లైచెన్‌స్టెయిన్

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Principality of Liechtenstein
Fürstentum Liechtenstein  ([[German
భాష|German
]])
Flag of Liechtenstein
Flag
Coat of arms of Liechtenstein
Coat of arms
Motto: "Für Gott, Fürst und Vaterland"
"For God, Prince, and Fatherland"
Anthem: 
Oben am jungen Rhein
(English: "High on the Young Rhine")
Location of  లైచెన్‌స్టెయిన్  (green)on the European continent  (dark grey)  —  [Legend]
Location of  లైచెన్‌స్టెయిన్  (green)

on the European continent  (dark grey)  —  [Legend]

Capital Vaduz
Largest municipality Schaan
47°10′00″N 9°30′35″E / 47.16667°N 9.50972°E / 47.16667; 9.50972
Official languages German
Religion Roman Catholicism
Demonym Liechtensteiner
Government Monarchy
• Monarch
Hans-Adam II
• Regent
Alois
Adrian Hasler
Legislature Landtag
Independence as principality
12 July 1806
• Separation from
German Confederation
1866
Area
• Total
160 kమీ2 (62 sq mi) (190th)
• Water (%)
2.7[1]
Population
• 2014 estimate
37,340[2] (193rd)
• Density
227/km2 (587.9/sq mi) (57th)
GDP (PPP) 2013 estimate
• Total
$5.3 billion [3] (149th)
• Per capita
$98,432[2][4][5] (2nd)
GDP (nominal) 2010 estimate
• Total
$5.155 billion[4][5] (147th)
• Per capita
$143,151[2][4][5] (2nd)
HDI (2015) Increase 0.912[6]
very high · 15th
Currency Swiss franc (CHF)
Time zone CET (UTC+1)
• Summer (DST)
CEST (UTC+2)
Drives on the right
Calling code +423
ISO 3166 code LI
Internet TLD .li

లీచ్టెన్‌స్టీన్ (జర్మన్: ఫ్యూర్స్‌టెంటం లీచ్టెన్‌స్టీన్) అధికారికంగా ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ లీచ్టెన్‌స్టీన్ [7] మద్య ఐరోపా‌లో రెండో క్లుప్తంగా ఉన్న జర్మన్-మాట్లాడే మైక్రోస్టేట్.[8] ప్రిన్సిపల్ ఆఫ్ లీచ్టెన్‌స్టీన్ నేతృత్వంలో రాచరిక రాజ్యాంగ రాజ్యం.


లీచ్టెన్‌స్టీన్ పశ్చిమసరిహద్దులో మరియు దక్షిణసరిహద్దులో స్విట్జర్లాండ్ మరియు తూర్పుసరిహద్దు మరియు ఉత్తరసరిహద్దులో ఆస్ట్రియా ఉన్నాయి.దేశవైశాల్యం కేవలం 160 చదరపు కిలోమీటర్ల (62 చదరపు మైళ్ళు). వైశాల్యపరంగా లీచ్టెన్‌స్టీన్ ఐరోపాలో నాల్గవ అతి చిన్నదేశంగా పరిగణించబడుతుంది.దేశ జనసంఖ్య 37,000. దేశం 11 మునిసిపాలిటీలుగా విభజించబడింది. దేశ రాజధాని వాడుజ్ మరియు అతిపెద్ద మునిసిపాలిటీ స్చాన్.

ఆర్ధికపరంగా లీచ్టెన్‌స్టీన్ అధిక కొనుగోలుదారుల కొనుగోలుశక్తి మరియు అత్యధిక స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి కలిగిన దేశంగా ఉంది. [9]

నిరుద్యోగ రేటు 1.5% (ప్రపంచంలో అతి తక్కువగా) ఉంది. గతంలో లీచ్టెన్‌స్టీన్ ఒక బిలియనీర్ పన్ను స్వర్గంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయినప్పటికీ ఇది ఏకాభిప్రాయ పన్ను వసూలు లేని దేశాల్లోని నల్లజాతి జాబితాలో లేదు (పన్నుల విభాగం చూడండి).

భౌగోళికంగా ఆల్పైన్ దేశం లీచ్టెన్స్టీన్ ప్రధానంగా పర్వత ప్రాంతం. ఇది శీతాకాలపు క్రీడల గమ్యస్థానంగా మారుతుంది. అనేక సాగునీటి వ్యవసాయక్షేత్రాలను మరియు చిన్న తోటలను దక్షిణ (ఓబెర్లాండ్ ఎగువ భూమి) మరియు ఉత్తర (అన్టర్లాండ్ దిగువ భూమి) రెండింటిలోనూ కనుగొనబడ్డాయి. వాడుజ్ బలమైన ఆర్థిక రంగం కేంద్రీకృతమై ఉంది. లీచ్టెన్స్టీన్ ఐక్యరాజ్యసమితి యూరోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ మరియు కౌంసిల్ ఆఫ్ ఐరోపా సభ్యదేశంగా ఉంది.దేశం స్విడ్జర్లాండ్‌తో కలిసి కస్టంస్ యూనియన్ మరియు మానిటరీ యూనియన్ నిర్వహిస్తుంది.

చరిత్ర[మార్చు]

Gutenberg Castle, Balzers, Liechtenstein.
Vaduz Castle, overlooking the capital, is home to the Prince of Liechtenstein
Johann I Joseph, Prince of Liechtenstein from 1805 to 1806 and 1814 to 1836.

ఆరంభకాల చరిత్ర[మార్చు]

లిచెన్‌స్టెయిన్ మానవ ఉనికి అతి పురాతన జాడలు మధ్య పాలియోలితిక్ కాలం నాటివని భావిస్తున్నారు.[10] నియోలితిక్ వ్యవసాయ స్థావరాలు మొదట్లో క్రీ.పూ 5300 లో లోయలలో స్థాపించబడ్డాయి.

