బల్గేరియా

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Република България
గణతంత్ర బల్గేరియా
Flag of బల్గేరియా బల్గేరియా యొక్క చిహ్నం
నినాదం
Съединението прави силата  (Bulgarian)
"Saedinenieto pravi silata"  (transliteration)
"Unity makes strength"1
జాతీయగీతం
Мила Родино  (Bulgarian)
[Mila Rodino] error: {{lang}}: text has italic markup (help)  (transliteration)
Dear Motherland

బల్గేరియా యొక్క స్థానం
Location of Bulgaria (dark green) within Europe and the EU
రాజధాని
(మరియు అతిపెద్ద నగరం)
Sofia
42°41′N 23°19′E / 42.683°N 23.317°E / 42.683; 23.317
అధికార భాషలు Bulgarian
జాతులు  84% Bulgarians, 9% Turkish, 5% Roma, 2% other groups[1]
ప్రజానామము Bulgarian
ప్రభుత్వం Parliamentary republic
 -  President Georgi Parvanov
 -  Prime Minister Boyko Borisov
 -  Chairman of the National Assembly Tsetska Tsacheva
Formation
 -  Medieval kingdom 681[2] 
 -  Last previously independent state2
1422 
 -  Re-establishment
(under nominal Ottoman suzerainty)

1878 
 -  Unification with Eastern Rumelia 1885 
 -  Full sovereignty 1908 
Accession to
the
 European Union
1 January 2007
 -  జలాలు (%) 0.3
జనాభా
 -  2008 అంచనా Decrease7,640,238 (94th)
 -  2001 జన గణన Increase7,932,984 
జీడీపీ (PPP) 2008 అంచనా
 -  మొత్తం $93.8 billion[3] (63rd)
 -  తలసరి $12,370[3] (65th)
జీడీపీ (nominal) 2008 అంచనా
 -  మొత్తం $52.0 billion[3] (75th)
 -  తలసరి $6,850[3] (88th)
Gini? (2003) 29.2 (low
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2006) Increase 0.834 (high) (56వది)
కరెన్సీ Lev3 (BGN)
కాలాంశం EET (UTC+2)
 -  వేసవి (DST) EEST (UTC+3)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .bg4
కాలింగ్ కోడ్ +359
1 "Bulgaria's National Flag". Bulgarian Government. 3 October 2005. Retrieved 2007-01-01. 
2 Vidin Tsardom.
3 plural Leva.
4 Bulgarians, in common with citizens of other European Union member-states, also use the .eu domain.
5 Cell phone system GSM and NMT 450i
6 Domestic power supply 220 V/50 Hz, Schuko (CEE 7/4) sockets

బల్గేరియా (ఆంగ్లం : The state of Bulgaria) అధికారిక నామం "రిపబ్లిక్ ఆఫ్ బల్గేరియా".ఇది ఆగ్నేయ ఐరోపా ఖండంలోని ఒక బాల్కన్ దేశం. ఈ దేశానికి ఉత్తరాన రొమేనియా, పశ్చిమానసెర్బియా మరియు మాసిడోనియా, దక్షిణాన గ్రీస్ మరియు టర్కీ దేశాలు సరిహద్దు దేశాలు. ఈ దేశపు తూర్పున నల్ల సముద్రం ఉంది.


చరిత్రపూర్వ వ్యవస్థీకృత సంస్కృతులు ప్రస్తుత బాలిలాండ్ భూములలో నియోలిథిక్ కాలంలో అభివృద్ధి చెందాయి. దాని పురాతన చరిత్రలో థ్రేసియన్లు, గ్రీకులు, పర్షియన్లు, సెల్ట్స్, రోమన్లు, గోథ్స్, అలన్స్ మరియు హన్స్ ఉన్నారు.సమైక్య బల్గేరియన్ రాజ్యం ఆవిర్భావం క్రీ.శ. 681 లో మొట్టమొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం స్థాపనకు పునాదిగా మారింది. ఇది బాల్కన్లలో అధికభాగం మరియు మధ్య యుగంలో స్లావ్ల కోసం ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రంగా పనిచేసింది. 1396 లో రెండో బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం పతనమవడంతో దాని భూభాగాలు దాదాపు ఐదు శతాబ్దాల వరకు ఒట్టోమన్ పరిపాలన కిందకు వచ్చాయి. 1877-78లో రష్యా-టర్కిష్ యుద్ధం మూడవ బల్గేరియన్ రాజ్యం ఏర్పడటానికి దారి తీసింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో పొరుగుదేశాలతో అనేక విభేదాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఇది బల్గేరియా జర్మనీతో కలిసి ప్రపంచ యుద్ధాల్లో కలిసి పోరాడడానికి ప్రేరణ కలిగించింది. 1946 లో సోవియట్ నేతృత్వంలోని తూర్పు బ్లాక్‌లో భాగంగా ఇది ఒక-పార్టీ సోషలిస్టు రాజ్యంగా మారింది. డిసెంబరు 1989 లో పాలక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ బహుళ-పార్టీ ఎన్నికలను అనుమతించింది. దీంతో బల్గేరియా ప్రజాస్వామ్యం మరియు మార్కెట్-ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థకు పరివర్తన చెందింది.

బల్గేరియా జనాభా 7.2 మిలియన్లు. ప్రధానంగా పట్టణీకరణ చేయబడిన బల్గేరియా జనాభా అధికంగా దాని 28 రాష్ట్రాల పాలనా కేంద్రాలలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. చాలా వ్యాపార మరియు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు రాజధాని మరియు అతిపెద్ద నగరం సోఫియాలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. ఆర్థిక వ్యవస్థలో బలమైన రంగాలుగా ఉన్న భారీ పరిశ్రమ, విద్యుత్తు శక్తి, ఇంజనీరింగ్ మరియు వ్యవసాయం ఇవి అన్ని స్థానిక సహజ వనరులపై ఆధారపడతాయి.

