ph.D.). Western Michigan University.
  13. "Sierra Leone Population below poverty line (%)". Indexmundi.com. 30 June 2015. Retrieved 5 July 2018.
  14. Kingfisher Geography encyclopedia. ISBN 1-85613-582-9. p. 180
  15. "Pedro da çintra did not name Sierra Leone: An Exploration into available evidence". Sierra Leone Concord Times. 22 June 2017. Retrieved 26 May 2017.
  16. "Houses at Sierra-Leone". The Wesleyan Juvenile Offering: A Miscellany of Missionary Information for Young Persons. X: 55. May 1853. Retrieved 29 February 2016.
  17. Countries and Their Cultures. "Culture of Sierra Leone". Retrieved 22 February 2008.
  18. Encyclopædia Britannica. "Sierra Leone History". Retrieved 19 February 2008.
  19. Encyclopedia of the Nations. "Sierra Leone – History". Retrieved 22 February 2008.
  20. 20.0 20.1 Christopher Fyfe, "Weighing the Probabilities", Review: Landlords and Strangers: Ecology, Society and Trade in Western Africa, 1000–1630, By George E. Brooks. Boulder: Westview Press, 1994. (ISBN 0-8133-1263-9)
  21. Utting (1931), p. 33
  22. Utting (1931), p. 8
  23. LeVert, Suzanne (2006). Cultures of the World: Sierra Leone. Marshall Cavendish. p. 22. ISBN 978-0-7614-2334-8.
  24. Sibthorpe, A. B. C. (1970). The History of Sierra Leone. Routledge. p. 7. ISBN 978-0-7146-1769-5.
  25. National Maritime Museum (20 August 2015). "Sir John Hawkins". Archived from the original on 16 May 2011. Retrieved 9 December 2008.
  26. Pham, John-Peter (2005). Child Soldiers, Adult Interests: The Global Dimensions of the Sierra Leonean Tragedy. Nova Publishers. pp. 4–8. ISBN 978-1-59454-671-6. Retrieved 17 June 2014.
  27. Michael Sivapragasam, Why Did Black Londoners not join the Sierra Leone Resettlement Scheme 1783–1815? (London: Open University, 2013).
  28. Gilbert, Alan. Black Patriots and Loyalists: Fighting for Emancipation in the War for Independence. University of Chicago 2012, p. 229
  29. Fyfe, Christopher (1992). Our Children Free and Happy: Letters from Black Settlers in Africa in the 1790s. Edinburgh University Press.
  30. "Sierra Leone's struggle for progress". The Economist. 11 December 2008. Retrieved 22 August 2010.
  31. Simon Schama, Rough Crossings (London: 2005), pp. 380–383.
  32. Harris, Sheldon H. (1972): Paul Cuffe: Black America and the African Return, New York: Simon and Schuster, pp. 32–33, especially note 15 on p. 140.
  33. Schwarz, Suzanne (5 January 2013). "Reconstructing the Life Histories of Enslaved Africans: Sierra Leone, c. 1808–19".
  34. 34.0 34.1 Schwartz, Suzanne (2012). "Reconstructing the Life Histories of Liberated Africans: Sierra Leone in the Early Nineteenth Century". History in Africa.
  35. 35.0 35.1 Harris, David (2012) Civil War and Democracy in West Africa: Conflict Resolution, Elections and Justice in Sierra Leone and Liberia, I.B. Tauris. p. 40
  36. 36.0 36.1 36.2 Abraham, Arthur (1974). "Bai Bureh, The British, and the Hut Tax War". The International Journal of African Historical Studies. 7 (1): 99–106. doi:10.2307/216556. ISSN 0361-7882. JSTOR 216556.
  37. History, Sierra-leone.org, Retrieved 17 January 2007.
  38. Killson, Martin (1966) Political Change in a West African State: A Study of the Modernization Process in Sierra Leone, Cambridge, Massachusetts, USA, pp. 60; also pp. 106, 107, 110, 111, 186–188 on other riots and strikes.
  39. The Committee Office, House of Commons (6 March 2006). "House of Commons – International Development – Memoranda". Publications.parliament.uk. Retrieved 17 June 2014.