సుమారు క్రీ.పూ 450 నుండి చివరి ఇనుప యుగంలో హల్స్టాట్ మరియు లా టెనె సంస్కృతులు వృద్ధి చెందాయి. బహుశా గ్రీకు మరియు ఎట్రుస్కాన్ నాగరికతల కొంత ప్రభావం ఉందని భావిస్తున్నారు. ఆల్పైన్ ప్రాంతంలో అత్యంత ముఖ్యమైన గిరిజన సమూహాలలో హెల్వీటి ఒకటి.క్రీ.పూ. 58 లో బైబ్రాక్ట్ యుద్ధంలో జూలియస్ సీజర్ అల్పైన్ తెగలను ఓడించాడు. అందుచేత ఈ ప్రాంతం రోమన్ సామ్రాజ్యం నియంత్రణలో ఉంది. క్రీ.పూ. 15 నాటికి టైబ్రియస్-రోమన్ చక్రవర్తి-తన సహోదరుడు డ్రూసస్‌తో ఆల్పైన్ ప్రాంతాన్ని జయించాడు. లిచెన్‌స్టెయిన్ తర్వాత రోథా రాజ్యంలోని రైట్యాలో చేర్చబడింది. ఈ ప్రాంతాన్ని రోమన్ సైన్యం నిర్వహిస్తుంది. వీరు కాన్స్టాన్స్ లేక్ సమీపంలోని బ్రిగాంటియమ్ (ఆస్ట్రియా) మరియు మాజియా (స్విస్) ​​వద్ద పెద్ద సైనిక దళాలను కూడా నిర్వహించారు. భూభాగం గుండా ప్రయాణించిన రోమన్ రహదారి ఈ సమూహాలచే సృష్టించబడింది మరియు నిర్వహించబడుతుంది. అలేమానియన్లు 259/60 లో బ్రిగేంటియాన్ని నాశనం చేసారు. సుమారు క్రీ.పూ. 450 ప్రాంతంలో ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు.5 వ శతాబ్దంలో ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో అలేమానీ తూర్పు స్విస్ పీఠభూమిలో మరియు 8 వ శతాబ్దం చివరికి ఆల్ప్స్ లోయలు స్థిరపడింది. లిచెన్‌స్టెయిన్ అలేమానియా తూర్పు అంచు వద్ద ఉంది. 6 వ శతాబ్దంలో మొత్తం ప్రాంతం 504 లో టోల్బాయిక్‌లో అలేమానిపై మొదటి క్లోవిస్ విజయం సాధించిన తరువాత ఈప్రాంతం ఫ్రాంక్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా మారింది.[11][12] తరువాత లిచెన్‌స్టెయిన్ ప్రాంతం చార్లెమాగ్నే మరణం తరువాత క్రీ.శ. 843 లో వెర్డున్ ఒప్పందం ద్వారా సామ్రాజ్యం విభజించబడే వరకు ఫ్రాంకిష్ హెగోమీని (మెరౌవియన్ మరియు కారోలింగియన్ రాజవంశాలు)ఆధ్వర్యంలో ఉంది. [10] తరువాత లిచెన్‌స్టెయిన్ భూభాగం తూర్పు ఫ్రాన్సియా స్వాధీనంలో ఉంది. తరువాత సుమారు క్రీ.శ. 1000 పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం ఆధ్వర్యంలో మధ్య ఫ్రాంకియాతో తిరిగి విలీనం చేయబడింది.[10] సుమారుగా 1100 వరకు ఈ ప్రాంతం ప్రబలమైన భాష రోమీచ్ అయినా ఆ తరువాత జర్మనీ ఈ భూభాగాన్ని ఆక్రమించడం ప్రారంభించింది. 1300 లో అలేమానిక్ జనాభా-వాలిస్‌ పూర్వీకత కలిగిన వల్సర్స్-ఈ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించి స్థిరపడ్డారు. ట్రీస్బెర్గ్ పర్వత గ్రామం ఇప్పటికీ వాల్సర్ మాండలికాన్ని సంరక్షిస్తుంది. [13]

రాజవంశాల స్థాపన[మార్చు]

1200 నాటికి ఆల్పైన్ పీఠభూమి అంతటా ఆక్రమణల కారణంగా పీఠభూమి హౌస్ ఆఫ్ సావోయ్, జాహింగర్, హాబ్స్బర్గ్, మరియు కైబర్గ్చే నియంత్రణలోకి మారింది. ఇతర ప్రాంతాలు ఇంపీరియల్‌కు వెనువెంటనే ఇవ్వబడ్డాయి. పర్వత మార్గాలపై సామ్రాజ్యం ప్రత్యక్ష నియంత్రణను మంజూరు చేసింది. 1264 లో కైబర్గ్ రాజవంశం పతనమైనప్పుడు కింగ్ మొదటి రుడోల్ఫ్ (హోలీ రోమన్ చక్రవర్తి 1273) ఆధ్వర్యంలో హబ్స్బర్గర్లు లైచెన్‌స్టెయిన్ భూభాగం ఉన్న తూర్పు ఆల్పైన్ పీఠభూమికి వరకు తమ భూభాగాన్ని విస్తరించారు.[11] 1699 లో లైచెన్‌స్టెయిన్ రాజవంశం రూపొందే వరకు ఈ ప్రాంతం కౌంట్స్ ఆఫ్ హోహెనెమ్స్ కు స్వాధీనంలో ఉంది.1396 లో వాడుజ్ ( లైచెన్‌స్టెయిన్ దక్షిణ ప్రాంతం)కి "ఇంపీరియల్ ఇమ్మీడియాసీ " హోదా ఇవ్వబడి పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తికి అంకితం చేయబడింది.[14] రాజ్యం దాని పేరునుండి తీసుకోబడింది. వాస్తవానికి ఈ పేరుకు దిగువ ఆస్ట్రియాలోని లైచెన్‌స్టెయిన్ కాసిల్ మూలంగా ఉంది. వారు కనీసం 1140 నుండి 13 వ శతాబ్దం వరకు (మరియు మళ్లీ 1807 నుండి) ఈ పేరును కలిగి ఉన్నారు. లైచెన్‌స్టెయిన్ మొరావియా, లోయర్ ఆస్ట్రియా, సిలేషియా మరియు స్టైరియాలలో భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.ఈ భూభాగాలు అన్ని సీనియర్ ఫ్యూడల్ లార్డ్స్ ముఖ్యంగా హబ్సర్గర్ల వివిధ విభాగాలుగా ఉన్నాయి.లైచెన్‌స్టెయిన్ రాజవంశం ఇంపీరియల్ డైట్ (పార్లమెంట్) ఏర్పాటు చేయడానికి అర్హత పొందటానికి అవసరమైన ప్రాథమిక భూభాగాన్ని పొందలేదు. చాలామంది లైచెన్‌స్టెయిన్ రాకుమారులు అనేక హబ్స్బర్గ్ పాలకులు దగ్గరగా సలహాదారులగా పనిచేశారు. ఇంపీరియల్ సింహాసనం నుండి నేరుగా ఏ ప్రాంతాలూ పొందకుండా వారు పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యంలో కొంత అధికారాలను కలిగి ఉన్నారు.

