బొలీవియా

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
República de Bolivia
Bulibya Republika  
Wuliwya Suyu  
(and 34 other official names)
బొలీవియా గణతంత్రం
Flag of బొలీవియా బొలీవియా యొక్క చిహ్నం
నినాదం
"¡La unión es la fuerza!"  మూస:Langicon
"Unity is strength!"
జాతీయగీతం
en:Bolivianos, el hado propicio  మూస:Langicon
బొలీవియా యొక్క స్థానం
రాజధాని Sucre (constitutional, judicial)
19°2′S 65°15′W / 19.033°S 65.250°W / -19.033; -65.250

La Paz (administrative)
16°29′S 68°8′W / 16.483°S 68.133°W / -16.483; -68.133
Largest city Santa Cruz de la Sierra
17°48′S 63°10′W / 17.800°S 63.167°W / -17.800; -63.167
అధికార భాషలు స్పానిష్ భాష and 36 native languages[1]
జాతులు  30% Quechua, 30% Mestizo, 25% Aymara, 15% White[2]
ప్రజానామము Bolivian
ప్రభుత్వం రిపబ్లిక్
 -  President en:Evo Morales
 -  Vice President Álvaro García
Independence
 -  from స్పెయిన్ ఆగస్టు 6 1825 
 -  జలాలు (%) 1.29
జనాభా
 -  జూలై 2007 అంచనా 9,119,152 (84వది)
 -   జన గణన 8,857,870 
జీడీపీ (PPP) 2007 అంచనా
 -  మొత్తం $40.140 బిలియన్లు[3] (101st)
 -  తలసరి $4,084[3] (125వది)
జీడీపీ (nominal) 2007 అంచనా
 -  మొత్తం $13.292 billion[3] (108వది)
 -  తలసరి $1,352[3] (121st)
Gini? (2002) 60.1 (high
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2007) Increase 0.695 (medium) (117th)
కరెన్సీ Boliviano (BOB)
కాలాంశం (UTC-4)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .bo
కాలింగ్ కోడ్ +591

బొలీవియా (ఆంగ్లం : బొలీవియా), [4][5] అధికారికనామం బొలీవియా గణతంత్రం, ఒక భూపరివేష్టిత దేశం. బొలీవియా దక్షిణ అమెరికా మధ్యప్రాంతంలో ఉన్న దేశం. దీని ఉత్తర మరియు తూర్పు సరిహద్దులో బ్రెజిల్, దక్షిణసరిహద్దులో అర్జెంటీనా మరియు పరాగ్వే, పశ్చిమసరిహద్దులో చిలీ మరియు పెరూ దేశాలు ఉన్నాయి. దేశభూభాగంలో మూడింట ఒక భాగం " ఆండెస్ పర్వతాలు విస్తరించి " ఉన్నాయి.

బొలీవియా తూర్పు ప్రాంతంలో ఎక్కువగా చదునైన ప్రాంతంలో అతిపెద్ద నగరం మరియు ప్రధాన ఆర్థిక మరియు ఫైనాంషియల్ కేంద్రం " శాంటా క్రుజ్ డి లా సియెర్రా " " లానాస్ ఓరియంటెస్ " (ఉష్ణమండల లోతట్టులు) ఉంది. " ఆఫ్రో-యురేషియా " వెలుపల ఉన్న రెండు భూపరివేష్టిత దేశాలలో బొలివియా ఒకటి.రెండవ దేశం పరాగ్వే. ఉన్నాయి. అమెరికా ఖండాలలో భౌగోళికంగా అతిపెద్ద భూభంధిత దేశం బొలీవియా. ఆర్థిక మరియు సైనికపరంగా బొలీవియా చిన్న దేశం. [6] బొలీవియాలో స్పానిష్ వలసరాజ్య స్థాపనకు ముందు బొలీవియాలోని ఆండియన్ ప్రాంతం " ఇంకా సామ్రాజ్యం "లో భాగంగా ఉంది. ఉత్తర మరియు తూర్పు లోతట్టు ప్రాంతాలలో స్వతంత్ర తెగలకు చెందిన ప్రజలు నివసించారు. 16 వ శతాబ్దంలో " కస్కో " మరియు " అసున్షియోన్ " నుండి వచ్చిన స్పానిష్ విజేతలు ఈ ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. స్పానిష్ వలసరాజ్యం కాలంలో బొలీవియా " రాయల్ ఆడియెన్సియా ఆఫ్ చార్కాస్ " నిర్వహణలో ఉంది. బొలీవియాలో అపారంగా లభించిన వెండి విక్రయాలతో స్పెయిన్‌ తనసామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించింది.

దేశ జనాభా 11 మిలియన్లగా అంచనా వేయబడింది. వీరిలో అమెరిన్డియన్స్, మేస్టిజోలు, యూరోపియన్స్, ఆసియన్లు మరియు ఆఫ్రికన్లు ఉన్నారు. స్పానిష్ వలసవాదం నుండి ఉద్భవించిన జాతి వేర్పాటు మరియు సాంఘిక విభజన ఆధునిక యుగం వరకు కొనసాగింది. స్పానిష్ అధికారిక మరియు ప్రధానమైన భాషగా ఉన్నప్పటికీ 36 స్థానిక బొలీవియా భాషలు కూడా అధికారిక హోదా కలిగివున్నాయి. వీటిలో సాధారణంగా గురాని మాండలికాలు ఐమరా భాష మరియు క్యుచూన్ భాషలు (క్వెచువా)మాట్లాడేవారు ఉన్నారు.

