ఇటలీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
రిపబ్లికా ఇటాలియానా
ఇటాలియన్ గణతంత్రం
Flag of ఇటలీ ఇటలీ యొక్క Coat of arms
జాతీయగీతం
ఇల్ కాంటో డెగ్లి ఇటాలియాని
(ఇన్నో డి మమేలీ)
ఇటాలియనుల గీతం
ఇటలీ యొక్క స్థానం
Location of  ఇటలీ  (dark green)

– in యూరప్  (light green & dark grey)
– in the యూరోపియన్ యూనియన్  (light green)  —  [Legend]

రాజధాని రోమ్
41°54′N, 12°29′E
Largest city రాజధాని
అధికార భాషలు ఇటాలియన్1
ప్రజానామము ఇటాలియన్
ప్రభుత్వం పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్
 -  అధ్యక్షుడు జార్జియో నెపోలిటానో
 -  ప్రధాన మంత్రి సిల్వియో బెరుస్కోనీ
స్థాపన
 -  ఏకీకరణ 17 మార్చి 1861 
 -  రిపబ్లిక్ 2 జూన్ 1946 
Accession to
the
 European Union
25 మార్చి 1957 (స్థాపక సభ్యుడు)
 -  జలాలు (%) 2.4
జనాభా
 -  1 మార్చి 2008 అంచనా 59,829,710[1] (23వది)
 -  అక్టోబరు 2001 జన గణన 57,110,144 
జీడీపీ (PPP) 2007 అంచనా
 -  మొత్తం $1,787 ట్రిలియన్లు[2] (10వది)
 -  తలసరి $30,365[2] (IMF) (25వది)
జీడీపీ (nominal) 2007 అంచనా
 -  మొత్తం $2,104 ట్రిలియన్లు[2] (7వది)
 -  తలసరి $35,745[2] (IMF) (20వది)
Gini? (2000) 36 (medium
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2005) Increase 0.941 (high) (20వది)
కరెన్సీ యూరో ()2 (EUR)
కాలాంశం CET (UTC+1)
 -  వేసవి (DST) CEST (UTC+2)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .it3
కాలింగ్ కోడ్ +39
1 French is co-official in the Aosta Valley; Friulian is co-official in Friuli-Venezia Giulia; German and Ladin are co-official in the province of Bolzano-Bozen; Sardinian is co-official in Sardinia.
2 Before 2002, the Italian Lira. The euro is accepted in Campione d'Italia (but the official currency is the Swiss Franc).[3]
3 The .eu domain is also used, as it is shared with other European Union member states.

ఇటలీ (ఆంగ్లం: Italy) అధికారిక నామం ఇటాలియన్ రిపబ్లిక్. [4][5][6][7] దక్షిణ ఐరోపాలోని దేశం.మధ్యధరా సముద్రానికి ఉత్తర తీరంలో ఉంది. అల్ప్స్ పర్వతాలకు దక్షిణదిశలో ఉంది. ఇటలీ యూనిటరీ పార్లమెంటు విధానం కలిగి ఉంది. [note 1] మధ్యధరా సముద్రం హృదయస్థానంలో ఉన్న ఇటలీ, ఫ్రాన్స్, స్విట్జర్లాండ్, ఆస్ట్రియా, స్లోవేనియా, శాన్ మారినో మరియు వాటికన్ సిటీలతో భూభాగ సరిహద్దులను పంచుకుంటోంది. ఇటలీ వైశాల్యం 3,01,338 చ.కి.మీ. (116,347 చదరపు మైళ్ళు). ఇది అధిక కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత మరియు మధ్యధరా వాతావరణం కలిగి ఉంది. దీని ఆకారం కారణంగా ఇటలీలో ఇది లా స్టైవాల్ (ది బూట్) గా పిలువబడుతుంది.[8][9] సుమారు 61 మిలియన్ల మంది పౌరులతో జనసంఖ్యాపరంగా ఇది యురేపియన్ యూనియన్‌లో నాలుగో అతి పెద్ద దేశంగా ఉంది.

ప్రాచీన కాలం నాటి నుండి పురాతన ఫియోనియకులు, కార్తగినియన్లు మరియు గ్రీకులు ఇటలీ దక్షిణప్రాంతంలో స్థిరనివాసాలు ఏర్పాటు చేశారు. ఎట్రుస్కాన్స్ మరియు సెల్ట్స్ వరుసగా ఇటలీ కేంద్రం మరియు ఉత్తరాన నివసిస్తున్నారు మరియు అనేక ప్రాచీన ఇటాలియన్ తెగలు మరియు ఇటాలిక్ ప్రజలు ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం మరియు ద్వీపకల్ప ఇటలీ అంతటా చెదురు మదురుగా ఉన్నారు. లాటిన్‌గా పిలువబడే ఇటాలిక్ తెగ రోమన్ రాజ్యాన్ని స్థాపించింది. చివరికి రిపబ్లిక్‌గా మారి ఇతర సమీప నాగరికతలను స్వాధీనం చేసుకుంది. చివరకు రోమన్ సామ్రాజ్యం మధ్యధరా బేసిన్‌లో ఆధిపత్య శక్తిగా ఉద్భవించింది. పురాతన ప్రపంచాన్ని జయించి పాశ్చాత్య నాగరికత ప్రముఖ సాంస్కృతిక రాజకీయ మరియు మత కేంద్రంగా మారింది. రోమన్ సామ్రాజ్యం వారసత్వం విస్తృతమైనది మరియు పౌర చట్టం, రిపబ్లికన్ ప్రభుత్వాలు, క్రైస్తవ మతం మరియు లాటిన్ లిపి అంతర్జాతీయ విస్తరణలో ఇది గమనించవచ్చు.


ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో ఇటలీలో ప్రమాదకరమైన బార్బేరియన్ దండయాత్రల కారణంగా సాంఘిక రాజకీయ విఘాతం కలిగింది. కానీ 11 వ శతాబ్దం నాటికి అనేక ప్రత్యర్థి నగర-రాజ్యాలు మరియు సముద్ర రిపబ్లిక్లు, ప్రధానంగా ఇటలీ ఉత్తర మరియు మధ్య ప్రాంతాలలో షిప్పింగ్, వాణిజ్యం మరియు బ్యాంకింగ్ ద్వారా గొప్ప సంపదకు, ఆధునిక పెట్టుబడిదారీ విధానానికి పునాది వేసింది.[10] ఆసియా మరియు నియర్ ఈస్ట్ లతో యూరప్ ప్రధాన మసాలా వర్తక కేంద్రంగా వ్యవహరించే ఈ స్వతంత్ర రాజ్యాలు తరచుగా ఎక్కువ కాలం ప్రజాస్వామ్యం మరియు సంపదను అనుభవించాయి. ఆ సమయములో ఐరోపా అంతటా సమకూర్చబడిన పెద్ద భూస్వామ్య చక్రవర్తులతో పోలిస్తే, దైవపరిపాలనా పాపల్ రాష్ట్రాల నియంత్రణలో దక్షిణ ఇటలీ 19 వ శతాబ్దం వరకు పాక్షికంగా భూస్వామ్య వ్యవస్థగా ఉంది. పాక్షికంగా ఈ ప్రాంతం బైజాంటైన్, అరబ్, నార్మన్, ఆంగేవిన్ మరియు స్పానిష్ విజయాలు వారసత్వ ప్రాంతంగా ఉంది.[11]

ఇటలీలో ప్రారంభమైన పునరుద్ధరణ ఐరోపాలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. మానవత్వం, సామాన్య శాస్త్రం, అన్వేషణ మరియు కళల్లో పునరుద్ధరించబడిన ఆసక్తిని తెచ్చింది. ఈ సమయంలో ఇటాలియన్ సంస్కృతి వృద్ధి చెందింది. ప్రసిద్ధ విద్వాంసులు, కళాకారులు మరియు లియోనార్డో డా విన్సీ, మిచెలాంగెలో, గలిలియో మరియు మచియవెల్లి వంటి బహుముఖ కళాకారులు తయారుచేయబడ్డారు. మధ్య యుగం నుండి మార్కో పోలో, క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్, అమెరిగో వెస్పూసీ, జాన్ కాబోట్ మరియు గియోవన్నీ డా వెరజ్జానో వంటి ఇటాలియన్ అన్వేషకులు దూర ప్రాచ్య మరియు నూతన ప్రపంచానికి కొత్త మార్గాలను కనుగొన్నారు. ఇది యురోపియన్ డిస్కవరీ యుగంలో ప్రవేశించడానికి సహాయపడింది. ఏదేమైనా అట్లాంటిక్ ట్రేడ్ మార్గాన్ని ప్రారంభించడం ఇటలీ వాణిజ్య మరియు రాజకీయ శక్తి హిందూ మహాసముద్రంలో గుడ్ హోప్ కేప్ ద్వారా మధ్యధరా సముద్రాన్ని అధిగమించాయి. [11][12][13] అంతేకాక ఇటాలియన్ నగర-రాజ్యాలు ప్రతి ఒక్కరూ ఒకదానితో ఒకటి రక్తపాత యుద్ధంలో నిమగ్నమయ్యాయి. 15 వ మరియు 16 వ శతాబ్దాలు ఇటాలియన్ యుద్ధాల్లో ముగిసినప్పటికీ ఆధిపత్య శక్తిగా ఎవ్వరూ బలపడ లేదు. బలహీనపడిన ఇటాలియన్ సార్వభౌములను ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్ మరియు ఆస్ట్రియా వంటి ఐరోపా శక్తులు గెలవడానికి అనుకూలంగా మారింది.

19 వ శతాబ్దం మధ్యనాటికి ఇటాలియన్ జాతీయవాదం మరియు విదేశీ నియంత్రణల నుండి స్వాతంత్ర్యంకి మద్దతుగా పెరుగుతున్న ఉద్యమం " రిస్గోర్జిమెంటో " అని పిలవబడే విప్లవ రాజకీయ తిరుగుబాటుకు దారితీసింది. ఇది సమైఖ్య దేశ-రాజ్య స్థాపనను కోరింది. విజయవంతం కాని వివిధ ప్రయత్నాల తరువాత ఇటాలియన్ స్వాతంత్ర యుద్ధాలు " ది ఎక్స్‌పెడిషన్ ఆఫ్ తౌజండ్ " మరియు రోమ్ సంగ్రహణ ఫలితంగా దేశం చివరకు ఏకీకరణ సంభవించింది. శతాబ్దాలుగా విదేశీ ఆధిపత్యం మరియు రాజకీయ విభజన తరువాత గొప్ప శక్తిగా అవతరించింది.[14] 19 వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20 వ శతాబ్దం వరకు నూతన సామ్రాజ్యం ఇటలీలో పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రధానంగా ఉత్తర ప్రాంతం మరియు ఒక కాలనీ సామ్రాజ్యంను అయింది.[15] దక్షిణప్రాంతాలు అధికంగా ఎక్కువగా దెబ్బతిన్నాయి మరియు పారిశ్రామీకరణ నుండి మినహాయించబడింది పెద్ద మరియు ప్రభావవంతంగా విదేశాలకు అధికంగా వలసలు సంభవించాయి.[16]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రధాన విజేతలలో ఒకరుగా ఉన్నప్పటికీ యుద్ధం కారణంగా ఇటలీలో ఆర్థిక సంక్షోభం మరియు సామాజిక సంక్షోభం సంభవించడానికి దారితీసింది. ఇది 1922 లో ఒక ఫాసిస్ట్ నియంతృత్వం పెరగడానికి దారితీసింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ఆక్స్సిస్ వైపు పాల్గొనడం సైనిక ఓటమి ఆర్థిక విధ్వంసం మరియు ఒక ఇటాలియన్ పౌర యుద్ధానికి దారితీసాయి. ఇటలీ విముక్తి మరియు నిరోధం పెరగడంతో దేశంలో రాచరికం రద్దు చేయబడింది. ప్రజాస్వామ్యం పునరుద్ధరించబడిన తరువాత దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక వృద్ధిని అనుభవించింది. సామాజిక-రాజకీయ గందరగోళాల కాలం (ఉదా. అన్నీ డి పిపో, మణి పాలీట్, రెండవ మాఫియా యుద్ధం, మాక్సి ట్రయల్ మరియు మాఫియా వ్యతిరేక అధికారుల తదుపరి హత్యలు)నెలకొన్నప్పటికీ ఒక ప్రధాన ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారింది.[17][18][19]