రాజుల పాలన[మార్చు]

1718 జనవరి 23 న భూములు కొనుగోలు చేయబడిన తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి వాడుజ్ మరియు షెల్లెన్బర్గ్ సంయుక్తంగా నూతనంగా ఏర్పడిన భూభాగం ఫ్యూర్స్‌టెంటాన్ని తన నిజమైన సేవకుడు పేరుతో లైచెన్‌స్టెయిన్ రాకుమారుడు అంటోన్ ఫ్లోరియన్‌ను గౌరవించడానికి పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం సార్వభౌమాధికార సభ్య దేశంగా లైచెన్‌స్టీన్ రూపొందించడానికి అనుమతించాడు. లైచెన్‌స్టీన్ రాజులు దాదాపు 100 ఏళ్ళుగా తమ కొత్త రాజ్యమును సందర్శించలేరనే నిబంధన విధించబడింది.

1805 లో ఆస్టెర్‌లిట్జ్ యుద్ధంలో నెపోలియన్ చేతిలో ఓటమి పాలైనతరువాత ఐరోపాలో నెపోలియన్ యుద్ధాల ఫలితంగా 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం శక్తివంతమైన ఫ్రాన్స్ నియంత్రణలోకి వచ్చింది. 1805 లో చక్రవర్తి ఫ్రాన్సిస్ అధికారం నుండి తొలగించబడడంతో 960 సంవత్సరాల కంటే అధికమైన భూస్వామ్య ప్రభుత్వం ముగింపుకు వచ్చింది. నెపోలియన్ సామ్రాజ్యాన్ని రైన్ కాన్ఫెడరేషన్లో పునర్వ్యవస్థీకరించారు. ఈ రాజకీయ పునర్నిర్మాణంలో లైచెన్‌స్టెయిన్ విస్తృత మార్పులకు లోనైంది. చారిత్రక సామ్రాజ్య, చట్టపరమైన మరియు రాజకీయ సంస్థలు రద్దు చేయబడ్డాయి. రాష్ట్ర సరిహద్దుల విషయంలో ఫ్యూడల్ లార్డులు బాధ్యత వదులుకున్నారు. [15]1818 లో ప్రిన్స్ మొదటి జోహన్ భూభాగానికి పరిమిత రాజ్యాంగాన్ని మంజూరు చేసాడు. అదే సంవత్సరంలో లైచెన్‌స్టెయిన్ ప్రిన్స్ అలైస్ ప్రింసిపాలిటీలో అడుగుపెట్టడానికి హౌస్ ఆఫ్ లైచెన్‌స్టెయిన్ మొదటి సభ్యుడయ్యాడు.అయినప్పటికీ నిబంధన అనుసరించి తదుపరి సందర్శన 1842 వరకు సంభవించదు.

కొద్దికాలం తర్వాత లైచెన్‌స్టెయిన్ ఆస్ట్రియా చక్రవర్తి అధ్యక్షత వహించిన జర్మన్ సమాఖ్యలో చేరాడు (1815 జూన్ 20 - 1866 ఆగస్టు 24).

  • 19 వ శతాబ్దంలో అభివృద్ధి చేయబడినవి:
  • 1836, మొదటి కర్మాగారం, సెరామిక్స్ తయారీకి తెరవబడింది.
  • 1861 నాటికి, సేవింగ్స్ మరియు లోన్స్ బ్యాంకు మొదటి పత్తి-నేత మిల్లుతో పాటు స్థాపించబడింది.
  • 1868, ఆర్థిక కారణాల వలన లైచెన్‌స్టెయిన్ సైన్యం రద్దు చేయబడింది.
  • 1872, స్విట్జర్లాండ్ మరియు ఆస్ట్రియా-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యం మధ్య లైచెన్‌స్టెయిన్ మీదుగా రైల్వే లైన్ నిర్మించబడింది.
  • 1886, రైన్పై స్విట్జర్లాండ్ మద్య రెండు వంతెనలు నిర్మించబడ్డాయి.

20 వ శతాబ్ధం[మార్చు]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసేవరకు లైచెన్‌స్టెయిన్‌ ముందుగా ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యానికి మరియు తరువాత ఆస్ట్రియా-హంగేరికి దగ్గరగా ఉండేది.పాలన కొనసాగిస్తున్న రాకుమారులు హబ్స్‌బర్గ్ భూభాగాల్లో ఉన్న ఎస్టేట్ల నుండి వారి సంపదను అధికంగా గ్రహించసాగారు. వారు వియన్నాలోని వారి రెండు రాజప్రాసాల్లో తమ సమయాన్ని అధికంగా గడిపారు. యుద్ధం వల్ల ఏర్పడిన ఆర్థిక వినాశనం దేశం దాని ఇతర పొరుగు స్విట్జర్లాండ్ కస్టమ్స్ మరియు ద్రవ్య యూనియన్ ఏర్పరచుకునేలా వత్తిడి చేసింది.

ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సామ్రాజ్యం రద్దు సమయంలో పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం లైచెన్‌స్టెయిన్‌ ఇకపై స్వతంత్ర రాజ్యంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆస్ట్రియాలో ఉండదని అది పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటుందని వాదించింది. పాక్షికంగా విరుద్ధమైన భావంతో లైచెన్‌స్టెయిన్‌ అవగాహనతో తొలగించబడిన ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ చక్రవర్తి పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం వారసత్వాన్ని ఇప్పటికీ నిర్వహిస్తుంది.

ఫ్రాంజ్ I, ప్రిన్స్ అఫ్ లీచ్టెన్స్టీన్ 1929 నుండి 1938 వరకు.