  40. "Sierra Leone Web - Sierra Leonean Heroes - Achievement of Independence". www.sierra-leone.org.
  41. "How Independence Was Won". Newafricanmagazine.com. Archived from the original on 29 October 2013. Retrieved 19 March 2014.
  42. 42.0 42.1 42.2 Advocate Nations of Africa: Sierra Leone Archived 5 December 2014 at the Wayback Machine.
  43. 43.0 43.1 Murtala Mohammed Kamara (28 February 2011). "Sierra Leone was ripe for Independence: Exclusive interview with Reginald Boltman". News.sl. Archived from the original on 26 November 2013. Retrieved 17 June 2014.
  44. 44.0 44.1 Momoh, John (4 May 2011). "Sierra Leone: Viewpoint – Celebrating a New Nation!". allAfrica.com. Retrieved 20 May 2012.
  45. "BBC ON THIS DAY | 27 | 1961: Sierra Leone wins independence". BBC News. 27 April 1961. Retrieved 20 May 2012.
  46. "Sierra Leone Web - Sierra Leonean Heroes - Achievement of Independence". www.sierra-leone.org. Retrieved 28 November 2018.
  47. Pham, John-Peter (2005). Child soldiers, adult interests: the global dimensions of the Sierra Leonean tragedy. Nova Publishers. pp. 33–35. ISBN 978-1-59454-671-6. Retrieved 17 June 2014.
  48. "History of Sierra Leone". Worldrover.com. Retrieved 20 May 2012.
  49. Gberie, Lansana (2005). A dirty war in West Africa: the RUF and the destruction of Sierra Leone. C. Hurst & Co. Publishers. pp. 26–27. ISBN 978-1-85065-742-2. Retrieved 17 June 2014.
  50. David Harris. Sierra Leone: A Political History., pp. 67-70 New York: Oxford University Press, 2014. ISBN 9780199361762. $30.00
  51. Rotberg, Robert I. (2003). State failure and state weakness in a time of terror. Brookings Institution Press. p. 80. ISBN 978-0-8157-7574-4. Retrieved 17 June 2014.
  52. Politicized security forces or tribalized national politics; which is which? Archived 1 September 2012 at the Wayback Machine.. Newstime Africa. Retrieved on 26 February 2013.
  53. Gberie, Lansana (1998). War and state collapse: The case of Sierra Leone (M.A. thesis) Wilfrid Laurier University
  54. 54.0 54.1 54.2 "Sierra Leone". 2001 Findings on the Worst Forms of Child Labor. Bureau of International Labor Affairs, U.S. Department of Labor. 2002. Archived from the original on 2 November 2013. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  55. "NPRC's Komba Kambo Speaks After Eleven Years Of Silence!: Sierra Leone News". News.sl. Archived from the original on 22 February 2014. Retrieved 17 June 2014.
  56. 56.0 56.1 "SIERRA LEONE NOW: Attempts To Launder Maada Bio's Battered Image Fail... We Were Not Supreme Council Members – Civilians In NPRC Deny Involvement In Atrocities". Salonenow.blogspot.com. Retrieved 20 March 2014.
  57. "STANDARD TIMES PRESS SIERRA LEONE NPRC's Ruthlessness No Death Certificates For 29 Sierra Leoneans PAGE". Standardtimespress.org. 23 June 2010. Retrieved 20 May 2012.
  58. "FSL Vol 2 No 1". Focus-on-sierra-leone.co.uk. Archived from the original on 28 September 2013. Retrieved 23 September 2013.
  59. "How Sierra Leone fell into the hands of young soldiers". Thefreelibrary.com. Retrieved 20 May 2012.
  60. Document – Sierra Leone: Imminent execution / death penalty / legal concern |Amnesty International . Amnesty.org (1998). Retrieved on 26 February 2013.
  61. Bah, M. (1998). The Worlds Most Resilient People. London: Alpha.
  62. 62.0 62.1 Sierra Leone. Internationalsos.com. Retrieved on 24 February 2017.
  63. "Sierra Leone country profile". BBC News. 4 January 2017. Retrieved 21 February 2017.
  64. "Sierra Leone launches three-day, door-to-door Ebola prevention campaign". UNICEF. Retrieved 24 September 2014.