ప్రస్తుతం ఇటలీలో యూరోజోన్లో నామమాత్ర జి.డి.పి.సాధనలో మూడవ స్థానంలో మరియు ప్రపంచంలో ఎనిమిదవ స్థానంలో ఉంది. ఒక ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థగా జాతీయ సంపదలో ఇటలీ ప్రపంచంలో ఆరవ స్థానంలో ఉంది. ఇటలీ కేంద్ర బ్యాంకు బంగారు నిల్వలు మూడవ స్థానంలో ఉంది. ఇటలీ మానవాభివృద్ధి చాలా ఉన్నత స్థాయిని కలిగి ఉంది. ఇది ఆయుఃప్రమాణంలో ప్రపంచంలో ఆరవ స్థానంలో ఉంది. దేశం ప్రాంతీయ మరియు ప్రపంచ ఆర్ధిక, సైనిక, సాంస్కృతిక మరియు దౌత్య వ్యవహారాల్లో ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది ఒక ప్రాంతీయ శక్తిగా [20][21] మరియు ఒక గొప్ప అధికారశక్తిగా [22][23]

ఇటలీ, ఐరోపా సమాఖ్య వ్యవస్థాపక మరియు ప్రముఖ సభ్యదేశంగా ఉంది. యు.ఎన్., నాటో, ఒ.ఇ.సి.డి, ఒ.ఎస్.సి.ఇ, వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్,జి 7, జి.20, మధ్యధరా యూనియన్, కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ సభ్యదేశంగా ఉంది. సాంస్కృతిక సంపద ప్రతిబింబంగా ఇటలీ 53 ప్రపంచ వారసత్వ ప్రాంతాలకు నిలయం. ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలలో కలిగిన దేశంగా గుర్తించబడుతుంది. అత్యధికంగా సందర్శించే దేశాలలో ఐదవ స్థానంలో ఉంది.

పేరు వెనుక చరిత్ర[మార్చు]

"ఇటాలియా" అనే పేరు శబ్దవ్యుత్పత్తిపై అంచనాలు చాలా ఉన్నాయి.[24] చరిత్రకారులు మరియు భాషావేత్తలు ప్రతిపాదించిన వ్రాతప్రతులు చాలా విస్తృతంగా ఉన్నాయి. [25] సామాన్య వివరణలలో ఒకటిగా చెప్పబడిన ఇటలీ అనే పదం గ్రీక్ భాషలో "ఓస్కాన్ విటెట్యూయు" నుండి "యువ పశువుల భూమి" (cf. లాట్ విటాలస్ "దూడ"), ఉంబ్‌లో "దూడ").[26]

ఈ ఎద్దు దక్షిణ ఇటలీ తెగలకు చిహ్నంగా ఉంది మరియు సాంఘిక యుద్ధంలో ఇటలీ ప్రతికూలమైన చిహ్నంగా రోమన్ తోడేలును గీయడం చిత్రీకరించబడింది. గ్రీకు చరిత్రకారుడు " డియోనియస్యస్ ఆఫ్ హల్లికార్నసాస్ " ఈ నివేదికలో ఇటలీకి ఇటలస్ పేరు పెట్టారు.[27]దీనిని అరిస్టాటిల్ కూడా పేర్కొన్నారు.[28] మరియు తుస్సిడైడ్లు పేర్కొన్నారు.[29]

ఇటలీ అనే పేరు ఇటలీ అంటే ఇప్పుడు దక్షిణ ఇటలీలో భాగానికి మాత్రమే వర్తిస్తుంది. సిరక్యూస్‌కు చెందిన ఆంటియోకస్, బ్రుటియం ద్వీపకల్పం దక్షిణ భాగం (ఆధునిక కాలాబ్రియా: రెగ్గియో ప్రావిన్స్, మరియు కాటాన్జారో మరియు విబా వాలెంటియా రాష్ట్రాలలో భాగం). కానీ అయన సమయములో ఓనేయోట్రియా మరియు ఇటలీ పర్యాయపదంగా మారింది. ఈ పేరు లూకానియాలో చాలా వరకు వర్తించబడింది. గ్రీకులు క్రమంగా "ఇటాలియా" అనే పేరును పెద్ద ప్రాంతాలకు వర్తింపజేస్తూ వచ్చారు. అయితే ఇది ఆల్పస్ వరకు మొత్తం ద్వీపకల్పాంలో విస్తరించింది. ఇది ఆగస్టస్ చక్రవర్తి (క్రీ.పూ 1 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి) పాలనలో ఉంది. [30]

చరిత్ర[మార్చు]

చరిత్రకు పూర్వం మరియు పూర్వీకత[మార్చు]

Etruscan fresco in the Monterozzi necropolis, 5th century BCE

ఇటలీ అంతటా జరిపిన త్రవ్వకాల్లో సుమారుగా 2,00,000 సంవత్సరాల క్రితం పాలియోలిథిక్ కాలం నాటి నీన్దేర్తల్ ఉనికి వెల్లడించింది.[31] ఆధునిక మానవులు దాదాపు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం కనిపించారు. ఈ కాలం నాటి పురావస్తు ప్రదేశాలలో అగుర గుహ, అల్టమూర్, సెప్రానో, మోంటే పోగిలియోలో మరియు పుగ్లియాలోని గ్రావినా ప్రధానమైనవి. [32]

పూర్వ రోమన్ ఇటలీలో ఉమ్బ్రియన్లు, లాటిన్స్ (రోమన్లు ​​ఉద్భవించినవి), వోల్సీ, ఓస్కాన్స్, సామ్నిట్స్, సబియన్స్, ది సెల్ట్స్, ది లిగ్యూర్లు మరియు అనేక ఇతరాలు -పురాతన ప్రజలు ఇండో-యూరోపియన్ ప్రజలు నివసించారు.ఇండో-యూరోపియన్‌కు చెందని వారసత్వం కలిగిన ప్రజలలో చారిత్రక పూర్వ ప్రజలలో ఎట్రుస్కాన్స్, సిసిలీలోని ఎలిమియన్స్ మరియు సిసిని మరియు నర్గిక్ నాగరికతను కలిగి ఉన్న పూర్వ చారిత్రక సార్డినియన్లు ప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నారు. గుర్తించని భాషా కుటుంబాలకు చెందిన ఇతర పురాతన ఇటాలియన్ ప్రజలు కాని వారిలో ఇండో-యూరోపియన్-కాని మూలాలు కానివారిలో రాతి శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన రియాటియన్ ప్రజలు మరియు కామ్ముని జాతులు ఉన్నాయి.

క్రీ.పూ. 17 వ మరియు 11 వ శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో మైసెనీయన్ గ్రీకులు ఇటలీతో [33][34][35][36] మరియు 8 వ మరియు 7 వ శతాబ్దాల్లో క్రీస్తు కాలనీలు సిసిలీ తీరం వెంట మరియు ఇటాలియన్ దక్షిణ భాగంలో ద్వీపకల్పం మాగ్న గ్రేసియాగా పిలువబడింది. అలాగే ఫియోనియస్ సార్డినియా మరియు సిసిలీ తీరాలలో కాలనీలను స్థాపించారు.

పురాతన రోం[మార్చు]

The Colosseum in Rome, built c. 70 – 80 AD, is considered one of the greatest works of architecture and engineering of ancient history
The Roman Empire at its greatest extent, 117 AD

రోం నది టిబెర్ నందలి ఒక ఫోర్ట్ చుట్టూ ఒక స్థావరం క్రీ.పూ. 753 లో సంప్రదాయబద్ధంగా క్రీ.పూ 753 లో స్థాపించబడింది. ఇది 244 ఏళ్ళ కాలవ్యవధిలో ఒక రాచరిక వ్యవస్థచే పాలించబడింది. మొదట లాటిన్ మరియు సబినే మూలాలు కలిగిన సార్వభౌమాధికారులు, తర్వాత ఎట్రుస్కాన్ రాజులు దీనిని పాలించారు. ఈ సాంప్రదాయం ఏడుగురు రాజులను అప్పగించింది: రోములస్, నుమా పాంపల్లిస్, తుల్లాస్ హోస్టిలియస్, అంకుస్ మార్సియాస్, టారుక్వినియస్ ప్రిస్కోస్, సర్వైస్ టుల్లియస్ మరియు టార్క్వినియస్ సుపర్బస్.క్రీ.పూ. 509 లో రోమన్లు ​​వారి చివరి రాజును బహిష్కరించి మరియు ఒలిగార్చ్ రిపబ్లిక్ను స్థాపించారు.


క్రీ.పూ. మొదటి శతాబ్దంలో జూలియస్ సీజర్ తలెత్తడం మరియు మరణం తరువాత రోమ్ శతాబ్దాలుగా పర్షియా సరిహద్దుల వరకు బ్రిటన్ నుండి విస్తరించిన ఒక భారీ సామ్రాజ్యంగా అభివృద్ధి చెంది మొత్తం మధ్యధరా సముద్రంతో చుట్టబడింది. ఇందులో గ్రీక్ మరియు రోమన్ మరియు అనేక ఇతర సంస్కృతులు ఒక ప్రత్యేక నాగరికతలో విలీనమయ్యాయి. మొట్టమొదటి చక్రవర్తి ఆగస్టస్ సుదీర్ఘ మరియు విజయవంతమైన పాలన శాంతి మరియు శ్రేయస్సుతో స్వర్ణ యుగం ప్రారంభమైంది.

రోమన్ సామ్రాజ్యం దాని ప్రపంచంలో అత్యంత శక్తివంతమైన ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ మరియు సైనిక దళాలను కలిగి ఉంది. ఇది ప్రపంచ చరిత్రలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి. ట్రాజన్ పాలనలో దాని ఎత్తులో 5 మిలియన్ చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది.[37][38] రోమన్ వారసత్వం పాశ్చాత్య నాగరికతను చాలా ప్రభావితం చేసింది. ఆధునిక ప్రపంచాన్ని రూపొందిస్తుంది; రోమన్ ఆధిపత్యం అనేక వారసత్వాలుగా లాటిన్, సంఖ్యా వ్యవస్థ, ఆధునిక వెస్ట్రన్ ఆల్ఫాబెట్ మరియు క్యాలెండర్ మరియు క్రైస్తవ మతం ప్రధాన ప్రపంచ మతం వలె వెలుగులోకి వచ్చిన రొమాన్ల భాషల విస్తృత వినియోగం అయింది.[39]క్రీ.శ. 3 వ శతాబ్దం నుండి నెమ్మదిగా క్షీణించి క్రీ.శ. 395 లో సామ్రాజ్యం రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. పాశ్చాత్య సామ్రాజ్యం బార్బేరియన్ దండయాత్రల ఒత్తిడిలో చివరికి క్రీ.శ. 476 లో జర్మనీ చీఫ్ ఓడోయిసర్ చేత చక్రవర్తి తొలగించబడి చివరికి తూర్పు అర్ధభాగం మరో వేల సంవత్సరాలుగా ఉనికిని నిలుపుకుంటూ మిగిలిపోయింది.