1929 లో 75 ఏళ్ల ప్రిన్స్ మొదటి ఫ్రాంజ్ సింహాసనంపై విజయం సాధించాడు. ఫ్రాంజ్ వియన్నా లోని మోరవియా నుండి తండ్రి యూదు వ్యాపారవేత్త అయిన ఒక సంపన్న మహిళ ఎలిసబెత్ వాన్ గుట్మన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.అతని నుండి ఒక . లైచెన్‌స్టెయిన్‌కు అధికారిక నాజీ పార్టీ లేనప్పటికీ, జాతీయ యూనియన్ పార్టీలో నాజీ సానుభూతి ఉద్యమం దాని తలెత్తింది. స్థానిక లైచెన్‌స్టెయిన్‌ నాజీలకు ఎలిసబెత్ యూదు "సమస్య"గా మారింది.[16] మార్జి 1938 లో ఆస్ట్రియాను నాజి జర్మనీ విలీనం చేసుకున్న తర్వాత ప్రిన్స్ ఫ్రాంజ్ 31 ఏళ్ల ఫస్ట్ కజిన్ స్థానంలో రెండుమార్లు రాజప్రతినిధిగా నియమించబడ్డాడు. ఆ సంవత్సరం జూలైలో ఫ్రాంజ్ మరణించాడు మరియు ఫ్రాంజ్ జోసెఫ్ సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు.ఆస్ట్రియా విలీనం చేయబడిన కొన్ని రోజుల తరువాత ఫ్రాంజ్ రెండవ జోసెఫ్ మొదటిసారిగా 1938 లో లైచెన్‌స్టెయిన్‌ చేరుకున్నాడు.[14]

రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో లైచెన్‌స్టెయిన్‌ అధికారికంగా తటస్థంగా ఉండేది. సహాయం మరియు మార్గదర్శకత్వం కోసం పొరుగున ఉన్న స్విట్జర్లాండ్ వైపు చూస్తూ బోహేమియా, మొరవియా మరియు సిలేసియా లలో వంశపారంపర్యమైన భూములు మరియు స్వాధీనములు కలిగిన కుటుంబ సంపదలను భద్రపర్చడానికి లైచెన్‌స్టెయిన్‌ తీసుకువెళ్ళారు. వివాదానికి సమీపంలో చెకోస్లోవేకియా మరియు పోలాండ్, జర్మనీ స్వాధీనాలుగా భావించిన వాటిని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు చర్యలు తీసుకోవడంతో ఆ మూడు ప్రాంతాల్లోని లైచెన్‌స్టెయిన్‌ రాజవంశం వారసత్వ సంపదను పూర్తిగా స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. వీటిలో అటవీ వ్యవసాయ మరియు అటవీ భూములలో (ముఖ్యంగా యునెస్కొ వారసత్వ సంపదలో ఒకటైన లిడెన్నిస్-వాల్టిస్ సాంస్కృతిక ప్రకృతి దృశ్యం) మరియు అనేక కుటుంబ కోటలు మరియు రాజభవనాలు ఉన్నాయి.2005 లో ఎస్.ఎస్. అందించిన స్త్రాస్హోఫ్ కాన్సంట్రేషన్ శిబిరంలో ఉన్న యూదు కార్మికులు ఆస్ట్రియాలో లైచెన్‌స్టెయిన్‌ ప్రిన్సిలే హౌస్ యాజమాన్యంలోని ఎస్టేట్స్లో పనిచేశారని వెల్లడైంది.[17]" కోల్డ్ వార్ " ప్రచ్ఛన్న యుద్ధంలో చెకొస్లోవేకియాలోకి ప్రవేశించడానికి లైచెన్‌స్టెయిన్ పౌరులు నిషేధించబడ్డారు. ఇటీవల వివాదాస్పద యుద్ధానంతర బెనెస్ శాసనాల చుట్టూ తిరుగుతున్న దౌత్య వివాదం లైచెన్‌స్టెయిన్ చెక్ రిపబ్లిక్ లేదా స్లొవేకియాతో అంతర్జాతీయ సంబంధాలను పంచుకోవడం లేదు.2009 జూలై 13 న లైచెన్‌స్టెయిన్ మరియు చెక్ రిపబ్లిక్ మద్య [18][19][20] మరియు స్లొవేకియాతో 2009 డిసెంబరు 9 న దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.

and with Slovakia on 9 December 2009.[21]

ఆర్ధిక కేంద్రం[మార్చు]

ఐరోపా‌లో యుద్ధం ముగిసిన తరువాత లైచెన్‌స్టైన్ ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఉంది. లైచెన్‌స్టైన్ రాజవంశం తరచూ కుటుంబం కళాత్మక సంపదలను విక్రయించింది. వీటిలో లియోనార్డో డా విన్సీ చిత్రీకరించిన పోర్ట్రెయిట్ "గైనర్వే డె 'బెన్సి" చిత్రం 1967 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ 5 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు కొనుగోలు చేసి సరికొత్త రికార్డు సృష్టించింది.

అయితే 1970 ల చివరినాటికి దేశంలోకి అనేక కంపెనీలను ఆకర్షించేందుకు చాలా తక్కువ కంపెనీల పన్నుశాతం విధానం ఉపయోగించింది. ఇది ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపన్న దేశాలలో ఒకటిగా మారింది.లైచెన్‌స్టైన్ ప్రిన్స్ 5 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన సంపదతో ప్రపంచంలోని ఆరవ ధనవంతుడైన రాజుగా గుర్తించబడుతున్నాడు.[22] దేశం ప్రజలు ప్రపంచంలోని అత్యధిక జీవన ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నారు.

భౌగోళికం[మార్చు]

The Rhine: border between Liechtenstein and Switzerland (view towards the Swiss Alps).

లైచెన్‌స్టెయిన్ యూరోపియన్ ఆల్ప్స్ ఎగువ రైన్ లోయలో ఉంది. తూర్పున సరిహద్దులో ఆస్ట్రియా ఉంది. దక్షిణ మరియు పశ్చిమసరిహద్దులో స్విట్జర్లాండ్ ఉంది. లైచెన్‌స్టెయిన్ మొత్తం పశ్చిమ సరిహద్దు రైన్‌లోయ ఆక్రమిస్తూ ఉంది. ఉత్తరం నుండి దక్షిణంవరకు 24 కిమీ (15 మైళ్ళు) పొడవు ఉంది. 2,599 మీ (8,527 అడుగులు) గ్రాస్సైట్జ్ దేశంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. ఆల్పైన్ పర్వతశ్రేణి దక్షిణపు గాలులను అడ్డగిస్తూ ఉన్నందున లైచెన్‌స్టెయిన్ వాతావరణం తేలికపాటి వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పర్వత వాలు ప్రాంతాలు శీతాకాలపు క్రీడలకు బాగా సరిపోతాయి.