ఆధునిక బొలీవియా ఐక్యరాజ్యసమితి, ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్ (ఐఎంఎఫ్),అలీన దేశాల ఉద్యమం, ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ స్టేట్స్ (ఓఎఎస్),అమెజాన్ సహకార ఒప్పందం సంస్థ (ఎ.సి.టి.ఒ), బ్యాంక్ ఆఫ్ ది సౌత్, ఎ.ఎల్.బి.ఎ. మరియు యూనియన్ ఆఫ్ సౌత్ అమెరికన్ నేషన్స్ (యుఎస్ఎన్) చార్టర్ సభ్యదేశంగా ఉంది. బొలీవియా రాజ్యాంగ వ్యవస్థ బొలివియాను తొమ్మిది రాజ్యాంగ విభాగాలుగా విభజించించింది. భౌగోళికంగా బొలీవియా పశ్చిమభూభాగంలో అండీస్ పర్వత శిఖరాలు, తూర్పు లోలాండ్స్ వరకు అమెజాన్ ముఖద్వారం విస్తరించి ఉంది.బొలీవియా దక్షిణ అమెరికాలో అత్యంత పేద దేశంగా ఉంది. [7] బొలీవియా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంగా మధ్యమ మనవాభివృద్ధి మరియు పేదరికం 53% కలిగి ఉంది. [8] ఆర్ధికరంగంలో వ్యవసాయం, వన్యసంపద, మత్స్యపరిశ్రమ, గనులు మరియు తయారీ పరిశ్రమ (వస్త్రాలు, దుస్తులు, రిఫైడ్ మెటల్స్) మరియు రిఫైండ్ పెట్రోలియం ప్రధానపాత్ర వహిస్తున్నాయి.

పేరు వెనుక చరిత్ర[మార్చు]

స్పానిష్ - అమెరికన్ స్వాతంత్రపోరాట యోధుడు " సైమన్ బొలీవియా " స్మృత్యర్ధం ఈ దేశానికి బొలీవియా అని నామకరణం చేయబడింది.[9] వెనిజులా నాయకుడు " ఆంటోనియో జోస్ డి సుక్రె " బోలివర్‌కు " సుక్రి "(చార్కాస్)ను (ప్రస్తుత రోజు బొలీవియా) కొత్తగా ఏర్పడిన " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ పెరూ "లో విలీనం చేసి " యునైటెడ్ ప్రోవిన్స్ ఆఫ్ రియో ​​డి లా ప్లాటా "తో సమైఖ్యం చేయడం లేక స్పెయిన్ నుండి పూర్తిగా స్వతంత్రం ప్రకటించాలని ప్రతిపాదించాడు. చేయడానికి లేదా స్పెయిన్ నుంచి స్వతంత్రాన్ని పూర్తిగా స్వతంత్ర దేశంగా ప్రకటించాలని. సుక్రె కొత్త దేశంగా సృష్టించబడి స్థానికుల మద్దతుతో దేశానికి " సిమోన్ బొలివర్ " గౌరవార్థం ఆయన పేరు పెట్టారు.[10]అయినప్పటికీ " రిపబ్లిక్ బొలీవర్ "గా గుర్తించబడుతుంది.కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత[when?] కాంగ్రెస్ సభ్యుడు " మాన్యుయల్ మార్టిన్ క్రజ్ ": రోమ్లాస్ నుండి రోం వచ్చినట్లు బొలీవర్ నుండి బొలీవియా వచ్చింది " అని వ్యాఖ్యానించాడు.(స్పానిష్: Si de Rómulo Roma, de Bolívar Bolivia). 1825 అక్టోబర్ 3న పేరు అనుమతి పొందింది. [11] 2009లో బొలీవియా రాజ్యాంగం దేశం అధికారిక నామం " ప్లూరినేషనల్ స్టేట్ ఆఫ్ బొలీవియా " గా మార్చి బహుళ సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలకు గుర్తింపు కలుగజేస్తూ బొలీవియా స్థానిక ప్రజలను రాజ్యాంగపరిధిలోకి తీసుకువచ్చింది.[12]

నైసర్గిక స్వరూపము[మార్చు]

  • స్వాతంత్య్రం వచ్చింది - 1825 ఆగస్టు 6న
  • వైశాల్యం - 10,98,581 చ.కి.మీ.
  • జనాభా - 1,05,56,102 (2014 జనాభా లెక్కల ప్రకారం)
  • రాజధాని- లా పాజ్
  • కరెన్సీ - పెసో
  • ప్రభుత్వం - యునిటరీ ప్రెసిడెన్షియల్ కాన్‌స్టిట్యూష నల్ రిపబ్లిక్
  • భాషలు- స్పానిష్, క్వెచువా, అయిమారా,
  • మతం - క్రైస్తవులు
  • వాతావరణం - జనవరి-జులై మధ్య 1 నుండి 17 డిగ్రీలు, ఆగస్టు -డిసెంబరు మధ్య 6 నుండి 19 డిగ్రీలు ఉంటుంది.
  • పంటలు - బంగాళదుంప, మొక్కజొన్న, చెరకు, వరి, కసావా, కాఫీ, లామాస్.
  • ఖనిజాలు - తగరం, రాగి, సీసం, జింకు, సల్ఫర్, ఇనుము, సహజవాయువులు, టంగ్‌స్టన్, వెండి, బంగారం, బిస్మత్, ఆంటిమొనీ మొదలైనవి.
  • పరిశ్రమలు - గనులు, సహజవాయువులు, చమురుశుద్ధి, దుస్తులు, హండీక్రాప్ట్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, సిమెంట్ పరిశ్రమ
  • ఎగుమతులు - తగరం, ఆంటిమోనీ, టంగ్‌స్టన్, జింకు, వెండి, సీసం, సహజవాయువులు.
  • సరిహద్దులు - పరాగ్వే, చిలీ, అర్జెంటీనా, పెరూ, బ్రెజిల్