మద్య యుగం[మార్చు]

Flag of the Italian Navy, displaying the coat of arms of the most prominent maritime republics (clockwise from left): Venice, Genoa, Pisa and Amalfi

పాశ్చాత్య రోమన్ సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత ఇటలీ ఓస్ట్రొగోత్స్ [40] 6 వ శతాబ్దంలో బైజాంటైన్ చక్రవర్తి జస్టీనియన్ ఆధ్వర్యంలో క్లుప్త పునర్విజయం ద్వారా స్వాధీనం చేసుకుంది. అదే శతాబ్దం చివర్లో జర్మనీ జాతి లాంబార్డ్స్ దండయాత్ర బైజాంటైన్ ఉనికిని ఒక రాజ్యం (రావెన్న ఎక్సార్చాట్)కు పరిమితికి తగ్గించి తర్వాతి 1,300 సంవత్సరాలుగా ద్వీపకల్పంలో రాజకీయ ఐక్యత ముగింపును ప్రారంభించింది. 8 వ శతాబ్దం చివరలో లాంబార్డ్ సామ్రాజ్యం " చార్లెమాగ్నే " ఫ్రాంకిష్ సామ్రాజ్యంలోకి విలీనం చేయబడింది. ఫ్రాన్క్స్ కేంద్ర ఇటలీలో పాపల్ రాజ్యాలల ఏర్పాటుకు కూడా దోహదపడింది. 13 వ శతాబ్దం వరకు ఇటలీ రాజకీయాలు పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తుల మరియు పపాసీల మధ్య సంబంధాలచే ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఇటాలియన్ నగర-రాజ్యాలు పూర్వీక ఘిబ్లెయిన్స్ తరువాతి గెల్ఫ్స్ సౌలభ్యం కొరకు సాక్ష్యంగా మాత్రం ఉన్నాయి.[41]

The Iron Crown of Lombardy,లొంబార్డి ఐరన్ క్రౌన్ ఇటలీ రాజుల శతాబ్దాల చిహ్నంగ
కాస్టెల్ డెల్ మోంటే, జర్మనీ చక్రవర్తి ఫ్రెడెరిక్ II చే నిర్మించబడింది, ప్రస్తుతం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా ఉంది]]

ఈ గందరగోళ యుగంలో ఇటలీ పట్టణాలు విచిత్రమైన సంస్థ మధ్యయుగ రాకపోకలు అభివృద్ధిని చూశాయి. తీవ్రమైన ప్రాదేశిక విభజన మరియు సామ్రాజ్యం మరియు హోలీ సీ మధ్య పోరాటం కారణంగా ఏర్పడిన అధికార శూన్యత కారణంగా స్థానిక సమాజాలు చట్టం మరియు ఆర్డర్ని నిర్వహించడానికి స్వతంత్ర మార్గాల్లో ప్రయత్నించాయి. [42] 1176 లో నగర-రాష్ట్రాల లీగ్, లాంబార్డ్ లీగ్, లెగ్ననో యుద్ధంలో జర్మనీ చక్రవర్తి ఫ్రెడెరిక్ బార్బరోస్సాను ఓడించాయి. తద్వారా ఉత్తరాది మరియు మధ్య ఇటలీ నగరాలకు అధిక ప్రభావవంతమైన స్వాతంత్ర్యం లభించింది. తీరప్రాంత మరియు దక్షిణ ప్రాంతాలలో సముద్రతీర రిపబ్లిక్లు చాలా ముఖ్యమైనవి అయిన వెనిస్, జెనోవా, పిసా మరియు అమల్ఫీ, క్రూసేడ్స్‌లో భారీగా పాల్గొనడంతో మధ్యధరాన్ని అధిగమించి ఒరియంట్‌కు వర్తక మార్గాల గుత్తాధిపత్యం అధికరించింది.[43]

దక్షిణ ప్రాంతంలోని సిసిలీ 9 వ శతాబ్దంలో ఒక ఇస్లామిక్ ఎమిరేట్ అయింది. 11 వ శతాబ్దం చివర్లో దీనిని ఇటాలో-నార్మన్లు ​​దక్షిణ ఇటలీలోని లాంబార్డ్ మరియు బైజాంటైన్ ప్రిన్సిపాలిటీస్‌తో కలిసి దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[44]

సంక్లిష్ట వరుస సంఘటనల ద్వారా దక్షిణ ఇటలీ సమైఖ్య రాజ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది. మొదట " హౌస్ ఆఫ్ హోహెంస్‌స్టౌఫెన్ " ఆధ్వర్యంలో తరువాత " ఆంజౌ కేఫ్టన్ హౌస్ " లో 15 వ శతాబ్దం నుండి " హౌస్ ఆఫ్ ఆరగాన్ " ఆధ్వర్యంలో ఉంది. సార్దినియాలో మాజీ బైజాంటైన్ రాష్ట్రాలు గియుడికాటి అని పిలవబడే స్వతంత్ర రాష్ట్రాలుగా మారాయి. అయితే ద్వీపంలోని కొన్ని భాగాలు అర్జెంటోన్ లేదా పిసాన్ నియంత్రణలో 15 వ శతాబ్దంలో అర్కానార్లను స్వాధీనం చేసుకునే వరకు ఉంది. 1348 లోని బ్లాక్ డెత్ పాండమిక్ జనాభాలో మూడింట ఒక వంతు మందిని చంపి ఇటలీలో దాని మార్క్‌ను వదిలివేసింది.[45][46] అయితే ప్లేగు నుండి కోలుకోవడం వలన నగరాలు వాణిజ్యం మరియు ఆర్ధికవ్యవస్థలు తిరిగి పుంజుకున్నాయి. ఇది మానవతావాదం మరియు పునరుజ్జీవనోద్యమానికి అనుమతినిచ్చింది. తరువాత ఇది యూరప్‌లో విస్తరించింది.

ఆధునిక కాలం ఆరంభం[మార్చు]

Italian states before the beginning of the Italian Wars in 1494.

14 వ మరియు 15 వ శతాబ్దాలలో ఉత్తర మధ్య ఇటలీ అనేక యుద్ధరహిత నగర-రాజ్యాలుగా విభజించబడింది. మిగిలిన పెద్ద ద్వీపకల్పాలను పెద్ద పాపల్ రాజ్యాలు మరియు సిసిలీ రాజ్యం ఆక్రమించాయి. వీటిని ఇక్కడ నేపుల్స్‌గా పేర్కొంటున్నారు. ఈ నగర-రాజ్యాలలోని చాలా దేశాలలో అధికారికంగా విదేశీ పాలకుల అధీనంలో ఉన్నప్పటికీ మిలన్ డచీ విషయంలో అధికారికంగా ప్రధానంగా జర్మనీ పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం రాజ్యాంగ ఆధీనంలో ఉంది.రోమన్ సామ్రాజ్యం కుప్పకూలడంతో ఇటాలియన్ భూములను స్వాధీనం చేసుకున్న విదేశీ సార్వభౌమత్వం ఆధీనంలో నగర-రాజ్యాలు పాశ్చాత్యదేశాలనుండి సాధారణంగా వాస్తవ స్వాతంత్రాన్ని అనుభవించాయి. ఈ నగర-రాష్ట్రాల మధ్య బలంగా ఉన్నవారు చుట్టుప్రక్కల భూభాగాలను ఆక్రమించడం ద్వారా సిగ్నోరియా ఉద్భవించింది.ప్రాంతీయ రాష్ట్రాలు తరచూ స్థానిక రాజవంశాలు స్థాపించిన వ్యాపారి కుటుంబాలచే నడపబడుతున్నాయి. నగర-రాష్ట్రాల మధ్య యుద్ధం స్థానికంగా ఉండేది. ప్రాధమికంగా కొరోటరీ అని పిలవబడే కిరాయి సైన్యంతో పోరాటంలో పాల్గొనే వారు. ఇటాలియన్ కెప్టెన్ల యూరప్, ముఖ్యంగా జర్మనీ మరియు స్విట్జర్లాండ్ల నుండి తీసుకున్న సైనికుల బృందాలు పోరాటాలలో పల్గొనేవి. [47]దశాబ్దాల పోరాటం చివరికి 1454 లో ఫ్లోరెన్స్, మిలన్ మరియు వెనిస్ " లోడీ శాంతికి ఒప్పందం " నికి అంగీకరించాయి. ఇది ఆ ప్రాంతానికి మొదటిసారిగా శతాబ్దాల తరువాత ప్రశాంతతని తీసుకువచ్చింది. ఈ శాంతి తదుపరి నలభై సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది.

Leonardo da Vinci, the quintessential Renaissance man, in a self-portrait, c. 1512. Royal Library, Turin

పునరుజ్జీవనం సమయంలో సరికొత్త ఇటలీ సంస్కృతి ప్రారంభానికి వాణిజ్యనగరాలలో కేంద్రీకృతమైన సంపద మరియు కళాపోషకులైన ఉన్నత కుటుంబాలు ఆధారంగా ఉన్నాయి. [48] మరియు గ్రీకు పండితుల వలసలు మరియు ఒట్టోమన్ టర్క్స్ కాన్స్టాంటినోపుల్ మీద విజయంసాధించడం. [49][50][51] 16 వ శతాబ్దం మధ్యలో ఇటలీ పునరుజ్జీవనం శిఖరాగ్రం చేరుకుని విదేశీ దండయాత్రలు ఇటాలియన్ యుద్ధాల సంక్షోభంలోకి దిగజారిపోవటంతో అభివృద్ధిలో క్షీణత మొదలైంది.

మెడిసి ఫ్లోరెన్స్ ప్రముఖ కుటుంబంగా మారింది మరియు మిలన్ విస్కోంటి మరియు స్ఫోర్జా, ఫెరారా ఈస్ట్ మరియు ఫెరారా గోన్జగా వంటి ఇటలీ ఇతర కుటుంబాలతో పాటు ఇటలీ పునరుజ్జీవనం [48][52] ఇతర కుటుంబాలతో విస్కాంట్ మరియు స్ఫోర్జా ఆఫ్ మిలాన్, ఎస్టే ఆఫ్ ఫెర్రెరా మరియు గాంజగా ఆఫ్ మంతుయా కుటుంబాలు కూడా పునరుజ్జీవనం సాధించాయి. లియోనార్డో డా విన్సీ, బ్రూనెల్లెసిచి, బోటిసెల్లి, మిచెలాంజెలో, గియోట్టో, డొనాటెల్లో, టిటియన్ మరియు రాఫెల్ వంటి గొప్ప కళాకారులు ప్రేరణాత్మకమైన రచనలను సృష్టించారు. - మధ్యయుగ కళాకారులచే సృష్టించబడిన వారి చిత్రలేఖనం వాస్తవికంగా కనిపించింది మరియు వారి పాలరాతి విగ్రహాలు మరియు కొన్నిసార్లు సాంప్రదాయ ఆంటిక్విటీ ప్రతిబింబించాయి. హ్యూమనిస్ట్ చరిత్రకారుడు లియోనార్డో బ్రుని పురాతన కాలం, మధ్యయుగ కాలం మరియు ఆధునిక కాలంలో చరిత్రను విభజించాడు.[53] పునరుజ్జీవనోద్యమం ఆలోచనలు మరియు ఆదర్శాల వెంటనే ఉత్తర ఐరోపా, ఫ్రాన్స్, ఇంగ్లాండ్ మరియు యూరప్‌లో విస్తరించింది. ఈ మధ్యకాలంలో పోర్చుగీస్ మరియు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ఆవిర్భావం ఆసియాలో కొత్త మార్గాలను కనుగొన్నది. తూర్పుతో సాంప్రదాయిక ఇటాలియన్ ఆధిపత్యాన్ని మూలాధాంగా ఉన్న వనరులు ద్వీపకల్పంలో సుదీర్ఘ ఆర్థిక తిరోగమనాన్ని కలిగించాయి.