2006 లో దేశ సరిహద్దుల కచ్చితమైన కొలతలను ఉపయోగించి నిర్వహించిన కొత్త సర్వేలు 77.9 కి.మీ (48.4 మీ) సరిహద్దులతో 160 చ.కి.మీ. (61.776 చ.కి.మీ) వద్ద దాని ప్రాంతాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.[23] ఈ విధంగా 2006 లో లైచెన్‌స్టెయిన్ సరిహద్దులు 1.9 కి.మీ. (1.2 మైళ్ళు) అంతకు మునుపు అనుకున్నదాని కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి.[24]

ప్రపంచంలోని రెండు రెట్టింపైన భూభంధిత దేశాల్లో లైచెన్‌స్టెయిన్ ఒకటి. [25]పూర్తిగా భూభంధిత దేశాల మధ్య బంధితమై ఉన్న మరొక దేశం ఉజ్బెకిస్తాన్ పరిసర ప్రాంతం. లైచెన్‌స్టెయిన్ భూభాగం ద్వారా ప్రపంచంలోని ఆరవ అతిచిన్న స్వతంత్ర దేశం.

లైచెన్‌స్టెయిన్ రాజ్యం 11 జెమిండెన్స్ (ఏకవచనం గెమేండు) అని పిలువబడే కమ్యూన్లుగా (భూభాగాలు) విభజించబడింది. గెమేండెన్‌లో ఒకే పట్టణం లేదా గ్రామం మాత్రమే ఉంటాయి.వీటిలో ఓబెర్లాండ్ (ఎగువ కౌంటీలోని బెర్జర్స్, ప్లాంకెన్, స్కయాన్, ట్రోసెన్, ట్రైసేన్బెర్గ్ మరియు వాడుజ్) ఎన్నికల జిల్లాగా అన్టర్ల్యాండ్ (దిగువ కౌంటీ) మరియు మిగిలిన వాటిలో (ఎస్చెన్, గెర్రిన్, మౌరెన్, రగ్గెల్ మరియు షెల్లెన్బెర్గ్)ఉన్నాయి.

ఆర్ధికరంగం[మార్చు]

Looking southward at Vaduz city centre

పరిమితమైన సహజ వనరులు ఉన్నప్పటికీ పౌరుల కంటే ఎక్కువ నమోదైన సంస్థలున్న ప్రపంచంలోని కొన్ని దేశాలలో లిచెన్‌స్టెయిన్ ఒకటి; ఇది సంపన్నమైన, అత్యధిక పారిశ్రామిక స్వేచ్ఛా ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. ఆర్థిక సేవా రంగంతో పాటు లిచెన్‌స్టెయిన్ అతిపెద్ద యూరోపియన్ పొరుగు పట్టణ ప్రాంతాలకు అనుకూలంగా ఉండే జీవన ప్రమాణాన్ని కలిగి ఉంది.

లిచెన్‌స్టెయిన్ స్విట్జర్లాండ్తో ఒక కస్టమ్స్ యూనియన్‌లో పాల్గొంటుంది మరియు స్విస్ ఫ్రాంక్ను జాతీయ కరెన్సీగా నియమించింది. దేశంలో 85% దాని శక్తిని దిగుమతి చేస్తుంది. లిచెన్‌స్టెయిన్ యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియా (యూరోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అసోసియేషన్ (ఇ.ఎఫ్.టి.ఎ.) మరియు యూరోపియన్ యూనియన్ మధ్య వంతెనగా పనిచేసే ఒక సంస్థలో సభ్యదేశంగా ఉంది. 1995 మే నుండి ప్రభుత్వం తన ఆర్థిక విధానాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తున్నది. 2008 లో నిరుద్యోగ రేటు 1.5% వద్ద ఉంది. ప్రస్తుతం వాడుజ్‌లోని లిచెన్‌స్టెయిన్ ల్యాండెస్పిటల్లో లిచెన్‌స్టెయిన్ ఒక ఆసుపత్రి ఉంది. 2014 నాటికి సి.ఐ.ఎ. వరల్డ్ ఫాక్ట్ బుక్ కొనుగోలు స్థూల దేశీయోత్పత్తి (జి.డి.పి.) కొనుగోలు శక్తి తుల్యత ఆధారంగా 4.978 బిలియన్ డాలర్లుగా అంచనా వేసింది. 2009 నాటికి తలసరి ఆదాయం $ 1,39,100 అమెరికన్ డాలర్లుగా ఉంది. ఇది ప్రపంచ జాబితాలో ఉన్నత స్థానంలో ఉంది. [25]

పరిశ్రమలలో ఎలక్ట్రానిక్స్, వస్త్రాలు, సున్నితమైన వాయిద్యాలు, మెటల్ తయారీ, విద్యుత్ ఉపకరణాలు, యాంకర్ బోట్స్, కాలిక్యులేటర్లు, ఫార్మాస్యూటికల్స్ మరియు ఆహార ఉత్పత్తులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. అత్యంత గుర్తించదగిన అంతర్జాతీయ సంస్థ మరియు అతిపెద్ద యజమాని హిల్టీ, డైరెక్ట్ ఫాస్టెనింగ్ సిస్టంస్ మరియు హై-ఎండ్ పవర్ టూల్స్ తయారుచేస్తుంది. లిచెన్‌స్టెయిన్ గోధుమ, బార్లీ, మొక్కజొన్న, బంగాళాదుంపలు, పాల ఉత్పత్తులు, పశువుల మరియు వైన్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దేశం ఆర్థికవ్యవస్థలో పర్యాటకరంగం అత్యధికంగా భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది.

పన్నువిధింపు[మార్చు]

Since 1923, there has been no border control between Liechtenstein and Switzerland.

