మెక్సికో

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Estados Unidos Mexicanos
సంయుక్త మెక్సికన్ రాష్ట్రాలు
Flag of మెక్సికో మెక్సికో యొక్క Coat of arms
జాతీయగీతం
en:Himno Nacional Mexicano
మెక్సికో జాతీయగీతం
మెక్సికో యొక్క స్థానం
రాజధాని మెక్సికో నగరం
19°03′N, 99°22′W
Largest city రాజధాని
en:National language/జాతీయ భాష లేదుస్పానిష్ భాష (en:de facto)1
ప్రజానామము Mexican
ప్రభుత్వం ఫెడరల్ రాష్ట్రపతి గణతంత్రం
 -  రాష్ట్రపతి en:Felipe Calderón
PAN పార్టీ
స్వాతంత్ర్యం స్పెయిన్ నుండి 
 -  ప్రకటింపబడినది సెప్టెంబరు 16 1810 
 -  గుర్తింపబడినది సెప్టెంబరు 27 1821 
 -  జలాలు (%) 2.5
జనాభా
 -  2007 అంచనా 108,700,891 (11th)
 -  2005 జన గణన 103,263,388 
జీడీపీ (PPP) 2006 అంచనా
 -  మొత్తం $1.149 ట్రిలియన్ (12వ)
 -  తలసరి $11,249 (63వ)
జీడీపీ (nominal) 2006 అంచనా
 -  మొత్తం $840.012 బిలియన్ (14వ)
 -  తలసరి $8,066 (55వ)
Gini? (2006) 47.3 (high
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2007) Increase 0.829 (high) (52వ)
కరెన్సీ en:Mexican peso/మెక్సికన్ పెసో (MXN)
కాలాంశం (UTC-8 to -6)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .mx
కాలింగ్ కోడ్ +52
1 See languages note (below):[1]
Archaeological sites of Chichén-Itzá, one of the New Seven Wonders.

మెక్సికో సంయుక్త రాష్ట్రాలు[2] లేదా సాధారణనామం మెక్సికో, ఇది ఉత్తర అమెరికాలోని ఒక ఫెడరల్ రాజ్యాంగ ప్రజాతంత్రం; దీనికి ఎల్లలు ఉత్తరాన అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు, దక్షిణం మరియు పశ్చిమాన పసిఫిక్ మహాసముద్రం; ఆగ్నేయాన గౌతమాలా, బెలిజె, మరియు కరీబియన్ సముద్రం, మరియు తూర్పున మెక్సికో అఖాతం ఉన్నాయి.[3][4] దీనిలో 31 రాష్ట్రాలు మరియు ఒక ఫెడరల్ జిల్లా గలదు. దీని రాజధాని మెక్సికో నగరం, ఇది ప్రపంచములోని అత్యధిక జనసాంద్రతగల నగరాలలో ఒకటి.

ప్రి - కొలంబియన్ ఒల్మెక్, టాల్టెక్, టియోటిహుయాకన్, జెపోటెక్, మాయా మరియు అజ్టెక్ మొదలైన మెక్సికో పలు మెసొమెరికా నాగరికతలకు నిలయం. వీరికి మొదటి సారిగా యురేపియన్లతో సంబంధం ఏర్పడే వరకు ఈ నాగరికతలు ఇక్కడ విలసిల్లాయి. 1521లో స్పానిష్ సామ్రాజ్యం అజ్టెక్ ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించి దానిని తమ వలసరాజ్యం చేసి దానికి వైశ్రాయిని పాలకునిగా నియమించి " న్యూ స్పెయిన్ " అని నామకరణం చేసారు. మూడు శతాబ్ధాల తరువాత ఈ ప్రాంతం మెక్సికో అయింది. 1821లో మెక్సికన్ స్వతంత్ర పోరాటం తరువాత దీనికి రాజ్యాంగపరమైన గుర్తింపు లభించింది. స్వాతంత్ర్యానంతర కాలంలో ఆర్థిక అస్థిరత మరియు రాజకీయ మార్పులు సంభవించాయి. మెక్సికన్ అమెరికన్ యుద్ధం (1846 - 1848) ఉత్తర సరిహద్దులో భౌగోళిక మార్పులు సంభవించాయి. మెక్సికన్ భూభాగంలో మూడవ వంతు అమెరికా వశం అయింది. పాస్ట్రీ యుద్ధం, ఫ్రాంకో - మెక్సికన్ యుద్ధం, రిఫాం యుద్ధం (అంతర్యుద్ధం) జరిగాయి. తరువాత 19 వ ఎంపరర్ ఆఫ్ మెక్సికో, మెక్సికో అధ్యక్షులు పాలన కొనసాగింది. 1910లో మెక్సికన్ తిరుగుబాటు తరువాత నియంతృత్వపాలన త్రోసివేయబడింది. మెక్సికో ఆర్థికరం ఉత్తర అమెరికా ఫ్రీ ట్రేడ్ వాణిజ్య విధానాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.[5][6]" ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనమిక్ కో - ఆపరేషన్ అండ్ డెవెలెప్మెంటు " సభ్యత్వం పొందిన లాటిన్ అమెరికన్ దేశాలలో మెక్సికో ప్రథమ స్థానంలో (1994లో చేరింది) ఉంది.వరల్డ్ బ్యాంక్ మెక్సికోను అప్పర్ మిడిల్ ఇంకం కంట్రీ [7] మరియు కొత్తగా పారిశ్రామీకరణ చేయబడిన దేశంగాగా వర్గీకరించింది.[8][9][10][11] 2050 నాటికి మెక్సికో ప్రపంచబేశాలలో 5 లేక 7 వ స్థానంలో ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.[12][13] మెక్సికో ప్రాంతీయ శక్తి మరియు మద్యశక్తిగా భావించబడుతుంది.[14][15][16][17] అలాగే మెక్సికో అభివృద్ధి చెందుతున్న అంతర్జాతీయ శక్తిగా భావించబడుతుంది.[18] సుసంపన్నమైన చారిత్రక వైభవం మరియు సాంస్కృతిక సంపద కలిగిన మెక్సికో దేశాన్ని అమెరికా ఖండంలో మొదటి స్థానంలోనూ ప్రపంచ దేశాలలో 7 వ స్థానంలోనూ ఉందని ప్రపంచవారసత్వ సంపదను గుర్తించే యునెస్కో వర్గీకరించింది.[19][20][21] భౌగోళిక వైవిధ్యం కలిగిన ప్రపంచదేశాలలో మెక్సికో 4 వ స్థానంలో ఉంది. 2015లో ప్రపంచంలో అత్యధికంగా సందర్శించబడే దేశాలలో మెక్సికో 9 వ స్థానంలో ఉన్నట్లు వర్గీకరించబడింది. 2015 లో మెక్సికో 32.1 మిలియన్ల మంది విదేశీయులు సందర్శించారు.[22][23] మెక్సికో ఐక్యరాజ్యసమితి, ది వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్, జి - 20, ది యునైటెడ్ ఫర్ కాంసెబ్సస్ మరియు పసిఫిక్ అలయంస్ లలో సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.

చరిత్ర[మార్చు]

కొలంబియా మెక్సికో ముందు కాలం[మార్చు]

View of the Pyramid of the Moon and entrance to the Quetzalpapálotl Palace. During its peak in the Classic era, Teotihuacan dominated the Valley of Mexico and exerted political and cultural influence in other areas, such as in the Petén Basin.

