ఫిలిప్పీన్స్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

ఫిలిప్పీన్స్ (అధికారికంగా ఫిలిప్పీన్స్ గణతంత్ర రాజ్యం) ఆగ్నేయాసియాలోని ఒక దేశం. దీని రాజధాని మనీలా. పశ్చిమ పసిఫిక్ సముద్రంలో అక్కడక్కడా ఉన్న 7107 దీవులు ఇందులో భాగం. ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా గల దేశాల్లో ఇది 12వ స్థానంలో ఉంది. జనాభా సుమారు 9 కోట్లు. ప్రపంచ దేశాల్లో అతిపెద్దవైన ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో 46వ స్థానంలో ఉంది.

స్వాతంత్ర్యానికి మునుపు స్పెయిన్, మరియు అమెరికా వాసులకు వలస రాజ్యం గా ఉండేది. ఇస్లాం మతం, బౌద్ధ మతం, హిందూ మతం ప్రధానమైనవి.

Repúbliká ng̃ Pilipinas'
Republic of the Philippines
Flag of Philippines
నినాదం
Maka-Diyos, Makatao, Makakalikasan, at Makabayan
(English: "For God, People, Nature, and Country")
జాతీయగీతం
Lupang Hinirang
"Chosen Land"
Philippines యొక్క స్థానం
రాజధాని Manila
000) 14°35′N, 121°0′E
Largest city Quezon City
అధికార భాషలు Filipino (Tagalog), English1
గుర్తింపు పొందిన ప్రాంతీయ భాషలు Bikol, Cebuano, Ilocano, Hiligaynon, Kapampangan, Pangasinan, Waray-Waray.[1]
ప్రభుత్వం Unitary presidential constitutional republic
 -  President Gloria Macapagal-Arroyo
 -  Vice President Noli de Castro
 -  Senate President Manuel Villar, Jr.
 -  House Speaker Jose de Venecia, Jr.
 -  Chief Justice Reynato Puno
Independence from Spain
from United States 
 -  Declared June 12 1898 
 -  Self-government March 24 1934 
 -  Recognized July 4 1946 
 -  Current constitution February 2 1987 
విస్తీర్ణం
 -  మొత్తం 300 000 కి.మీ² (72nd)
115,831 చ.మై 
 -  జలాలు (%) 0.61
జనాభా
 -  2007 అంచనా 88,706,3002 (12th)
 -  2000 జన గణన 76,504,077 
 -  జన సాంద్రత 276 /కి.మీ² (42nd)
715 /చ.మై
జీడీపీ (PPP) 2006 అంచనా
 -  మొత్తం $508 billion [1] (25th)
 -  తలసరి $5,714 [2] (103rd)
జీడీపీ (nominal) 2006 అంచనా
 -  మొత్తం $123.115 billion [3] (33rd)
 -  తలసరి $1,415 [4] (109th)
Gini? (2000) 46.1 (high
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2007) Increase 0.780(2007) (medium) (74th)
కరెన్సీ Peso (International PhilippinePeso.svg)
Piso (Filipino PhilippinePeso.svg) (PHP)
కాలాంశం PST (UTC+8)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .ph
కాలింగ్ కోడ్ +63
1 Spanish and Arabic promoted on an optional and voluntary basis.
2 Philippine Census 2007 Population Projection (medium assumption)

ఫిలిప్పైంస్ అధికారికంగా " రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఫిలిప్పైంస్ " (స్పెయిన్:రిపబ్లిక డీ ఫిలిప్పైన్) అని పిలుస్తారు. ఫిలిప్పైంస్ ఆగ్నేయాసియాలో పశ్చిమ పసిఫిక్ సముద్రంలో ఉన్న స్వార్వభౌమత్వాధికారం కలిగిన ద్వీపదేశం. ఫిలిప్పైన్ 7,641 ద్వీపాలు కలిగిన దేశం.[2] దేశం ఉత్తర దక్షిణాలుగా భౌగోళికంగా మూడు భాగాలుగా (లూజాన్, విసయాస్ మరియు మిండనావో)విభజించబడింది. ఫిలిప్పైంస్ రాజధాని మనీలా. అత్యంత జనసాంధ్రత కలిగిన నగరం క్యూజాన్. రెండూ మెట్రో మనీలా నగరంలో భాగంగా ఉంది.[3]ఫిలిప్పైంస్ " పసిఫిక్ రింగ్ ఆఫ్ ఫైర్ " ప్రాంతంలో భూమద్య రేఖకు సమీపంలో ఉంది. ఉపస్థితమై ఉంది. భూమద్యరేఖకు సమీపంగా ఉన్నందున ఫిలిప్పైంస్‌లో భూకంప ప్రమాదం మరియు తుఫానుల ప్రమాదం అధికంగా ఉంటుంది. అయునప్పటికీ ఈ పరిస్థితులు ఫిలిప్పైన్‌కు విస్తారమైన సహజవనరులకు నిలయంగా ఉంది. అత్యధికంగా పర్యావరణ వైవిధ్యం కలిగిన దేశాలలో ఫిలిప్పైన్ ఒకటి. ఫిలిప్పైన్ వైశాల్యం 3 లక్షల చ.కి.మీ. [4] జనసంఖ్య 100 మిలియన్లు. ఇతర తూర్పు ఆసియాదేశాలకంటే ఫిలిప్పైన్ జనసంఖ్య వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. [5][6] జనసంఖ్యాపరంగా ఫిలిప్పైన్ ఆసియాదేశాలలో 7 వ స్థానంలో ఉంది. అలాగే ప్రపంచదేశాలలో 12వ స్థానంలో ఉంది. అదనంగా 12 మిలియన్ల ఫిలిప్పైన్లు విదేశాలలో పనిచేస్తున్నారు. విదేశాలలో పనిచేస్తున్న ఉద్యోగులను అత్యధికశాతం కలిగిఉన్న దేశాలలో ఫిలిప్పైన్ ప్రధమ స్థానంలో ఉంది. ఫిలిప్పైన్ ద్వీపాలలో పలు సంప్రదాయాలు మరియు సంస్కృతులకు చెందిన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. ఆర్చిపిలాగోకు చెందిన నెగ్రిటోలు చరిత్రకాలానికి పూర్వం ఫిలిప్పైన్‌లో నివసించిన ఆరంభకాల ప్రజలని భావిస్తున్నారు. వారి తర్వాత వారిని అనుసరిస్తూ ఆస్ట్రోనేషియన్ ప్రజలు ఫిలిప్పైన్‌కు వలసప్రజలుగా వచ్చి స్థిరపడ్డారు. [7] చైనా], మలయా,భారతదేశం మరియు ఇస్లామిక్ దేశాల నుండి వచ్చిన ప్రజలు ఫిలిప్పైన్‌లో స్థిరపడ్డారు. పలువురు పాలకులు ఫిలిప్పైన్‌లో రాజ్యాలను స్థాపించి పాల్ంచారు. దతూలు, రాజాలు, సుల్తానులు(లకన్లు) ఫిలిప్పైన్‌ను పాల్ంచారు.1521లో ఫెర్దినంద్ మెగల్లన్(హొమంహన్, ఈస్టర్న్ సమర్) రాకతో హిస్పానిక్ కాలనైజేషన్ ప్రారంభం అయింది. స్పెయిన్ అణ్వేషకుడు లోపెజ్ డీ విల్లలోబస్ స్పెయిన్‌కి చెందిన రెండవ ఫిలిప్ గౌరవార్ధం ఈ ప్రాంతానికి ఆర్చిపిలాగో అని నామకరణం చేసాడు. 1565లో మెక్సికో నుండి మైఖేల్ లోపెజ్ డీ లెగజ్పీ ఆర్చిపిలాగో ప్రాంతంలో హిస్పానిక్ సెటిల్మెంట్ స్థాపించాడు. [8] ఫిలిప్పైంస్ దాదాపు 300 సంవత్సరాలకాలం స్పానిష్ సాంరాజ్యంలో భాగంగా ఉంది. ఫలితంగా కథలిక్ చర్చి మతపరమైన ఆధిఖ్యత కలిగి ఉంది. పశ్చిమప్రాంత రవాణాకు స్పానిష్ నిధి అణ్వేషకులకు మనీలా కేంద్రబిందువు అయింది. [9]20వ శతాబ్ధం నాటికి ప్ఫిలిప్పైన్ విప్లవం తరువాత స్వల్పకాలం నిలిచిన ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ " అమెరికన్ ఫిలిప్పైన్ " యుద్ధం తరువాత అమెరికా సైన్యం ఆధీనంలోకి మారింది. [10] జపానీ ఆక్రమణ సమయంలో య్యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫిలిప్పైన్ ద్వీపాల మీద ఆధిఖ్యత నిలుపుకుంది. రెండవ ప్రపచయుద్ధం ముహిసే వరకు ఈ పరిస్థితి కొనసాగింది. తరువాత ఫిలిప్పైన్ స్వతంత్రదేశంగా అవతరించింది. [11]దేశం జనసాంధ్రత మరియు ఆర్ధికబలం దేశాన్ని మిడిల్ పవర్‌ గా వర్గీకరించింది. అఖ్యరాజ్యసమితి, వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్, అసోసియేషన్ ఆస్ సౌత్ ఈస్ట్ ఆసియన్ నేషంస్, ది ఆసియా - పసిఫిక్ ఎకనమిక్ కోపరేషన్ ఫోరం మరియు ఈస్ట్ ఆసియా సమ్మిట్ లలో ఫిలిప్పైన్ ఫండింగ్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది. ఆసియన్ డెవెలెప్మెంట్ బ్యాంక్ ప్రధాన కార్యాలయం ఫిలిప్పైన్‌లో ఉంది. [12] ఫిలిప్పైన్ కొత్తగా పారిశ్రామిక దేశంగా గుర్తించబడుతుంది. [13] ఫిలిప్పైన్ ఆర్ధికరంగం వ్యవసాయం, సేవారంగం మరియు వస్తోత్పత్తి మీద దృష్టి కేంద్రీకరిస్తుంది.[14]