1991 లో దేశం ప్రస్తుత రాజకీయ నిర్మాణం ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించింది. బల్గేరియా ఒక సమైక్య పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ ఉన్నత స్థాయి రాజకీయ, పరిపాలన మరియు ఆర్థిక కేంద్రీకరణ కలిగిన దేశంగా ఉంది. ఇది యూరోపియన్ యూనియన్, నాటో మరియు కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఐరోపా‌లలో సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.ఐరోపాలో భద్రత మరియు సహకార సంస్థ (ఒ.ఎస్.సి.ఇ) వ్యవస్థాపక దేశంగా మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో మూడు సార్లు సంపాదించింది.

పేరువెనుక చరిత్ర[మార్చు]

దేశం పేరు బల్గేరియా పదం బుర్గర్స్ నుండి తీసుకోబడింది. వీరు టర్కిక్ మూలం కలిగిన ఒక అంతరించిపోయిన తెగ నివాసిత భూమి కనుక ఇది బల్గేరియా అయింది.బల్గేరియా లోపల కొందరు చరిత్రకారులు తమ టర్కిక్ జాతికి చెందిన బల్గార్లను గుర్తించడానికి బదులుగా ఉత్తర ఇరానియన్ మూలానికి అనుకూలురుగా గుర్తించారు.[4][5] క్రీశ. 4 వ శతాబ్దం కంటే ముందుగా వారి పేరు ఉనికిని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం కష్టం.[6]

కానీ ఇది ప్రోటో-టర్క్క్ పదమైన బుల్ఖహా ("కలపాలి", "షేక్", "కదిలించు") మరియు దాని ఉత్పన్న బుల్గాక్ ("తిరుగుబాటు", "క్రమరాహిత్యం") నుండి పుట్టింది.[7] ప్రత్యామ్నాయ ఎటిమాలజీలు మంగోలిక్ కాగ్నేట్ నుండి బల్గోరాక్ ("వేరుచేయుట", "స్ప్లిట్ ఆఫ్") నుండి ఉత్పన్నం అయిందని భావిస్తున్నారు.[ఆధారం కోరబడింది] లేదా ప్రోటో-టర్కిక్ బెల్ ("ఐదు") మరియు గురు ( అర్థంలో "బాణం") లేదా కీలుబొమ్మలు లేదా ఆన్గోర్స్ ("పది తెగలు")అని అర్ధం. [8]

చరిత్ర[మార్చు]

చరిత్రలు పూర్వం మరియు పూర్వీకత[మార్చు]

పాలోయోలిథిక్‌ కాలం నుండి ఆధునిక బల్గేరియా భూభాగాలలో మానవ నివాసాలు ఉన్నట్లు గుర్తించబడుతుంది. బల్గేరియన్ భూభాగాల్లో వ్యవస్థీకృత పూర్వచరిత్ర సమాజాలు నియోలిథిక్ హమాంగియా సంస్కృతికి చెందిన ప్రజలు నివసించారని భావిస్తున్నారు.[9] విన్కా సంస్కృతి [10] మరియు ఎనోలిథిక్ వర్నా సంస్కృతి (క్రీ.పూ 5 వ సహస్రాబ్ది) ఉన్నాయి. తరువాతి బంగారు పని మరియు మరియు బహుళ ఉపయోగం కనిపెట్టిన ఘనత పొందింది.[11][12] ఈ మొట్టమొదటి గోల్డ్ స్మెల్టర్లలో కొన్ని వార్నా నెక్రోపోలిస్ నిధి నాణేలు, ఆయుధాలు మరియు ఆభరణాలను ఉత్పత్తి చేశాయి. ప్రపంచంలో సుమారు 6,000 సంవత్సరాల పూర్వం నాటి పురాతన బంగారు ఆభరణాలు ఉన్నాయి.[13] ఈ సైట్ కూడా ప్రారంభ యూరోపియన్ సమాజాల సాంఘిక సోపానక్రమం గురించి అవగాహనను అందిస్తుంది.[14][15]

ఆధునిక బల్గేరియన్ల మూడు ప్రాథమిక పూర్వీకుల సమూహాలలో థ్రాసినియన్లు ఒకరు.[16] ఇనుప యుగంలో ఈ ప్రాంతంలో కనిపించడం ప్రారంభించారు.[17] క్రీ.పూ. 6 వ శతాబ్దం చివరలో పర్షియన్లు ప్రస్తుత బల్గేరియాను జయించి క్రీ.పూ 479 వరకు పాలించారు. పర్షియన్ల ప్రభావంతో థ్రేసియన్ తెగల సమూహంలో 470 వ దశకంలో కింగ్ టెర్స్ ఒడిస్సియ రాజ్యంలో సమైక్యం చేసారు. అయితే తర్వాత క్రీ.శ. 46 లో అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ మరియు రోమన్లు. 5 వ శతాబ్దంలో రోమన్ సామ్రాజ్య విభజన తరువాత ఈ ప్రాంతం బైజాంటైన్ నియంత్రణలోకి తీసుకుంది. ఈ సమయానికి క్రైస్తవ మతం ఇప్పటికే ఈప్రాంతంలో వ్యాపించింది.4 వ శతాబ్దంలో నికోపోలిస్ యాడ్ ఇస్ట్రం లోని ఒక చిన్న గోతిక్ సమాజం ది వాల్ఫిలా బైబిల్లో మొదటి జర్మనీ భాషా పుస్తకాన్ని నిర్మించింది.[18][19] సెంట్రల్ బల్గేరియాలో సెయింట్ అథానిసిస్ ఐరోపాలో మొట్టమొదటి క్రిస్టియన్ మొనాస్టరీ స్థాపించాడు.[20]6 వ శతాబ్దం నుండి తూర్పున పాక్షికంగా వారిని పోలిన హేలేనియెన్సిస్ లేదా రోమనైజ్డ్ థ్రేసియన్లను కలుపుకొని దక్షిణ స్లావ్లు క్రమంగా ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు.[21][22][23]

మొదటి బల్గేరియన్ సాంరాజ్యం[మార్చు]

Krum feasting with his nobles after the battle of Pliska, detail from the Manasses chronicle
Khan Krum feasts with his nobles after the battle of Pliska. His servant (far right) brings the wine-filled skull cup of Nicephorus I.