మెక్సికోలో లభించిన ఆరంభకాల మానవులు ఉపయోగించిన వస్తువులలో రాతి ఉపకరణాల ముక్కలు ప్రధానమైనవి. ఇవి మెక్సికోలోని లోయలో ఒక కేంపు ఫైర్ సమీపంలో లభించాయి. అంతేకాక 10,000 సంవత్సరాలకు ముందునాటి రేడియోకార్బన్ కూడా లభించింది.[24] మెక్సికోలో మొక్కజొన్న, టొమాటోలు మొదటిసారిగా పండించబడ్డాయి. ఇవి వ్యవసాయ ఉపపంటలుగా పండించబడ్డాయి. వేటబృందాల గ్రామాలు క్రమంగా వ్యవసాయ బృందాలుగా మారడానికి ఇది ఆరంభంగా ఉంది. ఇది క్రీ.పూ 5,000 సంవత్సరాలకు ముందు ఆరంభం అయింది. [25]తరువాత నిర్మాణాత్మకమైన శకాలలో మొక్కజొన్న పంట మరియు పౌరాణిక మరియు మతపరమైన విలక్షణాలు ఇంకా పలు విధానాలు మెక్సికన్ సంస్కృతి నుండి మెసోమెరికన్ ప్రాంతాలలో విస్తరించాయి.[26] ఈ కాలంలోనే గ్రామప్రాంతాలు జసంఖ్య అభివృద్ధి కారణంగా జనసాంధ్రతతో నిండాయి. సాంఘిక అంతస్థులు మరియు శిల్పకళ వంటి మార్పులతో చిన్న రాజ్యాలుగా విస్తరించాయి. పాలకులు రాజకీయంగా మరియు మతపరంగా శక్తివంతులుగా ఉండేవారు. అలాగే పెద్ద సభావేదికలతో కూడిన నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి.[27] మెక్సికోలో ఆరంభకాల నాగరికతల మిశ్రమం " ఒల్మెక్ " సంస్కృతి. ఇది క్రీ.పూ. 1500 లలో గల్ఫ్ సముద్రతీరంలో విలసిల్లింది. ఒల్మెక్ సంస్కృతి మెక్సికో నుండి చియాపాస్, ఒయాక్సాకా మరియు మెక్సికన్ లోయప్రాంతాలకు విస్తరించింది. తరువాత కాలంలో ప్రత్యేక మతాలు మరియు సింబాలిక్ సంప్రదాయాలు, కళలు మరియు నిర్మాణసమూహాలు విలసిల్లాయి.[28] తరువాత కాలంలో ఆరు స్వతంత్ర నాగరికతలలో ఒకటిగా భావించబడుతున్న మెసొమెరికా నాగరికత రూపొందింది. తరువాత మెసిమెరికన్ కాలం, మాయానాగరికత మరియు జపోటెక్ నాగరికతలు కలక్ముల్ మరియు మొంటే అల్బన్ లలో విలసిల్లాయి. ఈ సమయంలోనే ఎపి- ఒల్మెక్ సంస్కృతిలో మెసొమెరికన్ వ్రాత విధానం అభివృద్ధి చెందింది. మెసొమెరికన్ వ్రాత విధానం మాయా స్క్రిప్ట్ తయారీలో ఉన్నతస్థితికి చేరుకుంది. [29] మద్య మెక్సికోలో క్లాసిక్ పీరియడ్ ఉన్నత స్థితిలో టియోటిహ్యూకన్ రాజ్యం స్థాపితమైంది. దక్షిణంలో మాయాప్రాంతం వరకు విస్తరించిన టియోటిహ్యూకన్ రాజ్యం సైన్యం రూపకల్పన మరియు వాణిజ్యాభివృద్ధి చేసింది. టియోటిహ్యూకన్ రాజ్యంలో 1,50,000 మంది ప్రజలు నివసించారు. కొలబియన్ అమెరికా ముందుకాలంలో టియోటిహ్యూకన్ రాజ్యంలో పిరమిడును పోలిన నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి.[30] టియోటిహ్యూకన్ రాజ్యం క్రీ.పూ. 600 లలో పతనావస్థకు చేరుకుంది. మద్య మెక్సికోలో క్సోచికాల్కో మరియు చొలులా వంటి రాజకీయ కేంద్రాల మద్య పోటీ వాతావరణం నెలకొన్నది.ఎపి- క్లాసిక్ కాలంలో, నహుయా ప్రజలు దక్షిణం వైపు తరలి వెళ్ళడం ఆరంభం అయింది. మెక్సొమెరికన్లు ఉత్తరం నుండి దక్షిణంవైపు విస్తరించి మద్య మెక్సికో ప్రాంతంలో ఆధిఖ్యత సాధిస్తూ ఓటో - మాంగుయన్ భాషాల ప్రజలను వెలుపలికి పంపారు.

క్లాసిక్ పీరియడ్ తరువాత కాలం (క్రీ.పూ1000–1519 )[మార్చు]

Mural by Diego Rivera depicting the view from the Tlatelolco markets into Mexico-Tenochtitlan, one of the largest cities in the world at the time.

క్లాసిక్ కాలం ఆరంభంలో మద్యమెక్సికోలోని చిచెన్ ఇత్జా మరియు మాయాపన్ ప్రాంతాలలో టాల్టెక్ సంస్కృతి, ఒయాక్సాకా సంస్కృతి(మిక్స్ టెక్) మరియు దిగువభూములలో మాయానాగరికత ఆధిఖ్యత చేసాయి.క్లాసిక్ పీరియడ్ ముగింపు కాలానికి మెక్సికా సంస్కృతి ఆధిఖ్యత సాధించింది.[clarification needed]" అలెగ్జాండర్ వొన్ హంబోల్డ్త్" టెనొచ్తిత్లాన్(మెక్సికన్ రాజ్యం), ఎక్సాన్ ట్లాహ్తోలోయాన్ మరియు ట్రిపుల్ అలయంస్‌లను కలిపి వ్యాపారం, అచారాలు,మతం మరియు భాషాపరంగా సమైఖ్యంగా అజ్తక్ అని పేర్కొన్నాడు. 1843 లో విలియం హెచ్. ప్రెస్కాట్ ఒక పబ్లికేషన్‌లో దీనిని ప్రపంచంలో చాలాప్రాంతాలు స్వీకరించాయని పేర్కొన్నాడు. 19వ శతాబ్ధంపు పరిశోధకులు సహితం ప్రస్తుత మెక్సికన్లను ప్రీ- కాంక్వెస్ట్ మెక్సికన్ల నుండి ప్రత్యేకపరుస్తుందని తెలియజేసారు. దీనిని గురించి 20వ శతాబ్ధపు పరిశోధకులు కూడా చర్చించుకున్నారు. [31]

అజ్తక్[మార్చు]

అజ్తక్ సాంరాజ్యం అనధికారిక ఆధిపత్య సాంరాజ్యంగా ఉండేది. అది తాను జయించిన భూములమీద పూర్తిస్థాయి అధికారం చేయక సామంతులు ఇచ్చిన కప్పం మాత్రమే స్వీకరించి సంతృప్తి పడింది. జయించిన రాజ్యాలను సమైఖ్యపరచని కారణంగా అజ్తక్ సాంరాజ్యం దీర్ఘకాలం కొనసాగలేదు. ఉదాహరణగా దక్షిణప్రాంతంలో ఉన్న సొకొనస్కొ ప్రాంతం కేంద్రంతో నేరుగా అనుసంధానింపబడలేదు. అజ్తక్ సాంరాజ్యం ఆధిపత్యం గురించి సామంతరాజులు వివరించినప్పుడు మాత్రమే ప్రజలచేత గుర్తించబడింది. అజ్తక్ సామంతరాజుల నుండి కప్పం అందుతున్నంత కాలం వారి అంతరంగిక విషయాలలో జోక్యం చేసుకోలేదు. [32]మద్య మెక్సికోలోని అజ్తక్ సాంరాజ్యం సామంతరాజ్యాలతో కూడిన సాంరాజ్యంగా మద్య మెక్సికో ప్రాంతమంతా విస్తరించింది.[33]అజ్తక్ సాంరాజ్యంలో నరబలి ఆచారం అత్యంత అధికంగా ఉండేది. అదేసమయంలో వారు వారి సమకాలీనులైన స్పెయినీయులకంటే యుద్ధభూమిలో శత్రువులను వధించడం అత్యంత అల్పంగా ఉండేది. యుద్ధభూమిలో శత్రువులను వధించడాన్ని వారు నివారించారు. స్పెయినీయులు యుద్ధభూమిలో వెనువెంటనే శత్రువులను హతమార్చేవారు.[34] 16వ శతాబ్ధంలో స్పెయిన్ ఈ ప్రాంతాన్ని జయించిన తరువాత ఈప్రాంతంలో నరబలి ఇచ్చే ఆచారం ముగింపుకు వచ్చింది. తరువాత శతాబ్ధంలో స్పెయిన్ పాలనలో మెక్సికన్ సంస్కృతులు అంర్భాగంగా ఉన్నాయి. [35]

అజ్తక్ ట్రిపుల్ అలయంస్ విజయం (1519–1521)[మార్చు]

Hernán Cortés and La Malinche meet Moctezuma II. The image is from the Lienzo de Tlaxcala, created c. 1550 by the Tlaxcalans to remind the Spanish of their loyalty and the importance of Tlaxcala during the conquest.