లిచెన్‌స్టెయిన్ ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత వ్యాపార ఆదాయం మరియు ప్రధాన (సంపద) పన్నును విధిస్తుంది. వ్యక్తిగత ఆదాయం పన్ను రేటు 1.2%. కమ్యూన్లు విధించిన అదనపు ఆదాయ పన్నుతో కలిపి ఉన్నప్పుడు మిశ్రమ ఆదాయం పన్ను రేటు 17.82%.[26] 4.3% అదనపు ఆదాయం పన్ను దేశం సామాజిక భద్రతా కార్యక్రమంలో ఉన్న ఉద్యోగులందరి మీద విధించబడుతుంది. గరిష్ఠ ఆదాయం పన్ను రేటు11% నుండి 29%గా ఉంది. గరిష్ఠంగా స్వయం ఉపాధికి పన్నుశాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. సంపదపై ప్రాథమిక పన్ను రేటు సంవత్సరానికి 0.06%. మిశ్రమ మొత్తం రేటు 0.89%. కార్పొరేట్ లాభాలపై పన్ను రేటు 12.5%. [25]లీచెన్‌స్టెయిన్ బహుమతి మరియు ఎస్టేట్ పన్నులు గ్రహీతకు ఇచ్చేవారికి మరియు వారసత్వ మొత్తానికి సంబంధించి బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. పన్నులు 0.5% మరియు 0.75% మధ్య జీవిత భాగస్వాములు మరియు పిల్లలకు మరియు 18% నుండి 27% కాని సంబంధిత స్వీకరణ కర్తలకు విధించబడుతుంది. ఎస్టేట్ పన్ను ప్రగతిశీలమైంది.


లీచెన్‌స్టెయిన్ గతంలో స్టీఫున్జెన్ ("సంస్థలు") నుండి గణనీయమైన ఆదాయం పొందాయి.. ఆర్థిక సంస్థల అసలైన విదేశీ యజమానుల ఆర్థిక వివరణలను దాచడానికి ఈ స్వదేశీ ఆర్థిక సంస్థలు సృష్టించబడ్డాయి. ఒక లీచెన్‌స్టెయిన్ పౌరుల పేరులో నమోదు చేయబడిన సంస్థలు (తరచూ న్యాయవాది పేరుతో సృష్టించబడ్డాయి). లీచెన్‌స్టెయిన్ వారి స్వంత దేశాల్లో పన్నులను నివారించడానికి లేదా తప్పించుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తున్న చాలా సంపన్న వ్యక్తులు మరియు వ్యాపారాల కోసం ఒక ప్రముఖ పన్ను స్వర్గంగా చేయడానికి ఈ చట్టాలు ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[27] ఇటీవలి సంవత్సరాలలో లిచెన్‌స్టెయిన్ అంతర్జాతీయ మనీ-లాండేర్లను ప్రాసిక్యూట్ చేయటానికి బలమైన నిర్ణయాత్మక విధానాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.దేశం ఇమేజ్‌ను చట్టబద్దమైన ఆర్థిక కేంద్రంగా ప్రోత్సహించడానికి పనిచేస్తుంది. ఫిబ్రవరి 2008 లో జర్మనీలో పన్ను-మోసం కుంభకోణంలో దేశం ఎల్.జి.టి. బ్యాంక్ చిక్కుకుంది. ఇది జర్మనీ ప్రభుత్వఅధికార కుటుంబ సంబంధాన్ని దెబ్బతీసింది. క్రౌన్ ప్రిన్స్ అలోయిస్ జర్మన్ ప్రభుత్వం వస్తువుల అక్రమ రవాణాకు పాల్పడినట్లు ఆరోపించారు. ఎల్.జి.టి.గ్రూప్ ఒక మాజీ ఉద్యోగి ఇచ్చిన ప్రైవేటు బ్యాంకింగ్ సమాచారాన్ని $ 7.3 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లకు కొనుగోలు చేసినట్లు సూచించారు.[28][29] ఏదేమైనా పన్ను స్వర్గంగా ఉన్న బ్యాంకులపై యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్ సబ్‌కమిటీ మాట్లాడుతూ రాచరిక కుటుంబాల యాజమాన్యంలో ఉన్న ఎల్.జి.టి. బ్యాంకు మరియు బోర్డులో సేవచేసేవారు. [30]

2008 లీచ్టెన్‌స్టెయిన్ పన్ను వ్యవహారం అనేక దేశాలలో పన్ను పరిశోధనలకు మూలంగా ఉంది. పౌరులు కొందరు లీచెన్‌స్టెయిన్ బ్యాంకులు మరియు ట్రస్టులను ఉపయోగించడం ద్వారా పన్ను విధించే బాధ్యతల నుండి తప్పించుకుంటున్నారని అనుమానించారు; జర్మనీ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్‌లో పన్ను ఎగవేత కోసం ఎన్నడూ జరగని పరిశోధనలు అతిపెద్ద సంక్లిష్టతతో ఈ వ్యవహారం జరిగింది.[31] 2007 లో ప్యారిస్‌కు చెందిన ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ చేత గుర్తించబడినట్లు అడార్రా మరియు మొనాకోలతో పాటు లిచెన్‌స్టెయిన్ ఒత్తిడి తెచ్చేప్రయత్నం చేసింది.[32] 2009 మే 27 న ఇ.ఇ.సి.డి. లిచెన్‌స్టెయిన్ అనధికారిక దేశాల బ్లాక్‌లిస్ట్ జాబితా నుండి తొలగించింది.[33]

ఆగస్టు 2009 లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ విభాగం హెచ్.ఎం. రెవెన్యూ & కస్టమ్స్ లీచెన్‌స్టెయిన్ సమాచారాన్ని మార్పిడి చేయటానికి అంగీకరించింది. 5,000 బ్రిటీష్ పెట్టుబడిదారులకు దేశంలో ఖాతాల మరియు ట్రస్ట్ లలో సుమారుగా 3 బిలియన్ డాలర్లు డిపాజిట్ చేశారని విశ్వసించబడుతుంది.[34]

అక్టోబరు 2015 లో యూరోపియన్ యూనియన్ మరియు లీచెన్‌స్టెయిన్ పన్ను వివాదాల విషయంలో ఆర్థిక సమాచారం ఆటోమేటిక్ ఎక్చేంజ్ను నిర్ధారించడానికి ఒక పన్ను ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. డేటా సేకరణ 2016 లో మొదలయ్యింది మరియు ప్రైవేటు వ్యక్తులు మరియు కార్పోరేట్ ఆస్తుల పన్నుల విషయంలో ఇతర యూరోపియన్ దేశాలతో సమానంగా దేశాన్ని తీసుకురావటానికి మరొక చర్యగా ఇది ఉంది. [35]