680 లో అస్పర్పఖ్ నాయకత్వంలో టర్కిక్ పాక్షిక-సంచార బుల్గార్ గిరిజనులు [16] డానుబే దగ్గర దక్షిణంవైపుకు చేరుకుని డానుబే మరియు బాల్కన్ ప్రాంతాల మధ్య ప్రాంతంలో స్థిరపడి వారి రాజధాని ప్లిస్కా స్థాపించారు.[24][25] 681 లో బైజాంటియన్‌తో శాంతి ఒప్పందం మొదటి బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం ప్రారంభాన్ని సూచించింది. స్థానిక జనాభాతో క్రమంగా బల్గేర్స్, స్థానిక స్లావిక్ మిశ్రిత మాండలికం ఆధారంగా ఒక సాధారణ భాషను అనుసరించారు.[26]


8 వ మరియు 9 వ శతాబ్దాలలో బల్గేరియా రాజ్యం బలోపేతం చేయబడింది. క్రమ్ దేశం భూభాగాన్ని రెండింతలు చేసి ప్లిస్కా యుద్ధంలో బైజాంటైన్ చక్రవర్తి మొదటి నీస్ఫారస్‌ను హత్య చేశాడు.[27] తరువాత మొట్టమొదటి లిఖిత నియమావళిని ప్రవేశపెట్టాడు. 864 లో మొదటి బోరిస్‌ ఆధ్వర్యంలో తూర్పు సాంప్రదాయ క్రైస్తవ మతానికి మద్దతుగా పాగనిజం నిర్మూలించబడింది. ఈ మార్పిడి తరువాత బల్గేరియన్ చర్చి బైజాంటైన్ గుర్తింపును పొందింది.[28] ప్రెస్లావ్ అభివృద్ధి చెందిన సిరిల్లిక్ వర్ణమాలను దత్తతగా స్వీకరించారు. ఇది సమైక్యత చెందిన ఫ్యూజ్ స్లావ్స్ మరియు బల్గర్లను ప్రజల కేంద్ర అధికారాన్ని బలపరిచింది.[29] [30][31] తరువాతి సాంస్కృతిక స్వర్ణ యుగం షిమోన్ ది గ్రేట్ 34 సంవత్సరాల పాలన ప్రారంభమైంది. వీరు రాష్ట్రంలోని అతిపెద్ద భూభాగ విస్తరణను కూడా సాధించారు. [32]

మగ్యార్స్ మరియు పెచెనెగ్స్‌తో యుద్ధాలు మరియు బోగోమీల్ మతవిశ్వాశాల వ్యాప్తి సిమియన్ మరణం తరువాత బల్గేరియా బలహీనపడింది. [33][34] వరుస రస్ 'మరియు బైజాంటైన్ దండయాత్రలు 971 లో బైజాంటైన్ సైన్యం రాజధాని ప్రేస్లావ్ స్వాధీనం చేసుకుంది.[35] . సామ్యూల్ ఆధ్వర్యంలో బల్గేరియా కోలుకున్నది.[36] ఈ దాడుల నుంచి బైజాంటియన్ చక్రవర్తి రెండవ బాసిల్ 1014 లో క్లైకులో బల్గేరియా సైన్యాన్ని ఓడించినతరువాత ఇది ముగింపుకు వచ్చింది. యుద్ధం తరువాత స్వల్పకాలంలో మరణించాడు.[37] 1018 నాటికి బైజాంటైన్లు బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం ముగింపుకు తీసుకు వచ్చారు.[38]

రెండవ బల్గేరియన్ సాంరాజ్యం[మార్చు]

బల్గేరియా విజయం తర్వాత రెండవ బాసిల్ తిరుగుబాటుదారులను మరియు అసంతృప్తిని స్థానిక ప్రభువుల పాలనను నిలుపుకోవడమే కాకుండా కొత్తగా స్వాధీనం చేసుకున్న భూముల నుండి బంగారం రూపంలో పన్నులు చెల్లించడానికి అనుమతించాడు.[39] అతను బల్గేరియన్ పార్టియార్చిటే డియోసెస్లలో స్వయంప్రతిపత్తి నిలుపుకోవటానికి అనుమతించి ఆర్చ్ బిషప్రాక్ అధికారం తగ్గించాడు. [39][40] అతని మరణం తరువాత బైజాంటైన్ దేశీయ విధానాలు మార్చబడ్డాయి. తరువాత విజయవంతం కాని వరుస తిరుగుబాట్లు సంభవించాయి. వీటిలో పీటర్ దెలన్ నాయకత్వం వహించిన తిరుగుబాటు అతిపెద్దది. 1185 లో అసెన్ వంశీయులైన ఇవాన్ మొదటి ఆసెన్ మరియు 4 వ పీటర్ ఒక ప్రధాన తిరుగుబాటును నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా బల్గేరియన్ రాజ్య పునఃస్థాపన జరిగింది. ఇవాన్ ఆసేన్ మరియు పీటర్ రెండో బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా టార్నోవోతో పునాది వేశారు.[41]

రెండవ సామ్రాజ్యం రాజధాని వెలికో టార్నోవోలో సిరేవెట్స్ కోట యొక్క గోడలు

ఆసెన్ చక్రవర్తుల మూడవ వాడైన కలోయ్యన్ తన రాజ్యమును బెల్జిడ్ మరియు ఓహ్రిడ్ల వరకు విస్తరించాడు. అతను పోప్ ఆధ్యాత్మిక ఆధిపత్యాన్ని గుర్తించాడు మరియు పాపల్ లెగెట్ నుండి ఒక రాజ కిరీటాన్ని అందుకున్నాడు. [42] వాణిజ్యం మరియు సంస్కృతి వృద్ధి చెందడంతో సామ్రాజ్యం ఇవాన్ రెండవ ఆసేన్ (1218-1241) ఆధ్వర్యంలో శిఖరాగ్రం చేరుకుంది. [42] టార్‌క్వో బలమైన ఆర్థిక మరియు మతపరమైన ప్రభావంతో అది "మూడవ రోమ్"గా మారింది. అప్పటికే తిరస్కరించే కాన్స్టాంటినోపుల్ వలె కాదు.[43]