History[మార్చు]

The Tabon Cave and the Angono Petroglyphs near Manila are 4000-8000 years old[15]
The fine lines and complex design of the Manunggul Jar reflect the artistry of the early Filipinos.

Prehistory[మార్చు]

కలాయో మాన్ మెటాటార్సల్ యురేనియం - థొరియం కాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు. ఆర్చిపిలాగోలో 67,000 సంవత్సరాలకు పూర్వంనాటి మానవ అవశేషాలు లభించాయి. [16]పలావన్ ప్రాంతంలో లభించిన 26,500 సంవత్సరాలనాటి తబన్ మాన్ అవశేషాలు ఇందుకు నిదర్శనంగా ఉన్నాయి. [19] ఆర్చిపిలాగో ఆరంభకాల నివాసితులలో నెగ్రిటోలు కూడా ఉన్నారు. అయినప్పటికీ వారి మొదటి నివాదిత ప్రాంతం గురించిన విశ్వసనీయమైన ఆధారాలు ఫిలిప్పైన్‌లో లభించలేదు. [20] ఫిలిప్పైన్ ఆరంభకాల నివాసితుల గురించిన ప్రతికూలమైన అభిప్రాయాలు పలువురు వెలిబుచ్చుతున్నారు. [21] ఆర్చిపిలాగో ప్రాంతం మానవనివాసిత ప్రాంతంగా అభివృద్ధి చెందిన తరువాత సండలాండ్ ప్రాంతం క్రీ.పూ 48,000 - క్రీ.పూ 5,000 వరకు వాణిజ్యకేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆస్ట్రోనేషన్ ప్రజల కారణంగా మలయో పాలినేషియన్ భాషలు వ్యాప్తిచెందాయి. వీరు తైవాన్ నుండి క్రీ.పూ 4000 ప్రాంతంలో వలసప్రజలుగా ఫిలిప్పైన్‌కు వచ్చి చేరారు. [22] ఆస్ట్రోనేషియన్ ప్రజలు యంగ్త్జె నదీతీరరంలో విలదిల్లిన లైంగ్జూ సంస్కృతిక ప్రజల సంతతికి చెందినవారని భావిస్తున్నారు. [23] వీరు క్రీ.పూ 4,000 నుండి ఫిలిప్పైన్‌కు వలసరావడం ప్రారంభించారు.[25] During the neolithic period, a "jade culture" is said to have existed as evidenced by tens of thousands of exquisitely crafted jade artifacts found in the Philippines dated to 2000 BC.[26][27] జేడ్ వాడకం తైవాన్ లో మొదలైందని భావిస్తున్నారు. ఇవి ద్వీపంలోనే కాక మరియు ఆగ్నేయాసియా ప్రధాన భూభాగంలో కూడా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ కళాఖండాలు ఆగ్నేయాసియా సమూహాల మద్య ఉన్న పరస్పర సంబంధానికి సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.[28] క్రీ.పూ 1,000 నాటికి ఆర్చిపిలాగో నివాసితులు నాలుగు విధాలైన సమూహాలుగా ఏర్పడ్డాయి: హంటర్ గేదరర్ ట్రైబ్స్, వారియర్ సొసైటీలు, హైలాండ్ ప్లూయోక్రసీ మరియు హార్బర్ రాజాస్థానాలు. [29]

Pre-colonial period[మార్చు]

Ifugao/Igorot used terrace farming in the steep mountainous regions of northern Philippines over 2000 years ago: Banaue Rice Terraces

కొన్ని సమూహాలు ద్వీపాలలో ఏకాంతంగా నివసించాయి. అయినప్పటికీ అధికమైన ప్రజలు రాజ్యాలలో నివసిస్తూ గణనీయమైన వాణిజ్యాభివృకి సహకరిస్తూ అలాగే (బ్రూనై,చైనా,భారతదేశం,ఇండోనేషియా,మలేసియా మరియు జపాన్ మొదలైన తూర్పు, దక్షిణ మరియు ఈశాన్య ఆసియా దేశాలప్రజలతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్నారు. [32] మొదట్ సహస్రాబ్ధిలో సముద్రతీర స్వతంత్రమైన రాజాస్థానాలు (బరంగేలు) అభివృద్ధిచేయబడ్డాయి. కొన్ని దేశాలు చైనా సామంతరాజ్యాలైన (దాతూల నాయకత్వంలో) మలాయ్, తలస్సొక్రసీ రాజ్యాలతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాయి. వీటిని హుయాంగాలు (భారతీయ రాజులు) పాలించారు. [33] శ్రీవిజయ పతనం తరువాత మద్జా- అస్ స్థాపించబడింది. వీరు విసయాస్ ద్వీపాలలో గొరిల్లా రాజ్యాలను స్థాపించారు. వీరు దాతు, పుతి రాజ్యాలను స్థాపించి రాజ్యపాలన కొరకు స్థానిక నాయకుల వద్ద నుండి భూభాగాలను కొనుగోలు చేసారు.[34] మద్జా- అస్ పనయ్ ద్వీపంలో రాజ్యస్థాపన చేసారు. తరువాత మద్జా - అస్ ప్రజలు తరచుగా దక్షిణ చైనా సముద్రతీర నగరాల మీద దడిచేసి చైనీయుల నావికాదళం.[35] మరియు చెబూ రాజాస్థానంతో కలహించారు.[36] చెబూ మద్జా-అస్ పొరుగున ఉంది. దీనిని రాజాముదా (తమిళ సంతతికి చెందిన వాడు) పాలించాడు. వీరు వారి ద్వీపం నుండి ఆర్చిపిలాగో భూభాగాలకు నౌకా మార్గాలు ఏర్పాటు చేసి సుసంపన్నత సాధించారు. [37] మిందనావు ఈశాన్యం లోఉన్న భూటాన్ రాజాస్థానం రాజా శ్రీ బతాషాజా పాలనలో ప్రాబల్యత సంతరించుకుంది. [31] స్థానిక ఆభరణ పరిశ్రమ కారణంగా ఈ రాజ్యం శక్తివంతంగా మారింది. ఈ రాజ్యం చంపా సంప్రదాయ ప్రజలతో వాణిజ్యపరంగా సత్సంబంధాలు మరియు దౌత్యసంబంధిత శతృత్వం కలిగి ఉంది. మిండోరో కేంద్రంలో ఉన్న హంగ్డం పాలించే హంగ్ గాట్-సా-లిహాన్ వాణిజ్యరంగంలో విశ్వాసపాత్రత గుర్తింపుకలిగి ఉండేది. ఉత్తర ల్యూజాన్, పంగసినన్ హంగ్డం నుండి హంగ్ తెమె నాయకత్వంలో గుర్రాలు మరియు వెండి చైనా, ర్యుక్యు రాజ్యం మరియు జపాన్ లకు ఎగుమతి చేసారు. [38][39] ల్యూజాన్, టోండోలను రాజ్యం లకండ్యులా రాజవంశం పాలించింది. వీరు చైనీయుల వస్తువులను ఆగ్నేయాసియాలో విక్రయిస్తూ సంపన్నత సాధించారు. ఈ వ్యాపార హక్కులను వీరికి మింగ్ రాజవంశం ఇచ్చింది. [40][41] 1300 లలో ఆర్చిపిలాగోలో ఇస్లాం ప్రవేశించింది. 1380లో మక్డం కరీం మరియు షరీఫుల్ హాషెం సయ్యద్ అబు బక్ర్ (జాహోర్‌లో జన్మించిన అరేబియన్ వ్యాపారి) మలక్కా నుండి సులూ ద్వీపం చేరుకున్నారు. తరువాత సులూ రాజా బగుయిండా అలిని ఇస్లాంకు మతమార్పిడి చేయడం ద్వారా సులూ ద్వీపంలో సుల్తానేట్ స్థాపనకు కారణం అయ్యాడు. తరువాత సుల్తాన్ కుమార్తెను వివాహం.[42][43] 15వ శతాబ్ధంలో మొహమ్మద్ కబుంగ్స్వన్ (జొహొర్) మిండనావో ద్వీపంలో ఇస్లాం ప్రవేశపెట్టాడు. అలాగే మగుయిండనావో సుల్తానేట్ స్థాపనకు కారణం అయ్యాడు. తరువాత సుల్తానేట్ లనావో ద్వీపం వరకు విస్తరించింది. [44]