Christopher Columbus discovered America in 1492, opening a new era in the history of humankind

ఫ్రాన్సు మరియు స్పెయిన్ల మధ్య పోటీ కారణంగా ప్రేరేపించబడిన ఇటలీ యుద్ధాల (1494 నుండి 1559 వరకు) కారణంగా నగర-రాజ్యాలు క్రమంగా తమ స్వాతంత్రాన్ని కోల్పోయాయి. స్పెయిన్ (1559 నుండి 1713 వరకు) మరియు ఆ తరువాత ఆస్ట్రియా (1713 నుండి 1796 వరకు) విదేశీ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చాయి. 1629-1631లో ప్లేగు వ్యాపించడంతో ఇటలీ జనాభాలో 14% మరణించారు. [54] అదనంగా 17 వ శతాబ్దంలో స్పానిష్ సామ్రాజ్యం క్షీణించడం మొదలైంది. నేపుల్స్, సిసిలీ, సార్డినియా, మిలన్‌లలో కూడా దాని ఆస్తులు ఉన్నాయి. ప్రత్యేకించి దక్షిణ ఇటలీ ఐరోపాలో దీని ప్రభావం అధికమైంది.[55]

18 వ శతాబ్దంలో స్పానిష్ వారసత్వ యుద్ధం ఫలితంగా ఆస్ట్రియా ఆధిపత్యం అధికరించి విదేశీ శక్తిగా మారింది. అదే సమయంలో హౌస్ ఆఫ్ సావోయ్ ప్రాంతీయ శక్తిగా పిడ్మొంట్ మరియు సార్డినియాకు విస్తరించింది. ఇదే శతాబ్దంలో రెండు శతాబ్దాలు సుదీర్ఘ తిరోగమనం పాలక ఎలిటీస్ చేత అనేక రాజ్యాల్లో అనుసరించిన ఆర్థిక సంస్కరణలకు అంతరాయం కలిగించాయి.[56] నెపోలియన్ యుద్ధాల సమయంలో ఉత్తర మధ్య ఇటలీ ఇటలీ నూతన రాజ్యంగా ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యం క్లయింట్ రాష్ట్రంగా ఆక్రమించబడింది మరియు పునర్వ్యవస్థీకరించబడింది.[57] దీంతో ద్వీపకల్పం దక్షిణ భాగంలో నెపోలియన్ సోదరుడు జోచిం మురాట్ , అతను నేపుల్స్ రాజుగా కిరీటం ధరించాడు. 1814లో వియన్నా కాంగ్రెస్ 18 వ శతాబ్దం చివరిలో పరిస్థితిని పునరుద్ధరించింది. కానీ ఫ్రెంచ్ విప్లవం ఆదర్శాలను నిర్మూలించలేదు.

సమైఖ్య ఇటలీ[మార్చు]

Animated map of the Italian unification, from 1829 to 1871

ఇటలీ జాతీయవాదులు మరియు సామ్రాజ్యవాదులు " హౌస్ ఆఫ్ సావోయ్ " విశ్వాసులు మొత్తం ఇటాలియన్ ద్వీపకల్ప దేశాలను సమైఖ్యం ఐక్య రాజ్యమును స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నాల ఫలితంగా ఇటలీ రాజ్యం పుట్టుక సంభవించింది. 1848 నాటి లిబరల్ విప్లవాలు ఐరోపా విస్తరించి ఆస్ట్రియాపై విజయవంతంకాని యుద్ధం ప్రకటించబడింది. 1859 లో సర్దినియా సామ్రాజ్యం మళ్లీ ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం మీద " రెండవ ఇటాలియన్ యుద్ధం " దాడి చేసింది. ఫ్రాంస్‌కు సహాయం చేయడంతో లాంబార్డీని స్వేచ్ఛలభించింది.

Giuseppe Garibaldi, considered one of the greatest generals of modern times and one of Italy's "fathers of the fatherland",[58] commanded and fought in many military campaigns that led eventually to the Italian unification, and is known as the Hero of the Two Worlds[59]

1860-1861 లో ఆధునిక కాలాలలో గొప్ప జనరల్‌గా పరిగణించబడుతున్న గియుసేప్ గారిబాల్డి మరియు ఇటలీ "ఫాదర్ ఆఫ్ ఫాదర్ ఆఫ్ ఫాదర్స్"నాయకత్వంలో నేపుల్స్ మరియు సిసిలీ సమైఖ్యపరచడానికి చేసిన ప్రయత్నం [60] 1860-1861లో జనరల్ గియుసేప్ గారిబాల్డి 1861 మార్చి 17 లో కౌంట్ ఆఫ్ కావౌర్ నేతృత్వం యునైటెడ్ ఇటాలియన్ సామ్రాజ్యాన్ని ప్రకటించడానికి సినార్డ్ ప్రభుత్వం అంగీకరించడం నేపుల్స్ మరియు సిసిలీలో ఏకీకరణకు దారితీసింది.ఆశ్ట్రో- పర్షియన్ యుద్ధం సమయంలో పర్షియాతో విక్టర్ ఎమాన్యుయేల్ సంకీర్ణం ఏర్పరచుకున్నాడు.మూడవ ఇటాలియన్ స్వాతంత్ర యుద్ధం తరువాత ఇటలీ వెనెటాను విలీనం చేసుకుంది.1870లో భీకరమైన ఫ్రాంకో- పర్షియన్ యుద్ధంలో చివరికి ఫ్రాంస్ రోంలో సైన్యాలను వెనుకకు తీసుకుంది. ఇటలీ రాజకీయ శూన్యతను ఆధారంగా చేసుకుని " పాపల్ రాజ్యాలను " స్వాధీనం చేసుకుంది.

సర్దినియా రాజ్యం రాజ్యాంగ చట్టం 1848 నాటి అల్బెర్టైన్ శాసనం 1861 లో ఇటలీ రాజ్యం అంతటా విస్తరించింది. కొత్త రాజ్యం ప్రాథమిక స్వేచ్ఛలను అందించింది, కాని ఎన్నికల చట్టాలు నిరక్షరాస్యుల తరగతులను ఓటు హక్కు నుండి మినహాయించాయి. నూతన సామ్రాజ్యం ప్రభుత్వం లిబరల్ ఫోర్సెస్ ఆధ్వర్యంలో పార్లమెంటరీ రాజ్యాంగ రాచరికం వ్యవస్థ అమలు చేసింది . 1913 లో పురుష సార్వత్రిక ఓటు హక్కును స్వీకరించారు. ఉత్తర ఇటలీ త్వరితగతి పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందడంతో దక్షిణప్రాంతంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలు అభివృద్ధి చెంది అధిక జనాభాను కలిగి ఉన్నాయి. లక్షలాది మంది పౌరులు విదేశాలకు తరలివెళ్లారు. ఇటలీ సోషలిస్ట్ పార్టీ బలంగా పెరిగింది. సాంప్రదాయిక ఉదారవాద మరియు సాంప్రదాయిక స్థాపనకు సవాలు ఎదురైంది. 19 వ శతాబ్దం చివరి రెండు దశాబ్దాల నుంచి ఇటలీ ఒక సామ్రాజ్యవాద శక్తిగా అభివృద్ధి చెందింది. సోమాలియా, ఎరిట్రియా మరియు తరువాత లిబియా మరియు దాని పాలనలో ఉన్న డాడేకానేస్లను బలవంతంగా ఇటలీ పాలనలోకి మారాయి. [61]

రోమ్లోని అల్టరే డెల్లా పట్రియా, విక్టర్ ఇమ్మాన్యూల్ గౌరవార్ధం నిర్మించబడింది, ఇది ఏకీకృత ఇటలీ యొక్క మొదటి రాజు

ఇటలీ, జర్మనీ సామ్రాజ్యం మరియు ఆస్ట్రియా-హంగేరి సామ్రాజ్యంతో ట్రిపుల్ కూటమిలో నామమాత్రంగా సంబంధం కలిగి ఉంది. 1915 లో మిత్రరాజ్యాలు గణనీయమైన ప్రాదేశిక లాభాల వాగ్దానంతో యుద్ధంలోకి చేరాయి. ఇందులో పశ్చిమ ఇన్నర్ కార్నియోలా, మాజీ ఆస్ట్రియన్ లిటోరాల్, డాల్మాటియా మరియు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం భాగాలు ఉన్నాయి. ఇటలీ సైన్యం ఆల్ప్స్లో సుదీర్ఘ పోరాట యుద్ధంలో కొంచెం పురోగతి సాధించి, భారీ నష్టాలను ఎదుర్కుంది. యుద్ధం మొదట అసంపూర్తిగా ఉంది. చివరికి 1918 అక్టోబర్‌లో ఇటాలియన్లు భారీ దాడిని ప్రారంభించారు. యుద్ధంలో విట్టోరియో వెనెటో విజయం సాధించారు. ఇటాలియన్ విజయంతో [62][63][64] ఇటలీ ఫ్రంట్లో జరిగిన యుద్ధం ముగిసింది. ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యం రద్దు చేయబడటంతో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధాన్ని రెండు వారాల తరువాత ముగించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.


యుద్ధ సమయంలో 6,50,000 కంటే ఎక్కువ ఇటాలియన్ సైనికులు మరియు అనేక మంది పౌరులు మరణించారు.[65] మరియు రాజ్యం దివాలా అంచుకు వెళ్ళింది. సెయింట్-జర్మైన్ రాపాల్లో మరియు రోమ్ శాంతి ఒప్పందాలలో ఇటలీ వాగ్దానం చేసిన భూభాగాలలో ఎక్కువ భాగం పొందింది. కానీ డాల్మాటియా (జరా మినహా) కాకుండా విజయం సాధించటానికి జాతీయవాదులు "మ్యుటిలేటెడ్" గా నిర్వచించారు. అంతేకాకుండా ఇటలీకి హామీ ఇచ్చిన హంగరీ " హార్బర్ ఆఫ్ ఫియుమె " ఇటలీ వాగ్దానం చేసిన భూభాగాలలో భాగం కానప్పటికీ, యుద్ధం ముగింపు తరువాత గాబ్రియేల్ డి'అనన్జియో నాయకత్వంలో ఇటలీ ఆక్రమించుకుంది.

నియంతృత్వ పాలన[మార్చు]

బెనిటో ముస్సోలినీ, ఫాసిస్ట్ ఇటలీ యుగం

గ్రేట్ వార్ వినాశనం తరువాత వచ్చిన సోషలిస్టు ఆందోళనలు రష్యన్ విప్లవం ప్రేరణతో ఇటలీ అంతటా విస్తరించిన విప్లవం అణచివేతకు దారి తీసింది. సోవియట్-శైలి విప్లవానికి భయపడిన ఉదారవాద వ్యవస్థ బెనిటో ముస్సోలినీ నేతృత్వంలోని చిన్న జాతీయ " ఫాసిస్ట్ పార్టీ " ఆదరణ ప్రారంభమైంది. అక్టోబరు 1922 లో నేషనల్ ఫాసిస్ట్ పార్టీ బ్లాక్ షర్ట్స్ ("రోమ్ మార్చి") కు ప్రయత్నించింది. కానీ చివరి నిమిషంలో కింగ్ విక్టర్ మూడవ ఇమ్మాన్యూల్ ముస్సోలినీ ప్రధానమంత్రిగా నియమించడానికి నిరాకరించింది. తరువాతి కొద్ది సంవత్సరాల్లో ముస్సోలినీ అన్ని రాజకీయ పార్టీలను నిషేధించాడు. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలను తగ్గించాడు.అందుచేత నియంతృత్వం ఏర్పడింది. ఈ చర్యలు అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాయి మరియు చివరికి నాజి జర్మనీ మరియు ఫ్రాంకోయిస్ట్ స్పెయిన్ వంటి నియంతృత్వాలను ప్రోత్సహించాయి.

1935 లో ముస్సోలినీ ఇథియోపియాను ఆక్రమించుకున్నాడు. అంతర్జాతీయకరణ లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ నుంచి ఇటలీ ఉపసంహరణకు దారితీసింది; నాజీ జర్మనీ మరియు జపాన్ సామ్రాజ్యంతో ఇటలీ అనుబంధంతో స్పానిష్ పౌర యుద్ధంలో ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకోకు గట్టిగా మద్దతు ఇచ్చింది. 1939 లో ఇటలీ అల్బేనియాను చేసుకుని దశాబ్ధాలుగా ప్రొటెక్టరేటుగా చేసుకుని స్వయంప్రతిపత్తి కలిగించింది. 1940 జూన్ 10 న ఇటలీ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రవేశించింది. ప్రారంభంలో బ్రిటిష్ సోమాలియాండ్ మరియు ఈజిప్టులో ఈజిప్షియన్లు ముందుకు వచ్చారు. తూర్పు ఆఫ్రికా, బాల్కన్, రష్యా మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఇటాలియన్లు ఓడిపోయారు.