1518 లో " జుయాన్ డీ గ్రిజల్వా " అన్వేషణ కారణంగా మెక్సికో గురించి స్పెయిన్ వాసులు తెలుసుకున్నారు.స్థానికులు కొలుయా కొలుయా మరియు మెక్సికో మెక్సికో అని పదేపదే చెపుతున్నా అన్వేషకులకు మొంటెజుమా గవర్నరును కలుసుకునే వరకు మెక్సికో మరియు కొలుయా అంటే అర్ధం తెలియరాలేదు. [36]:33–36 1519 ఫిబ్రవరిలో హెర్నాన్ కోర్టెస్ 500 మంది సాహసవీరులతో వెరాక్రజ్ నౌకాశ్రయానికి చేరి ఈప్రాంతాన్ని స్వాధీనపరచుకున్నారు. నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఆయన అజ్తక్ రాజధాని నగరానికి చేరుకున్నాడు. ఆయన బంగారం మరియు ఇతర సంపదల కొరకు అన్వేషణ సాగిస్తున్న సమయంలో కోర్టెస్ అజ్తక్ సాంరాజ్యాన్ని జయించాలని కోరుకున్నాడు. [37]

Storming of the Teocalli by Cortez and his troops. Emanuel Leutze. Painting, 1848

స్పెయినీయులు ఈప్రాంతానికి చేరుకునే సమయంలో అజ్తక్ సాంరాజ్యానికి పాలకునిగా ఉన్న రెండవ మొక్తెజుమా తరువాత మరణించాడు. ఆయన తరువాత అధికారపీఠం అధిరోహించిన ఆయన సహోదరుడు కుయిత్లాహుయాక్ అజ్తక్ సాంరాజ్యంలో స్మాల్ ఫాక్స్ అంటురోగానికి బలైనవారిలో ప్రధముడుగా ఉన్నాడు. అతి త్వరలోనే స్మాల్ ఫాక్స్ ఈప్రాంతం అంతటా వ్యాపించింది.[38] స్పెయిన్‌లో ఉన్న స్మాల్ ఫాక్స్ అనుకోకుండా స్పెయిన్ దాడిదారులద్వారా మెక్సికోలో ప్రవేశించి 1520 లో మెసోమెరికాలో వలయం సృష్టించింది. అది 3 మిలియన్లకంటే అధికమైన ప్రజల ప్రాణాలను హరించింది.మెక్సికన్ల వద్ద దానిని నివారించే ఔషధం లేదు.[39] ఇతర వనరుల అధారంగా అజ్తక్ మరణాల సంఖ్య 15 మిలియన్లకు చేరుకుందని (మొత్తం జనసంఖ్య 30 మిలియన్లకంటే తక్కువ) అంచనావేసారు. [40] తీవ్రంగా బలహీనపడిన అజ్తక్ సాంరాజ్యాన్ని కోర్టెస్ సులువుగా ఓడించాయి. ఆయన ట్లాక్స్‌కాలా సాయంతో రెండవ తిరుగుబాటు సాగించాడు. ఆసమయంలో ట్లాక్స్‌కాలా జనసంఖ్య 3,00,000 ఉండేది.[41] స్థానిక జనసంఖ్య 80%-90% క్షీణించి 1-2.5 మిలియన్లకు చేరుకుంది. ప్రీ - కొలంబియన్ జనసంఖ్య 8-12 మిలియన్లు ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతంలో ఆధునిక రాజ్యాల జనసఖ్య వచ్చి చేరిందని భావిస్తున్నారు. స్మాల్ ఫాక్స్ అధికంగా అజ్తక్ ప్రజలను మరణానికి గురిచేసింది. స్పెయిన్ ప్రజలు అధికంగా ఈవ్యాధిబారిన పడలేదు.శతాబ్ధాల కాలంగా ఈవ్యాధి యురేపియన్లలో వ్యాపించి ఉన్న కారణంగా యురేపియన్లలో వ్యాధినిరోధకశక్తి అధికరించి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.[42] స్మాల్ ఫాక్స్ కారణంగా సంభవించిన మరణాలు మెక్సికోలో క్రైస్తవమతం వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందడానికి సాయపడిందని పరిశోధకుల భావన. ఆరంభంలో అంటువ్యాధి భగవంతుని ఆగ్రహం మరియు దండన అని అజ్తక్ ప్రజలు భావించారు. తరువాత అది వారి దురదృష్టమని భావించి వారు స్పెయిన్ వారిని అడ్డుకోవడానికి అశక్తులు అయ్యారు. [43] వ్యాధి నుండి తప్పించుకున్న అజ్తక్ ప్రజలు స్మాల్ ఫాక్స్ గొప్పశక్తివంటుడైన క్రైస్తవ దేవునికి సహకరించిందని విశ్వసించారు. అది వారిని క్రైస్తవమతం అంగీకరించడానికి అనుకూలంగా మారడమే కాక స్పెయిన్ పాలన ఈప్రాంతం అంతటా విస్తరించడానికి సహకరించింది.[44] తరువాత ఈప్రాంతం అంతా న్యూ స్పెయిన్ పేరుతో స్పెయిన్ సాంరాజ్యంలో భాగంగా మారింది.1521 లో టెనోచ్తిట్లాన్ పతనం తరువాత కోర్టెస్ మెక్సికో నగరాన్ని ప్రణాళికాబద్ధంగా నిర్మించాడు. మెక్సికో ప్రత్యేకలక్షణాలు మరియు నిర్మాణశైలి 300 సంవత్సరాల యురేపియన్ పాలనలో రూపొందింది.[45]

న్యూ స్పెయిన్ విజయం (1521–1821)[మార్చు]

Equestrian statue of Charles IV, Mexico City, Manuel Tolsá. The Spanish Monarch was the maximum authority in New Spain and ruled via a viceroy.

టెనోచ్తిట్లాన్ స్వాధీనం చేసుకుని 1521 లో మెక్సికో నగరాన్ని తిరిగి స్థాపించడంతో " న్యువా ఎస్పానా " (న్యూ మెక్సికో) పేరుతో 300 సంవత్సరాల యురేపియన్ శకం ఆరంభం అయింది. న్యూ స్పెయిన్ రాజ్యం అజ్తక్ ఆధిపత్య సాంరాజ్య అవశేషాల మీద నిర్మించబడింది. తరువాత తారస్కాన్ రాజ్యం జయించి న్యూస్పెయిన్ రాజ్యవిస్తరణ ఆరంభం అయింది. ఫలితంగా 1535 లో న్యూస్పెయిన్ వైశ్రాయి నియమించబడ్డాడు. వైశ్రాయి న్యూస్పెయిన్ రాజ్యానికి ఆధునిక మెక్సికో, సెంట్రల్ అమెరికా, దక్షిణ ప్రాంతంలోని కోస్టారికా మరియు పశ్చిమ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రాంతాలు చేర్చి రాజ్యవిస్తరణ చేసాడు. వైస్రీగల్ రాజధాని మెక్సికో నగరం స్పెయినిస్ వెస్టిండీస్(కరిబ్బీన్), ది స్పానిష్ ఈస్టిండీస్(ఫిలిప్పైంస్) మరియు స్పానిష్ ఫ్లోరిడా పాలనాబాధ్యతలు నిర్వహించింది.