  65. "Sierra Leone cancels all soccer matches over Ebola outbreak". NY Daily News. Retrieved 7 October 2014.
  66. Amt, Auswärtiges. "Auswärtiges Amt – Sierra Leone: Reise- und Sicherheitshinweise". Auswärtiges Amt DE (in జర్మన్). Retrieved 16 March 2018.
  67. 67.0 67.1 LeVert, Suzanne (2006). Cultures of the World: Sierra Leone. Marshall Cavendish. p. 7. ISBN 978-0-7614-2334-8.
  68. 68.0 68.1 68.2 68.3 68.4 68.5 "Sierra Leone". The World Factbook. CIA. Retrieved 15 September 2011.
  69. Blinker, Linda (September 2006). Country Environment Profile (CEP) Sierra Leone. Freetown, Sierra Leone: Consortium Parsons Brinckerhoff. p. 12. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 2 July 2013.
  70. LeVert, Suzanne (2006). Cultures of the World: Sierra Leone. Marshall Cavendish. pp. 8–9. ISBN 978-0-7614-2334-8.
  71. 71.0 71.1 UNCCD (2004). "National Report on the Implementation of the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD): Sierra Leone" (PDF). p. 39. Archived from the original (PDF) on 18 February 2012. Retrieved 24 November 2011.
  72. 72.0 72.1 Angelsen, Arild; et al. (2009). "Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation (REDD): An Options Assessment Report" (PDF). Meridian Institute for the Government of Norway. pp. 75–77. Retrieved 24 November 2011.
  73. Hogan, C. Michael (2009). Painted Hunting Dog: Lycaon pictus Archived 9 December 2010 at the Wayback Machine.. GlobalTwitcher.com.
  74. 74.0 74.1 Butler, Rhett (2005). Sierra Leone: Environmental Profile, mongabay.com
  75. "Sierra Leone". Environmental Justice Foundation. 17 September 2009. Archived from the original on 10 October 2008.
  76. BBC News, Sierra Leone sets up forest park, 10 December 2007
  77. "Economic Methodology: Paradox of Ceteris Paribus (CP) Law in the Context of...: Full Text Finder Results". eds.b.ebscohost.com. Retrieved 16 September 2017.[permanent dead link]
  78. "Economic Methodology: Paradox of Ceteris Paribus (CP) Law in the Context of Sierra Leone". Economic Insights – Trends & Challenges. 3 July 2016. Retrieved 15 September 2017.
  79. 79.0 79.1 "Settling for a future in Sierra Leone". New Agriculture. November 2007. Retrieved 20 February 2011.
  80. 80.0 80.1 African Development Bank, OECD – Organisation for Economic Co-operation and Development (2009). African Economic Outlook 2009: Country Notes: Volumes 1 and 2. OECD Publishing. pp. 561–562. ISBN 978-92-64-07618-1.
  81. König, Dirk (2008). Linking Agriculture to Tourism in Sierra Leone – a Preliminary Research. GRIN Verlag. p. 67. ISBN 978-3-638-94680-3.
  82. Catling, David (1992). Rice in deep water. Int. Rice Res. Inst. p. 372. ISBN 978-971-22-0005-2.
  83. Rice today, Volume 3:Rice facts. International Rice Research. 2004. p. 48.
  84. "UN targets 'blood diamonds' trade". BBC News. 1 August 2003. Retrieved 28 April 2011.
  85. "List of banned E.U. air carriers" (PDF). Archived from the original on 25 March 2009. Retrieved 11 July 2007.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link). ec.europa.eu
  86. Sierra Leone News : Africell Presents Second Consignment of Food to all Quarantined Homes Archived 6 October 2014 at the Wayback Machine.. News.sl. Retrieved on 24 February 2017.
  87. 87.0 87.1 87.2 87.3 87.4 "Energy Africa Access Campaign Policy Compact Sierra Leone Final Report" (PDF). assets.publishing.service.gov.uk. Retrieved 16 December 2018.