చరిత్ర[మార్చు]

దక్షిణ అమెరికా ఖండంలో బొలీవియా ఒక నిత్యదరిద్రంలో కొట్టుమిట్టాడుతున్న దేశం. ఇక్కడ ద్రవ్యోల్బణం చాలా ఎక్కువ. ప్రభుత్వ అస్థిరత చాలా తీవ్రంగా ఉంది.16వ శతాబ్దంలో ఈ దేశం స్పెయిన్ దేశపు రాజుల అధీనంలో ఉన్నప్పుడు ఇక్కడ పనులు చేయడానికి భారతదేశం నుండి ప్రజలను తీసుకువచ్చి బానిసలుగా మార్చి, వ్యవసాయ పనులు చేయించారు. అలా భారతీయులు శతాబ్దాలుగా అక్కడ బానిసలుగా బ్రతికి, ఆ దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చాక అక్కడ ప్రజలుగా మారిపోయారు. ఇతర దేశాలు వీలైనంతగా ఈ దేశ భూభాగాన్ని లాక్కున్నాయి. 1952 తర్వాత మాత్రమే భారతసంతతి వారికి కొంత లాభం చేకూరింది. దేశంలో దాదాపు 50 శాతం భూమి వ్యవసాయానికి గానీ, నివాసానికి గానీ వీలుగా లేదు. జనాభా అంతా కేవలం 50 శాతం భూభాగంలోనే కేంద్రీకృతమైంది.

చరిత్ర[మార్చు]

కాలనీ పాలనకు ముందు[మార్చు]

Tiwanaku at its largest territorial extent, AD 950.

The region now known as Bolivia had been occupied for over 2,500 years when the Aymara arrived. However, present-day Aymara associate themselves with the ancient civilization of the Tiwanaku culture which had its capital at Tiwanaku, in Western Bolivia. The capital city of Tiwanaku dates from as early as 1500 BC when it was a small, agriculturally based village.

[13]

The community grew to urban proportions between AD 600 and AD 800, becoming an important regional power in the southern Andes. According to early estimates,[when?] the city covered approximately 6.5 square kilometers (2.5 square miles) at its maximum extent and had between 15,000 and 30,000 inhabitants.

[14]

In 1996 satellite imaging was used to map the extent of fossilized suka kollus (flooded raised fields) across the three primary valleys of Tiwanaku, arriving at population-carrying capacity estimates of anywhere between 285,000 and 1,482,000 people.

[15]

Around AD 400, Tiwanaku went from being a locally dominant force to a predatory state. Tiwanaku expanded its reaches into the Yungas and brought its culture and way of life to many other cultures in Peru, Bolivia, and Chile. Tiwanaku was not a violent culture in many respects. In order to expand its reach, Tiwanaku exercised great political astuteness, creating colonies, fostering trade agreements (which made the other cultures rather dependent), and instituting state cults.

[16]

The empire continued to grow with no end in sight. William H. Isbell states "Tiahuanaco underwent a dramatic transformation between AD 600 and 700 that established new monumental standards for civic architecture and greatly increased the resident population."

[17]

Tiwanaku continued to absorb cultures rather than eradicate them. Archaeologists note a dramatic adoption of Tiwanaku ceramics into the cultures which became part of the Tiwanaku empire. Tiwanaku's power was further solidified through the trade it implemented among the cities within its empire.

[16]

Tiwanaku's elites gained their status through the surplus food they controlled, collected from outlying regions and then redistributed to the general populace. Further, this elite's control of llama herds became a powerful control mechanism as llamas were essential for carrying goods between the civic centre and the periphery. These herds also came to symbolize class distinctions between the commoners and the elites. Through this control and manipulation of surplus resources, the elite's power continued to grow until about AD 950. At this time a dramatic shift in climate occurred,

[18][page needed]

causing a significant drop in precipitation in the Titicaca Basin, believed by archaeologists to have been on the scale of a major drought.

As the rainfall decreased, many of the cities farther away from Lake Titicaca began to tender fewer foodstuffs to the elites. As the surplus of food decreased, and thus the amount available to underpin their power, the control of the elites began to falter. The capital city became the last place viable for food production due to the resiliency of the raised field method of agriculture. Tiwanaku disappeared around AD 1000 because food production, the main source of the elites' power, dried up. The area remained uninhabited for centuries thereafter.

[18]

Inca Expansion (1438–1527).

Between 1438 and 1527, the Inca empire, during its expansion from its capital at Cuzco, Peru. gained control over much of what is now Andean Bolivia and extended its control into the fringes of the Amazon basin.

కాలనీ పాలనా కాలం[మార్చు]

The Spanish conquest of the Inca empire began in 1524, and was mostly completed by 1533. The territory now called Bolivia was known as Charcas, and was under the authority of the Viceroy of Lima. Local government came from the Audiencia de Charcas located in Chuquisaca (La Plata—modern Sucre). Founded in 1545 as a mining town, Potosí soon produced fabulous wealth, becoming the largest city in the New World with a population exceeding 150,000 people.

[19]

By the late 16th century, Bolivian silver was an important source of revenue for the Spanish Empire.

[20]

A steady stream of natives served as labor force under the brutal, slave conditions of the Spanish version of the pre-Columbian draft system called the mita.

[21]

Charcas was transferred to the Viceroyalty of the Río de la Plata in 1776 and the people from Buenos Aires, the capital of the Viceroyalty, coined the term "Upper Peru" (స్పానిష్: Alto Perú) as a popular reference to the Royal Audiencia of Charcas. Túpac Katari led the indigenous rebellion that laid siege to La Paz in March 1781,

[22]

during which 20,000 people died.