గణాంకాలు[మార్చు]

జనసంఖ్యా పరంగా లైచెన్‌స్టైయిన్ ఐరోపాలో నాలుగో అతిచిన్న దేశంగా ఉంది.ఇది ప్రపంచంలో అతి తక్కువ జసంఖ్య కలిగిన దేశాలలో వాటికన్ సిటీ, సాన్‌మారినో, మరియు మొనాకో తరువాత స్థానంలో ఉంది.దేశ జనసంఖ్యలో మూడోవంతు విదేశాలలో జన్మించారు. ప్రధానంగా జర్మనీ, ఆస్ట్రియా మరియు స్విట్జర్లాండ్లకు చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. జర్మన్ మాట్లాడేవారు, స్విస్, ఇటలీ మరియు తుర్కులతో దేశ జనాభా ప్రధానంగా అలేమానినిక్ మాట్లాడుతుంది. దేశం శ్రామికశక్తిలో మూడింట రెండు వంతుల మంది విదేశీ సంతతికి చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు.[36]లైచెన్‌స్టెయిన్ ప్రజల ఆయుఃప్రమాణం 80.31 సంవత్సరాలు.పురుషుల ఆయుఃప్రమాణం 76.86 సంవత్సరాలు, మహిళ ఆయుఃప్రమాణం 83.77 సంవత్సరాలు (2011 అంచనా). ఇటీవలి అంచనాల ప్రకారం శిశు మరణాల రేటు 1,000 జననాలకు 4.64 మరణాలు.

భాషలు[మార్చు]

అధికారిక భాష జర్మన్; చాలా మంది ప్రామాణిక జర్మనీకి చెందిన ఒక అలేమానిక్ మాండలికాన్ని మాట్లాడతారు. కానీ స్విట్జర్లాండ్ మరియు వోరార్ల్బర్గ్, ఆస్ట్రియా వంటి పొరుగు ప్రాంతాల్లో మాట్లాడే ఆ మాండలికాలకు దగ్గరి సంబంధం ఉంది. టిరిన్బెర్గ్‌లో మునిసిపాలిటీచే ప్రోత్సహించబడిన ఒక మాండలికం వాడుక భాషగా ఉంది. అయితే స్విస్ ప్రామాణిక జర్మన్ దేశంలో చాలా మంది ప్రజలు అర్థంచేసుకుని మాట్లాడకలిగి ఉంటారు.

మతం[మార్చు]





Circle frame.svg

Religion in Liechtenstein in 2010[37]

  Roman Catholic (75.9%)
  Protestant (8.5%)
  Other Christian (1.4%)
  Muslim (5.4%)
  Other religion (0.8%)
  Undeclared (2.6%)
  Irreligion (5.4%)

లైచెన్‌స్టెయిన్ రాజ్యాంగం ప్రకారం లీచెన్‌స్టెయిన్ అధికారిక మతంగా రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి ఉంది:


కాథలిక్ చర్చ్ ప్రభుత్వ చర్చి మరియు ప్రభుత్వం పూర్తి రక్షణను ఆస్వాదిస్తుంది.

లైచెన్‌స్టెయిన్ అన్ని మత విశ్వాసాలకు అనుగుణంగా రక్షణ కల్పిస్తుంది. ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యత కలిగిన "ప్రజల మతపరమైన విశ్వాసం"గా పరిగణిస్తుంది. [38] లైచెన్‌స్టెయిన్ పాఠశాలలలో మినహాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, రోమన్ కాథలిక్కులు లేదా ప్రొటెస్టంట్ల మతపరమైన విద్య (రిఫార్మ్డ్ లేదా లూథరన్ లేదా రెండూ) చట్టపరంగా తప్పనిసరి.[39] మతపరమైన సంస్థలకు పన్ను మినహాయింపు ఇవ్వబడుతుంది. [39] " ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ " ఆధారంగా మతపరమైన ఘర్షణల వలన ఏర్పడిన సాంఘిక వివాదాలు లైచెన్‌స్టెయిన్‌లో తక్కువగా ఉంది. మతం ఆచరణలో ప్రభుత్వం పరిమితి కూడా ఉంది.[40]

2010 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మొత్తం జనాభాలో 85.8% క్రిస్టియన్లు ఉన్నారు. వీరిలో 75.9% రోమన్ క్యాథలిక్ విశ్వాసానికి కట్టుబడి ఉండగా వడోజ్ మినహాయింపు అయిన రోమన్ కాథలిక్ ఆర్చిడియోసెన్ ఏర్పరుచుకుని 9.6% మంది ప్రొటెస్టంట్‌గా ఉన్నారు. ప్రధానంగా క్రిస్టియన్-ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో ప్రధానంగా లైచెన్‌స్టెయిన్ ఎవాంజెలికల్ చర్చి ఒక " (యునైటెడ్ చర్చి, లూథరన్ & రిఫార్మ్డ్) మరియు లైచెన్‌స్టెయిన్ ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ చర్చి, లేదా ఆర్థోడాక్స్ నిర్వహించబడుతున్నాయి. అతిపెద్ద మైనారిటీ మతంగా ఇస్లాం (మొత్తం జనాభాలో 5.4%) ఉంది. ప్రజల ప్రధాన మతం అవలంభిస్తూన్న రోమన్ కాథలిక్కులు లైచెన్‌స్టెయిన్ పౌరసత్వం (87.0%) కలిగి ఉన్నారు. [37]

మతం [41] 2010 2000 1990
కాథలిక్కులు 75.9% 78.4% 84.9%
ప్రొటెస్టెంట్లు 8.5% 8.3% 9.2%
క్రిస్టియన్ - ఆర్థడాక్స్ 1.1% 1.1% 0.7%
ఇతర క్రిస్టియన్ చర్చీలు 0.3% 0.1% 0.2%
ముస్లిములు 5.4% 4.8% 2.4%
ఇతర మతస్థులు 0.8% 0.3% 0.2%
ఏ మతాన్ని అంగీకరించని వారు 5.4% 2.8% 1.5%
మతాన్ని ప్రకటించని వారు 2.6% 4.1% 0.9%