  88. 88.0 88.1 88.2 Taylor, Eldred Tunde; Nakai, Satoshi (19 June 2012). "Prevalence of Acute Respiratory Infections in Women and Children in Western Sierra Leone due to Smoke from Wood and Charcoal Stoves". International Journal of Environmental Research and Public Health. 9 (6): 2252–2265. doi:10.3390/ijerph9062252. ISSN 1660-4601. PMC 3397376. PMID 22829802.
  89. 89.0 89.1 Munro, Paul; van der Horst, Greg; Healy, Stephen (June 2017). "Energy justice for all? Rethinking Sustainable Development Goal 7 through struggles over traditional energy practices in Sierra Leone". Energy Policy. 105: 635–641. doi:10.1016/j.enpol.2017.01.038. ISSN 0301-4215.
  90. 90.0 90.1 90.2 90.3 "NATIONAL ENERGY PROFILE OF SIERRA LEONE [JUNE, 2012]" (PDF). www.undp.org. Retrieved 16 December 2018.
  91. 91.0 91.1 91.2 "Sierra Leone solar push aims to bring electricity to all by 2025". Reuters. 11 May 2016. Retrieved 16 December 2018.
  92. 92.0 92.1 "The endgame of the Bumbuna hydroelectric plant project". Centre for Public Impact (CPI). Retrieved 16 December 2018.
  93. "Sierra Leone signs MoU for $750 million hydro power boost". Reuters. 26 May 2011. Retrieved 16 December 2018.
  94. "Hydro brings light and hope to Sierra Leone". Reuters. 24 September 2009. Retrieved 16 December 2018.
  95. 95.0 95.1 Renner-Thomas, Ade (2010). Land Tenure in Sierra Leone: The Law, Dualism and the Making of a Land Policy. AuthorHouse. p. 5. ISBN 978-1-4490-5866-1. Retrieved 17 June 2014.
  96. "Sierra Leone Overview". United Nations Development Programme Sierra Leone. Archived from the original on 11 May 2011. Retrieved 3 June 2008.
  97. "Krio Translation Services". Language9.com. Retrieved 20 May 2012.
  98. Oyètádé, B. Akíntúndé; Fashole-Luke, Victor (15 February 2008). "Sierra Leone: Krio and the Quest for National Integration". Language and National Identity in Africa. Oxford: Oxford University Press. pp. 122–140.
  99. "World Refugee Survey 2008". U.S. Committee for Refugees and Immigrants. 19 June 2008. Archived from the original on 28 December 2012.
  100. "Population of Magburaka". Population-of.com. Retrieved 22 August 2010.
  101. "Exaf". Exaf.eu. Retrieved 22 August 2010.
  102. "Religions in Sierra Leone | PEW-GRF".
  103. http://www.statesmansyearbook.com/entry?entry=countries_sl.RELIGION
  104. Sierra Leone. state.gov
  105. "All things happily to all men". The Economist.
  106. Admini (3 March 2016). "SIERRA LEONE HAILED FOR RELIGIOUS TOLERANCE". AYV Newspaper.
  107. "Media Centre – In Sierra Leone, partnerships with religious leaders help combat child mortality". UNICEF. 29 November 2010. Retrieved 20 March 2014.
  108. "Conflict Transformation qqw". Religions for Peace International. Archived from the original on 28 February 2014. Retrieved 20 March 2014.
  109. "Interreligious Community Advocates for Peace in Sierra Leone with photos". Gbgm-umc.org. Archived from the original on 17 July 2013. Retrieved 20 March 2014.
  110. The Muslim Times:Progress of Ahmadiyyat in Sierra Leone
  111. Bah, Hadi. "Ahmadiyya Movement Goes Mainstream in Sierra Leone". sierraleone365.com. Retrieved 6 December 2016.
  112. Sierra Leone: Bo Ahmadiya Muslim Secondary School Golden Jubilee, Former Principal and Secretary General Honoured. Ahmadiyya Times (23 March 2010)
  113. onedeentech (10 April 2018). "National President of the Supreme Islamic Council of Sierra Leone Congratulates H.E (Rtd) Juilius Maada Bio and his vice, Dr. Mohamed Juldeh Jalloh". Sierra Leone Islamic Web.
  114. Shiite, Ahmadiyya and Sunni Under One Umbrella – Sierra Express Media. Sierraexpressmedia.com. Retrieved on 24 February 2017.