Maximum extent of the Italian Empire (1940–43)

యూగోస్లావియాపై జర్మనీ మరియు ఇటలీలు దాడి చేసిన తరువాత యుగోస్లేవ్ పార్టిసిన్స్ నిరోధకత అణిచివేత మరియు ఇటలైజేషన్‌కు ప్రయత్నించిన ఇటలీ యుద్ధ నేరాలు [66] మరియు సుమారు 25,000 మంది రబ్, గోనర్స్, మొనిగో, రెనిచి డి అంజియరి మరియు ఇతర ప్రాంతాలకు ఇటాలియన్ కాన్సంట్రేషన్ శిబిరాలకు తరలించబడ్డారు. యుద్ధము తరువాత కోల్డ్ వార్ సుదీర్ఘకాలం సెన్సార్షిప్, ఇటాలియన్ యుద్ధ నేరాలు మరియు యుగోస్లావ్ హత్యలు చోటుచేసుకున్నాయి.[67][68][69][70] ఇంతలో 2,50,000 ఇటాలియన్లు మరియు కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేక స్లావ్లు ఇస్ట్రియన్ ఎక్సోడస్లో ఇటలీకి పారిపోయారు.

సిసిలీ మిత్రరాజ్య దండయాత్ర జూలై 1943 లో మొదలై ఫాసిస్ట్ పాలన కూలిపోవటానికి దారితీసింది మరియు జులై 25 న ముస్సోలినీ పదవీచ్యుతుడయ్యాడు. సెప్టెంబరు 8 న ఇటలీ లొంగిపోయింది. ఇటలీ ఫాసిస్టుల మద్దతుతో జర్మన్లు ​​ఉత్తర మరియు మధ్య ఇటలీపై నియంత్రణను చేపట్టడంలో త్వరలోనే విజయం సాధించారు. మిత్రరాజ్యాలు నెమ్మదిగా దక్షిణంవైపుకు కదులుతున్న కారణంగా మిగిలిన యుద్ధానికి దేశం ఒక యుద్ధరంగంగా ఉంది.

ఉత్తరాన, జర్మన్లు ​​ఇటలీ సోషల్ రిపబ్లిక్ (ఆర్.ఎస్.ఐ) ను స్థాపించారు. ముస్సోలినీతో నాజి తోలుబొమ్మ రాజ్యం నాయకుడుగా స్థాపించబడ్డాడు.పోస్ట్-యుద్ధ విరమణ కాలం పెద్ద వ్యతిరేక ఫాసిస్ట్ నిరోధక ఉద్యమం, రెసిస్టెంజా అభివృద్ధిని చూసింది. ఏప్రిల్ 1945 చివరలో మొత్తం ఓటమితో ముస్సోలినీ ఉత్తరం నుండి తప్పించుకునేందుకు ప్రయత్నించారు [71] కానీ ఇటాలియన్ పక్షపాతాలచే లేక్ కోమో దగ్గర బంధించి సంగ్రహంగా ఉరితీయబడ్డారు. అతని మృతదేహాన్ని మిలన్కు తీసుకెళ్లారు, అక్కడ అది ప్రజల సందర్శన కోసం ఒక స్టేషన్ స్టేషన్ వద్ద తలక్రిందులుగా వేలాడదీయబడింది మరియు అతని మరణం నిర్ధారణను అందించింది.[72] 1945 ఏప్రెల్ 29 న ఇటలీలోని జర్మన్ బలగాలు లొంగిపోయాయి. సుమారుగా లక్షల మంది ఇటాలియన్లు (పౌరులతో సహా) ఈ ఘర్షణలో మరణించారు.[73] ఇటాలియన్ ఆర్ధికవ్యవస్థ అన్నీ నాశనమయ్యాయి; 1944 లో తలసరి ఆదాయం ఇరవయ్యో శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి తక్కువ స్థాయిలో ఉంది.[74]

రిపబ్లికన్ ఇటలీ[మార్చు]

1946 జూన్ 2 న ప్రజాభిప్రాయసేకరణ [75] నిర్వహించిన తరువాత ఇటలీ గణతంత్ర దినోత్సవం అయ్యింది. ఇటాలియన్ మహిళలకు ఓటు హక్కు కల్పించడం ఇదే మొదటిసారి.[76] విక్టర్ ఇమ్మాన్యూల్ మూడవ కుమారుడు రెండవ ఉంబెర్టో నిరోధించి బహిష్కరించవలసిన వత్తిడి ఏర్పడింది. రిపబ్లికన్ రాజ్యాంగం 1948 జనవరి 1 న ఆమోదించబడింది. 1947 లో ఇటలీతో శాంతి ఒప్పందం ఆధారంగా జూలియన్ మార్చ్ చాలా భాగం వరకు యుగోస్లేవియాకు పోయింది. తర్వాత ట్రీస్ట్ ఫ్రీ టెరిటరీ రెండు రాష్ట్రాల మధ్య విభజించబడింది. ఇటలీ సామ్రాజ్యం అధికారికంగా అన్ని కాలనీల ఆస్తులను కోల్పోయింది.


1848 ఏప్రిల్ 18 న క్రైస్తవ డెమొక్రాట్స్ ఆల్సిడె డి గ్యాస్పెరీ నాయకత్వంలో మెజారిటీ విజయాన్ని సాధించినప్పుడు మొదటి సార్వత్రిక ఓటుహక్కు ఎన్నికల ఫలితంగా సాధ్యమైన కమ్యూనిస్ట్ విజయం ఇటాలియన్ ఓటర్లలో భయాందోళనలు కలిగించాయి. పర్యవసానంగా 1949 లో ఇటలీ నాటోలో సభ్యదేశంగా మారింది. మార్షల్ ప్రణాళిక ఇటాలియన్ ఆర్ధిక వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి దోహదపడింది. 1960 చివరి వరకు "ఎకనామిక్ మిరాకిల్" అని పిలవబడే నిరంతర ఆర్థిక వృద్ధి కాలం గడిచిపోయింది. 1957 లో ఇటలీ యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ (ఇ.ఇ.సి.) స్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. ఇది 1993 లో యూరోపియన్ యూనియన్ (ఇ.యు.)లో భాగంగా మారింది.

The signing ceremony of the Treaty of Rome at the Palazzo dei Conservatori on the Capitoline Hill. Italy is a founding member of all EU institutions.

1960 ల చివర నుండి 1980 ల ప్రారంభం వరకు దేశం ఇయర్స్ ఆఫ్ లీడ్ ఆర్థిక సంక్షోభం (ముఖ్యంగా 1973 చమురు సంక్షోభం తరువాత) తీవ్రవాద గ్రూపులను వ్యతిరేకించడం కారణంగా విస్తృతమైన సాంఘిక వైరుధ్యాలు మరియు తీవ్రవాద సామూహిక హత్యలు యు.ఎస్ మరియు సోవియెట్ నిఘా. [77][78][79] ది ఇయర్స్ ఆఫ్ లీడ్ 1978 లో క్రిస్టియన్ డెమొక్రాట్ నాయకుడు ఆల్డో మొరో మరియు 85 మంది మరణించిన బోలోగ్నా రైల్వే స్టేషన్ హత్యాకాండలో హతమార్చింది.

1980 లలో 1945 నుండి మొదటిసారిగా రెండు ప్రభుత్వాలు క్రైస్తవ-డెమోక్రటిక్ ప్రధానాధికారులచే నాయకత్వం వహించబడ్డాయి: ఒక రిపబ్లికన్ (గియోవన్నీ స్పడోలిని) మరియు ఒక సోషలిస్ట్ (బెటినో క్రాక్సి); అయితే ప్రధాన ప్రభుత్వ పార్టీ అయిన క్రిస్టియన్ డెమోక్రాట్లు ఉన్నారు. క్రాక్సి ప్రభుత్వం సమయంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ కోలుకుంది. ఇటలీ ప్రపంచంలోని ఐదో అతిపెద్ద పారిశ్రామిక దేశం అయింది, జి 7 గ్రూపులోకి ప్రవేశించింది. ఏదేమైనా తన ఖర్చు విధానాల ఫలితంగా ఇటాలియన్ జాతీయ రుణం క్రెక్సీ శకంలో అధికం అయింది. వెంటనే జి.డి.పి.లో 100% దాటిపోయింది.

1990 ప్రారంభంలో ఇటలీ గణనీయమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంది - రాజకీయ పక్షపాతం భారీ ప్రజా రుణం మరియు 'క్లీన్ హ్యాండ్స్' విచారణ వెలికితీసిన విస్తృతమైన అవినీతి వ్యవస్థ (టాంగెంటోపోలీ అని పిలుస్తారు) - విప్లవాత్మక సంస్కరణలను కోరింది. ఈ కుంభకోణాలన్నీ అన్ని ప్రధాన పార్టీలు ముఖ్యంగా ప్రభుత్వ సంకీర్ణంలో ఉన్నాయి: దాదాపు 50 ఏళ్ళు పాలించిన క్రిస్టియన్ డెమొక్రాట్లు తీవ్రమైన సంక్షోభానికి గురై చివరకు విడిపోయి అనేక వర్గాల విభజన చేశారు.[80] కమ్యూనిస్టులు సామాజిక ప్రజాస్వామ్య శక్తిగా పునర్వ్యవస్థీకరించారు. 1990 లు మరియు 2000 లలో (దశాబ్దం) సెంటర్-రైట్ (మీడియా మాగ్నిట్ సిల్వియో బెర్లుస్కోనీలు ఆధిపత్యం) మరియు సెంటర్-లెఫ్ట్ సంకీర్ణాలు (విశ్వవిద్యాలయ ప్రొఫెసర్ రోమనో ప్రోడి నేతృత్వంలో) ప్రత్యామ్నాయంగా దేశాన్ని పాలించాయి.

2000 చివరిలో ఇటలీ గ్రేట్ రిసెషన్ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. 2008 నుండి 2013 వరకు దేశంలో జి.డి.పి. మాంద్యం 42 నెలలు దెబ్బతింది. 2011 లో బెర్లస్కోనీని రాజీనామా చేయటానికి దారితీసిన ప్రధాన సమస్యలలో ఆర్థిక సంక్షోభం ఒకటి. సంప్రదాయవాద ప్రధాన మంత్రి మోన్టి సాంకేతిక మంత్రిత్వశాఖ భర్తీ చేయబడింది. 2013 సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత డెమొక్రాటిక్ పార్టీ " ఎన్రికో లెట్ట " ఉప కార్యదర్శి కుడి-ఎడమ గ్రాండ్ సంకీర్ణ అధిపతిపై కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 2014 కొత్త కార్యదర్శి పి.డి. మెట్టెయొ సవాలు కారణంగా లెట్ట రాజీనామా చేసాడు.ఆ స్థానంలో నియమించబడిన రెంజి నూతన ప్రభుత్వం ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సంస్కరణలను ప్రారంభించింది. సెనేట్ రద్దు చేయడం మరియు కొత్త ఎన్నికల చట్టం వంటివి. డిసెంబరు 4 న ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో రాజ్యాంగ సంస్కరణ తిరస్కరించబడింది మరియు డిసెంబరు 12 న కొన్ని రోజుల తరువాత రాంజీ రాజీనామా చేశారు; విదేశాంగ వ్యవహారాల మంత్రి పోలో జెంటిలియోని కొత్త ప్రధాన మంత్రిగా నియమించారు.