Left to right: [1] Images from the Boxer Codex illustrating an ancient kadatuan or tumao (noble class) Visayan couple of Panay, [2] the Pintados ("The Tattooed"), another name for Visayans of Cebu and its surrounding islands according to the early Spanish explorers, [3] possibly a tumao (noble class) or timawa (warrior class) couple of the Pintados, and [4] a royal couple of the Visayans of Panay.

ఈ సమయంలోనే ల్యూజాన్ ప్రజలను ల్యూకోలు అని పిలిచేవారు. వీరు తౌంగూ రాజవంశం [45] మరియు మలక్కా సులతానేట్‌లతో సైనికచర్యలలో భాగస్వామ్యం వహిస్తూ మరింత ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నారు. [46] అక్కడ వారు సైనికులుగా మరియు సైనికాధికారులుగా పనిచేసారు. [47][48][49][49] ఇస్లాం దక్షిణంలో మిండనావో మరియు ఉత్తరంలో ల్యూజాన్ దాటి విస్తరించింది. బొల్కియా సుల్తాన్(1485-1521) పాలనలో ల్యూజాన్ దక్షిణంలో ఉన్న మనీలాలో ఇస్లాం విస్తరించింది. బ్రూనై సాంరాజ్యం పురాతన టోండో పాలకుడు దాతు గంబాగ్‌ను ఓడించిన కారణంగా ఇది సాధ్యం అయింది. తరువాత ఈప్రాంతంలో మనీలా రాజ్యం స్థాపించి రాజా సులైమాన్ అనే ముస్లిం పాలకుడు నియమితమయ్యాడు. [50][51][52][53] సుల్తాన్ బొల్కియా సులూ సుల్తాన్ అమీర్ ఉల్- ఒంబ్రా కుమార్తె లైలా మక్కాను వివాహం చేసుకుని ల్యూజాన్ మరియు మిండనావో వరకు బ్రూనై ప్రభావన్ని విస్తరింపజేసాడు.[54]తరువాత కూడా అనిమిస్ట్ ఇగొరాట్ రాజ్యాలు, మలాయ్, సినిఫియడ్ మా-యి మరియు భారతీయ రాజ్యమైన భూటాన్వారి సంస్కృతులను ఆచరిస్తూనే ఉన్నారు. దాతూలు, రాజాలు, ఇహుంగాలు, సుల్తానులు మరియు లకాన్లు మద్య శతృత్వం స్పానిష్ కాలనైజేషన్ తరువాత సమసి పోయింది. అదనంగా ద్వీపాలలో జంసాంధ్రత అధికం అయింది. [55] నిరంతరమైన ప్రకృతివైపరీత్యాలను [56] మరియు రాజ్యాలమద్య అంతర్యుద్ధాలను అధిగమిస్తూ అధిగమిస్తూ జసంఖ్య అధికరించింది. కాలనైజేషన్ తరువాత ఆర్చిపిలాగోలోని చిన్నచిన్న రాజ్యాలు క్రమంగా స్పానిష్ సాంరాజ్యంలో వీలీనం చేయబడ్డాయి. తరువాత ఈ ప్రాంతం హిస్పానైజేషన్ మరియు క్రిస్టియనైజేషన్ జేయబడ్డాయి. [57]

Colonial period[మార్చు]

A painting of the encounter at the Mactan Shrine.
A mural painting depicting the Battle of Mactan.

1521 లో పోర్చుగీస్ అణ్వేషకుడు ఫెర్దినంద్ మగెల్లన్ ఫిలిప్పైన్ చేరాడు. ఆయన ఈ ద్వీపాలను స్పెయిన్ కొరకు స్వాభీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత ఆయన మచ్తన్ యుద్ధంలో మరణించారు. [58] 1565లో స్పానిష్ అణ్వేషకుడు " మిక్వుయెల్ లోపెజ్ డీ లెగజ్పి " మెక్సికో నుండి ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి చేరి చెబూలో మొదటి హిస్పానిక్ సెటిల్మెంటు స్థాపించడంతో ఈ ప్రాంతంలో కాలనైజేషన్ ఆరంభం అయింది. తరువాత పనయ్ ద్వీపానికి చేరి స్థానిక విసయన్ పాలకులను మరియు హిస్పానిక్ సైన్యాలను సమీకరించి ఇస్లామిక్ మనీలాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత టొండో కుట్రను భగ్నం చేసి గుయం మరియు గుయెర్రెరో లను ఈ ప్రాంతం నుండి తరిమి వేసారు.[59] స్పానిష్ పాలనలో స్పానిష్ ఈస్టిండీస్ (1571) మనీలా రాజధాని నగరంగా అభివృద్ధి చేయబడింది. [60] వారు చైనా యుద్ధవీరుడు " లిమాహాంగ్ " ను బృహత్తర సైన్యంతో సహా ఓడించారు. [63] టోండో రాజ్యం మీద ఇస్లాం దండయాత్ర జరిగిన తరువాత బ్రూనై సుల్తానేట్‌కు వ్యతిరేకంగా కాస్టిల్ యుద్ధం సంభవించింది. [66] తరువాత యుద్ధం టెరేట్ మరియు టిడోర్ వరకు విస్తరించింది.[67] తైవాన్ మరియు మలుకు ద్వీపాలలో కోటలు నిర్మించబడ్డాయి. తరువాత ఇవి వదిలివేయబడ్డాయి. సైనికులు తిరిగి ఫిలిప్పైన్‌కు చేరుకున్నారు. [68]

The Spanish built Fort Santiago in Manila, built by Miguel López de Legazpi in 1590.