  115. "United Methodists elect bishop for Sierra Leone". UMC.org. 22 December 2008. Archived from the original on 6 May 2010. Retrieved 23 September 2013.
  116. "Methodist Church Sierra Leone — World Council of Churches". Oikoumene.org. 28 January 2013. Retrieved 23 September 2013.
  117. "Crosspoint United Methodist Church – Welcome » Sierra Leone". Xpointumc.org. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 23 September 2013.
  118. "The History of the Evangelical Fellowship of Sierra Leone". Efsl.evang.org. 24 August 1959. Archived from the original on 28 September 2013. Retrieved 23 September 2013.
  119. "The Evangelical College of Theology Sierra Leone". Tectsl.org. Retrieved 23 September 2013.
  120. "Evangelical Presbyterian Church, Sierra Leone Presbytery Organization [WO-486]". Epc.org. Archived from the original on 23 September 2013. Retrieved 23 September 2013.
  121. "Sierra Leone ::: A Place to Belong, Not Just Attend". Tmbcdetroit.org. 23 July 2010. Retrieved 23 September 2013.
  122. "Seventh-day Adventist Church, Sierra Leone – HOME". Sdachurchsierraleone.org. Retrieved 23 September 2013.
  123. "West Africa-Freetown (Sierra Leone)". Anglican Communion. Retrieved 23 September 2013.
  124. "elcsl.weebly.com". elcsl.weebly.com. Retrieved 20 March 2014.
  125. "Sierra Leone – Evangelical Lutheran Church in America". Elca.org. 16 June 2010. Archived from the original on 17 October 2013. Retrieved 23 September 2013.
  126. "Sierra Leone Christians Preparing for PilgrFile: Sierra Leone News". News.sl. Archived from the original on 4 March 2014. Retrieved 17 June 2014.
  127. http://ayvnews.com/AYVNews/index.php/news/item/4084-mufti-menk-s-visit-to-sierra-loenep
  128. "Sierra Leone: in wake of brutal war, churches full: News Headlines". Catholic Culture. 28 September 2011. Retrieved 23 September 2013.
  129. "catholicchurchsl.org". catholicchurchsl.org. Retrieved 20 March 2014.
  130. "Visitors & Tours: Jehovahs Witnesses Office in Sierra Leone". Jw.org. Retrieved 23 September 2013.
  131. "Sierra Leone – LDS Statistics and Church Facts | Total Church Membership". Mormonnewsroom.org. 24 July 2007. Retrieved 23 September 2013.
  132. Gerry Avant (2 December 2012). "Historic milestone: Sierra Leone stake marks LDS Church's 3,000th". Deseret News. Retrieved 23 September 2013.
  133. Troubled Orthodox Mission in Sierra Leone | News from Greeks in Africa, Asia, and South America. World.greekreporter.com. Retrieved on 24 February 2017.
  134. "Sierra Leone: The Temnes and the Politics of the All Peoples' Congress (APC)". Thenewpeople.com. Retrieved 17 June 2014.
  135. 135.0 135.1 135.2 135.3 135.4 135.5 135.6 Fatou Taqi, Fatou, Marian, Alimatu; Marian Vinnie-Wilson; Alimatu Vandi (2015). "Sierra Leone 2015 Population and Housing Census Thematic Report on Gender" (PDF).
  136. 136.0 136.1 136.2 Betancourt, Theresa S.; Borisova, Ivelina I.; de la Soudière, Marie; Williamson, John (1 July 2011). "Sierra Leone's Child Soldiers: War Exposures and Mental Health Problems by Gender". Journal of Adolescent Health. 49 (1): 21–28. doi:10.1016/j.jadohealth.2010.09.021. ISSN 1054-139X. PMC 3124662.
  137. 137.0 137.1 137.2 Freetown, Jeanne Kamara in (14 October 2014). "We can no longer ignore Ebola's wider impact – particularly on women | Jeanne Kamara". the Guardian. Retrieved 15 November 2018.