2015 లో యూరోపియన్ వలస సంక్షోభంలో ఇటలీ దెబ్బతిన్నది. ఎందుకంటే ఎంట్రీ పాయింట్ మరియు ఇ.యు.లో ప్రవేశించిన చాలా శరణార్ధుల కోసం ఇది ప్రముఖ గమ్యస్థానం అయింది. ఈ దేశం అర మిలియన్ల మంది శరణార్ధులను చేపట్టింది. ఇది ప్రజల కోశాగారముపై తీవ్ర ఒత్తిడికి గురిచేసింది. చాలా-కుడి మరియు యూరోలెప్టిక్ రాజకీయ పార్టీలకు మద్దతుగా పెరుగుతోంది.[81][82]

భౌగోళికం[మార్చు]

Topographic map of Italy

ఇటలీ దక్షిణ ఐరోపాలో 35 ° మరియు 47 ° ఉత్తర అక్షాంశాల మధ్య మరియు 6 ° మరియు 19 ° తూర్పు రేఖల మధ్య ఉంది.ఇటలీ ఉత్తరసరిహద్దులో సరిహద్దులుగా ఫ్రాన్స్, స్విట్జర్లాండ్, ఆస్ట్రియా మరియు స్లోవేనియా ఉన్నాయి.ఆల్పైన్ పరీవాహక ప్రాంతం సరిహద్దులను కలిగి పో వ్యాలీ మరియు వెనీషియన్ మైదానాలకు సమీపంలో ఉంది.ఇది పూర్తిగా ఇటలీ ద్వీపకల్పం దక్షిణకొనలో ఉన్నందున దక్షిణంలో ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం మరియు సిసిలీ మరియు సార్డినియా రెండు మధ్యధరా ద్వీపాలతో అనేక లఘుద్వీపాలను కలిగి ఉంది. సాన్‌మారినో మరియు వాటికన్ సిటీ సార్వభౌమ రాజ్యాల ఎంక్లేవ్స్ ఇటలీలోనే ఉన్నాయి. కాంపియోన్ డి ఇటాలియా అనేది స్విట్జర్లాండ్‌కు చెందిన ఒక ఇటాలియన్ ఎక్స్క్లేవ్.


దేశం మొత్తం ప్రాంతం 3,01,230 చదరపు కిలోమీటర్లు భూభాగం, 2,94,020 చ.కి.మీ (113,522 చ.మై) భూమి మరియు 7,210 చ.కి.మీ. (2,784 చ.మై) జలభాగం ఉన్నాయి. జలభాగంలో ద్వీపాలతో ఇటలీ అద్రియాటిక్, ఐయోనియన్, టిర్హేనియన్ సముద్రాలు (740 కి.మీ (460 మై)) మరియు సముద్రం (488 కి.మీ (303 మై)) ఆస్ట్రియా (ఆస్ట్రియా (568 కి.మీ)) తో సరిహద్దులు 7,600 కి.మీ. (4,722 మై) 430 కి.మీ (267 మై)), స్లోవేనియా (232 కి.మీ (144 మై)) మరియు స్విట్జర్లాండ్ (740 కి.మీ (460 మై)). శాన్ మారినో (39 కి.మీ (24 మై)) మరియు వాటికన్ సిటీ (3.2 కి.మీ (2.0 మై)) పొడవైన సరిహద్దుప్రాంతాలు ఉన్నాయి.శాన్ మారినో మరియు వాటికన్ రెండు ఎన్క్లేవ్లు మిగిలిన వాటికి సంబంధించిన సరిహద్దు ఉంది.

ఇటలీ అత్యున్నత స్థానం మోంటే బియాంకో (4,810 మీ లేదా 15,780 అడుగులు) లో ఉంది. ఇటలీ పొడవైన నది (652 కిలోమీటర్లు లేదా 405 మైళ్ళు) )[note 2] ఫ్రాంస్‌ పశ్చిమ సరిహద్దులో ఉన్న పర్వతశ్రేణి నుండి ప్రవహిస్తుంది. అడ్రియాటిక్ సముద్రం మార్గంలో పడన్ మైదానాన్ని దాటుతుంది. [83] గర్డా 367.94 చ.కి.మీ, మాగ్గియోర్ (212.51 చ.కి.మీ. లేదా 82 చ.మై సరిహద్దును స్విట్జర్లాండ్‌తో పంచుకుంటుంది), కోమో (145.9 చ.కి.మీ.లేదా 56 చ.మై.), త్రిసిమెనో (124.29 చ.కి.మీ లేదా 48 చ.మై.) మరియు బొల్సేనా (113.55 చ.కి.మీ లేదా 44 చ.మై).

దేశంలో ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం భాగంగా ఉన్నప్పటికీ ప్రక్కనే ఉన్న ద్వీపాలు మరియు దక్షిణ ఆల్పైన్ హరివాణం ఉన్నప్పటికీ ఇటలీ భూభాగం కొంత ఆల్పైన్ బేసిన్‌కు వెలుపల విస్తరించివుంది మరియు యురేషియా ఖండాంతర షెల్ఫ్ వెలుపల కొన్ని ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ఈ భూభాగాలు: లివిగ్నో, సెక్స్టీన్, ఇనికేన్, టొబ్లాక్ (పార్ట్), చియస్ఫోర్టే, తార్విసో, గ్రాన్ ఇమ్ విన్స్చాగౌ (కొంత భాగం) ఇవి డానుబే డ్రైనేజ్ బేసిన్‌లో భాగంగా ఉన్నాయి. కాగా వాల్ డి లీయి రైన్ హరివాణం మరియు లాంపేడుసా మరియు లాంపియోన్ ద్వీపాలు ఆఫ్రికన్ ఖండాంతర షెల్ఫ్ మీద ఉన్నాయి.

అగ్నిపర్వతతత్వం[మార్చు]

The Mount Etna is an active stratovolcano in Sicily

దేశం యురేషియా ప్లేట్ మరియు ఆఫ్రికన్ ప్లేట్ సంగమంలో ఉంది. ఇది గణనీయమైన భూకంప మరియు అగ్నిపర్వత చర్యలకు కారణంగా ఉంది. ఇటలీలో 14 అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో నాలుగు చురుకుగా ఉన్నాయి: ఎట్నా (వల్కాన్ స్మితీ సంప్రదాయ ప్రదేశం), స్త్రాంబోలి, వల్కనో మరియు వెసువియస్. రెండోది ఐరోపా ప్రధాన భూభాగంలో ఏకైక చురుకైన అగ్నిపర్వతం మరియు ఇది క్రీ.శ. 79 లో విస్పోటనలో పాంపీ మరియు హెర్కులానాం నాశనం చేయడానికి అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. అగ్నిపర్వత చర్యలచే అనేక ద్వీపాలు మరియు కొండలు సృష్టించబడ్డాయి.చాలా పెద్ద చురుకుగా ఉన్న కాల్డెరా, నేపిల్స్ నార్త్-వెస్ట్కి చెందిన కాంపి ఫ్లెగ్రి.

అధిక అగ్నిపర్వత మరియు మాగ్మాటిక్ నియోజెనిక్ చర్యలు రాష్ట్రాలలో ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి:

మగ్మాటిక్ టుస్కాన్ (మోంటీ సిమిని, టోల్ఫా మరియు అమయట);

  • మగ్మాటిక్ లాటియం (మోంటీ వోల్సిని, వికో నెల్ లాజియో, కొలి అల్బానీ, రోకాకాన్ఫినా);
  • ఆల్ట్రా-ఆల్కలీన్ ఉమ్బ్రియన్ లాటియం డిస్ట్రిక్ (సాన్ వెనన్జో, కప్ఎల్లో మరియు పొలినో);
మౌంట్ సామ్మా నుండి చూసిన మౌంట్ వెసువియస్
  • వుల్కానిక్ బెల్ (వెసువియస్, కాంపి ఫ్లేగ్రే, ఇషియా);
  • గాలులుగల వంపు మరియు టైర్హేనియన్ హరివాణం (ఏయోలియన్ ద్వీపాలు మరియు టిర్హేనియన్ సీమండ్స్);
  • ఆఫ్రికన్-అడ్రియాటిక్ అవంప (ఛానల్ అఫ్ సిసిలీ, గ్రాహం ఐలాండ్, ఎట్నా మరియు మౌంట్ వల్చర్).

[85]

1950 ల వరకు ఇటలీ లాడరెల్లో ప్రాంతంలో విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేయడానికి భూఉష్ణ శక్తిని దోపిడీ చేయడానికి మొట్టమొదటి మరియు ఏకైక దేశం తరువాత మౌంట్ అమైటా ప్రాంతంలో ఉంది. ద్వీపకల్పంలో భాగమైన అధిక భూఉష్ణ ప్రత్యామ్నాయం ఉంది. 1960 మరియు 1970 లలో జరిపిన పరిశోధన లాజియో మరియు టుస్కానీలలోని అలాగే అనేక అగ్నిపర్వత దీవులలోని సంభావ్య భూఉష్ణ రంగాలను గుర్తిస్తుంది. [86]

పర్యావరణం[మార్చు]

National (green) and regional (orange) parks in Italy

ఇటలీ త్వరిత పారిశ్రామిక వృద్ధి తరువాత ఇటలీ తన పర్యావరణ సమస్యలను ఎదుర్కొనేందుకు చాలా సమయం పట్టింది. అనేక మెరుగుదల చర్యలు చేపట్టిన. తరువాత ఇది ఇప్పుడు పర్యావరణ స్థిరత్వానికి ప్రపంచములో 84 వ స్థానంలో ఉంది.[87] జాతీయ పార్కులు దేశం 5% మందిని కలిగి ఉన్నాయి.[88]గత దశాబ్దంలో ఇటలీ ప్రపంచపు పునరుత్పాదక ఇంధన ఉత్పాదక సంస్థలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇటలీ సౌర శక్తి సామర్థ్యం ప్రపంచంలోనే నాలుగో స్థానంలో ఉంది.[89][90]2010 లో ఆరవ పెద్ద వాయువు ఉత్పత్తి సామర్థ్యం కలిగివుంది.

[91]పునరుత్పాదక శక్తులు ఇటలీలో మొత్తం ప్రాధమిక శక్తి వినియోగంలో సుమారు 12% వరకు ఉంటాయి. ఇది 2020 సంవత్సరానికి 17% లక్ష్యంగా అభివృద్ధి చేయాలని భావిస్తున్నారు. [92]

1922 లో స్థాపించబడిన గ్రాన్ పారడిసో పురాతన ఇటాలియన్ జాతీయ ఉద్యానవనం

ఏది ఏమయినప్పటికీ వాయు కాలుష్యం ముఖ్యంగా పారిశ్రామిక రంగం నుండి వెలువడుతున్న " ఇండస్ట్రియల్ కార్బన్ డైయాక్సైడ్ " ప్రత్యేకంగా ఉత్తరప్రాంతంలో ఒక తీవ్రమైన సమస్యగా ఉంది. ఇది 1990 లలో పారిశ్రామిక కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 10 వ అత్యధిక స్థాయికి చేరుకుంది.[93] ఇటలీ 12 వ అతిపెద్ద కార్బన్ డయాక్సైడ్ నిర్మాత.[94][95]

1970 మరియు 1980 ల నాటి నుండి స్మోగ్ స్థాయిలు నాటకీయంగా తగ్గినప్పటికీ అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో విస్తృతమైన ట్రాఫిక్ మరియు రద్దీ వలన తీవ్రమైన పర్యావరణ మరియు ఆరోగ్య సమస్యలు ఏర్పడతున్నాయి. పొగమంచు ఉండటం అనేది చాలా అరుదైన దృగ్విషయంగా మారింది మరియు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ స్థాయిలు తగ్గుతున్నాయి.[96]

అనేక నీటి వనరులు మరియు తీరప్రాంతాలను పారిశ్రామిక మరియు వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు కూడా కలుషితం చేశాయి. నీటి స్థాయిల పెరుగుదల కారణంగా వెనిస్లో ఇటీవల సంవత్సరాల్లో తరచూ వరదలు సంభవించాయి. పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు నుండి వ్యర్ధాలు ఎల్లప్పుడూ చట్టపరమైన మార్గాల ద్వారా తొలగించబడడం లేదు. మరియ సెవెసొ విపత్తు విషయంలో ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో నివాసితులు శాశ్వత ఆరోగ్య ప్రభావాలకు లోనుకావడానికి దారితీసింది. దేశం 1963 మరియు 1990 మధ్య అనేక అణు రియాక్టర్లను కూడా నిర్వహించింది. కానీ చెర్నోబిల్ విపత్తు మరియు ఈ సమస్యపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తర్వాత అణు కార్యక్రమం రద్దు చేయబడిన తరువాత. 2008 లో నాలుగు అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లకు ఫ్రెంచ్ సాంకేతికతతో ప్రభుత్వం రద్దుచేయాలని ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నది. ఫుకుషిమా అణు ప్రమాదానికి తరువాత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత ఈ నిర్ణయం తీసుకోవడానికి దారితీసింది.[97] అటవీ నిర్మూలన చట్టవిరుద్ధమైన నిర్మాణాలు అభివృద్ధి మరియు పేలవమైన భూ-నిర్వహణ విధానాలు ఇటలీ పర్వత ప్రాంతాలపై గణనీయమైన అనారోగ్యానికి కారణమయ్యాయి. 1963 వజోం డాం వరద, 1998 సర్నో [98] 2009 మెస్సినా భూక్షయం వంటి ప్రధాన పర్యావరణ వైపరీత్యాలకు ఇది దారితీసింది.