అంతర్గత వైరుధ్యాలు స్థిరమైన బైజాంటైన్ మరియు హంగేరియన్ దాడులను మరియు మంగోల్ ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కొని 1257 లో ఆసియన్ రాజవంశం ముగిసిన తరువాత దేశం సైనిక మరియు ఆర్థికవ్యవస్థ క్షీణించింది.[42][44] 14 వ శతాబ్దం చివరినాటికి భూస్వాములు మరియు బోగోమిలిజం వ్యాప్తి మధ్య రెండో బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యాన్ని మూడు గొర్రెమ్-విదిన్, టార్దోవో మరియు కర్వూణలుగా విభజించాయి-మరియు అనేక సెమీ స్వతంత్ర రాజ్యాలు బైజాంటైన్లు, హంగేరియన్లు, సెర్బ్స్, వెనెటియన్స్ మరియు జెనోయీస్ విభజన విభాగాలు విభజించబడ్డాయి. 14 వ శతాబ్దం చివరినాటికి ఒట్టోమన్ టర్కులు బల్గేరియాను జయించటం ప్రారంభించి బాల్కన్ పర్వతాలకు దక్షిణాన చాలా పట్టణాలు మరియు కోటలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. [42]

ఓట్టమన్ పాలన[మార్చు]

Hristo Botev, a prominent revolutionary in the April Uprising

1393 లో మూడు నెలల ముట్టడి తరువాత ఒట్టోమన్స్ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1396 లో నికోపాలిస్ యుద్ధం తరువాత విటిన్ సార్డమ్ పతనం తరువాత ఒట్టోమన్లు ​​డానుబేకు దక్షిణంగా ఉన్న బల్గేరియా భూభాగాలన్నింటిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ఉన్నతవర్గం తొలగించబడి వ్యవసాయదారులు ఒట్టోమన్ మాస్టర్స్ బానిసలుగా మారారు.[45] రైతులకు అనుగుణంగా వ్యవహరించిన విద్యావంతులైన మతాధికారులు ఇతర దేశాలకు పారిపోయేవారు.[46] ఒట్టోమన్ వ్యవస్థలో క్రైస్తవులు తక్కువస్థాయి ప్రజలుగా భావించబడ్డారు. అందువలన ఇతర క్రైస్తవుల మాదిరిగా బల్గేరియన్లు భారీ పన్నులకు లోబడి బల్గేరియన్ జనాభాలో కొంత భాగం పాక్షిక లేదా పూర్తి ఇస్లామీకరణను అనుభవించారు.[47] వారి సంస్కృతి అణిచివేయబడింది. [46] ఒట్టోమన్ అధికారులు రమ్మిల్లెట్‌ను స్థాపించారు.ఇది ఒక మతపరమైన పాలనా సంఘం. ఇది అన్ని సాంప్రదాయ క్రైస్తవులను వారి జాతితో సంబంధం లేకుండా పాలించింది.[48] స్థానిక జనాభాలో చాలామంది క్రమంగా దాని ప్రత్యేక జాతీయ చైతనాన్ని కోల్పోయారు క్రైస్తవులుగా గుర్తించబడ్డారు.[49][50] ఏది ఏమయినప్పటికీ కొన్ని వివిక్త మఠాలకు మిగిలివున్న మతాధికారులు గ్రామీణ మారుమూల ప్రాంతాల్లో ప్రజలను సజీవంగా ఉంచారు. [51] అలాగే దేశంలోని వాయువ్య ప్రాంతంలో ఉన్న తీవ్రవాద కాథలిక్ సమాజంలో జీవించి ఉండటానికి సహాయపడింది.[52]

ముఖ్యంగా హబ్స్బర్గ్ మద్దతుగల సుమారుగా ఐదు శతాబ్దాల ఒట్టోమన్ పరిపాలనలో [53] 1598 లో టార్నోవో తిరుగుబాట్లు మరియు 1686 లో చిపోరోత్స్ తిరుగుబాటు మరియు 1689 లో కార్పొస్ తిరుగుబాటు అనేక బల్గేరియన్ తిరుగుబాట్లు సంభవించాయి.[45] 18 వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ ఐరోపాలో " ఎన్లైట్మెంట్ యుగం "లో బల్గేరియా ప్రారంభించిన ఉద్యమం జాతీయ మేల్కొలుపుగా పిలువబడింది. [45] ఇది జాతీయ చైతన్యాన్ని పునరుద్ధరించింది. 1876 ఏప్రిల్ తిరుగుబాటు ఫలితంగా విముక్తి పోరాటంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఒట్టోమన్ అధికారులు తిరుగుబాటును అణిచివేసేందుకు చేపట్టిన చర్యలలో 30,000 మంది బల్గేరియన్లు చంపబడ్డారు. మారణకాండలు గ్రేట్ పవర్స్ చర్య తీసుకోవటానికి ప్రేరేపించాయి. [54] వారు 1876 లో కాన్‌స్టాంటినోపుల్ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. కానీ వారి నిర్ణయాలు ఒట్టోమన్లచే తిరస్కరించబడ్డాయి. ఇది క్రిమియన్ సామ్రాజ్యంలో జరిగినట్లుగా ఇతర గొప్ప శక్తులతో సైనిక చర్యలకు భయపడకుండా రష్యా సామ్రాజ్యశక్తి ద్వారా ఒక పరిష్కారాన్ని కోరింది. [54] 1877 లో రష్యా ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యంపై యుద్ధం ప్రకటించి బల్గేరియన్ స్వయంసేవకుల సహాయంతో తన దళాలను ఓడించింది.