  138. 138.0 138.1 138.2 138.3 138.4 138.5 138.6 Goba, Sylvia. (2006) "Violation of women's rights through domestic violence: The Case of Sierra Leone". Kampala: Women's World. Iss. 39/40, pp. 12-16. Via ProQuest
  139. 139.0 139.1 139.2 139.3 139.4 Thomas, Abdul Rashid (26 September 2013). "Gender equality in Sierra Leone is an economic imperative". Retrieved 15 December 2018.
  140. Wang, Lianqin (2007). Education in Sierra Leone: Present Challenges, Future Opportunities. World Bank Publications. p. 2. ISBN 978-0-8213-6868-8.
  141. "Human Development Report 2009 – Proportion of international migrant stocks residing in countries with very high levels of human development (%)". Hdrstats.undp.org. Archived from the original on 6 June 2009. Retrieved 22 August 2010.
  142. Wang, Lianqin (2007). Education in Sierra Leone: Present Challenges, Future Opportunities. World Bank Publications. p. 1 and 3. ISBN 978-0-8213-6868-8.
  143. Jones-Parry, Rupert, ed. (2006). Commonwealth Education Partnerships 2007. Nexus Strategic Partnerships Ltd. ISBN 978-0-9549629-1-3. Retrieved 17 June 2014.
  144. "Njala University College (Nuc)". Sierra Leone: Sierra Leone Encyclopedia. July 2007. Archived from the original on 11 March 2007. Retrieved 25 June 2008.
  145. 145.0 145.1 Envoys from five countries present credentials to president, Jerusalem Post. Jpost.com (3 November 2015). Retrieved on 24 February 2017.
  146. "CIA – The World Factbook Life Expectancy". Cia.gov. Retrieved 25 June 2014.
  147. "2006 Report on the global AIDS epidemic". UNAIDS. 2006. Archived from the original (PDF) on 17 January 2008. Retrieved 24 January 2008.
  148. Anne Jung (December 2012). "Wealth, but no health". D+C Development and Cooperation/ dandc.eu. Retrieved 17 June 2014.
  149. Marc DuBois and Caitlin Wake, with Scarlett Sturridge and Christina Bennett (2015) The Ebola response in West Africa: Exposing the politics and culture of international aid London: Overseas Development Institute
  150. Donaldson, Ross (2009). The Lassa Ward: One Man's Fight Against One Of The World's Deadliest Diseases. Macmillan. pp. 34–35. ISBN 9781429987073.
  151. 151.0 151.1 "The Primary Health Care Hand Book Policing". Ministry of Health & Sanitation. 25 May 2007. Archived from the original (doc) on 17 February 2008. Retrieved 24 January 2008.
  152. Agyepong I. A Systems View and Lesson from the Ongoing Ebola Virus Disease Outbreak in West Africa. Ghana Medical Journal [serial online]. September 2014;48(3):168–172. Available from: Academic Search Complete, Ipswich, MA. Accessed 28 October 2014.
  153. EBOLA RESPONSE ROADMAP SITUATION REPORT. WHO (22 October 2014)
  154. Ebola virus epidemic in Sierra Leone#cite note-Ebola WHO 22 oct-1
  155. "The economic impact of Ebola may kill more people than the virus itself". Big News Network.com. 6 September 2014. Retrieved 8 September 2014.
  156. "Unreported World 2009 series, ep.4: Sierra Leone: Insanity of War". Channel4.com. 3 April 2009. Retrieved 20 May 2012.
  157. Lisk, Radcliffe (2007). "Sierra Leone". Practical Neurology. 7 (3): 198–201. doi:10.1136/jnnp.2007.120089. PMID 17515600.
  158. COUNTRY COMPARISON :: MATERNAL MORTALITY RATE. The World Factbook — Central Intelligence Agency.
  159. UNICEF 2013, p. 27.
  160. COUNTRY COMPARISON :: INFANT MORTALITY RATE. The World Factbook — Central Intelligence Agency.
  161. 161.0 161.1 WHO/UNICEF Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (updated March 2010) "Estimates for the use of Improved Drinking-Water Sources, Sierra Leone" (PDF). Archived from the original (PDF) on 26 December 2011. Retrieved 6 August 2011.
  162. "China Lends $28.8 Million USD to Sierra Leone for Orugu Dam". OOSKAnews. 15 June 2009. Retrieved 20 May 2012.