జీవవైవిధ్యం[మార్చు]

The Italian wolf, which inhabits the Apennine Mountains and the Western Alps, features prominently in Latin and Italian cultures, such as in the legend of the founding of Rome.[99]

ఇటలీలో జంతుజాలం జీవవైవిద్యం అత్యధిక స్థాయిలో ఉంది. ఇక్కడ మొత్తం 57,000 జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. మొత్తం యూరోపియన్ జంతువులలో మూడింట ఒక వంతు కంటే ఎక్కువగా ఇది ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది.[100] ఇటాలియన్ ద్వీపకల్పం మధ్యధరా సముద్రం మధ్యలో ఉంది. మధ్య యూరోప్ మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికా మధ్య ఒక కారిడార్ను ఏర్పరుస్తుంది. మరియు 8,000 కి.మీ. ఇటలీ కూడా బాల్కన్, యురేషియా, మధ్య ప్రాచ్యం నుండి జాతులను పొందుతుంది. ఆల్ప్స్ మరియు అప్పినైన్స్, సెంట్రల్ ఇటాలియన్ అటవీప్రాంతాలు మరియు దక్షిణ ఇటాలియన్ గారెగ్యూ మరియు మాక్విస్ పొకుండ్లాండ్లతో సహా ఇటలీ భిన్నమైన భౌగోళిక నిర్మాణం కూడా అధిక వాతావరణం మరియు నివాస వైవిధ్యానికి దోహదపడుతుంది.

ఇటాలియన్ జంతువులలో 4777 స్థానిక జంతు జాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో సార్డీనియన్ ఎర్రటి చెవి, బార్సిలోనా ఎర్ర జింక, స్పెక్టాక్డ్ సాలమండర్, బ్రౌన్ కేవ్ సాలమండర్, ఇటాలియన్ కేవ్ సాలమండర్, మోంటే అల్బో కేవ్ సాలమండర్, సార్డియన్ బ్రూక్ న్యూట్, ఇటాలియన్ న్యూట్, ఇటాలియన్ ఫ్రాగ్, అప్నీన్ పసుపు- బెల్లీడ్ టోడ్, ఐయోలియన్ గోడ బల్లి, సిసిలియన్ గోడ బల్లి, ఇటాలియన్ ఆస్కల్పియన్ పాము మరియు సిసిలియన్ చెరువు తాబేలు ఉన్నాయి. ఆల్పైన్ మార్మోట్, ఎట్రుస్కాన్ ష్రూ (ప్రపంచంలో అతి చిన్న క్షీరదం), మరియు యూరోపియన్ మంచు వోల్టే వంటి ఇటలీలో 102 క్షీరదాలు ఉన్నాయి; ప్రముఖ పెద్ద క్షీరదాలలో ఇటలీ తోడేలు, మార్సికన్ గోధుమ ఎలుగుబంటి పైరెన్యన్ చామోయిస్, ఆల్పైన్ ఐబెక్స్, కఠినమైన-పంటి డాల్ఫిన్, మృదువైన పందికొక్కు మరియు మధ్యధరా మోంట్ సీల్. ఇటలీలో 516 పక్షి జాతులు మరియు 56213 అకశేరుక జాతులు ఉన్నాయి.

ఈ వృక్షజలంలో సాంప్రదాయకంగా సుమారు 5,500 నాళాల మొక్కల జాతులు ఉన్నట్లుగా అంచనా వేయబడింది.[101] అయినప్పటికీ 2005 నాటికి 6,759 జాతులు ఇటాలియన్ వాస్కులర్ ఫ్లోరా డేటా బ్యాంకులో నమోదు చేయబడ్డాయి.[102] జియోబొటానికల్లీ ఇటాలియన్ ఫ్లోరా సర్క్యూంబోరియల్ ప్రాంతం మరియు మధ్యధరా ప్రాంతం మధ్య భాగస్వామ్యం. ఇటలీ యూరోపియన్ వైల్డ్ లైఫ్ అండ్ నాచురల్ హాబిటట్స్ పరిరక్షణపై బెర్నె కన్వెన్షన్‌కు మరియు హబీట్ట్స్ డైరెక్టివ్‌కు ఇటాలియన్ జంతు మరియు ఫ్లోరాకు రక్షణ కల్పించే ఒక సంతకంగా ఉంది.

వాతావరణం[మార్చు]

Southern Italy has a Mediterranean climate

ద్వీపకల్పం గొప్ప రేఖాంశ పొడిగింపు మరియు ఎక్కువగా పర్వత అంతర్గత ఆకృతికి ధన్యవాదాలు. ఇటలీ వాతావరణం చాలా విభిన్నంగా ఉంటుంది. ఉత్తర మరియు మధ్య ప్రాంతాలలో వాతావరణం ఆర్ద్ర ఉపఉష్ణమండల నుండి ఆర్ద్ర ఖండాంతర మరియు మహాసముద్రం వాతావరణం ఉంటుంది. ముఖ్యంగా పో లోయ భౌగోళిక ప్రాంతం వాతావరణం చాలా ఖండారమైనది. కఠినమైన శీతాకాలాలు మరియు వేసవికాలాలు ఉంటాయి.[103][104]

లిగురియా టుస్కానీ మరియు దక్షిణప్రాంతంలో ఉండే చాలా తీర ప్రాంతాలు సాధారణంగా మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితి స్టీరియోటైప్ (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ సెస) కు అనుకూలంగా ఉంటాయి. ద్వీపకల్ప తీర ప్రాంతాలపై పరిస్థితులు అంతర్గత ఎత్తైన భూభాగం మరియు లోయల కంటే చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి. ముఖ్యంగా శీతాకాలంలో అధిక ఎత్తులలో చల్లగా, తడిగా, తరచుగా మంచుతో ఉంటాయి. తీర ప్రాంతాలలో తేలికపాటి శీతాకాలాలు మరియు వెచ్చగా మరియు సాధారణంగా పొడి వేసవులు ఉంటాయి. అయితే లోతట్టు లోయలు వేసవిలో చాలా వేడిగా ఉంటాయి. సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 20 ° సెంటీగ్రేడ్ (68 ° ఫారెన్‌హీట్) నుండి 25 ° సెంటీగ్రేడ్ వరకు ఉన్న కారణంగా శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 0 ° సెంటీగ్రేడ్ (32 ° ఫారెన్‌హీట్) నుండి సిసిలిలో 12 ° సెంటీగ్రేడ్ (54 ° ఫారెన్‌హీట్) వరకు ఉంటాయి. 77 ° ఫారెంహీట్).[105]

మూలాలు[మార్చు]