[23]

As Spanish royal authority weakened during the Napoleonic wars, sentiment against colonial rule grew.

స్వతంత్రం తరువాత యుద్ధాలు[మార్చు]

The struggle for independence started in the city of Sucre on 25 May 1809 and the Chuquisaca Revolution (Chuquisaca was then the name of the city) is known as the first cry of Freedom in Latin America. That revolution was followed by the La Paz revolution on 16 July 1809. The La Paz revolution marked a complete split with the Spanish government, while the Chuquisaca Revolution established a local independent junta in the name of the Spanish King deposed by Napoleon Bonaparte. Both revolutions were short-lived and defeated by the Spanish authorities in the Viceroyalty of the Rio de La Plata, but the following year the Spanish American wars of independence raged across the continent.

Bolivia was captured and recaptured many times during the war by the royalists and patriots. Buenos Aires sent three military campaigns, all of which were defeated, and eventually limited itself to protecting the national borders at Salta. Bolivia was finally freed of Royalist dominion by Antonio José de Sucre, with a military campaign coming from the North in support of the campaign of Simón Bolívar. After 16 years of war the Republic was proclaimed on 6 August 1825.

The first coat of arms of Bolivia, formerly named as the Republic of Bolívar in honor of Simón Bolívar.

In 1836, Bolivia, under the rule of Marshal Andrés de Santa Cruz, invaded Peru to reinstall the deposed president, General Luis José de Orbegoso. Peru and Bolivia formed the Peru-Bolivian Confederation, with de Santa Cruz as the Supreme Protector. Following tension between the Confederation and Chile, Chile declared war on 28 December 1836. Argentina separately declared war on the Confederation on 9 May 1837. The Peruvian-Bolivian forces achieved several major victories during the War of the Confederation: the defeat of the Argentine expedition and the defeat of the first Chilean expedition on the fields of Paucarpata near the city of Arequipa.

At the outset of the war, the Chilean and Peruvian rebel army surrendered unconditionally and signed the Paucarpata Treaty. The treaty stipulated that Chile would withdraw from Peru-Bolivia, Chile would return captured Confederate ships, economic relations would be normalized, and the Confederation would pay Peruvian debt to Chile. In Chile, the government and public rejected the peace treaty. Chile organized a second attack on the Confederation and defeated it in the Battle of Yungay. After this defeat, Santa Cruz resigned and went to exile in Ecuador and then Paris, and the Peruvian-Bolivian Confederation was dissolved.

Following the renewed independence of Peru, Peruvian president General Agustín Gamarra invaded Bolivia. The Peruvian army was decisively defeated at the Battle of Ingavi on 20 November 1841 where Gamarra was killed. The Bolivian army under General José Ballivián then mounted a counter-offensive, capturing the Peruvian port of Arica. Later, both sides signed a peace treaty in 1842, putting a final end to the war.

A period of political and economic instability in the early-to-mid-19th century weakened Bolivia. In addition, during the War of the Pacific (1879–83), Chile occupied vast territories rich in natural resources south west of Bolivia, including the Bolivian coast. Chile took control of today's Chuquicamata area, the adjoining rich salitre (saltpeter) fields, and the port of Antofagasta among other Bolivian territories.

Thus, since independence, Bolivia has lost over half of its territory to neighboring countries.

[24]

It also lost the state of Acre, in the Acre War, important because this region was known for its production of rubber. Peasants and the Bolivian army fought briefly but after a few victories, and facing the prospect of a total war against Brazil, it was forced to sign the Treaty of Petrópolis in 1903, in which Bolivia lost this rich territory. Popular myth has it that Bolivian president Mariano Melgarejo (1864–71) traded the land for what he called "a magnificent white horse" and Acre was subsequently flooded by Brazilians, which ultimately led to confrontation and fear of war with Brazil.[ఆధారం కోరబడింది]

In the late 19th century, an increase in the world price of silver brought Bolivia relative prosperity and political stability.

20వ శతాబ్ధం ఆరంభం[మార్చు]

Bolivia's territorial losses (1867–1938)


During the early 20th century, tin replaced silver as the country's most important source of wealth. A succession of governments controlled by the economic and social elite followed laissez-faire capitalist policies through the first thirty years of the 20th century.

[25]

Living conditions of the native people, who constitute most of the population, remained deplorable. With work opportunities limited to primitive conditions in the mines and in large estates having nearly feudal status, they had no access to education, economic opportunity, and political participation. Bolivia's defeat by Paraguay in the Chaco War (1932–35), where Bolivia lost a great part of the Gran Chaco region in dispute, marked a turning-point.

[26][27][28]

The Revolutionary Nationalist Movement (MNR), the most historic political party, emerged as a broad-based party. Denied its victory in the 1951 presidential elections, the MNR led a successful revolution in 1952. Under President Víctor Paz Estenssoro, the MNR, having strong popular pressure, introduced universal suffrage into his political platform and carried out a sweeping land-reform promoting rural education and nationalization of the country's largest tin mines.

20వ శతాబ్ధం ద్వితీయార్ధం[మార్చు]

12 years of tumultuous rule left the MNR divided. In 1964, a military junta overthrew President Estenssoro at the outset of his third term. The 1969 death of President René Barrientos Ortuño, a former member of the junta who was elected president in 1966, led to a succession of weak governments. Alarmed by the rising Popular Assembly and the increase in the popularity of President Juan José Torres, the military, the MNR, and others installed Colonel (later General) Hugo Banzer Suárez as president in 1971. He returned to the presidency in 1997 through 2001.