మూడవ బల్గేరియన్ దేశం[మార్చు]

The Defence of the Eagle's Nest, painting by Alexey Popov from 1893, depicting the Defence of Shipka Pass
The Russian and Bulgarian defence of Shipka Pass was crucial for the independence of Bulgaria.[55]

1878 మార్చి 3 లో రష్యా మరియు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం " శాన్ స్టెఫానో ఒప్పందం " మీద సంతకం చేసింది. రెండో బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం భూభాగాల్లో ఒక స్వయంప్రతిపత్తమైన బల్గేరియన్ రాజ్యంగా ఏర్పడటానికి ఏర్పాటు చేసింది. [56][57] తరువాత మార్చి 3 తరువాత బల్గేరియాలో " లిబరేషన్ డేగా " ఒక ప్రభుత్వ సెలవుదినం మారింది.[58] అయితే 1944 లో లెఫ్ట్ వింగ్ తిరుగుబాటు తరువాత ఈ సెలవుదినం రద్దు చేయబడింది.[59] బాల్కన్‌లోని ఒక పెద్ద దేశం వారి ప్రయోజనాలను బెదిరించవచ్చనే భయంతో ఇతర గ్రేట్ పవర్స్ వెంటనే ఒప్పందాన్ని తిరస్కరించింది. జూలై 13 న సంతకం చేసిన బెర్లిన్ ఒడంబడిక ఒప్పందం ద్వారా ఇది భర్తీ చేయబడింది. ఇది దేశం వెలుపల బల్గేరియన్లు పెద్ద సంఖ్యలో మొసెసియా మరియు సోఫియా ప్రాంతాల కొరకు ఈ ఒప్పందం చేయబడింది.[56] [60] ఇది 20 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో విదేశీ వ్యవహారాలకు బల్గేరియా సైనిక విధానాన్ని రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.[61] బల్గేరియన్ రాజ్యం సెర్బియా మీద చేసిన యుద్ధంలో విజయం సాధించింది. 1885 లో తూర్పు రుమానియా పాక్షిక-స్వతంత్ర ఒట్టోమన్ భూభాగాన్ని విలీనం చేసుకుంది. తరువాత అది స్వతంత్ర దేశంగా 1908 అక్టోబరు 5 న ప్రకటించింది. [62] స్వాతంత్ర్యం తరువాత సంవత్సరాలలో బల్గేరియా ఎక్కువగా సైనికీకరణ చేసి తరచూ "బాల్కన్ ప్రుస్సియా"గా పిలువబడుతుంది. [63][64] 1912 మరియు 1918 మధ్య బల్గేరియా వరుసగా మూడు ఘర్షణలు-రెండు బాల్కన్ యుద్ధాలు మరియు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో పాలుపంచుకుంది. రెండో బాల్కన్ యుద్ధంలో ఘోరమైన ఓటమి తరువాత బల్గేరియా మళ్లీ సెంటర్ పవర్స్ సంబంధాల ఫలితంగా ఓటమిపొందిన వారి వైపు పోరాడింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో 12,00,000 మంది సైనికులతో బల్గేరియన్ సైన్యం యుద్ధంలో పాల్గొన్నది.[65][66] ఇది బల్గేరియా జనాభాలో నాలుగింట ఒకవంతు కంటే అధికంగా ఉన్నప్పటికీ 1918 లో దేశంలో టోరోన్ మరియు డోబ్రిచ్‌లలో అనేక నిర్ణయాత్మక విజయాలు సాధించాయి. ఈ యుద్ధంలో గణనీయమైన ప్రాదేశిక నష్టాలు సంభవించాయి. మొత్తం 87,500 మంది సైనికులు మరణించారు.[67] ఈ యుద్ధాల ప్రభావాల కారణంగా 1912 నుండి 1929 వరకు బల్గేరియాకు 2,53,000 కంటే ఎక్కువ మంది శరణార్థులు వలస వచ్చారు.[68] ఇప్పటికే భగ్నం చేసిన జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థపై అదనపు భారం ఉంచబడింది.[69]

ఈ నష్టాల వల్ల ఏర్పడిన రాజకీయ అశాంతి ఫలితంగా మూడవ జార్ బోర్స్ (1918-1943) రాచరిక అధికారవాద నియంతృత్వాన్ని స్థాపించడానికి దారి తీసింది. బల్గేరియన్ 1941 లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో యాక్సిస్ సభ్యదేశంగా చేరింది. కానీ ఆపరేషన్ బర్బరోస్సాలో పాల్గొనడానికి తిరస్కరించింది. యూదు జనాభాను నిర్బంధిత శిబిరాలకు తరలించటం నుండి వారిని రక్షించింది. [70]

1943 వేసవిలో మూడవ బోరిస్ ఆకస్మిక మరణం దేశంలో రాజకీయ సంక్షోభానికి దారితీసి జర్మనీకి వ్యతిరేక యుద్ధంగా మారింది. కమ్యూనిస్ట్ గెరిల్లా ఉద్యమం ఊపందుకుంది.తరువాత బొగ్డాన్ ఫిలోవ్ ప్రభుత్వం మిత్రరాజ్యాలతో శాంతి సాధించడంలో విఫలమైంది. సోవియట్ నిర్భంధానికి లొంగి బల్గేరియా జర్మనీ దళాలను దాని భూభాగం నుండి బహిష్కరించడానికి తిరస్కరించింది. సెప్టెంబరు 1944 సెప్టెంబరులో యు.ఎస్.ఎస్.ఆర్. యుద్ధ ప్రకటన మరియు ముట్టడిని ప్రకటించింది.[71] కమ్యూనిస్ట్-ఆధిపత్య ఫాదర్ల్యాండ్ ఫ్రంట్ అధికారం చేపట్టింది. యాక్సిస్లో పాల్గొనడంతో యుద్ధం ముగిసే నాటికి మిత్రరాజ్యాల వైపుకు చేరింది.[72]

Photograph of Bulgarian soldiers cutting enemy barbed wire during World War I: Bulgarian soldiers cutting barbed wire laid by the Entente Powers and preparing to advance.
Bulgarian soldiers with wire cutters during WWI