జనసంఖ్య[మార్చు]

17వ శతాబ్ధం నాటికి మెక్సికో జనసంఖ్య 5-10 మిలియన్లకు చేరుకోగా స్థానికప్రజల సంఖ్య మాత్రం 1-1.5 మిలియన్లు మాత్రమే ఉంది.స్మాల్ ఫాక్స్ వంటి అంటువ్యాధుల కారణంగా జనసంఖ్య క్షీణించింది. మెక్సికోలో స్మాల్ ఫాక్స్ కొలంబియన్ ఎక్సేంజ్ కాలంలో ప్రవేశించింది. 300 సంవత్సరాల కాలంలో దాదాపు 4.50,000 మంది యురేపియన్లు, లు 2,00,000 [46] నుండి 2,50,000 ఆఫ్రికన్లు[47] మరియు 40,000 నుండి 1,20,000 మంది ఆసియన్లు మెక్సికోకు చేరుకున్నారు. [48] 18వ శతాబ్ధంలో మెస్టిజోస్ సంఖ్య అత్యధికంగా అభివృద్ధి చెందింది.

స్పెయిన్ పాలనతో కాలనీ చట్టం ప్రవేశపెట్టి దానికి స్థానిక న్యాయసంప్రదాయం (కాబిల్డో) జతచేయబడింది. ఉన్నతాధికారులు స్థానికులతో సన్నిహితంగా ఉండేవారు. స్పెయిన్ రిపబ్లికన్ల మద్య జాతిపరంగా విభజించి రాజ్యంగవిధానాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. అమెరిండియన్లు, కాస్టాస్, అటానిమస్ మరియు నేరుగా రాజుమీద ఆధారపడినవారు.

Portrait of Sor Juana Ines de la Cruz, oil on canvas, 1772.

1524 లో కౌంసిల్ ఆఫ్ ఇండీస్ మరియు ది మెండికెంట్ రిలీజియస్ ఆర్డర్స్ మెసొమెరికాను చేరాయి. స్పెయిన్ కొరకు రాజధాని నిర్మాణం మరియు అమెరిండియన్ ప్రజలను కాథలిక్కులుగా మార్చడానికి కృషిచేయబడింది. 1531 లో మద్య మెక్సికోలో మారియన్ అప్పరిషన్ నుండి సెయింట్ జుయాన్ డియాగో వరకు ఉన్న ప్రదేశానికి సౌదర్యశోభను అందించాలని ప్రేరణ కలిగించబడింది.క్రియోలో దేశభక్తికి " ది వర్జిన్ ఆఫ్ గుయాడల్పె " చిహ్నంగా మారింది. [49] దీనిని తీవ్రవాదులు స్వాతంత్ర సమరంలో నినాదంగా ఉపయోగించుకున్నారు. కొతమంది క్రిప్టో - యూద కుటుంబాలు స్పానిష్ విచారణను ఎదుర్కొనడానికి మెక్సికో చేరుకున్నారు.

ఆర్ధికాభివృద్ధి[మార్చు]

జకాటెకాస్ మరియు గుయానజుయాటో ప్రాంతాలలో అత్యధికంగా ఉన్న వెండి నిల్వల వెలికితీత న్యూ స్పెయిన్ ఆర్ధికరంగంలో ఆధిఖ్యత చేసింది. వెండి ఉత్పత్తుల మీద విధించిన పన్ను స్పెయిన్ ప్రధాన ఆదాయవనరుగా మారింది. ఇతర పరిశ్రమలలో ఎంకోమిండియా మరియు రిపార్టియంటో ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్న హసియండాస్ మరియు మెర్కేంటైల్ పరిశ్రమలు ప్రధాననగరాలు మరియు నౌకాశ్రయాలలో స్థాపించబడ్డాయి. కాలనీపాలనలో సృష్టించబడిన సంపద కారణంగా సరికొత్త స్పెయిన్ శిల్పకళాభివృద్ధికి సహకరించింది. ఆసియా మరియు ఇతర అమెరికా, ఆఫ్రికా మరియు యూరప్ వాణిజ్యసంబంధాలు అధికరించినదానికి ఫలితంగా మరియు వెండి ఉత్పత్తులు 16వ -18వ శతాబ్ధాలలో ప్రపణ్చవ్యాప్తంగా విక్రయించిన కారణంగా గ్లోబలైజ్ ఆర్ధికసంపద కలిగిన మొదటి ప్రాంతంగా మెక్సికో అభివృద్ధి చెందింది. వాణిజ్యకూడలిలో ఉన్నందున మెక్సికో వాణిజ్యం, ప్రజలు మరియు సంస్కృతి గుర్తింపు పొందిన కారణంగా మెక్సికో నగరం " ఫస్ట్ వరల్డ్ సిటీ " గా అవతరించింది.[50] రెండున్నర శతాబ్ధాలుగా నడుపబడుతున్న " నయో డీ చైనా " (మనిలా గాలియోంస్) న్యూస్పెయిన్‌ను ఆసియాతో అనుసంధానం చేసింది. వెరాక్రజ్ వస్తువులను అమెరికా మరియు స్పెయిన్ లోని అట్లాంటిక్ నౌకాశ్రయాలకు చేర్చబడ్డాయి. యురేపియన్ వస్తువులు, మరియు వలస ప్రజలు మరియు ఆఫ్రికన్ బానిసలు న్యూ స్పెయిన్ ప్రధానభూభాగానికి చేరడానికి వెరాక్రజ్ నౌకాశ్రయం ప్రధానద్వారంగా ఉంది. ది కామినో రియల్ డీ టియెర్రా అడెంట్రో మెక్సికో నగరాన్ని లోతట్టు ప్రాంతంలో ఉన్న న్యూస్పెయిన్‌తో అనుసంధానం చేసింది.

Guanajuato City became the world's leading silver producer in the 18th century as a result of the veta madre.

న్యూ మెక్సికో ప్రత్యేకతలు[మార్చు]

న్యూస్పెయిన్ ప్రాముఖ్యత అధికరించిన కాలంలో అమెరికాలో మొదటి ప్రింటింగ్ షాప్(1539), మొదటి విశ్వవిద్యాలయం(1551)(రాయల్ అండ్ పొంటిఫికల్ యూనివర్శిటీ), మొదటి పబ్లిక్ పార్క్ (అల్మెడా సెంట్రల్)(1592) మరియు బిబ్లియోటెకా పాలాఫాక్సియానా (1646)(మొదటి పబ్లిక్ లైబ్రరీ) స్థాపించినట్లు మెక్సికో సగర్వంగా ప్రకటించుకొన్నది. జుయాన్ రూయిజ్ డీ అలార్కాన్ మరియు జుయానా ఇనెస్ డీ లా క్రజ్ వంటి రచయితలు, క్రిస్టోబల్ డీ విల్లాల్పాండో మరియు మైగ్యుయల్ కాబ్రెరా వంటి చిత్రకారులమాన్యుయల్ టోల్సా (ఆర్కిటెక్ట్) మరియు మొదలైన కళాకారులు కాలనీపాలనలో కీర్తిగడించారు.అంతేకాక మెక్సికోలో మొదటిసారిగా ది అకాడమీ ఆఫ్ శాన్ కార్లోస్ పాఠశాల మరియు మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ ఇన్ అమెరికాస్ స్థాపించబడింది.మెక్సికన్ పరిశోధకుడు " అండ్రెస్ మాన్యుయల్ డెల్ రియో ఫెర్నాండెజ్ మొదటిసారిగా వానడియం ఎలిమెంటును కనుగొన్నాడు.

స్పెయిన్ సైన్యం[మార్చు]

స్పెయిన్ సైన్యం కొన్నిమార్లు స్థానిక సంకీర్ణంతో దాడిచేసి భూభాగాలను జయించింది. అలాగే తిరుగుబాటుదారులను అరికట్టడానికి కాలనీ శకం అంతా కృషిచేసింది. ఉత్తర న్యూ స్పెయిన్‌లో జరిగిన అమెరిండియన్ తిరుగుబాటు, చిచిమెకా యుద్ధం(1576-1606), టెపెహుయాన్ తిరుగుబాటు (1616-1620) మరియు ప్యూబ్లో తిరుగుబాటు (1680) లలో అరికట్టగలిగినది. మెక్సికోను ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచ్ మరియు డచ్ సముద్రపు దొంగల నుండి రక్షించింది. విదేశీ వాణిజ్యం కొరకు రెండు నౌకాశ్రయాలను (అట్లాంటిక్ లోని వెరాక్రజ్ మరియు పసిఫిక్‌లో అకాపుల్కో) నిర్వహించి రాజ్యాధికారాన్ని కాపాడుకుంది. సముద్రపు దొంగల దాడిలో 1663 లో జరిగిన శాక్ ఆఫ్ కాంపెచె మరియు 1683 లో జరిగిన అటాక్ ఆన్ వెరాక్రజ్ ప్రధానమైనవి. టేక్యుయిలా (16వ శతాబ్ధం), చర్రెరియా (17వ శతాబ్ధం), మరియాచి(18వ శతాబ్ధం) మరియు మెక్సికన్ ఆహారసంస్కృతి మొదలైన మెక్సికన్ సంస్కృతులు కాలనీశకంలో అభివృద్ధి చెందాయి.