స్పానిష్ పాలన గణనీయంగా ఆర్చిపిలాగో రాజ్యాలను సమైఖ్యం చేసింది. 1565-1821 వరకు ఫిలిప్పైన్ " న్యూ స్పెయిన్ వైస్రాయి " పాలనలో ఉంది. మెక్సికన్ యుద్ధం తరువాత మాడ్రిడ్ నుండి నేరుగా పాలించబడింది. బైకోల్ మరియు కేవైట్ ప్రాంతాలలో మనీలా గాలంస్ పేరిట పెద్ద నౌకలు నిర్మించబడ్డాయి. [69] మనీలా గాలన్లు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న సంరక్షకులతో మనీలా మరియు అకపుల్కో మద్య పయనించాయి.[70] 16 - 19 సంవత్సరాల మద్య గాలంస్ సంవత్సరానికి ఒకటి - రెండు మార్లు పయనించాయి. [71] వ్యాపారం మొక్కజొన్న, టొమాటో, ఉర్లగడ్డ, చాక్లెట్, మిరియాలు మరియు అనాస మొదలైన ఆహారపదార్ధాలు మెక్సికో మరియు పెరూ మద్య సరఫరా చేయబడ్డాయి. ఫిలిప్పైన్‌లో నెగ్రో పాలన సబెస్టిన్ ఎల్కానో మరియు ఆయన పరివారం (సముద్రప్రయాణంలో విపత్తులో చిక్కుకుని ఇక్కడకు చేరుకున్న వారు) బహుమతిగా ఇవ్వబడింది. ప్రంపంచంలో వీరు మొదటి సర్వైవర్ (పునరుజ్జీవితులు) గా గుర్తించబడుతున్నారు. వీరి సతతివారు ఇక్కడ సరికొత్త నగరాలను రూపొందించారు. [62] రోమన్ కాథలిక్కు మిషనరీలు దిగువన నివసిస్తున్న నివాసితులను చాలా వరకు క్రైస్తవులుగా మార్చాయి. [72] వారు పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, ఆసుపత్రులు మరియు చర్చీలు స్థాపించారు. [73] 1863లో స్పెయిన్ ఫ్రీ పబ్లిక్ స్కూల్స్‌కు అనుమతి ఇచ్చింది. [74] ఈ విధానాల ఫలితంగా ఫిలిప్పైన్ జనసంఖ్య అనూహ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది. [77] స్పెయిన్ పాలనలో తలెత్తిన స్థానిక తిరుగుబాట్లను అణిచివేసారు. చైనీయులు మరియు జపానీయుల సముద్రపు దొంగలు, డాచ్, ఆంగ్లేయుల, పోర్చుగీసుల నావికాదళం నుండి సైనికచర్యలు ఎదురైయ్యాయి. వీరు యుద్ధం చేయడానికి బదులుగా జపాన్ నుండి ఇండోనేషియా వరకు ఫిలిప్పైన్ ఆర్చిపిలాగోను దిగ్బంధం చేసాయి. 1762-1764 మద్య బ్రిటిష్ సైన్యం మనీలాను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఈ యుద్ధం 7 సంవత్సరాల కాలం కొనసాగింది. 1763 ట్రీటీ ఆఫ్ పారిస్ తరువాత స్పానిష్ పాలన తిరిగి పునరుద్ధరించబడింది. [80] స్పానిష్- మొరాకో కలహాలు కొన్ని శతాబ్ధాలకాలం కొనసాగాయి. 19వ శతాబ్ధం చివరిలో మొరొకో భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. మొరొకో ఆర్చిపిలాగోలోని సులూసుల్తానేట్‌లో భాగంగా ఉంది. ఇక్కడ ముస్లిముల ఆధిఖ్యత అధికంగా ఉంది. 19వ శతాబ్ధంలో ఫిలిప్పైన్ నౌకాశ్రయాలు ప్రపంచ వాణిజ్యానికి ద్వారం తెరిచాయి. ఫిలిప్పైన్‌లో పలువురు స్పానియన్లు (క్రియోలాస్) జన్మించారు. సంక్రమణ పూర్వీకత కలిగిన మెస్టిజోస్ సంపన్నులయ్యారు. లాటిన్ అమెరికన్లు పెద్ద ఎత్తున ఫిలిప్పైన్‌కు వచ్చి స్థిరపడ్డారు. [81][82] ఇబరియన్ ద్వీపకల్పంలో జన్మించిన వారిని స్పెయిన్ ప్రభుత్వపదవులలో నియమించబడ్డారు. ద్వీపాలన్నింటిలో విప్లవజ్వాల వ్యాపించింది. క్రియోలో అసంతృప్తి 1872 తురుగుబాటుకు దారితీసింది. ఫిలిప్పైన్ తిరుగుబాటుకు ఇది మూలంగా మారింది. [86]1872లో స్పెయిన్ అధికారులు గోబుర్జా ప్రీస్టుల (మరియానో, జోస్ బుర్గోస్ మరియు జాసింటో జమొరా) మీద దేశద్రోహం నేరం ఆరోపించి మరణశిక్ష విధించిన తరువాత ప్రజలలో విప్లవభావాలు అధికరించాయి.[87] ఫిలిప్పైన్‌లో రాజకీయ సంస్కరణలు కోరుతూ మార్సిలో హెచ్.డెల్ పిలార్, జోస్ రిజాల్ మరియు మారినో పొంస్ నాయకత్వంలో సాగించిన ఉద్యమం స్పెయిన్ ప్రభుత్వంలో ప్రకంపనలు సృష్టించాయి. ఫలితంగా 1896 డిసెంబర్ 30న లో రిజాల్‌కు తిరుగుబాటు నేరారోపణతో మరణశిక్ష విధించబడింది.[88] 1892లో అండ్రెస్ బొనిఫాషియో సంస్కరణ ప్రయత్నాలను అడ్డగిస్తూ స్వాతంత్రం కోరుతూ సాయుధపోరాటం చేయడానికి రహస్య సమూహాన్ని స్థాపించాడు. [85]

Aguinaldo Shrine where the first flag of the short-lived independent republic was raised in 1898.

1896 లో బొనిఫసియో మరియు కటిపునాన్ ఫిలిప్పైన్ విప్లవానికి నాంది పలికాడు. 1898లో క్యూబాలో " స్పానిష్ - అమెరికన్ యుద్ధం " మొదలై అది ఫిలిప్పైన్ చేరింది. 1898 జూన్ 12న అగుయినాల్డో స్పెయిన్ నుండి ఫిలిప్పైన్ స్వతంత్రం గురించిన ప్రకటన చేసాడు. తరువాత " ఫస్ట్ ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ " స్థాపించబడింది. [57] స్పెయిన్ - అమెరికన్ యుద్ధం తరువాత స్పెయిన్ ద్వీపాలను యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు ఇచ్చింది.[89] " 1898 ట్రీటీ ఆఫ్ పారిస్ " షరతుల ఆధారంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ స్పెయిన్‌కు నష్టపరిహారంగా 20 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు చెల్లించింది. [90] యునైటెడ్ స్టేట్స్ " ఫస్ట్ ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ " ను గుర్తించలేదు. ఫిలిప్పైన్ - అమెరికన్ యుద్ధం సంభవించింది. యుద్ధంలో ఫస్ట్ ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ ఓడిపోయింది. ఆర్చిపిలాగో పాలనాబాధ్యతను " ఇంసులర్ గవర్నమెంట్ చేపట్టింది ". [91] యుద్ధంలో వేలాదిమంది యుద్ధవీరులు మరియు లక్షలాది పౌరులు ప్రాణాలను కోల్పోయారు. అధికంగా కలరా కారణంగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. [95] తరువాత అమెరికన్లు తిరుగుబాటు చేసిన కురురాజ్యాలను అణిచివేసారు: సులూ సుల్తానేట్, తగలాగ్ రిపబ్లిక్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ నెగ్రోస్(విసాయస్), రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జంబొయాంగ(మిండనావో. [98] ఈ సమయంలో ఫిలిప్పైన్ సంస్కృతి పునరుద్ధరించబడింది.ఫిలిప్పైన్ సినిమా మరియు సాహిత్యం అభివృద్ధి చెందాయి. [103]

President Manuel L. Quezon (November 1942).