The United States' Central Intelligence Agency (CIA) had been active in providing finances and training to the Bolivian military dictatorship in the 1960s. The revolutionary leader Che Guevara was killed by a team of CIA officers and members of the Bolivian Army on 9 October 1967, in Bolivia. Félix Rodríguez was a CIA officer on the team with the Bolivian Army that captured and shot Guevara.

[29]

Rodriguez said that after he received a Bolivian presidential execution order, he told "the soldier who pulled the trigger to aim carefully, to remain consistent with the Bolivian government's story that Che had been killed in action during a clash with the Bolivian army." Rodriguez said the US government had wanted Che in Panama, and "I could have tried to falsify the command to the troops, and got Che to Panama as the US government said they had wanted", but that he had chosen to "let history run its course" as desired by Bolivia.

[30]

Elections in 1979 and 1981 were inconclusive and marked by fraud. There were coups d'état, counter-coups, and caretaker governments. In 1980, General Luis García Meza Tejada carried out a ruthless and violent coup d'état that did not have popular support. He pacified the people by promising to remain in power only for one year. At the end of the year, he staged a televised rally to claim popular support and announced, "Bueno, me quedo", or, "All right; I'll stay [in office]."

[31]

After a military rebellion forced out Meza in 1981, three other military governments in 14 months struggled with Bolivia's growing problems. Unrest forced the military to convoke the Congress, elected in 1980, and allow it to choose a new chief executive. In October 1982, Hernán Siles Zuazo again became president, 22 years after the end of his first term of office (1956–60).

ప్రజాపాలన[మార్చు]

Former President, Gonzalo Sánchez de Lozada

Gonzalo Sánchez de Lozada pursued an aggressive economic and social reform agenda. The most dramatic reform was the "capitalization" program, under which investors, typically foreign, acquired 50% ownership and management control of public enterprises in return for agreed upon capital investments.

[32][33]

In 1993, Gonzalo Sánchez de Lozada ran for president in alliance with the Tupac Katari Revolutionary Liberation Movement, which inspired indigenous-sensitive and multicultural-aware policies.

[34]

In 1993, Sanchez de Lozada introduced the Plan de Todos, which led to the decentralization of government, introduction of intercultural bilingual education, implementation of agrarian legislation, and privatization of state owned businesses. The plan explicitly stated that Bolivian citizens would own a minimum of 51% of enterprises; under the plan, most state-owned enterprises (SOEs), though not mines, were sold.

[35]

This privatization of SOEs led to a neoliberal structuring.

[36]

The Law of Popular Participation gave municipalities the responsibility of maintaining various infrastructures (and offering services): health, education, systems of irrigation, which stripped the responsibility away from the state.[when?][ఆధారం కోరబడింది]

The reforms and economic restructuring were strongly opposed by certain segments of society, which instigated frequent and sometimes violent protests, particularly in La Paz and the Chapare coca-growing region, from 1994 through 1996. During this time, the umbrella labor-organization of Bolivia, the Central Obrera Boliviana (COB), became increasingly unable to effectively challenge government policy. A teachers' strike in 1995 was defeated because the COB could not marshal the support of many of its members, including construction and factory workers.

In the 1997 elections, General Hugo Banzer, leader of the Nationalist Democratic Action party (ADN) and former dictator (1971–78), won 22% of the vote, while the MNR candidate won 18%. At the outset of his government, President Banzer launched a policy of using special police-units to eradicate physically the illegal coca of the Chapare region. The MIR of Jaime Paz Zamora remained a coalition-partner throughout the Banzer government, supporting this policy (called the Dignity Plan).

[37]

The Banzer government basically continued the free-market and privatization-policies of its predecessor. The relatively robust economic growth of the mid-1990s continued until about the third year of its term in office. After that, regional, global and domestic factors contributed to a decline in economic growth. Financial crises in Argentina and Brazil, lower world prices for export commodities, and reduced employment in the coca sector depressed the Bolivian economy. The public also perceived a significant amount of public sector corruption. These factors contributed to increasing social protests during the second half of Banzer's term.

Between January 1999 and April 2000, large-scale protests erupted in Cochabamba, Bolivia's third largest city, in response to the privatisation of water resources by foreign companies and a subsequent doubling of water prices. On 6 August 2001, Banzer resigned from office after being diagnosed with cancer. He died less than a year later. Vice President Jorge Fernando Quiroga Ramírez completed the final year of his term.

Current President, Evo Morales

In the June 2002 national elections, former President Gonzalo Sánchez de Lozada (MNR) placed first with 22.5% of the vote, followed by coca-advocate and native peasant-leader Evo Morales (Movement Toward Socialism, MAS) with 20.9%. A July agreement between the MNR and the fourth-place MIR, which had again been led in the election by former President Jaime Paz Zamora, virtually ensured the election of Sánchez de Lozada in the congressional run-off, and on 6 August he was sworn in for the second time. The MNR platform featured three overarching objectives: economic reactivation (and job creation), anti-corruption, and social inclusion.

In 2003 the Bolivian gas conflict broke out. On 12 October 2003 the government imposed martial law in El Alto after 16 people were shot by the police and several dozen wounded in violent clashes. Faced with the option of resigning or more bloodshed, Sanchez de Lozada offered his resignation in a letter to an emergency session of Congress. After his resignation was accepted and his vice president, Carlos Mesa, invested, he left on a commercially scheduled flight for the United States.

Evo Morales' inauguration as President.

The country's internal situation became unfavorable for such political action on the international stage. After a resurgence of gas protests in 2005, Carlos Mesa attempted to resign in January 2005, but his offer was refused by Congress. On 22 March 2005, after weeks of new street protests from organizations accusing Mesa of bowing to U.S. corporate interests, Mesa again offered his resignation to Congress, which was accepted on 10 June. The chief justice of the Supreme Court, Eduardo Rodríguez, was sworn as interim president to succeed the outgoing Carlos Mesa.