  163. Nataliya Pushak; Vivien Foster (June 2011). "Sierra Leone's Infrastructure. A Continental Perspective" (PDF). Policy Research Working Paper 571. World Bank. pp. 31–35. Retrieved 6 August 2011.
  164. Sierra Leone Demographic and Health Survey 2008. (PDF) . Retrieved on 24 February 2017.
  165. Massaquoi, Rachel C. J. (2011). Foods of Sierra Leone and Other West African Countries: A Cookbook. AuthorHouse. p. 5. ISBN 9781449081546. Retrieved 17 June 2014.
  166. Albala, Ken (2011). Food Cultures of the World Encyclopedia. ABC-CLIO. p. 165. ISBN 9780313376276. Retrieved 17 June 2014.
  167. "At Long Last, Recruitment Begins at Sierra Leone Broadcasting Corporation | ICFJ – International Center for Journalists". ICFJ. 17 March 2011. Archived from the original on 29 October 2013. Retrieved 20 March 2014.
  168. "Sierra Leone Broadcasting Corporation (SLBC) Maiden Report 2010-2011" (PDF). Archived from the original (PDF) on 11 August 2013.
  169. Thomson Reuters Foundation (24 October 2013). "Sierra Leone – Editorial criticizing president prompts multiple proceedings". Trust.org. Retrieved 20 March 2014.
  170. "Sierra Leone editors arrested after publishing article comparing pres…". 25 October 2013. Archived from the original on 25 October 2013.
  171. Greenslade, Roy (25 October 2013). "Editor arrested for comparing Sierra Leone president to a rat | Media". The Guardian. https://www.theguardian.com/media/greenslade/2013/oct/25/press-freedom-sierraleone. Retrieved 20 March 2014. 
  172. "Sierra Leone editors arrested after publishing article comparing president to a rat". Fox News. 21 October 2013. Retrieved 20 March 2014.
  173. "Sierra Leone intensifies media crackdown – News". africareview.com. Retrieved 20 March 2014.
  174. "Sierra Leone: In Sierra Leone, Journalists Held On Libel, Sedition Charges". allAfrica.com. 24 October 2013. Retrieved 20 March 2014.
  175. Wilson, Harry (2005). "Press Freedoms and Human Rights:2005 Year End Press Freedom Brief". Commonwealth Press Union. Archived from the original on 24 November 2007. Retrieved 20 April 2008.
  176. 176.0 176.1 176.2 "Sierra Leone – Annual report 2006". Reporters without Borders:For Press Freedom. 2006. Archived from the original on 14 June 2009. Retrieved 20 April 2008.
  177. "Press Freedom Index 2013". Reporters without Borders. 2013. Archived from the original on 15 February 2013. Retrieved 2 July 2013.
  178. 178.0 178.1 178.2 "Media use, and attitudes towards media in Sierra Leone:A comprehensive baseline study" (PDF). BBC World Service Trust and Search for Common Ground. June 2007. Retrieved 19 April 2007.
  179. Jalloh, Tanu (28 December 2007). "Sierra Leone: Newspaper Development". Freetown, Sierra Leone: Concord Times. Retrieved 19 April 2008.
  180. Banham, Martin (2004). A history of theatre in Africa. Cambridge University Press. p. 171. ISBN 978-0-521-80813-2. Retrieved 17 June 2014.
  181. Conteh, Prince Sorie (2009). Traditionalists, Muslims, and Christians in Africa: interreligious encounters and dialogue. Cambria Press. pp. 23–24. ISBN 978-1-60497-596-3. Retrieved 17 June 2014.
  182. Manson, Katrina; James Knight (2009). Sierra Leone. Bradt Travel Guides. pp. 42–45. ISBN 978-1-84162-222-4. Retrieved 17 June 2014.
  183. "Cricinfo article Uganda and Sierra Leone Win Through". Cricinfo.com. 5 May 2009. Retrieved 20 May 2012.
  184. "Visa Issues End Sierra Leone's World Cup Dream". Cricinfo article. 7 September 2009. Retrieved 20 May 2012.
  185. "Washington Post: Breaking News, World, US, DC News & Analysis". The Washington Post. 12 September 2013. Retrieved 20 March 2014.[dead link]