1935 లో ఫిలిప్పైంస్‌కు కామంవెల్త్ అంతస్థు ఇవ్వబడింది. అధ్యక్షుడు మాన్యుయల్ క్యూజాన్ జాతీయ భాషను రూపొందించి భూసంస్కరణలు చేపట్టి స్త్రీలకు ఓటు హక్కు ప్రవేశపెట్టాడు. [106] తరువాత దశాబ్ధంలో రెండవ ప్రపంచయుద్ధం కారణంగా ఫిలిప్పైన్ స్వాతంత్రానికి మార్గం సుగమం కాలేదు. జపాన్ సాంరాజ్యం ఫిలిప్పైన్ మీద దాడి చేసింది. సెకండ్ ఫిలిప్పైన్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది. యుద్ధంలో పలు అరాజకాలు మరియు జపాన్ యుద్ధనేరాలు సంభవించాయి. 1945 మనీలా యుద్ధంలో మనీలా మూకుమ్మడి హత్యలు సంభవించాయి.[107] 1944 లో క్యుజాన్ దేశం వెలుపల మరణించాడు. సర్గియో ఒస్మెనా అధికారం చేపట్టాడు. జపాన్ ఆక్రమిత భూభాగాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి వ్యూహం రూపొందించాయి.

President Osmeña, US General Douglas MacArthur and staff land at Palo, Leyte, October 1944.

Postcolonial period[మార్చు]

1945 అక్టోబర్ 24న [108] ఫిలిప్పైంస్ అఖ్యరాజ్యసమితి సభ్యదేశాలలో ఒకటి అయింది. 1946 జూలై 4న యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫిలిప్పైన్‌ను స్వతంత్రదేశంగా గుర్తించింది. [109]

1965 లో మకపాగల్ అధ్యక్ష ఎన్నికలలో ఓటమి పొందాడు. ఆయన పదవి కాలంలో అధ్యక్షుడు పలు మౌళిక నిర్మాణాల కార్యక్రమాలు ఆరంభించాడు. అయినా బిలియన్ల కొద్దీ ప్రజాధనం కొల్లగొట్టబడిందని మరియు పెద్ద ఎత్తున లంచం ఇవ్వబడిందని ఆరోపణలు ఎదురైయ్యాయి.[110] పదవీ కాలం ముగిసే ముందుగా మార్కోస్ 1972 సెప్టెంబర్ 21 నుండి దేశంలో మార్షల్ లా అమలు చేసాడు. [111] ఈ సమయంలో రాజకీయ ఆణిచివేత మరియు మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన చోటుచేసుకున్నాయి. [112] ఒకవైపు ఫిలిప్పైన్ ప్రజలు పేదరికంలో మగ్గుతుండగా ఆయన భార్య ఇమేల్డా విలాసవంతమైన జీవితం గడిపింది. [113]1983 ఆగస్ట్ 21 న మార్కోస్ మార్కోస్ ప్రధాన ప్రత్యర్ధి కాల్చివేయబడ్డాడు. చివరికి 1986లో మార్కో అధ్యక్ష ఎన్నికలకు పిలుపు ఇచ్చాడు.[114] మార్కోస్ విజేతగా ప్రకటించబడినప్పటికీ ఫలితంలో మోసం చోటు చేసుకుందని ప్రజలలో భావం చోటు చేసుకుంది. ఫలితంగా ప్రజా ఉద్యమం తలెత్తింది. మార్కోస్ ఆయన సహచరులు హవాయి పారిపోయారు. గతించిన అగ్వినోస్ భార్య అధ్యక్షురాలిగా గుర్తించబడింది.[116]

Contemporary history[మార్చు]

President Fidel V. Ramos salutes at the Pentagon with Secretary of Defense William Cohen and an honor guard during a State visit in 1998.
President Fidel V. Ramos salutes at the Pentagon with U.S. Secretary of Defense William Cohen and an honor guard during a State visit in 1998.

1986లో ప్రజారాజ్యం మరియు ప్రభుత్వసంస్కరణలు ప్రభుత్వ ఋణం మరియు లంచగొండితనం కారణంగా 1986-1990 మధ్య కొనసాగిన తిరుగుబాటు [117] మరియు సైనిక చర్యల కారణంగా దెబ్బతిన్నాయి.[118] కొరజాన్ అక్వినోస్ పాలనలో యు.ఎస్. సైన్యాలు ఫిలిప్పైన్ వదిలి వెళ్ళారు. [119][120] 1991 నవంబర్‌లో క్లర్క్ ఎయిర్ బేస్ అధికారికంగా స్థలమార్పిడి చేయబడింది.[121][122] 1991జూన్‌లో కొడచరియలు విరిగిపడడం వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించాయి. [123][124] రాజ్యాంగ నిర్మాణం జరిగిన తరువాత అధ్యక్ష పదవి ఒకసారికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. అక్వినో రెండవ సారి ఎన్నికలో పాల్గొనలేదు. అక్వినో తరువాత ఫైడెల్ వి.రోమాస్ అధ్యక్షపీఠం అధ్జిష్టించాడు. ఈ సమయంలో ఫిలిప్పైన్ ఆర్ధికరగం " టైగర్ ఆఫ్ ఎకనమీ ఇన్ ఆసియా " గా (సరాసరి జి.డి.పి. అభివృద్ధి 6%) గుర్తించబడింది. [125] 1996 నాటికి సాధించగలిగిన రాజకీయ స్థిరత్వం మరియు ఆర్ధికాభివృద్ధి [126] మీద 1997 ఆసియన్ ఆర్ధికసక్షోంభం ప్రభావం పడింది. [127][128] రామోస్ తరువాత అధికారి జోసెఫ్ ఎస్ట్రాడా 1998 జూన్‌న అధికారబాధ్యత చేపట్టి ఆర్ధికపరిస్థితిని పునరుద్ధరించాడు. 1999 నాటికి ఆర్ధికాభివృద్ధి -0.6% నుండి 3.4% చేరుకుంది. [132] 2000 నాటికి ఫిలిప్పైన్ ప్రభుత్వం " మొరొ ఇస్లామిక్ లిబరేషన్ " మీద యుద్ధం ప్రకటించింది. [133][134] మరొకవైపు అబు సయ్యల్‌తో యుద్ధం సాగించింది.[135] లంచం సంబంధిత నేరారోపణలు మరియు అవిశ్వతీర్మానం ప్రయత్నాలతో 2001 న జోసెఫ్ ఎస్టాడా పరిపాలన పడగొట్టబడింది. తరువాత ఉపాధ్యక్షుడు గ్లోరియా మకప్పగల్ - అర్రోయో 2001 జనవరి 20న పదవీ బాధ్యత చేపట్టాడు.[136]

In Arroyo's 9-year administration, The economy experienced GDP growth from 4% in 2002 to 7% growth in 2007 with the completion of infrastructure projects like the LRT Line 2 in 2004

[137] and managed to avoid the Great Recession.[138]

Nevertheless, it was tied with graft and political scandals like the Hello Garci scandal pertaining to the alleged manipulation of votes in the 2004 presidential elections.

[143]

On November 23, 2009, the Maguindanao massacre led to the murder of 34 journalists.

[146]

Benigno Aquino III won the 2010 national elections and served as the 15th President of the Philippines. He was the third youngest person to be elected president and the first to be a bachelor.

[147]

During the previous years, The Framework Agreement on the Bangsamoro was signed on October 15, 2012, as the first step of the creation of an autonomous political entity named Bangsamoro.

[148]

However, territorial disputes in eastern Sabah and the South China Sea have escalated.

[149][150][151]

The economy in the country performed well especially in 2013 at 7.2% GDP growth which is 2nd fastest in Asia

[152]

Aquino signed the Enhanced Basic Education Act of 2013, commonly known as K–12 program in May 15, 2013 aiming to enhance the educational system in the country.

[153]

On November 8, 2013, Typhoon Yolanda (Haiyan) struck and heavily devastated the country, especially in the Visayas.