1944 సెప్టెంబరు 9 వామపక్ష తిరుగుబాటు రాజ్యాంగ పరిపాలనను రద్దు చేయటానికి దారితీసింది. 1946 వరకు ఒక-పార్టీ పీపుల రిపబ్లిక్ స్థాపించబడలేదు.[73] జార్జి డిమిట్రోవ్ (1946-1949) నాయకత్వంలో సోవియెట్ పరిపాలనలో ఇది ఒక భాగంగా మారింది. వేగంగా పారిశ్రామిక స్టాలినిస్ట్ రాష్ట్రానికి పునాదులు వేసింది. ఇది వేలాదిమంది విద్వాంసులకు మరణశిక్ష అమలుచేసి అణిచివేతకు గురిచేసింది.. [74][75][76] 1950 వ దశకం మధ్యకాలంలో జీవన ప్రమాణాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. [77] అయితే రాజకీయ అణచివేతలు తగ్గాయి. [78] 1980 ల నాటికి జాతీయ మరియు తలసరి జీడీపీలు రెండురెట్లు తగ్గాయి.[79] కానీ ఆర్థికవ్యవస్థ రుణసమస్యలలో చిక్కుకుంది. 1960, 1977 మరియు 1980 సంవత్సరాల్లో అత్యంత తీవ్రమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నది.[80]సోవియట్-శైలి ప్రణాళిక ఆర్థిక వ్యవస్థ కొన్ని మార్కెట్ ఆధారిత విధానాలను టాడార్ జివ్కోవ్ (1954-1989) లో ప్రయోగాత్మక స్థాయిలో ప్రవేశపెట్టబడింది. [81] అతని కుమార్తె లియుడ్మిలా ప్రపంచవ్యాప్తంగా బల్గేరియన్ వారసత్వం, సంస్కృతి మరియు కళలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా జాతీయ భావాన్ని పెంపొందించింది.[82] తుర్క్ జాతి మైనారిటీ గుర్తింపును తుడిచిపెట్టే ప్రయత్నంలో 1984 లో ఒక సమ్మిలైజేషన్ ప్రచారం ప్రారంభమైంది. ఇందులో మసీదులు మూసివేయడం మరియు టర్కు జాతి ప్రజలు స్లావిక్ పేర్లను దత్తత చేసుకోవడం ప్రారంభించారు. ఈ విధానాలు (1989 లో కమ్యూనిస్ట్ పాలన ముగింపుతో కలిపి) సుమారు 3,00,000 జాతి టర్కీ ప్రజలు టర్కీకి వలసవెళ్ళారు.[83][84]

తూర్పు బ్లాక్ కుప్పకూలిన ప్రభావంతో 1989 నవంబరు 10 న కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ తన రాజకీయ గుత్తాధిపత్యాన్ని వదులుకుంది. జివ్కోవ్ రాజీనామా చేశాడు బల్గేరియా పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి పరివర్తన చెందింది.[85]1990 లో మొదటి ఉచిత ఎన్నికలు బల్గేరియన్ సోషలిస్ట్ పార్టీ (బిఎస్పి, తాజాగా పేరు మార్చబడిన కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ) గెలిచింది.[86] బలహీనమైన ఆధిక్యతతో ఎన్నికైన అధ్యక్షుడిగా మరియు శాసనసభకు బాధ్యత వహించిన ప్రధాన మంత్రి 1991 జూలైలో అందించిన ఒక నూతన రాజ్యాంగం, కొత్త వ్యవస్థ ప్రారంభంలో జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం లేదా ఆర్థిక వృద్ధిని సృష్టించడంలో విఫలమైంది-సగటు జీవన నాణ్యత మరియు ఆర్థిక పనితీరు తక్కువగానే ఉంది. [87]1997 సంస్కరణల ప్యాకేజీ ఆర్థిక వృద్ధిని పునరుద్ధరించింది. కానీ జీవన ప్రమాణాలు బాధపడటం కొనసాగించాయి.[88] 2001 తరువాత ఆర్థిక, రాజకీయ మరియు భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులు బాగా మెరుగుపడ్డాయి. [89] మరియు బల్గేరియా అధిక మానవ అభివృద్ధి స్థాయిని సాధించింది. [90] ఇది 2004 లో నాటోలో సభ్యదేశంగా మారింది.[91] మరియు ఆఫ్గనిస్థాన్లో జరిగిన యుద్ధంలో పాల్గొంది. అనేక సంవత్సరాల సంస్కరణలు తరువాత ప్రభుత్వ అవినీతి కొనసాగుతున్నప్పటికీ 2007 లో యూరోపియన్ యూనియన్‌లో చేరింది.[92]

భౌగోళికం[మార్చు]

బెలోగ్రాండిక్ రాక్స్

బల్గేరియా తూర్పు బాల్కన్ ద్వీపకల్పంలో ఒక భాగంగా ఉంది. దీనికి సరిహద్దులలో ఐదు దేశాలు ఉన్నాయి. దక్షిణసరిహద్దులోగ్రీస్ మరియు టర్కీ పశ్చిమసరిహద్దులో మాసిడోనియా మరియు సెర్బియా మరియు ఉత్తరసరిహద్దులో రొమానియా సరిహద్దుగా ఉన్నాయి. భూ సరిహద్దులు మొత్తం 1,808 కిలోమీటర్లు (1,123 మైళ్ళు) పొడవు ఉంది. తీరరేఖ పొడవు 354 కిలోమీటర్లు (220 మైళ్ళు) ఉంది.[93][94] దేశ మొత్తం వైశాల్యం 110,994 చదరపు కిలోమీటర్లు (42,855 చదరపు మైళ్ళు) ప్రపంచంలో 105 వ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది.[95]

భౌగోళికంగా డాన్యుబియాన్ మైదానం, బాల్కన్ పర్వతాలు, థ్రేసియన్ మైదానం మరియు రోడోప్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. డానుబేయాన్ మైదానం దక్షిణ అంచు బాల్కన్ పర్వతపాదాల ప్రాంతం ఉంటుంది. డానుబే నది రొమేనియా సరిహద్దును ఏర్పరుస్తుంది. థ్రేసియన్ మైదానం సుమారు త్రిభుజాకారంగా ఉంటుంది. ఇది సోఫియా ఆగ్నేయంలో ఆరంభమై నల్ల సముద్రం తీరానికి చేరుకున్నప్పుడు విస్తరిస్తుంది.