  1. [1]
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Report for Selected Countries and Subjects". Imf.org. Retrieved 2008-11-04. 
  3. Comune di Campione d'Italia
  4. Search the agreements database Archived 29 March 2014 at the Wayback Machine. Council of the European Union (retrieved 13 October 2013).
  5. Italy: The World Factbook Central Intelligence Agency (retrieved 13 October 2013).
  6. "Country names". 
  7. "BBC News – Italy profile – Facts". BBC News. 
  8. "Maltempo, è emergenza su tutto lo Stivale. Si cercano due dispersi". RomagnaOggi. 
  9. "L'Italia vista dallo spazio: lo stivale illuminato di notte è uno spettacolo". Tgcom24. 4 August 2014. 
  10. Sée, Henri. "Modern Capitalism Its Origin and Evolution" (PDF). University of Rennes. Batoche Books. Retrieved 29 August 2013. 
  11. 11.0 11.1 Jepson, Tim (2012). National Geographic Traveler: Italy. National Geographic Books,. ISBN 9781426208614. 
  12. Bonetto, Cristian (2010). Discover Italy. Lonely Planet. ISBN 9781741799958. 
  13. Bouchard, Norma; Ferme, Valerio (2013). Italy and the Mediterranean: Words, Sounds, and Images of the Post-Cold War Era. Palgrave Macmillan. ISBN 9781137343468. Retrieved 17 December 2015. 
  14. "Unification of Italy". Library.thinkquest.org. 4 April 2003. Archived from the original on 7 March 2009. Retrieved 19 November 2009. 
  15. "The Italian Colonial Empire". All Empires. Retrieved 17 June 2012. At its peak, just before WWII, the Italian Empire comprehended the territories of present time Italy, Albania, Rhodes, Dodecaneses, Libya, Ethiopia, Eritrea, the majority of Somalia and the little concession of Tientsin in China 
  16. "Microsoft Word - 447F3DE3-55E9-08D35E.doc" (PDF). Retrieved 15 March 2017. 
  17. "IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook, April 2016, p. 148" (PDF). 
  18. CIA (2008). "Appendix B. International Organizations and Groups.". World Factbook. Retrieved 10 April 2008. 
  19. Country and Lending Groups. World Bank. Retrieved 1 August 2016.
  20. Gabriele Abbondanza, Italy as a Regional Power: the African Context from National Unification to the Present Day (Rome: Aracne, 2016)
  21. "Operation Alba may be considered one of the most important instances in which Italy has acted as a regional power, taking the lead in executing a technically and politically coherent and determined strategy." See Federiga Bindi, Italy and the European Union (Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2011), p. 171.
  22. Canada Among Nations, 2004: Setting Priorities Straight. McGill-Queen's Press – MQUP. 17 January 2005. p. 85. ISBN 0773528369. Retrieved 13 June 2016.  ("The United States is the sole world's superpower. France, Italy, Germany and the United Kingdom are great powers")
  23. Sterio, Milena (2013). The right to self-determination under international law : "selfistans", secession and the rule of the great powers. Milton Park, Abingdon, Oxon: Routledge. p. xii (preface). ISBN 0415668182. Retrieved 13 June 2016.  ("The great powers are super-sovereign states: an exclusive club of the most powerful states economically, militarily, politically and strategically. These states include veto-wielding members of the United Nations Security Council (United States, United Kingdom, France, China, and Russia), as well as economic powerhouses such as Germany, Italy and Japan.")
  24. Alberto Manco, Italia. Disegno storico-linguistico, 2009, Napoli, L'Orientale, ISBN 978-88-95044-62-0
  25. Lucil.825, but in dactylic verse lengthened metri gratia."
  26. J.P. Mallory and D.Q. Adams, Encyclopedia of Indo-European Culture (London: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.
  27. Dionysius of Halicarnassus, Roman Antiquities, 1.35, on LacusCurtius
  28. Aristotle, Politics, 7.1329b, on Perseus
  29. Thucydides, The Peloponnesian War, 6.2.4, on Perseus
  30. Pallottino, M., History of Earliest Italy, trans. Ryle, M & Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p. 50
  31. Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. ISBN 0-306-46463-2.
  32. "Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria". IIPP. 29 January 2010. 
  33. The Mycenaeans and Italy: the archaeological and archaeometric ceramic evidence, University of Glasgow, Department of Archaeology
  34. Emilio Peruzzi, Mycenaeans in early Latium, (Incunabula Graeca 75), Edizioni dell'Ateneo & Bizzarri, Roma, 1980
  35. Gert Jan van Wijngaarden, Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant, Cyprus and Italy (1600–1200 B.C.): The Significance of Context, Amsterdam Archaeological Studies, Amsterdam University Press, 2001
  36. Bryan Feuer, Mycenaean civilization: an annotated bibliography through 2002, McFarland & Company; Rev Sub edition (2 March 2004)
  37. Taagepera, Rein (1979). "Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D". Social Science History. Duke University Press. 3 (3/4): 125. JSTOR 1170959. doi:10.2307/1170959. 
  38. Turchin, Peter; Adams, Jonathan M.; Hall, Thomas D (2006). "East-West Orientation of Historical Empires" (PDF). Journal of world-systems research. 12 (2): 222. ISSN 1076-156X. Retrieved 6 February 2016. 
  39. Richard, Carl J. (2010). Why we're all Romans : the Roman contribution to the western world (1st pbk. ed.). Lanham, Md.: Rowman & Littlefield. pp. xi–xv. ISBN 0-7425-6779-6. 
  40. Sarris, Peter (2011). Empires of faith : the fall of Rome to the rise of Islam, 500 – 700. (1st. pub. ed.). Oxford: Oxford UP. p. 118. ISBN 0-19-926126-1. 
  41. Nolan, Cathal J. (2006). The age of wars of religion, 1000–1650 : an encyclopedia of global warfare and civilization (1. publ. ed.). Westport (Connecticut): Greenwood Press. p. 360. ISBN 0-313-33045-X. 
  42. Jones, Philip (1997). The Italian city-state : from Commune to Signoria. Oxford: Clarendon Press. pp. 55–77. ISBN 978-0-19-822585-0. 
  43. Lane, Frederic C. (1991). Venice, a maritime republic (4. print. ed.). Baltimore: Johns Hopkins University Press. p. 73. ISBN 0-8018-1460-X. 
  44. Ali, Ahmed Essa with Othman (2010). Studies in Islamic civilization : the Muslim contribution to the Renaissance. Herndon, VA: International Institute of Islamic Thought. pp. 38–40. ISBN 1-56564-350-X. 
  45. Stéphane Barry and Norbert Gualde, "The Biggest Epidemics of History" (La plus grande épidémie de l'histoire), in L'Histoire n° 310, June 2006, pp. 45–46
  46. "Plague". Brown University. Archived 31 August 2009 at the Wayback Machine.
  47. Jensen 1992, p. 64.
  48. 48.0 48.1 Strathern, Paul The Medici: Godfathers of the Renaissance (2003)
  49. Encyclopædia Britannica, Renaissance, 2008, O.Ed.
  50. Har, Michael H. History of Libraries in the Western World, Scarecrow Press Incorporate, 1999, ISBN 0-8108-3724-2
  51. Norwich, John Julius, A Short History of Byzantium, 1997, Knopf, ISBN 0-679-45088-2
  52. Peter Barenboim, Sergey Shiyan, Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel, SLOVO, Moscow, 2006. ISBN 5-85050-825-2
  53. Leonardo Bruni; James Hankins (9 October 2010). History of the Florentine People. 1. Boston: Harvard University Press. 
  54. Karl Julius Beloch, Bevölkerungsgeschichte Italiens, volume 3, pp. 359–360.
  55. Thomas James Dandelet, John A. Marino (2007). Spain in Italy: Politics, Society, and Religion 1500–1700. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 978-90-04-15429-2. 
  56. Galasso, Giuseppe (1972). Storia d'Italia 1: I caratteri originali. Turin: Einaudi. pp. 509–10. 
  57. Napoleon Bonaparte, "The Economy of the Empire in Italy: Instructions from Napoleon to Eugène, Viceroy of Italy," Exploring the European Past: Texts & Images, Second Edition, ed. Timothy E. Gregory (Mason: Thomson, 2007), 65–66.
  58. "Scholar and Patriot". Manchester University Press – via Google Books. 
  59. "Giuseppe Garibaldi (Italian revolutionary)". Retrieved 6 March 2014. 
  60. Mack Smith, Denis (1997). Modern Italy; A Political History. Ann Arbor: The University of Michigan Press. ISBN 0-472-10895-6
  61. (Bosworth (2005), pp. 49.)
  62. Burgwyn, H. James: Italian foreign policy in the interwar period, 1918–1940. Greenwood Publishing Group, 1997. Page 4. ISBN 0-275-94877-3
  63. Schindler, John R.: Isonzo: The Forgotten Sacrifice of the Great War. Greenwood Publishing Group, 2001. Page 303. ISBN 0-275-97204-6
  64. Mack Smith, Denis: Mussolini. Knopf, 1982. Page 31. ISBN 0-394-50694-4
  65. Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press. 
  66. James H. Burgwyn (2004). General Roatta's war against the partisans in Yugoslavia: 1942, Journal of Modern Italian Studies, Volume 9, Number 3, pp. 314–329(16)
  67. Italy's bloody secret (archived by WebCite), written by Rory Carroll, Education, The Guardian, June 2001
  68. Effie Pedaliu (2004) మూస:Jstor Britain and the 'Hand-over' of Italian War Criminals to Yugoslavia, 1945–48. Journal of Contemporary History. Vol. 39, No. 4, Special Issue: Collective Memory, pp. 503–529
  69. Oliva, Gianni (2006) «Si ammazza troppo poco». I crimini di guerra italiani. 1940–43, Mondadori, ISBN 88-04-55129-1
  70. Baldissara, Luca & Pezzino, Paolo (2004). Crimini e memorie di guerra: violenze contro le popolazioni e politiche del ricordo, L'Ancora del Mediterraneo. ISBN 978-88-8325-135-1
  71. Viganò, Marino (2001), "Un'analisi accurata della presunta fuga in Svizzera", Nuova Storia Contemporanea (in Italian), 3 
  72. "1945: Italian partisans kill Mussolini". BBC News. 28 April 1945. Retrieved 17 October 2011. 
  73. "Italy – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. Retrieved 2 August 2010. 
  74. Adrian Lyttelton (editor), "Liberal and fascist Italy, 1900–1945", Oxford University Press, 2002. pp. 13
  75. Damage Foreshadows A-Bomb Test, 1946/06/06 (1946). Universal Newsreel. 1946. Retrieved 22 February 2012. 
  76. "Italia 1946: le donne al voto, dossier a cura di Mariachiara Fugazza e Silvia Cassamagnaghi" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 May 2011. Retrieved 30 May 2011. 
  77. "Commissione parlamentare d'inchiesta sul terrorismo in Italia e sulle cause della mancata individuazione dei responsabili delle stragi (Parliamentary investigative commission on terrorism in Italy and the failure to identify the perpetrators)" (PDF) (in ఇటాలియన్). 1995. Archived from the original (PDF) on 19 August 2006. Retrieved 2 May 2006. 
  78. (in English) / మూస:It icon / (in French) /(in German) "Secret Warfare: Operation Gladio and NATO's Stay-Behind Armies". Swiss Federal Institute of Technology / International Relation and Security Network. Archived from the original on 25 April 2006. Retrieved 2 May 2006. 
  79. "Clarion: Philip Willan, Guardian, 24 June 2000, page 19". Cambridgeclarion.org. 24 June 2000. Retrieved 24 April 2010. 
  80. The so-called Second Republic was born by forceps: not with a revolt of Algiers, but formally under the same Constitution, with the mere replacement of one ruling class to another: Buonomo, Giampiero (2015). "Tovaglie pulite". Mondoperaio edizione online.  మూస:Subscription required
  81. "Italy starts to show the strains of migrant influx". The Local. Retrieved 10 January 2017. 
  82. "Italy's far right jolts back from dead". Politico. 3 February 2016. Retrieved 10 January 2017. 
  83. "Morphometric and hydrological characteristics of some important Italian lakes". Largo Tonolli 50, 28922 Verbania Pallanza: Istituto per lo Studio degli Ecosistemi. Archived from the original on 5 February 2010. Retrieved 3 March 2010. 
  84. "Clima, cibo e ville. Il lago più bello è quello di Como" (in Italian). Il Corriere della Sera. 2014. Archived from the original on 27 September 2015. Retrieved 24 January 2014. 
  85. et al. Scrocca et al. cidScro .
  86. "Inventario delle risorse geotermiche nazionali". UNMIG. 2011. Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 14 September 2011. 
  87. "Italy – Environment". Dev.prenhall.com. Archived from the original on 1 July 2009. Retrieved 2 August 2010. 
  88. "National Parks in Italy". Parks.it. 1995–2010. Archived from the original on 29 March 2010. Retrieved 15 March 2010. 
  89. REN21 (15 July 2010). "Renewables 2010 Global Status Report" (PDF). REN21. Archived from the original (PDF) on 20 August 2011. Retrieved 16 July 2010. 
  90. "Photovoltaic energy barometer 2010 – EurObserv'ER". Retrieved 30 October 2010. [dead link]
  91. "World Wind Energy Report 2010" (PDF). Report. World Wind Energy Association. February 2011. Archived from the original (PDF) on 4 September 2011. Retrieved 8 August 2011. 
  92. wwea
  93. "Italy – Environment". Encyclopedia of the Nations. Archived from the original on 4 January 2011. Retrieved 7 April 2010. 
  94. United Nations Statistics Division, Millennium Development Goals indicators: Carbon dioxide emissions (మూస:CO2), thousand metric tons of మూస:CO2 Archived 25 December 2009 at the Wayback Machine. (collected by CDIAC)
  95. Human-produced, direct emissions of carbon dioxide only. Excludes other greenhouse gases; land-use, land-use-change and forestry (LULUCF); and natural background flows of మూస:CO2 (See also: Carbon cycle)
  96. [2] Archived 3 March 2010 at the Wayback Machine.
  97. Duncan Kennedy (14 June 2011). "Italy nuclear: Berlusconi accepts referendum blow". Bbc.co.uk. Archived from the original on 12 June 2011. Retrieved 20 April 2013. 
  98. Nick Squires (2 October 2009). "Sicily mudslide leaves scores dead". The Daily Telegraph. London. Archived from the original on 6 October 2009. Retrieved 2 October 2009. 
  99. Livy (1797). The history of Rome. George Baker (trans.). Printed for A. Strahan. 
  100. "ITALY'S FIFTH NATIONAL REPORT TO THE CONVENTION ON BIOLOGICAL DIVERSITY" (PDF). Italian Ministry for the Environment, Land and Sea. Archived (PDF) from the original on 18 May 2015. Retrieved 17 May 2015. 
  101. Pignatti, S.,1982 Flora d’Italia. Edagricole, Bologna, vol. 1–3, 1982
  102. Riccardo Guarino, Sabina Addamiano, Marco La Rosa, Sandro Pignatti Flora Italiana Digitale:an interactive identification tool for the Flora of Italy Archived 26 December 2016 at the Wayback Machine.
  103. Adriana Rigutti, Meteorologia, Giunti, p. 95, 2009.
  104. Thomas A. Blair, Climatology: General and Regional, Prentice Hall pages 131–132
  105. "Climate Atlas of Italy". Network of the Air Force Meteorological Service. Archived from the original on 14 November 2012. Retrieved 30 September 2012. 



ఉదహరింపు పొరపాటు: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found, or a closing </ref> is missing

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఇటలీ&oldid=2302883" నుండి వెలికితీశారు