స్వాతంత్రసమరం (1810–1821)[మార్చు]

Depiction of the Abrazo de Acatempan between Agustin de Iturbide, left, and Vicente Guerrero.

1810 సెప్టెంబర్ 16న జుంటా పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రీస్టు " మైగ్యుయల్ హిడాల్గో కోస్టిల్లా " డోలోరెస్ అనే చిన్నపట్టణంలో " లాయలిస్ట్ రివోల్ట్ " ప్రకటించాడు. [51] మొదటి తిరుగుబాటు బృందంలో హిడాల్గో, స్పెయిన్ వైరీగల్ ఆర్మీ కేప్టన్ " ఇగ్నాసియో అలెండే ", మిలిటియా కేప్టన్ జుయాన్ అల్డమా మరియు లా కొర్రెగిడోరా " జోసెఫా ఆర్టిజ్ డీ డోమింక్యూజ్ " భాగస్వామ్యం వహించారు. హిడాల్గో కొంత మంది సైన్యంతో పట్టుబడి " ఫైరింగ్ స్క్వాడ్ " చేతిలో వచిహుయాహుయాలో 1811 జూలైలో వధించబడ్డారు. ఈ మరణం తరువాత ప్రీస్ట్ " జోస్ మరియా మొరెలోస్ " తిరుగుబాటు బృందానికి నాయకత్వం వహించి కీలకమైన దక్షిణనగరాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.1813 నవంబర్ 6న చిపాంచింగో కాంగ్రెస్ సమావేశమై " సోలెమ్న్ యాక్ట్ ఆఫ్ ది ఇండిపెండెంస్ ఆఫ్ నార్తెన్ అమెరికా " మీద సంతకం చేసింది. 1815 డిసెంబర్ 15న మొరెలోస్‌ను పట్టుకుని మరణశిక్ష విధించబడింది.

తరువాత కొన్ని సంవత్సరాల కాలం తిరుగుబాటు దాదాపు చల్లబడింది. అయినప్పటికీ 1820 లో వైశ్రాయి " జుయాన్ డీ అపోడకా " క్రియోలో జనరల్ " అగస్టిన్ డీ ఇటర్బైడ్ నాయకత్వంలో విసెంటె గ్యుర్రెరో సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా సైన్యాన్ని పంపాడు. ఇటర్బైడ్ గుర్రెరోను కలిసి తమతో కలవమని కోరాడు. 1821 స్పెయిన్ రాజప్రతినిధులు మరియు ఇటర్బైడ్ " ట్రీటీ ఆఫ్ కొర్డోబా " మరియు ది డిక్లరేషన్ ఆఫ్ ఇండిఒఎండెంస్ ఆఫ్ ది మెక్సికన్ ఎంపైర్ " మీద సంతకం చేసారు. దీనిని ప్లాన్ ఆఫ్ ఇగుయాలా షరతుల ఆధారంగా " ఇండిఒఎండెంస్ ఆఫ్ మెక్సికో " గా గుర్తించారు.

మెక్సికో స్వతంత్రసమరం తరువాత జరిగిన స్వల్పమైన అభివృద్ధి అంతర్యుద్ధం మరియు 1850 లో మొదలైన అస్థిరత కారణంగా కొంతకాలం ఆగిపోయింది. పొర్ఫిరియో డియాజ్ ప్రభుత్వం పరిస్థితులను చక్కబెట్టే వరకు కొనసాగిన ఆర్ధికమాంధ్యం తరువాత అభివృద్ధిపధంలో కొనసాగింది. 1850 మద్య నుండి ఆరంభమైన సంఘర్షణలు దేశమంతటా వ్యాపించి గ్రామీణప్రాంతాలలో విభిన్నమైన సంప్రదాయప్రజలు, హసియండాస్ మరియు రాజకీయ, రిపబ్లికన్లు, మొనార్చిస్టుల మద్య జాతి కలహాలుగా మారాయి.[52]

మొదటి సాంరాజ్యం మరియు మొదటి రిపబ్లిక్ (1821–1846)[మార్చు]

The territorial evolution of Mexico after independence, noting the secession of Central America (purple), Chiapas annexed from Guatemala (blue), losses to the US (red, white and orange) and the reannexation of the Republic of Yucatan (red).

1822 లో అగస్టిన్ డీ ఇట్రూబైడ్ ఫస్ట్ మెక్సికన్ సాంరాజ్య రాజ్యాంగానికి చక్రవర్తి అయ్యాడు. 1833 లో చక్రవర్తికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసి ఫస్ట్ మెక్సికన్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది. 1824 లో రిపబ్లికన్ రాజ్యాంగం ఏర్పాటుచేయబడి గుయాడాల్పె విక్టోరియా కొత్తగా జనించిన దేశానికి అధ్యక్షుడయ్యాడు. చియాపాస్‌తో చేరిన మద్య అమెరికా యూనియన్ నుండి వెలుపలికి పోయింది. 1829 లో అధ్యక్షుడు " విసెంటే గుయార్రెరో " మెక్సికోలో బానిసత్వాన్ని రద్దు చేసాడు.[53]

ఆర్ధికం[మార్చు]

స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మొదటి దశాబ్ధాలలో ఆర్ధికస్థితి పాస్ట్రీ యుద్ధానికి (1836) దారితీసింది. లిబరల్స్, ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ మద్దతుదారులు మరియు యూనిటరీ రాజ్యం ప్రతిపాదన చేసిన కంసర్వేటివ్స్ మద్య నిరంతరం కలహాలు కొనసాగాయి.[ఆధారం కోరబడింది]ఈ సమయంలో సరిహద్దులలో ఉన్న భూభాగాలు మెక్సికో ప్రభుత్వం మద్య దూరం అధికమైంది. గుత్తపధ్యం కలిగిన ఆర్ధికవిధానాలు ప్రజలను బాధించాయి. పరిమితమైన వ్యాపారం కారణంగా ప్రజలు పన్నులు కట్టడానికి కష్టపడ్డారు. ఫలితంగా కేంద్రప్రభుత్వం పన్నులు వసూలు చేస్తున్న విధానం మీద ప్రజలలో ఆగ్రహం కలిగింది. ఆగ్రహం కలిఫోర్నియా మరియు టెక్సాస్ మద్య విస్తరించింది. స్పెయిన్ కాలనీ నుండి వెళ్ళిన తరువాత మిషన్ విధానం మరియు సైనిక విధానం పతనావస్థకు చేరుకుంది. ఆల్టా కలిఫోర్నియా మరియు న్యూమెక్సికో గొప్ప అస్థిరత చోటుచేసుకుంది.క్రూరమైన స్థానిక అమెరికన్ల నుండి తమనుతాము రక్షించుకోవడానికి సరిహద్దుప్రాంతంలోని ప్రజలు ప్రాంతీయంగా సైన్యం ఏర్పాటుచేసుకున్నారు. దేశకేంద్రం నుండి ఈప్రాంతాలు ప్రత్యేకదిశలో అభివృద్ధి చెందాయి.[54]సరిహద్దు ప్రాంతాలను క్రమబద్ధీకరణచేసి అభివృద్ధి చేయడానికి మెక్సికన్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుత టెక్సస్ ప్రాంతానికి వలసపోవడానికి ప్రోత్సాహం అందించింది. అయినప్పటికీ వారు మద్య అమెరికా నుండి ప్రజలను టెక్సాస్ ప్రాంతానికి తరలివెళ్ళేలా ప్రజలకు నచ్చచెప్పడంలో అశక్తులయ్యారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి వచ్చిన ప్రొటెస్టెంట్ ఇంగ్లీష్ భాషా మాట్లాడే ప్రజలలో టెక్సాస్ తరలివెళ్ళిన వారికి ప్రోత్సహకరంగా మతస్వేచ్ఛ కల్పించబడింది. కొద్ది సంవత్సరాలలో ఈప్రాంతంలోని టెజెనో ప్రాంతంలో ఇంగ్లీష్ ప్రజల సంఖ్య ఆధిఖ్యతలో ఉంది. స్వేచ్ఛామార్కెట్ విధానాల కారణంగా వ్యాపారులు ఒకప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి సులువుగా చేరుకోవడానికి సాధ్యం అయింది. టెజనో ప్రాంతం ప్రభుత్వానికి అతీతంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఈప్రాంతం అలక్ష్యం చేసిన కారణంగా ఇగ్లీష్ మాట్లాడే అమెరికన్ల మద్దతుతో ఈ ప్రాంతానికి స్వతంత్రం కావాలని ఉద్యమం ఆరంభం అయింది. [54]1836 లో జనరల్ " అంటోనియో లోపెజ్ డీ శాంటా అన్నా " (సెంట్రలిస్ట్ మరియు రెండుమార్లు నియంత) సియాటే లేస్‌ను ఆమోదించాడు.తరువాత రిపలిక్ ఆఫ్ టెక్సాస్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ది రియో గ్రాండే మరియు రిపబ్లిక్ ఆఫ్ యుకేటన్ స్వాతంత్రం ప్రకటించాయి.