[154][155]

On April 28, 2014, when United States President Barack Obama visited the Philippines, the Enhanced Defense Cooperation Agreement, was signed.

[156][157][158]

From January 15 to 19, 2015, Pope Francis stayed in the Philippines for a series of publicity tours and paid visits to the victims of Typhoon Haiyan (Yolanda).

[159][160]

On January 25, 2015, 44 members of the Philippine National Police-Special Action Force were killed after a clash took place in Mamasapano, Maguindanao putting efforts to pass the Bangsamoro Basic Law into law in an impasse.

[161][162]

On December 20, 2015, Pia Alonzo Wurtzbach won the Miss Universe 2015.

[163]

January 12, 2016, the Philippine Supreme Court upheld the Enhanced Defense Cooperation Agreement paving the way for the return of United States Armed Forces bases into the country.

[164]

మూలాలు[మార్చు]

  1. About the Philippines Gov.Ph.Accessed September 15,2006
  2. "More islands, more fun in PH". CNN Philippines. February 20, 2016. Retrieved February 20, 2016. 
  3. "Metro Manila Official Website". mmda.gov.ph. Retrieved December 17, 2015. 
  4. "Geoba.se: Gazetteer - The World - Top 100+ Countries by Area - Top 100+ By Country ()". geoba.se. Retrieved December 17, 2015. 
  5. "Philippines joyous as baby Chonalyn's arrival means population hits 100m". the Guardian. 
  6. "Philippine population officially hits 100 million". Rappler. 
  7. Isidore Dyen (1965). "A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages". Internationald Journal of American Linguistics, Memoir 19: 38–46. 
  8. "History of Cebu". Cebu City Tour. Retrieved February 22, 2013. 
  9. Kane, Herb Kawainui (1996). "The Manila Galleons". In Bob Dye. Hawaiమూస:Okina Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine I. Honolulu: University of Hawaii Press. pp. 25–32. ISBN 0-8248-1829-6. 
  10. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Constantino1975 అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  11. "The Original People Power Revolution". QUARTET p. 77. Retrieved February 28, 2008. 
  12. admin. "Departments and Offices". Asian Development Bank. Asian Development Bank. Retrieved 2015-11-26. 
  13. The N-11: More Than an Acronym - Goldman Sachs
  14. CIA World Factbook, Philippines, Retrieved May 15, 2009.
  15. Unesco tentative list accessed 26 March 2016
  16. Henderson, Barney (August 4, 2010). "Archaeologists unearth 67000-year-old human bone in Philippines". The Daily Telegraph (London). Retrieved August 4, 2010. 
  17. Fox, Robert B. (1970). The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan. National Museum. p. 44. ASIN B001O7GGNI. Retrieved December 16, 2009. 
  18. Scott, William Henry. (1984). Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History. Quezon City: New Day Publishers. p. 15. ISBN 971-10-0227-2. 
  19. [17][18]
  20. Scott, William Henry. (1984). Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History. Quezon City: New Day Publishers. p. 138. ISBN 971-10-0227-2. Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such. 
  21. Solheim, Wilhelm G., II. (2006). Archeology and Culture in Southeast Asia. University of the Philippines Press. pp. 57–139. ISBN 978-971-542-508-7.
  22. 22.0 22.1 Mijares, Armand Salvador B. (2006). The Early Austronesian Migration To Luzon: Perspectives From The Peñablanca Cave Sites. Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association 26: 72–78. (archived from the original on 2014-07-07)
  23. Bellwood, Peter (2014). The Global Prehistory of Human Migration. p. 213. 
  24. Solheim, Wilhelm G., II. (January 2006). Origins of the Filipinos and Their Languages (PDF). Archived from the original (PDF) on August 3, 2008. Retrieved August 27, 2009. 
  25. [22][24]
  26. Scott, William (1984). Prehispanic Source Material. p. 17. 
  27. Bellwood, Peter (2011). Pathos of Origin. pp. 31–41. 
  28. Hsiao-Chun, Hung (2007). Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia. 
  29. Legarda, Benito, Jr. (2001). "Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines". Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines 23: 40. 
  30. Junker, L (1999). Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press. 
  31. 31.0 31.1 "Timeline of history". Archived from the original on 2009-11-23. Retrieved October 9, 2009. 
  32. [30][31]
  33. Legarda, Benito, Jr. (2001). "Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines". Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines 23: 40. 
  34. Prehispanic Source Materials Page 74 by William Henry Scott (NEW DAY PUBLISHERS INC.)
  35. Jobers Bersales, Raiding China at Inquirer.net
  36. Zhang Xie. (1618) (in Chinese). Dong Xi Yang Kao [A Study of the Eastern and Western Oceans] Volume 5 (మూస:Lang-zh). ISBN 7532515931. MID 00024687. Retrieved December 18, 2009.
  37. Archie Modequillo and Carlo Rivera (2014). "Owing to its strategic central location, Cebu City is a significant hub of commercial activities, trade and education in the Visayas and Mindanao. Hence, it is called "The Queen City of the South." Cebu is the main domestic shipping port of the Philippines and is home to about 80 percent of the country's domestic shipping companies.". Philippine Star: 1. 
  38. Scott, William Henry (1989). "Filipinos in China in 1500" (PDF). China Studies Program. De la Salle University. 
  39. William Henry Scott (1983). "A History of the Philippines". Guttenburg Free Online E-books 1: 8. Archived from the original on September 26, 2015. The fact that Chief Kamayin's name is transliterated by the Chinese characters for 'excellent,' 'horse,' and' 'silver' led Berthold Laufer in his 1907 The relations of the Chinese to the Philippine" to list horses and silver among the Pangasinan gifts (Historical Bulletin 1967 reprint, Vol. 11, p. 10); this error was carelessly copied by Wu Ching-hong in his 1962 "The rise and decline of Chuanchou's international trade" (Proceedings of the Second Conference of the International Association of Historians of Asia, p. 477), whence it passed into more than one Philippine text, but was not repeated by Wu himself in his later works. Laufer also refers to a Philippine embassy led by a "high official called Ko-ch'a-lao" whom no other scholar has been able to locate and whom Beyer identifies as a "Chinese governor appointed for the island of Luzon (op. cit., loc. cit.). 
  40. Ring, Trudy, Robert M. Salkin, and Sharon La Boda. (1996). International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania. Taylor & Francis. pp. 565–569. ISBN 1-884964-04-4. Retrieved January 7, 2010. 
  41. Zaide, Gregorio F. (1957). Philippine Political and Cultural History. Philippine Education Co. p. 42. Retrieved January 7, 2010. 
  42. 100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 "The Founding of the Sulu Sultanate"
  43. Bascar, C.M. (n.d.). Sultanate of Sulu, "The Unconquered Kingdom". Retrieved December 19, 2009 from The Royal Hashemite Sultanate of Sulu & Sabah Official Website.మూస:Unreliable source?
  44. "The Maguindanao Sultanate", Moro National Liberation Front web site. "The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book Muslims in the Philippines by Dr. C. A. Majul." Retrieved January 9, 2008.
  45. Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547 AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya. SOURCE: Ibidem, page 195.
  46. The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD. SOURCE: Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society, Quezon City: Ateneo de Manila University Press, 1994, page 194.
  47. Pires, Tomé (1944). Armando Cortesao (translator), ed. A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512 - 1515] (in Portuguese). Cambridge: Hakluyt Society. 