Pirin-mountains-Bansko.jpg Oilcape.jpg
Left: Pirin Mountain in western Bulgaria
Right: Maslen nos Primorsko on the Black Sea coast

బాల్కన్ పర్వతాలు దేశం మధ్యలో విస్తరించి ఉన్నాయి. దేశంలోని పర్వతమయమైన నైరుతి దిశలో రెండు ఆల్పైన్ శ్రేణులు - రిలా మరియు పిరిన్ ఉన్నాయి.ఇవి తూర్పున దిగువ విస్తృతమైన రోడోప్ పర్వతాలకు సరిహద్దుగా ఉన్నాయి. బాల్కాన్ ద్వీపకల్పంలో బల్గేరియాలోని ముసాలా సముద్రమట్టానికి 2,925 మీ (9,596 అ)ఎత్తున అత్యధిక ఎత్తైన ప్రాంతంగా ఉంది.[96] దాని సముద్ర మట్టం అత్యల్ప స్థానంలో ఉంది. భూభాగం మూడింట ఒక వంతు ప్రాంతంలో ప్లైన్స్ ఆక్రమించగా పీఠభూములు మరియు కొండలు 41% ఆక్రమించాయి.[97] దేశంలో సుమారు 540 నదులు ఉన్నాయి. వాటిలో నీరు చాలా తక్కువగా మరియు తక్కువ స్థాయిలతో ఉంది. బల్గేరియా భూభాగంలోనే ఉన్న అతి పొడవైన నది ఇస్కర్ పొడవు 368 కి.మీ (229 మై) పొడవు ఉంది. ఇతర నదులలో దక్షిణాన స్ట్రామా మరియు మారిట్సా ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నాయి.

బల్గేరియా ఒక గతిశీల వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది మధ్యధరా మరియు ఖండాంతర వాయు ద్రవ్యరాశి సమావేశాలు మరియు దాని పర్వతాల అడ్డంకి ప్రభావంతో ఏర్పడింది.[98] ఉత్తర బల్గేరియా సగటు ఉష్ణోగ్రతలు 1 ° సె (1.8 ° ఫా) చల్లగా ఉంటాయి. బాల్కన్ పర్వతాలకు దక్షిణప్రాంతం కంటే సంవత్సరానికి 200 మిల్లీమీటర్ల (7.9 అంగుళాలు) వర్షపాతం నమోదవుతుంది. వివిధ ప్రాంతాలలో ఉష్ణోగ్రత విస్తృతి గణనీయంగా మారుతుంటుంది. అత్యల్ప నమోదు ఉష్ణోగ్రత -38.3 ° సె (-36.9 ° ఫా) అత్యధికమైనది 45.2 ° సె (113.4 ° ఫా).[99]

సంవత్సరానికి సగటు వర్షపాతం 630 మిల్లీమీటర్లు (24.8 అం) మరియు పర్వతాలలో 500 మిలియన్ల (98.4 అం) కంటే అధికం దూరాడ్జలో 500 మిల్లీమీటర్ల (19.7 అం) ఉంటుంది. కాంటినెంటల్ వాయు ద్రవ్యరాశి శీతాకాలంలో అధిక మొత్తంలో హిమపాతం ఉంటుంది.

పర్యావరణం[మార్చు]

బల్గేరియా క్యోటో ప్రోటోకాల్ స్వీకరించింది.[100] 1990 నుండి 2009 వరకు కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాలను 30% తగ్గించడం ద్వారా ప్రోటోకాల్ లక్ష్యాలను సాధించింది.[101] అయితే కర్మాగారాల నుండి కాలుష్యం మరియు మెటలర్జీ వ్యర్ధాలు మరియు తీవ్ర అటవీ నిర్మూలన జనాభా ఆరోగ్య మరియు సంక్షేమకు ప్రధాన సమస్యలను కలిగించాయి.[102]2013 లో బల్గేరియాలో గాలి కాలుష్యం ఇతర యూరోపియన్ దేశాల కన్నా చాలా తీవ్రంగా ఉంది.[103] బొగ్గు-ఆధారిత విద్యుత్ పరికరాలను మరియు ఆటోమొబైల్ ట్రాఫిక్ [104][105]నుండి శక్తి ఉత్పత్తి ద్వారా పట్టణ ప్రాంతాలు ముఖ్యంగా ప్రభావితమవుతున్నాయి. వ్యవసాయం మరియు పురాతన పారిశ్రామిక మురికినీటి వ్యవస్థా విధానం, పురుగుమందుల వాడకం రసాయనాలు మరియు డిటర్జెంట్లతో విస్తృతమైన నేల మరియు నీటి కాలుష్యాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[106]యూరోపియన్ ఎన్విరాన్మెంట్ ఏజన్సీ ఆధారంగా మొత్తం యూరోపియన్ యూనియన్‌లో ఆరోగ్యం మరియు పర్యావరణానికి అత్యధిక నష్టాన్ని కలిగించే ఒక లిగ్నైట్-మంటల పవర్ స్టేషన్ అయిన " మారిట్సా ఇస్టోక్ -2 అనే బల్గేరియా" ఉంది. [107]. యురేపియన్ యూనియన్ సభ్యదేశాలలో వ్యర్ధాలను పునరుత్పత్తికి ఉపయోగించని ఒకేఒక దేశం బల్గేరియా.[108] 2010 జూన్‌లో " ఎలక్ట్రానిక్ వేస్ట్ రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్ " ప్రారంభమైనప్పటికీ మునిసిపల్ వ్యర్థాలను రీసైకిల్ చేయని ఒకేఒక్క ఇ.యు సభ్యదేశంగా ఉంది.[109] ఇటీవలి సంవత్సరాలలో పరిస్థితి మెరుగుపడింది. కాలుష్య స్థాయిలను తగ్గించే ప్రయత్నంలో అనేక ప్రభుత్వ నిధులతో కూడిన కార్యక్రమాలు జరిగాయి. [106] యాలే యూనివర్శిటీ 2012 ఎన్విరాన్మెంటల్ పెర్ఫార్మెన్స్ ఇండెక్స్ అనుసరించి బల్గేరియా పర్యావరణాన్ని కాపాడటానికి బల్గేరియా " మోడెస్ట్ పర్ఫార్మర్ "గా గుర్తించబడుతుంది.[110] 75% పైగా ఉపరితల నదులు మంచి నాణ్యత ప్రమాణాలను కలిగి ఉంటాయి. నీటి నాణ్యతను మెరుగుపరచడం 1998 లో ప్రారంభమైంది మరియు ఆధునిక మెరుగుదల స్థిరమైన ధోరణిని కొనసాగించింది.[111]