రెండవ రిపబ్లిక్ మరియు రెండవ సాంరాజ్యం (1846–1867)[మార్చు]

Benito Juárez, 26th President of Mexico

1846 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ టెక్సాస్ రిపబ్లికన్‌ను విలీనం చేసుకుంది. తరువాత అమెరికన్ సైన్యం టెక్సాస్‌లో భాగంగా ఉన్న కొయాహులియా భూభాగం మీద ఆకస్మిక దాడి చేసింది. 1848 లో " ట్రీటీ ఆఫ్ గుయాడాలుపె హిండాల్గో " ఒప్పందం ద్వారా యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చింది. 1854 లో మెక్సికో బలవంతంగా తన భూభాగంలోని మూడవ వంతుకంటే అధికంగా యు.ఎస్. ప్రభుత్వానికి అప్పగించింది. ఇందులో ఆల్టా కలిఫోర్నియా, శాంటా ఫె డీ న్యువో మెక్సికో మరియు టెక్సాస్ ఆధీనంలో ఉన్న భూభాగం అంతర్భాగంగా ఉంది. బదులుగా ఆగ్నేయ న్యూ మెక్సికో మరియు ప్రస్తుత దక్షిణ అరిజోనా ప్రాంతాలు మెక్సికోకు అప్పగించబడ్డాయి.[55]ఆధునిక స్థానిక అమెరికన్ తిరుగుబాటులో ది కాస్టే వార్ ఆఫ్ యుకాటన్, ది మాయా తిరుగుబాటు 1847 ప్రధానమైనవిగా భావిస్తున్నారు.[56][57] 1930 వరకు మాయా తిరుగుబాటు కొనసాగింది.[58] శాంటా అన్నా తిరిగి అధికారానికి రావడం అసంతృప్తికి గురిచేసిన కారణంగా " లిబరల్ ప్లాన్ ఆఫ్ అయుట్లా " (లా రిఫార్మా) ఆరంభం కావడానికి దారితీసింది. 1857 లో కొత్త రాజ్యాంగం మతాతీత దేశంగా ఫెడరల్ ప్రభుత్వం పలు స్వాతంత్ర ప్రతిపాదనలతో రూపుదిద్దబడింది.దీనిని కంసర్వేడర్స్ అంగీకరించలేదు. 1858 లో సంస్కరణల యుద్ధం ఆరంభం అయింది.ఈ సమయంలో రెండు గ్రూపులకు వారి స్వంత ప్రభుత్వాలు ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి.లిబరల్స్ విజయంతో 1961 లో యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చింది.లిబరల్స్‌కు జెపొటెక్ వర్గానికి చెందిన అధ్యక్షుడు " బెనిటో జుయారెజ్ నాయకత్వం వహించాడు.1860 లో మెక్సికోను ఫ్రెంచ్ ఆక్రమించి హాబ్స్బర్గ్ పాలనలో " సెకండ్ మెక్సికన్ ఎంపైర్ " (రెండవ మెక్సికన్ సాంరాజ్యం) స్థాపించింది.

పొర్ఫిరియాటో (1876–1911)[మార్చు]

ఫ్రెంచ్ జీక్యం చేసుకున్న సమయంలో రిపబ్లికన్ జనరల్ " పోర్ఫిరియొ డియాజ్ " 1876 లో 29వ అధ్యక్షుడుగా ఎన్నికయ్యాడు. 1880 ఎన్నికలలో మాన్యుయల్ గాంజలెజ్ ఫ్లోరెస్ విజయం సాధించాడు. 1884 లో డియాజ్ తిరిగి విజయం సాధించి 1911 వరకు పాలన సాగించాడు. ఈకాలం ఆర్ధికస్థిరత్వం మరియు అభివృద్ధి, విదేశీపెట్టుబడులు మరియు పలుకుబడి సాధించి పొర్ఫిరియాటో అని పేర్కొనబడింది. ఆర్ట్ మరియు సైంస్ రంగాలలో పెట్టుబడులు పెట్టబడ్డాయి. మెక్సికోలో రైలుమార్గాలు నిర్మాణం మరియు టెలికమ్యూనికేషన్ అభివృద్ధి చెందింది. ఈకాలంలో రాజకీయాల ఆధిఖ్యత మరియు ఆర్ధిక అసమానతలు అధికమయ్యాయి. [59] వారువేదాంతం మరియు భావుకతావాదాలను తిరస్కరించారు. దేశాభివృద్ధికి సైంస్ మాత్రమే సహకరిస్తుందని వారు విశ్వసించారు.[59] డియాజ్ పాలనలోపలాకో డీ బెల్లాస్ ఆర్టెస్, పలాసియో డీ కొర్రియోస్ డీ మెక్సికో, మోన్యుమెంటో ఎ లా ఇండిపెండెంస్ మరియు పలాసియో లెగిస్లాటివో (అది మోన్యుమెంటో ఎ లా రివొల్యూసియన్ చేయబడింది) వంటి పలు ప్రముఖ భవనాలు మరియు స్మారకచిహ్నాలు నిర్మించబడ్డాయి.

మెక్సికన్ విప్లవం మరియు ఒకే పార్టీ పాలన (1910–2000)[మార్చు]

President Díaz announced in 1908 that he would retire in 1911, resulting in the development of new coalitions. But then he ran for reelection anyway and in a show of U.S. support, Díaz and William Howard Taft planned a summit in El Paso, Texas, and Ciudad Juárez, Mexico, for October 16, 1909, an historic first meeting between a Mexican and a U.S. president and also the first time an American president would cross the border into Mexico.

[60]

Both sides agreed that the disputed Chamizal strip connecting El Paso to Ciudad Juárez would be considered neutral territory with no flags present during the summit, but the meeting focused attention on this territory and resulted in assassination threats and other serious security concerns.

[60]

On the day of the summit, Frederick Russell Burnham, the celebrated scout, and Private C.R. Moore, a Texas Ranger, discovered a man holding a concealed palm pistol standing at the El Paso Chamber of Commerce building along the procession route, and they disarmed the assassin within only a few feet of Díaz and Taft.

[60]

Both presidents were unharmed and the summit was held.

[60]

Díaz was re-elected in 1910, but alleged electoral fraud forced him into exile in France and sparked the 1910 Mexican Revolution, initially led by Francisco I. Madero.