  48. Lach, Donald Frederick (1994). "Chapter 8: The Philippine Islands". Asia in the Making of Europe. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-46732-5. 
  49. 49.0 49.1 Reid, Anthony (1995). "Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity". In Peter Bellwood, James J. Fox, and Darrell Tryon. The Austronesians: Historical and comparative perspectives. Canberra: Department of Anthropology, The Australian National University. 
  50. Pusat Sejarah Brunei. Retrieved February 7, 2009.
  51. McAmis 2002, pp. 18–24, 53–61
  52. Munoz, Paul Michel (2006). Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula. Singapore: Editions Didier Millet. p. 171. ISBN 981-4155-67-5. 
  53. U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs. (June 2009). Background Note: Brunei. Retrieved December 18, 2009.
  54. Sidhu, Jatswan S. (2009). "Bolkiah, Sultan (r. 1485–1524)". Historical Dictionary of Brunei Darussalam (second ed.). Lanham, Maryland: Scarecrow Press. p. 37. ISBN 978-0-8108-7078-9. 
  55. Barrows, David (2014). "A History of the Philippines". Guttenburg Free Online E-books 1: 139. Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas. 
  56. Locsin, Joel (November 1, 2014). "For improved response? PAGASA to adopt 'super typhoon' category in 2015". GMA News Online. Retrieved November 2, 2014. 
  57. 57.0 57.1 57.2 57.3 Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th ed.). Garotech Publishing. p. 22. ISBN 971-8711-06-6. 
  58. Zaide, Gregorio F. and Sonia M. Zaide (2004). Philippine History and Government (6th ed.). All-Nations Publishing Company. 
  59. Tomas L., Magat Salamat, archived from the original on 2007-12-12, retrieved 2008-07-14 
  60. Fernando A. Santiago Jr. (2006). "Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898". Malay 19 (2): 70–87. Retrieved July 18, 2008. 
  61. Kurlansky, Mark. (1999). The Basque History of the World. New York: Walker & Company. p. 64. ISBN 0-8027-1349-1.
  62. 62.0 62.1 Joaquin, Nick. (1988). Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming. Manila: Solar Publishing.
  63. [61][62]
  64. McAmis 2002, p. 33
  65. de Sande, Francisco. "Letter from Francisco de Sande to Felipe II". Filipiniana.net. Archived from the original on 30 July 2012. Retrieved 15 January 2016. 
  66. [64][65]
  67. Ricklefs, M.C. (1993). A History of Modern Indonesia Since c.1300, 2nd Edition. London: MacMillan. p. 25. ISBN 0-333-57689-6. 
  68. Borao, José Eugenio (2010). The Spanish experience in Taiwan, 1626-1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor. Hong Kong University Press. p. 199. ISBN 962-209-083-4. JSTOR j.ctt1xcrpk. 
  69. "Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon" (PDF). Mary Jane Louise A. Bolunia. Archaeology Division, National Museum of the Philippines. Retrieved 26 October 2015. 
  70. Williams, Glyn (1999). The Prize of All the Oceans. New York: Viking. p. 4. ISBN 0-670-89197-5. 
  71. Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. P 193.
  72. Russell, S.D. (1999) "Christianity in the Philippines". Retrieved 2 April 2013. 
  73. "The City of God: Churches, Convents and Monasteries". Discovering Philippines. Retrieved on 2011-07-06.
  74. Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). "Education". Philippines: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress. Retrieved December 20, 2009 from Country Studies US Website.
  75. Jan Lahmeyer (1996). "The Philippines: historical demographic data of the whole country". Retrieved July 19, 2003. 
  76. Voz de Galicia (1898). "CENSOS DE CUBA,PUERTO RICO , FILIPINAS Y ESPAÑA .ESTUDIO DE SU RELACION". Retrieved December 12, 2010. 
  77. [75][76]
  78. Halili, Maria Christine N. (2004). Philippine History. Rex Bookstore. pp. 119–120. ISBN 971-23-3934-3. 
  79. De Borja, Marciano R. (2005). Basques in the Philippines. University of Nevada Press. pp. 81–83. ISBN 0-87417-590-9. 
  80. [57][78][79]
  81. "Second Book of the Second Part of the Conquests of the Filipinas Islands, and Chronicle of the Religious of Our Father, St. Augustine" (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from Perú, as he made his voyage to Acapulco from that kingdom."
  82. Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)("The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians. There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.")
  83. 83.0 83.1 Nuguid, Nati. (1972). "The Cavite Mutiny". in Mary R. Tagle. 12 Events that Have Influenced Philippine History. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from StuartXchange Website.
  84. 84.0 84.1 Joaquin, Nick. A Question of Heroes.
  85. 85.0 85.1 Richardson, Jim. (January 2006). "Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897". Documents of the Katipunan. Archived from the original on January 15, 2013. Retrieved December 19, 2009. 
  86. [57][83][84][85]
  87. [83][84]
  88. Ocampo, Ambeth. (1999). Rizal Without the Overcoat (Expanded ed.). Pasig City: Anvil Publishing, Inc. ISBN 971-27-0920-5. 
  89. Halstead, M (1898). The Story of the Philippines. Chicago: Our Possessions. 
  90. Price, Michael G. (2002). Foreword. In A. B. Feuer, America at War: the Philippines, 1898–1913 (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. ISBN 0-275-96821-9.
  91. 91.0 91.1 Gates, John M. (November 2002). "The Pacification of the Philippines". The U.S. Army and Irregular Warfare. Archived from the original on 2010-08-05. Retrieved February 20, 2010. 
  92. Guillermo, Emil (February 8, 2004), "A first taste of empire", Milwaukee Journal Sentinel: 03J 
  93. Cliff, Andrew; Haggett, Peter; Smallman-Raynor, Matthew (1998). Deciphering Global Epidemics: Analytical Approaches to the Disease Records of World Cities, 1888-1912. Cambridge University Press. p. 21. ISBN 978-0-521-47266-1. 
  94. Burdeos 2008, p. 14మూస:Cnf
  95. [91][92][93][94]
  96. Kho, Madge. "The Bates Treaty". PhilippineUpdate.com. Retrieved December 2, 2007. 
  97. "History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903)". Zamboanga City, Philippines: Zamboanga.com). July 18, 2009. Archived from the original on August 2, 2010. Retrieved August 13, 2010. 
  98. [96][97]
  99. "2014 Philippines Yearly Box Office Results". boxofficemojo.com. 
  100. Armes, Roy. "Third World Film Making and the West", p.152. University of California Press, 1987. Retrieved on January 9, 2011.
  101. "The Role of José Nepomuceno in the Philippine Society: What language did his silent film speaks?". Stockholm University Publications. Retrieved on January 28, 2014.
  102. Moore, Charles (1921). "Daniel H. Burnham: Planner of Cities". Houghton Mifflin and Co., Boston and New York.
  103. [99][100][101] డానియల్ బర్ంహం రూపొందించిన ఆధునిక మనీలా ఆర్కిటెక్చురల్ ప్లాన్ మనీలాను ఆధునిక నగరంగా మార్చింది.[102]
  104. Molina, Antonio. The Philippines: Through the centuries. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.
  105. Manapat, Carlos, et al. Economics, Taxation, and Agrarian Reform. Quezon City: C&E Pub., 2010.Print.
  106. [104][105]
  107. White, Matthew. "Death Tolls for the Man-made Megadeaths of the 20th Century". Retrieved August 1, 2007.
  108. "Founding Member States". United Nations. 
  109. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; CIAfactbook అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  110. What happened to the Marcos fortune?. BBC News. January 24, 2013.
  111. Agoncillo, Teodoro (2003). History and Culture, Language, and Literature : Selected Essays of Teodoro A. Agoncillo. España Manila: University of Santo Tomas Pub. House. 
  112. US Embassy (2001). To Islands Far Away: the Story of the Thomasites and Their Journey to the Philippines. Manila: US Embassy. 
  113. Tarling, Nicholas (2000). The Cambridge History of Southeast Asia: From World War II to the Present, Volume 4. Cambridge University Press. p. 293. ISBN 0-521-66372-5. 