The indigenous population of the Andean region was not able to benefit from government reforms.

[38]

Evo Morales won the 2005 presidential election with 53.7% of the votes, an absolute majority, unusual in Bolivian elections. On 1 May 2006, Morales caused controversy when he announced his intent to re-nationalize Bolivian hydrocarbon assets. Fulfilling a campaign promise, on 6 August 2006, Morales opened the Bolivian Constituent Assembly to begin writing a new constitution aimed at giving more power to the indigenous majority.

[39]

In August 2007, more conflicts arose in Sucre, as the city demanded the discussion of the seat of government inside the assembly, hoping the executive and legislative branches could return to the city, but the assembly and the government said this demand was overwhelmingly impractical and politically undesirable. In May 2008, Evo Morales was a signatory to the UNASUR Constitutive Treaty of the Union of South American Nations. In the 2009 national general elections, Evo Morales was re-elected with 64.22% of the vote. His party, Movement for Socialism, also won a two-thirds majority in both houses of the National Congress.

పరిపాలన[మార్చు]

దేశాన్ని పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం 9 విభాగాలుగా విభజించారు. వీటిని తిరిగి ప్రావిన్స్‌లుగా, మున్సిపాలిటీలుగా, కాంటన్‌లుగా విభజించారు. అన్ని ప్రాంతాల్లో స్వతంత్రపాలన ఉంటుంది. అన్నింటినీ దేశాధ్యక్షుడు పర్యవేక్షిస్తాడు.

జనాభా మరియు సంస్కృతి[మార్చు]

ఇక్కడ లాటిన్ అమెరికా సంస్కృతి దర్శనమిస్తుంది. దేశప్రజలు తమ గతకాలపు సంస్కృతిని కాపాడుకోవడానికి వివిధ దేశవాళీ పండుగలను నిర్వహించుకుంటారు. వీటిలో ముఖ్యమైనది-కాపోరేల్స్ దీనిని దేశమంతటా జరుపుకుంటారు. దేశంలో వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు వివిధ రీతులలో వస్త్రధారణ చేస్తారు. మొత్తంగా చూస్తే దేశంలో 30 రకాల వస్త్రరీతులు కనబడతాయి. మహిళలు భుజాల నుండి మోకాళ్ల కింది వరకు వచ్చే స్కర్టు ధరిస్తారు.

ఆహార అలవాట్లు[మార్చు]

ఇక్కడి ప్రజలు తినే మధ్యాహ్న భోజనాన్ని అల్‌మూర్జో అంటారు. ఈ భోజనంలో సూప్, మాంసం, అన్నం, బంగాళదుంపలు ఉంటాయి. ఉదయంపూట మనం తినే కజ్జికాయలు లాంటివి తయారుచేస్తారు. వీటిని వెన్న, ఉల్లిపాయలు, ఆలివ్‌లు, లోకోటోలతో కలిపి తయారుచేస్తారు. పందిమాంసం, సూప్, బీన్స్‌వేపుడు వంటివాటిని భోజనంలో తీసుకుంటారు. బొలీవియా టీ (చాయ్)ని ఆపి అంటారు. ఇది నిమ్మరసం, మొక్కజొన్నపిండి, యాలకులు, లవంగాలు, కోకో ఆకులు మిశ్రమం చేసి పొడిని తయారుచేసి ఆ పొడిని వేడినీటిలో వేసి కాచి వడబోసి తాగుతారు. వరి అన్నం, వెన్న కలిపి తయారు చేసే వంటకాన్ని ఆర్రోజ్ కాన్ క్వెసో అంటారు. బొలీవియాలో వరి అన్నం పుష్కలంగా దొరుకుతుంది. ఎందుకంటే అక్కడ వరిధాన్యం బాగా పండుతుంది.

దర్శనీయ ప్రదేశాలు[మార్చు]

లాపాజ్[మార్చు]

బొలీవియా దేశానికి పరిపాలన రాజధాని నగరం. ఈ నగరం మొత్తం కొండలపైనే ఉంటుంది. ప్రపంచంలో అతి ఎత్తై రాజధాని నగరం లాపాజ్. ఇది భూమి నుండి దాదాపు 3650 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. అత్యంత ఎక్కువ జనాభా కలిగిన నగరం కూడా ఇదే. ఈ నగరం 15వ శతాబ్దం నుండి ఉనికిలో ఉంది. చుట్టూ ఆండీస్ పర్వత శ్రేణులు నగరాన్ని ఎంతో అందాన్ని ఇస్తుంటాయి. నగరంలో సగర్‌నాగ వీధి ఎప్పుడూ యాత్రీకులతో కిటకిటలాడుతూ ఉంటుంది. నగరంలో దయ్యాల మార్కెట్ కూడా ఉంది. ఈ మార్కెట్‌లో ఎండబెట్టిన కప్పలు, కొన్ని సముద్ర జంతువులను అమ్ముతారు. బ్లాక్ మార్కెట్ అని పిలుచుకునే మెర్కాడో నెగ్రో అనే ప్రాంతంలో ఎక్కువగా దుస్తులు, సంగీత పరికరాలు అమ్ముతారు. నగరంలో ఇంకా కల్లెజాన్, ప్లాజా మురిల్లో, వల్లెడిలా లూనా ప్రాంతాలతో బాటు సాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో మ్యూజియం, టివనాకు మ్యూజియం, కోకా మ్యూజియం, మ్యూజియం ఆఫ్ మెటల్స్‌ ప్రదేశాలు దర్శించతగినవి.