మూలాలు[మార్చు]


  1. Raum, Umwelt und Energie Archived 12 October 2011 at the Wayback Machine., Landesverwaltung Liechtenstein. Accessed on 2 October 2011.
  2. 2.0 2.1 2.2 "Amt für Statistik, Landesverwaltung Liechtenstein" (PDF). Llv.li. Retrieved 26 May 2015. 
  3. "Liechtenstein in Figures : 2016" (PDF). Llv.li. Retrieved 2017-08-03. 
  4. 4.0 4.1 4.2 Key Figures for Liechtenstein Archived 17 September 2009 at the Wayback Machine., Landesverwaltung Liechtenstein. Accessed on 1 July 2012.
  5. 5.0 5.1 5.2 World Development Indicators, World Bank. Accessed on 1 July 2012. Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" and "Official exchange rate (LCU per US$, period average)" for Switzerland were used.
  6. "2016 Human Development Report". United Nations Development Programme. 2017. Retrieved 25 March 2017. 
  7. Duden Aussprachewörterbuch, s.v. "Liechtenstein[er]".
  8. "IGU regional conference on environment and quality of life in central Europe". GeoJournal. 28 (4). 1992. doi:10.1007/BF00273120. 
  9. CIA – The World Factbook – Country Comparison :: GDP – per capita (PPP) Cia.gov. Retrieved on 2011-12-24.
  10. 10.0 10.1 10.2 History. swissworld.org. Retrieved on 2009-06-27
  11. 11.0 11.1 Switzerland history Nationsencyclopedia.com. Retrieved on 2009-11-27
  12. History of Switzerland Nationsonline.org. Retrieved on 2009-11-27
  13. P. Christiaan Klieger, The Microstates of Europe: Designer Nations in a Post-Modern World (2014), p. 41
  14. 14.0 14.1 Eccardt, Thomas (2005). Secrets of the Seven Smallest States of Europe. Hippocrene Books. p. 176. ISBN 0-7818-1032-9. 
  15. "History, creation of Liechtenstein". liechtenstein.li. Liechtenstein Marketing. Retrieved 1 April 2017. 
  16. "LIECHTENSTEIN: Nazi Pressure?". Time. 1938-04-11. Retrieved 2010-05-26. 
  17. "BBC NEWS - Europe - Nazi crimes taint Liechtenstein". News.bbc.co.uk. Retrieved 3 August 2017. 
  18. "Liechtenstein and the Czech Republic establish diplomatic relations" (PDF). Government Spokesperson’s Office, the Principality of Liechtenstein. 2009-07-13. Archived from the original (PDF) on 11 May 2011. Retrieved 2009-08-06. 
  19. "Navázání diplomatických styků České republiky s Knížectvím Lichtenštejnsko" [Establishment of diplomatic relations with the Czech Republic and the Principality of Liechtenstein] (in Czech). Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic. 2009-07-13. Retrieved 2011-10-28. 
  20. "MINA Breaking News – Decades later, Liechtenstein and Czechs establish diplomatic ties". Macedoniaonline.eu. 2009-07-15. Retrieved 2010-06-06. 
  21. "Liechtenstein and the Slovak Republic establish diplomatic relations" (PDF). Government Spokesperson’s Office, the Principality of Liechtenstein. 2009-12-09. Archived from the original (PDF) on 11 May 2011. Retrieved 2009-12-22. 
  22. D. Pendleton, C. Vorasasun, C. von Zeppelin, T. Serafin (1 September 2008). "The Top 15 Wealthiest Royals". Forbes.
  23. "Tiny Liechtenstein gets a little bigger", 29 December 2006.
  24. Liechtenstein redraws Europe map, BBC News, 28 December 2006.
  25. 25.0 25.1 25.2 "The World Factbook — Central Intelligence Agency". Ca.gov. Retrieved 3 August 2017. 
  26. Encyclopedia of the Nations. Nationsencyclopedia.com. Retrieved on 2011-12-24.
  27. "Billionaire Tax Haven Liechtenstein Loses on Bank Reforms". Bloomberg.com. Retrieved 3 August 2017. 
  28. Wiesmann, Gerrit. "Lilliput's giant-slayer." Financial Times, 23 February 2008.
  29. "Pro Libertate: A Parasite's Priorities (Updated, February 23)". Freedominourtime.blogspot.com. 22 February 2008. Retrieved 3 August 2017. 
  30. "Four Corners – 06/10/2008: Tax Me If You Can". Abc.net.au. 2008-10-06. Retrieved 2010-06-06. 
  31. "Skandal gigantischen Ausmaßes". Süddeutsche Zeitung (in German). 2010-05-17. Retrieved 2010-05-17. 
  32. Esterl, Mike; Simpson, Glenn R.; Crawford, David (2008-02-19). "Stolen Data Spur Tax Probes". The Wall Street Journal. Google Groups. Retrieved 2008-02-20. 
  33. Removal from OECD List of Unco-operative Tax Havens. Oecd.org. Retrieved on 2011-12-24.
  34. UK signs Liechtenstein tax deal . BBC News (2009-08-11). Retrieved on 2011-12-24.
  35. EU and Liechtenstein sign deal on automatic exchange of tax data. European Council. Press releases and statement. Retrieved 15 August 2017.
  36. "WT/TPR/S/280 • Switzerland and Liechtenstein" (PDF). WTO. Retrieved 26 January 2015. 
  37. 37.0 37.1 "Volkszählung 2010". Llv.li. Retrieved 2017-08-03. 
  38. 38.0 38.1 Jeroen Temperman (30 May 2010). State-Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance. BRILL. pp. 44–45. ISBN 978-90-04-18148-9. Retrieved 31 July 2012. 
  39. 39.0 39.1 Aili Piano (30 September 2009). Freedom in the World 2009: The Annual Survey of Political Rights & Civil Liberties. Rowman & Littlefield. p. 426. ISBN 978-1-4422-0122-4. Retrieved 31 July 2012. 
  40. "Global Restrictions on Religion" (PDF). Pew Research Center. Archived from the original (PDF) on 17 January 2013. Retrieved 3 August 2017. 
  41. "Statistisches Jahrbuch Liechtensteins" (PDF). Llv.li. 2014. p. 80. Retrieved 2017-08-03.