  114. 114.0 114.1 Chandler, David P. and David Joel Steinberg (1987). In Search of Southeast Asia: A Modern History (Revised 2nd ed.). University of Hawaii Press. pp. 431–442. ISBN 0-8248-1110-0. 
  115. Osborne, Milton E. (2004). Southeast Asia: An Introductory History (9th ed.). Allen & Unwin. pp. 235–241. ISBN 1-74114-448-5. 
  116. [114][115]
  117. "Gov't drafts new framework to guide peace talks with leftist rebels". The Philippine Star. May 6, 2013. Retrieved September 20, 2014. 
  118. Julie Alipala (October 2, 2010). "RP terror campaign cost lives of 11 US, 572 RP soldiers—military". Philippine Daily Inquirer. Archived from the original on 2015-02-22. Retrieved May 1, 2012. 
  119. Shenon, Phillip (September 16, 1991). "Philippine Senate votes to Reject U.S. Base Renewal". The New York Times. Retrieved October 25, 2014. 
  120. De Santos, Jonathan (September 16, 2011). "Philippine Senators remember day when they rejected US bases treaty". Sun Star Manila. Retrieved October 25, 2014. 
  121. Whaley, Floyd (April 26, 2013). "Shadows of an Old Military Base". The New York Times. Retrieved February 17, 2014. 
  122. Drogin, Bob (November 27, 1991). "After 89 Years, U.S. Lowers Flag at Clark Air Base". Los Angeles Times. Retrieved March 12, 2011. 
  123. "Tarlac map". University of Texas in Austin Library. Retrieved on August 2, 2011.
  124. "Report of the Philippine Commission to the President, 1901 Vol. III", pg. 141. Government Printing Office, Washington, 1901.
  125. Pempel, T. J. The Politics of the Asian Economic Crisis. Cornell University Press, 1999. p. 163. ISBN 978-0-801-48634-0. Retrieved September 20, 2014. 
  126. Gargan, Edward A. (December 11, 1997). "Last Laugh for the Philippines; Onetime Joke Economy Avoids Much of Asia's Turmoil". New York Times. Retrieved January 25, 2008. 
  127. Shen, Andrew (July 2009). "Financial Crisis and Global Governance: A Network Analysis". Retrieved June 11, 2012. 
  128. Yenilmez, Taylan and Saltoglu, Burak. "Analyzing Systemic Risk with Financial Networks During a Financial Crash". fma.org. Archived from the original (PDF) on 2014-03-08. Retrieved March 8, 2014. 
  129. Maniago, E (2007). "Communication Variables Favoring Celebrity Candidates in Becoming Politicians: A Case Study of the 1998 and 2004 Elections in the Philippines". Southeast Asian Studies 44 (4): 494–518. 
  130. "The Philippines: Consolidating Economic Growth". Bangko Sentral ng Pilipinas. March 13, 2000. Retrieved September 20, 2014. 
  131. "Records prove Estrada's achievements". Philippine Daily Inquirer. October 7, 2008. Archived from the original on 2015-07-21. Retrieved October 25, 2014. 
  132. [129][130][131]
  133. "Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict". Philippine Human Development Network. September 18, 2008. Retrieved September 20, 2014. 
  134. "Philippine Military Takes Moro Headquarters". People's Daily. July 10, 2000. Retrieved September 20, 2014. 
  135. "2 US Navy men, 1 Marine killed in Sulu land mine blast". GMA News. September 29, 2009. Archived from the original on October 2, 2009. Retrieved September 29, 2009. Two US Navy personnel and one Philippine Marine soldier were killed when a land mine exploded along a road in Indanan, Sulu Tuesday morning, an official said. The American fatalities were members of the US Navy construction brigade, Armed Forces of the Philippines (AFP) spokesman Lt. Col. Romeo Brawner Jr. told GMANews.TV in a telephone interview. He did not disclose the identities of all three casualties.  and
    Al Pessin (September 29, 2009). "Pentagon Says Troops Killed in Philippines Hit by Roadside Bomb". Voice of America. Retrieved January 12, 2011.  and
    "Troops killed in Philippines blast". Al Jazeera. September 29, 2009. Archived from the original on October 3, 2009. Retrieved September 29, 2009.  and
    Jim Gomez (September 29, 2009). "2 US troops killed in Philippines blast". CBS News. Archived from the original on February 2, 2011. Retrieved January 12, 2011. 
  136. Dirk J. Barreveld (2001). Philippine President Estada Impeached!: How the President of the World's 13th Most Populous Country Stumbles Over His Mistresses, a Chinese Conspiracy and the Garbage of His Capital. iUniverse. pp. 476. ISBN 978-0-595-18437-8. 
  137. "Timeline: LRT, MRT construction". The Philippine Star. July 19, 2013. Retrieved September 21, 2014. 
  138. Dante B. Canlas, Muhammad Ehsan Khan, Juzhong Zhuang (2011). Diagnosing the Philippine Economy: Toward Inclusive Growth. Anthem Press. p. 107. ISBN 0-85728-939-X. 
  139. "Bolante Faces Off with Senators Over Fertilizer Fund Scam". ANC. November 13, 2008. Archived from the original on March 2, 2009. Retrieved December 4, 2008. 
  140. "Arroyo claims hollow victory" by Leslie Davis, Asia Times Online, September 27, 2005.
  141. Dizon, David. "Corruption was Gloria's biggest mistake: survey". ABS-CBN News and Current Affairs. Retrieved April 15, 2012. 
  142. Press, Associated (November 18, 2011). "Philippines charges Gloria Arroyo with corruption". The Guardian. Retrieved April 15, 2012. Former president is formally accused of electoral fraud after government rushed to court as she tried to leave country 
  143. [139][140][141][142]
  144. Jimenez-Gutierrez, Jason (November 23, 2010). "Philippines mourns massacre victims". Philippine Daily Inquirer. Archived from the original on 2015-06-27. Retrieved November 23, 2010. 
  145. Analyn Perez (November 25, 2009). "The Ampatuan Massacre: a map and timeline". GMA News (GMANews.TV). 
  146. [144][145]
  147. Manuel L. Quezon III (June 19, 2010). "Trivia on Aquino and Binay". ABS-CBN News and Current Affairs. Retrieved September 20, 2014. 
  148. gov.ph (October 15, 2012). "Speech of President Benigno Aquino III during the signing of the Framework Agreement on the Bangsamoro". Gov.ph. Retrieved March 3, 2014. 
  149. "The Republic of the Philippines v. The People's Republic of China". Pca-cpa.org. Archived from the original on 2015-06-27. Retrieved October 24, 2013. 
  150. Del Cappar, Michaela (April 25, 2013). "ITLOS completes five-man tribunal that will hear PHL case vs. China". GMA News One. Retrieved October 24, 2013. 
  151. Frialde, Mike (February 23, 2013). "Sultanate of Sulu wants Sabah returned to Phl". The Philippine Star. Retrieved February 24, 2013. 
  152. "Philippine economy expands 7.2% in 2013". The Philippine Star. January 30, 2014. Retrieved September 20, 2014. 
  153. "Aquino signs K-12 bill into law". Rappler. May 15, 2013. Retrieved September 20, 2014. 
  154. మూస:Cite report
  155. "Tacloban: City at the centre of the storm". BBC. November 12, 2013. Retrieved September 20, 2014. 
  156. "Obama to stay overnight in PH". Rappler. April 1, 2014. Retrieved April 1, 2014. 
  157. "US, PH reach new defense deal". ABS-CBN News. April 27, 2014. Retrieved April 27, 2014. 
  158. "Philippines, US sign defense pact". Agence France-Presse. ABS-CBN News. April 28, 2014. Retrieved April 29, 2014. 
  159. Aquino, Leslie Ann (November 13, 2014). "Pope Francis's 2015 visit confirmed". Manila Bulletin. Retrieved January 2, 2015. 
  160. Alviola, Derek (January 10, 2015). "Palo archbishop checks papal Mass site preparations". Rappler. Retrieved January 10, 2015. 
  161. "At least 30 elite cops killed in clash with MILF". ABS-CBN News. Retrieved January 25, 2015. 
  162. Arcon, Dennis (January 26, 2015). "PNP-SAF casualties in encounter now 50 - ARMM police chief". Interaksyon. Retrieved January 26, 2015. 
  163. Norwin, Alyssa (December 20, 2015). "Miss Universe 2015: Winner Officially Crowned After Wrong Contestant Named The Winner". Hollywood Life. Retrieved March 12, 2016. 
  164. Postrado, Leonard (January 13, 2016). "EDCA prevails". Manila Bulletin. Retrieved January 14, 2016.