వెండి గనులు[మార్చు]

బొలీవియాలో వెండిగనులు పోటోసిలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ క్రీస్తుశకం 1545 నుండి కొండలను తవ్వి వెండిని తీస్తున్నారు. ఈ నగరాన్ని సెర్రోరికో అంటారు. ఒకప్పుడు ఈ నగరం మొత్తం ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనవంతమైన నగరంగా పేరుగాంచింది. ఈ గనులలోకి పర్యాటకులు వెళ్ళి అక్కడి గనుల తవ్వకాన్ని, ముడి ఖనిజాలను స్వయంగా చూడవచ్చు. ఈ గనులు భూమికి 240 మీటర్ల లోతులో ఉంటాయి. గనిలోపలి భాగాన్ని పైలావిరి అంటారు. ఇందులోకి పర్యాటకులు నేరుగా వెళ్ళే అవకాశం ఉంది. గని ముందుభాగంలో గనులరాజు బొమ్మ విచిత్రంగా కనబడుతుంది. ఇక్కడ వెండిని గత 455 సంవత్సరాలుగా నిరంతరం వెలికితీస్తూనే ఉన్నారు. ఈ గనులలో దాదాపు 10 వేలమంది కార్మికులు పనిచేస్తూ ఉంటారు.

ఉయుని ఉప్పు మైదానం[మార్చు]

ఉయుని ఉప్పు మైదానం.

ఇది పోటోసి నగరానికి సమీపంలో ఉంది. దేశానికి దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 11 వేల చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిలో విస్తరించి ప్రపంచంలోనే అత్యంత విశాలమైన ఉప్పు మైదానంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దీనిని ఉప్పు ఎడారిగా పిలవవచ్చు. ఈ ఉప్పు మైదానం సముద్రమట్టానికి 3600 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. ఇంత ఎత్తులో ఇలా ఉప్పు ఎడారి ఎలా ఏర్పడిందో తెలుసుకుంటే ఎంతో ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతం ఒక సముద్ర ద్వీపం. దాదాపు 13వేల సంవత్సరాల క్రితం ఇందులోని నీరంతా ఆవిరైపోయి ఉప్పు మాత్రమే మిగిలింది. మధ్యభాగంలో ఉప్పు 10 మీటర్ల మందంలో ఉంటుంది. ఈ ఉప్పు ఎడారి మీద నిలబడితే మేఘాలు మనల్ని తగులుతూ కదులుతుంటాయి. పర్యాటకులకు ఇదో విచిత్రమైన అనుభవం. ఎప్పుడు తెల్లగా మెరుస్తూ ఉంటుంది. ఎడారిమీద గాలివీయడం వల్ల మైదానంలో పాలిహైడ్రల్ గుర్తులు ఏర్పడతాయి. వాటిని చూస్తుంటే ఎంతో ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఇక్కడ ఫ్లెమింగోలు, ఆండియన్‌జాతి నక్కలు అధికంగా అగుపిస్తాయి. రాజధాని లాపాజ్ నుండి దాదాపు 12 గంటల ప్రయాణం చేసి ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు.

జెసూట్ మిషన్స్[మార్చు]

ఇది ఒకప్పుడు అడవి. ఇక్కడికి క్రైస్తవ మిషనరీలు వచ్చి ఆటవికులనందరినీ క్రైస్తవులుగా మార్చారు. ఆ తర్వాత స్పెయిన్ దేశం బొలీవియాను తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నాక ఈ ప్రాంతంలో చర్చిల నిర్మాణం జరిగింది. ఈ ప్రాంతాన్ని చికిటో అంటారు. ఈ ప్రాంతం 16వ శతాబ్దంలో కనుగొనబడి నేటికీ ఆనాటి వాతావరణంలోనే ఉండడం ఒక గొప్ప విశేషం. ఇక్కడి నిర్మాణాలు నేటికీ చెక్కు చెదరకుండా ఉన్నాయి. ఇది పర్యాటకులను విపరీతంగా ఆకర్షించే విషయం. చర్చిల లోపల ఎంతో అందమైన నిర్మాణశైలి కనబడుతుంది. బంగారంతో చేసిన అలంకరణలు నేటికీ అలాగే ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం సాంటాక్రజ్‌కు సమీపంలో ఉంది. మొదట జెసూట్‌లు ఇక్కడికి వచ్చి భూమి మీద దేవుడి నగరాన్ని నిర్మించాలని పూనుకున్నారు. ఆ ప్రాంతానికి ఇప్పుడు వెళితే 17వ శతాబ్దపు కాలంలోకి వెళ్లినట్లుగా అనుభూతి కలుగుతుంది. 1991లో ఈ మొత్తం ప్రాంతాన్ని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఎంపిక చేసింది.