Madero was elected president but overthrown and murdered in a coup d'état two years later directed by conservative general Victoriano Huerta. That event re-ignited the civil war, involving figures such as Francisco Villa and Emiliano Zapata, who formed their own forces. A third force, the constitutional army led by Venustiano Carranza managed to bring an end to the war, and radically amended the 1857 Constitution to include many of the social premises and demands of the revolutionaries into what was eventually called the 1917 Constitution. It is estimated that the war killed 900,000 of the 1910 population of 15 million.

[61][62]

Assassinated in 1920, Carranza was succeeded by another revolutionary hero, Álvaro Obregón, who in turn was succeeded by Plutarco Elías Calles. Obregón was reelected in 1928 but assassinated before he could assume power. Although this period is usually referred to as the Mexican Revolution, it might also be termed a civil war since president Díaz (1909) narrowly escaped assassination and presidents Francisco I. Madero (1913), Venustiano Carranza (1920), Álvaro Obregón (1928), and former revolutionary leaders Emiliano Zapata (1919) and Pancho Villa (1923) all were assassinated during this period.

ఒకే పార్టీ పాలన (1929–2000)[మార్చు]

In 1929, Calles founded the National Revolutionary Party (PNR), later renamed the Institutional Revolutionary Party (PRI), and started a period known as the Maximato, which ended with the election of Lázaro Cárdenas, who implemented many economic and social reforms. This included the Mexican oil expropriation in March 1938, which nationalized the U.S. and Anglo-Dutch oil company known as the Mexican Eagle Petroleum Company. This movement would result in the creation of the state-owned Mexican oil company known as Pemex. This sparked a diplomatic crisis with the countries whose citizens had lost businesses by Cárdenas' radical measure, but since then the company has played an important role in the economic development of Mexico.

Students in a burned bus during the protests of 1968.

Between 1940 and 1980, Mexico remained a poor country but experienced substantial economic growth that some historians call the "Mexican miracle".

[63]

Although the economy continued to flourish for some, social inequality remained a factor of discontent. Moreover, the PRI rule became increasingly authoritarian and at times oppressive in what is now referred to as 'Mexico's dirty war'

[64]

(see the 1968 Tlatelolco massacre,

[65]

which claimed the life of around 300 protesters based on conservative estimates and as many as 800 protesters).

[66]

Electoral reforms and high oil prices followed the administration of Luis Echeverría,

[67][68]

mismanagement of these revenues led to inflation and exacerbated the 1982 Crisis. That year, oil prices plunged, interest rates soared, and the government defaulted on its debt. President Miguel de la Madrid resorted to currency devaluations which in turn sparked inflation.

In the 1980s the first cracks emerged in PRI's monopolistic position. In Baja California, Ernesto Ruffo Appel was elected as governor. In 1988, alleged electoral fraud prevented the leftist candidate Cuauhtémoc Cárdenas from winning the national presidential elections, giving Carlos Salinas de Gortari the presidency and leading to massive protests in Mexico City.

[69]

NAFTA signing ceremony, October 1992. From left to right: (standing) president Carlos Salinas de Gortari, president George H. W. Bush (U.S.) and prime minister Brian Mulroney (Canada); (seated) Jaime Serra Puche, Carla Hills (U.S.) and Michael Wilson (Canada)

Salinas embarked on a program of neoliberal reforms which fixed the exchange rate, controlled inflation and culminated with the signing of the North American Free Trade Agreement (NAFTA), which came into effect on January 1, 1994. The same day, the Zapatista Army of National Liberation (EZLN) started a two-week-long armed rebellion against the federal government, and has continued as a non-violent opposition movement against neoliberalism and globalization.

In 1994, Salinas was succeeded by Ernesto Zedillo, followed by the Mexican peso crisis and a $50 billion IMF bailout. Major macroeconomic reforms were started by President Zedillo, and the economy rapidly recovered and growth peaked at almost 7% by the end of 1999.

[70]

Contemporary Mexico[మార్చు]

In 2000, after 71 years, the PRI lost a presidential election to Vicente Fox of the opposition National Action Party (PAN). In the 2006 presidential election, Felipe Calderón from the PAN was declared the winner, with a very narrow margin over leftist politician Andrés Manuel López Obrador of the Party of the Democratic Revolution (PRD). López Obrador, however, contested the election and pledged to create an "alternative government".

[71]

After twelve years, in 2012, the PRI won the Presidency again with the election of Enrique Peña Nieto, the governor of the State of Mexico from 2005–2011. However, he won with only a plurality of about 38%, and did not have a legislative majority.

[72]

బయటి లింకులు[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. There is no official language stipulated in the constitution. However, the General Law of Linguistic Rights for the Indigenous Peoples recognizes all Amerindian minority languages therein spoken, along with Spanish, as "national languages" and "equally valid" in territories where spoken.
  2. తర్జుమా మెక్సికన్ సంయుక్త రాష్ట్రాలు కానీ సాధారణంగా వాడరు
  3. Merriam-Webster's Geographical Dictionary, 3rd ed. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.; p. 733
  4. "Mexico". The Columbia Encyclopedia, 6th ed. 2001–6. New York: Columbia University Press.
  5. "Mexico (05/09)". US Department of State. June 25, 2012. Retrieved July 17, 2013. 
  6. "CRS Report for Congress" (PDF). Congressional Research Service. November 4, 2008. Retrieved July 17, 2013. 
  7. "Country and Lending Groups". World Bank. Archived from the original on March 18, 2011. Retrieved March 5, 2011. Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275 
  8. Paweł Bożyk (2006). "Newly Industrialized Countries". Globalization and the Transformation of Foreign Economic Policy. Ashgate Publishing. p. 164. ISBN 0-7546-4638-6. 
  9. Mauro F. Guillén (2003). "Multinationals, Ideology, and Organized Labor". The Limits of Convergence. Princeton University Press. p. 126 (table 5.1). ISBN 0-691-11633-4. 
  10. David Waugh (2000). "Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22)". Geography, An Integrated Approach (3rd ed.). Nelson Thornes. pp. 563, 576–579, 633, and 640. ISBN 0-17-444706-X. 
  11. N. Gregory Mankiw (2007). Principles of Economics (4th ed.). Mason, Ohio: Thomson/South-Western. ISBN 0-324-22472-9. 
  12. "Mexico 2050: The World's Fifth Largest Economy". :. March 17, 2010. Retrieved July 12, 2013. 
  13. "World in 2050 – The BRICs and beyond: prospects, challenges and opportunities" (PDF). PwC Economics. Archived from the original (PDF) on February 22, 2013. Retrieved July 17, 2013. 
  14. James Scott; Matthias vom Hau; David Hulme. "Beyond the BICs: Strategies of influence". The University of Manchester. Retrieved April 11, 2012. 
  15. "How to compare regional powers: analytical concepts and research topics" (PDF). British International Studies Association. Archived from the original (PDF) on November 30, 2012. Retrieved April 11, 2012. 
  16. "Ministry of Foreign Affairs of Japan" (PDF). Retrieved May 7, 2012. 
  17. "Oxford Analytica". Wayback.archive.org. Archived from the original on April 24, 2007. Retrieved July 17, 2013. 
  18. "G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power". ipsnews.net. June 5, 2007. Archived from the original on August 16, 2008. Retrieved May 30, 2010. 
  19. "UNESCO World Heritage Centre — World Heritage List". UNESCO. Retrieved May 25, 2012. 
  20. "Mexico's World Heritage Sites Photographic Exhibition at UN Headquarters". whc.unesco.org. Retrieved May 30, 2010. 
  21. Table of World Heritage Sites by country
  22. Geo-Mexico. "Mexico welcomed a record 32.1 million tourists in 2015". 
  23. "Mexico set a record in 2015 with 32.1 million international tourists arriving by air". The Yucatan Times. 
  24. Michael S. Werner (January 2001). Concise Encyclopedia of Mexico. Taylor & Francis. pp. 386–. ISBN 978-1-57958-337-8. 
  25. Susan Toby Evans; David L. Webster (2013). Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia. Routledge. p. 54. ISBN 978-1-136-80186-0. 
  26. Colin M. MacLachlan. Imperialism and the Origins of Mexican Culture. Harvard University Press. p. 39. ISBN 978-0-674-28643-6. 
  27. Carmack, Robert; et al. (1996). The Legacy of Mesoamerica: History and Culture of a Native American Civilization. New Jersey: Prentice Hall.
  28. Diehl, Richard A. (2004). The Olmecs : America's First Civilization. London: Thames and Hudson. pp. 9–25.
  29. Sampson, Geoffrey; Writing Systems: A Linguistic Introduction, Hutchinson (London), 1985.
  30. Cowgill, George (1997). "State and Society at Teotihuacan, Mexico" (PDF online reproduction). Annual Review of Anthropology. Palo Alto, CA: Annual Reviews Inc. 26 (1): 129–161. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.129. ISSN 0084-6570. OCLC 202300854. 
  31. Miguel Leon Portilla (2000). "Aztecas, disquisiciones sobre un gentilicio". Estudios de la cultura nahuatl. p. 6.  External link in |title= (help)
  32. Berdan, et al. (1996), Aztec Imperial Strategies. Dumbarton Oaks, Washington, DC[page needed]
  33. Coe, Michael D.; Rex Koontz (2002). Mexico: from the Olmecs to the Aztecs (5th edition, revised and enlarged ed.). London and New York: Thames & Hudson. ISBN 0-500-28346-X. OCLC 50131575. 
  34. "The Enigma of Aztec Sacrifice". Natural History. Retrieved December 16, 2011. 
  35. Weaver, Muriel Porter (1993). The Aztecs, Maya, and Their Predecessors: Archaeology of Mesoamerica (3rd ed.). San Diego, CA: Academic Press. ISBN 0-12-739065-0. OCLC 25832740. 
  36. Diaz, B., 1963, The Conquest of New Spain, London: Penguin Books, ISBN 0140441239
  37. Hassig, Ross (2006). Mexico and the Spanish Conquest (2nd ed.). Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-3793-3. OCLC 64594483. 
  38. True Peters, Stephanie (2004). Smallpox in the New World. Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-1637-1. 
  39. Flight, Colette (February 17, 2011). "Smallpox: Eradicating the Scourge". BBC News | History. Retrieved December 30, 2011. 
  40. Koplow, David A. (2003). Smallpox: The Fight to Eradicate a Global Scourge. University of California Press. p. 270. ISBN 978-0-520-23732-2. 
  41. "Smallpox: Conquered Killer". National Geographic. Retrieved December 30, 2011. 
  42. Sherman, Irwin W. (2006). The power of plagues. American Society for Microbiology. p. 431. ISBN 1-55581-356-9. 
  43. Torrence, Paul F. (2005). Antiviral drug discovery for emerging diseases and bioterrorism threats. Wiley-Interscience. p. 428. ISBN 0-471-66827-3. 
  44. Robertson, Roland G. (2001). Rotting face: smallpox and the American Indian. Caxton Press. p. 329. ISBN 0-87004-419-2. 
  45. Gibson, Charles (1964). The Aztecs Under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico, 1519–1810 (Reprinted 1976 ed.). Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0196-2. OCLC 190295. 
  46. Sluyter, Andrew (2012). Black Ranching Frontiers: African Cattle Herders of the Atlantic World, 1500–1900. Yale University Press. p. 240. ISBN 9780300179927. Retrieved October 8, 2016. 
  47. Russell, James W. Class and Race Formation in North America (in ఆంగ్లం). University of Toronto Press. p. 26. ISBN 9780802096784. Retrieved December 13, 2016. 
  48. Carrillo, Rubén. "Asia llega a América. Migración e influencia cultural asiática en Nueva España (1565–1815)". www.raco.cat. Asiadémica. Retrieved December 13, 2016. 
  49. Ortiz-Ramirez, Eduardo A. The Virgin of Guadalupe and Mexican Nationalism: Expressions of Criollo Patriotism in Colonial Images of the Virgin of Guadalupe (in ఆంగ్లం). ProQuest. p. 6. ISBN 9780549596509. Retrieved February 9, 2017. 
  50. Sempa, Francis P. "China, Spanish America, and the 'Birth of Globalization'". The Diplomat. Retrieved February 7, 2017. Mexico City, the authors [Peter Gordon, Juan Jose Morales] note, was the 'first world city,' the precursor to London, New York, and Hong Kong, where 'Asia, Europe, and the Americas all met, and where people intermingled and exchanged everything from genes to textiles'. 
  51. "Miguel Hidalgo Biography". Catholic Encyclopedia. Retrieved September 30, 2007. 
  52. Baten, Jörg (2016). A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. Cambridge University Press. p. 133. ISBN 9781107507180. 
  53. "Ways of ending slavery". Encyclopædia Britannica. 
  54. 54.0 54.1 David J. Weber, The Mexican Frontier, 1821–1846: The American Southwest under Mexico, University of New Mexico Press, 1982
  55. McCarthy, Robert J. (Spring 2011). "Executive Authority, Adaptive Treaty Interpretation, And The International Boundary And Water Commission, US — Mexico". University of Denver Water Law Review (197). SSRN 1839903Freely accessible. 
  56. Nicholas A. Robins; Adam Jones (2009). Genocides by the Oppressed: Subaltern Genocide in Theory and Practice. Indiana University Press. p. 50. ISBN 978-0-253-22077-6. Retrieved July 17, 2013. 
  57. Reed, Nelson A. (2001). The Caste War of Yucatán. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-4001-2. Retrieved July 17, 2013. 
  58. Chandler, Gary; Prado, Liza (2007). Moon Cancun and Cozumel: Including the Riviera Maya. Avalon Travel. p. 272. ISBN 1-56691-780-8. 
  59. 59.0 59.1 "cientifico". Encyclopædia Britannica (in ఆంగ్లం). Retrieved February 7, 2017. 
  60. 60.0 60.1 60.2 60.3 Harris, Charles H. III; Sadler, Louis R. (2009). The Secret War in El Paso: Mexican Revolutionary Intrigue, 1906–1920. Albuquerque, New Mexico: University of New Mexico Press. pp. 1–17; 213. ISBN 978-0-8263-4652-0. 
  61. "The Mexican Revolution". Public Broadcasting Service. November 20, 1910. Retrieved July 17, 2013. 
  62. Robert McCaa. "Missing millions: the human cost of the Mexican Revolution". University of Minnesota Population Center. Retrieved July 17, 2013. 
  63. "The Mexican Miracle: 1940–1968". World History from 1500. Emayzine. Archived from the original on April 3, 2007. Retrieved September 30, 2007. 
  64. Krauze, Enrique (January–February 2006). "Furthering Democracy in Mexico". Foreign Affairs. Archived from the original on January 10, 2006. Retrieved October 7, 2007. 
  65. Elena Poniatowska (1975). Massacre in Mexico (Original "La noche de Tlatelolco"). Viking, New York. ISBN 0-8262-0817-7. 
  66. Kennedy, Duncan (July 19, 2008). "Mexico's long forgotten dirty war". BBC News. Retrieved July 17, 2013. 
  67. Schedler, Andreas (2006). Electoral Authoritarianism: The Dynamics of Unfree Competition. L. Rienner Publishers. ISBN 1-58826-440-8. 
  68. Crandall, R.; Paz and Roett (2004). "Mexico's Domestic Economy: Policy Options and Choices". Mexico's Democracy at Work. Lynne Reinner Publishers. p. 160. ISBN 0-8018-5655-8. 
  69. ""Mexico The 1988 Elections" (Sources: The Library of the Congress Country Studies, CIA World Factbook)". Photius Coutsoukis. Retrieved May 30, 2010. 
  70. Cruz Vasconcelos, Gerardo. "Desempeño Histórico 1914–2004" (PDF) (in Spanish). Archived from the original (PDF) on July 3, 2006. Retrieved February 17, 2007. 
  71. Reséndiz, Francisco (2006). "Rinde AMLO protesta como "presidente legítimo"". El Universal (in Spanish). 
  72. "Enrique Pena Nieto wins Mexican presidential election". Telegraph.co.uk. July 2, 2012. Retrieved August 25, 2015. 


"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మెక్సికో&oldid=2119994" నుండి వెలికితీశారు