చిత్ర మాలిక[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. Bolivian Constitution, Article 5-I: Son idiomas oficiales del Estado el castellano y todos los idiomas de las naciones y pueblos indígena originario campesinos, que son el en:aymara, en:araona, en:baure, en:bésiro, en:canichana, en:cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guaraní, guarasu’we, guarayu, itonama, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, quechua, sirionó, tacana, tapiete, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yaminawa, yuki, yuracaré y zamuco.
  2. CIA - The World Factbook -- Bolivia, accessed on February 8, 2009.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 "Bolivia". International Monetary Fund. Retrieved 2008-10-09. 
  4. "Bolivia (Plurinational State of)". Who.int. 11 May 2010. Retrieved 30 August 2010. 
  5. "Bolivia (Plurinational State of)". UNdata. Retrieved 30 August 2010. 
  6. Schenoni, Luis (2017) "Subsystemic Unipolarities?" in Strategic Analysis, 41(1): 74–86 [1]
  7. International Monetary Fund (October 2016). "List of South American countries by GDP per capita". World Economic Outlook. International Monetary Fund. Retrieved September 25, 2017. 
  8. "Bolivia baja sus índices de pobreza en 8 años" [Bolivia lowers its poverty levels]. El Deber. 30 November 2011. Archived from the original on 5 December 2011. Retrieved 30 November 2011. 
  9. "Simón Bolívar". Salem Press. Archived from the original on 25 August 2013. Retrieved 28 January 2014. 
  10. "6 de Agosto: Independencia de Bolivia". Historia-bolivia.com. Archived from the original on 20 August 2011. Retrieved 14 July 2013. 
  11. "What countries are named after individuals or families?". Blogs.law.harvard.edu. 11 January 2009. Retrieved 14 July 2013. 
  12. Caistor, Nick (10 June 2010). "Can Bolivia's indigenous groups dance in harmony?". BBC News. Retrieved 14 July 2013. 
  13. Fagan 2001, p. [page needed]
  14. Kolata 1993, p. 145
  15. Kolata 1996, p. [page needed]
  16. 16.0 16.1 McAndrews, Timothy L.; Albarracin-Jordan, Juan; Bermann, Marc (1997). "Regional Settlement Patterns in the Tiwanaku Valley of Bolivia". Journal of Field Archaeology. 24 (1): 67–83. doi:10.2307/530562. 
  17. Isbell, William H. (2008). "Wari and Tiwanaku: International Identities in the Central Andean Middle Horizon". The Handbook of South American Archaeology: 731–751. doi:10.1007/978-0-387-74907-5_37. 
  18. 18.0 18.1 Kolata, Alan L. (8 December 1993). The Tiwanaku: Portrait of an Andean Civilization. Wiley. ISBN 978-1-55786-183-2. 
  19. Demos, John. "The High Place: Potosi". Common-place.org. Archived from the original on 26 December 2012. Retrieved 14 July 2013. 
  20. "Conquest in the Americas". MSN Encarta. 28 October 2009. Archived from the original on 28 October 2009. Retrieved 14 July 2013. 
  21. "Bolivia – Ethnic Groups". Countrystudies.us. Retrieved 30 August 2010. 
  22. Robins, Nicholas A.; Jones, Adam (2009). Genocides by the Oppressed: Subaltern Genocide in Theory and Practice. Indiana University Press. pp. 1–2. ISBN 978-0-253-22077-6. 
  23. "Rebellions". History Department, Duke University. 22 February 1999. Retrieved 14 July 2013. 
  24. McGurn Centellas, Katherine (June 2008). For Love of Land and Laboratory: Nation-building and Bioscience in Bolivia. Chicago. 
  25. Rabanus, David. "Background note: Bolivia.". Bolivien-liest.de. Retrieved 14 July 2013. 
  26. Osborne, Harold (1954). Bolivia: A Land Divided. London: Royal Institute of International Affairs. 
  27. History World (2004). "History of Bolivia". National Grid for Learning. 
  28. Forero, Juan (7 May 2006). "History Helps Explain Bolivia's New Boldness". New York Times. Retrieved 26 April 2010.  (PDF), University of Wisconsin–Madison, Department of Geography
  29. Grant, Will (8 October 2007). "CIA man recounts Che Guevara's death". BBC News. Retrieved 2 January 2010. 
  30. "Statements by Ernesto "Che" Guevara Prior to His Execution in Bolivia". Foreign Relations of the United States, Volume XXXI, South and Central America; Mexico. United States Department of State. 13 October 1967. XXXI: 172. Archived from the original on 6 February 2009. 
  31. Boyd, Brian (20 January 2006). "Astroturfing all the way to No 1". The Irish Times. Archived from the original on 26 January 2013. Retrieved 7 April 2010. 
  32. Sims, Calvin (1995-07-01). "INTERNATIONAL BUSINESS; Bolivia Sells Utility to U.S. Companies". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 2017-01-31. 
  33. Ewing, Andrew; Goldmark, Susan (1994). "Privatization by Capitalization : The Case of Bolivia – A Popular Participation Recipe for Cash-Starved SOEs". Viewpoint. World Bank. 
  34. "1994 CIA World FactBook". Retrieved 4 March 2010. 
  35. "Historia de la República de Bolivia". Retrieved 4 March 2010. 
  36. Kohl, Benjamin (2003). "Restructuring Citizenship in Bolivia: El Plan de Todos" (PDF). International Journal of Urban and Regional Research. 27 (2): 337. doi:10.1111/1468-2427.00451. Archived from the original (PDF) on 8 February 2013. 
  37. "Ethnicity and Politics in Bolivia" (PDF). Ethnopolitics 4(3):269–297. September 2005. Retrieved 14 July 2013. 
  38. Lucero, José Antonio (2009). "Decades Lost and Won: The Articulations of Indigenous Movements and Multicultural Neoliberalism in the Andes". In John Burdick; Philip Oxhorn; Kenneth M. Roberts. Beyond neoliberalism in Latin America?. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-61179-5. 
  39. "Push for new Bolivia constitution". BBC News. 6 August 2006. Retrieved 30 August 2010. 

బయటి లంకెలు[మార్చు]

Bolivia గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo.svg నిఘంటువు నిర్వచనాలు విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg పాఠ్యపుస్తకాలు వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg ఉదాహరణలు వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg మూల పుస్తకాల నుండి వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg చిత్రాలు మరియు మాద్యమము చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png వార్తా కథనాలు వికీ వార్తల నుండి

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=బొలీవియా&oldid=2220748" నుండి వెలికితీశారు