జాతీయ ఉద్యానవనాలు[మార్చు]

వాతావరణ, జలసంబంధ, భౌగోళిక మరియు భౌగోళిక పరిస్థితుల పరస్పర చర్య కారణంగా అనేక రకాల మొక్కలను మరియు జంతు జాతులను ఉత్పత్తి చేసింది.[112]ఐరోపాలో అత్యధిక జీవవైవిధ్యం ఉన్న దేశాలలో బల్గేరియా ఒకటి.[113]బల్గేరియా జీవవైవిధ్యంలో మూడు జాతీయ ఉద్యానవనాలలో, 11 ప్రకృతి పార్కులు మరియు 16 జీవావరణ రిజర్వులలో పరిరక్షించబడుతుంది.[114] [115] దాదాపు 35 % భూభాగంలో అడవులు ఉన్నాయి.[116] ఇక్కడ ప్రపంచంలో అతిపురాతనమైన చెట్లు బైకుషెవ్ పైన్ మరియు గ్రానిట్ ఓక్ [117] వంటివి పెరుగుతాయి. మొక్కల మరియు జంతు జీవుల అధిక భాగం మధ్య యురోపియన్, ఆర్కిటిక్ మరియు ఆల్పైన్ జాతుల ప్రతినిధులు అధిక ఎత్తైన భూభాగంలో ఉన్నాయి.[118] వృక్షజాలం 3,800 కంటే అధికమైన జాతులు ఉన్నాయి.వీటిలో 170 జాతికి చెందినవి మరియు 150 అంతరించిపోయేవి.[119] బల్గేరియా పెద్ద శిలీంధ్రాల చెక్లిస్ట్ ప్రకారం దేశంలో 1,500 కన్నా ఎక్కువ జాతులు ఉన్నాయి.[120] జంతు జాతులలో గుడ్లగూబలు, రాక్ పార్టిడ్జెస్, వాల్క్రీపర్స్[118] మరియు గోధుమ ఎలుగుబంట్లు ఉన్నాయి.[121] యురేషియా లిన్క్స్ మరియు తూర్పు సామ్రాజ్య చిన్న ఈగల్ సంఖ్య అధికరిస్తుంది.[122]1998 లో బల్గేరియన్ ప్రభుత్వం నేషనల్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటి కన్జర్వేషన్ స్ట్రాటజీని ఆమోదించింది. ఇది స్థానిక పర్యావరణ వ్యవస్థల సంరక్షణను ప్రమాదకరమైన జాతుల రక్షణను మరియు జన్యు వనరుల పరిరక్షణను కోరుతూ రూపొందించిన సమగ్ర కార్యక్రమం.[123] ఐరోపాలో బల్గేరియా అతిపెద్ద ప్రకృతి సహజ ప్రాంతాలు 2000 ఉన్నాయి. ఇవి 33.8% భూభాగాన్ని ఆక్రమించి ఉంది.[124]

ఆర్ధికరంగం[మార్చు]

Rates of economic growth (green and red) and unemployment (blue)
Rates of economic growth (green and red) and unemployment (blue)

బహిరంగ మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.[125]బల్గేరియా ఎగువ మధ్యస్థ ఆదాయం శ్రేణిలో[126] ఇక్కడ ప్రైవేటు ప్రైవేట్ రంగం జి.డి.పి.లో 80% కంటే ఎక్కువగా ఉంది.[127] 1948 లో ప్రధానంగా గ్రామీణ జనాభా కలిగిన వ్యవసాయ దేశము నుండి 1980 ల నాటికి బల్గేరియా దాని బడ్జెట్ వ్యయ ప్రాధాన్యతలలో శాస్త్రీయ మరియు సాంకేతిక పరిశోధనలతో ఒక పారిశ్రామిక ఆర్థిక వ్యవస్థగా రూపాంతరం చెందింది.[128] 1990 లో కాంకాన్ మార్కెట్ల నష్టం మరియు ప్రణాళికాబద్ధమైన వ్యవస్థ "షాక్ థెరపీ" పారిశ్రామిక మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో తీవ్రమైన క్షీణతకు కారణమై చివరకు 1997 లో ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది.[129][130] అనేక సంవత్సరాల తరువాత ఆర్థికవ్యవస్థ కోలుకుని వేగంగా వృద్ధి చెంది అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారింది.[129] అయితే 2017 మార్చిలో నెలకు 1,036 లెవా (€ 529) సగటు జీతంతో యు.యూలో అత్యల్పంగా ఉంది.[131]కార్మికుల్లో ఐదవ భాగం కన్నా ఎక్కువ మందికి కనీస వేతనం 1 యూరో గంటకు ఉపాధి కల్పిస్తారు.[132] అయితే వేతనాలు మొత్తం గృహ ఆదాయంలో సగం [133] గణనీయమైన అనధికారిక ఆర్థిక వ్యవస్థకు కారణంగా ఉన్నాయి. ఇది జీడీపీలో దాదాపు 32%గా ఉంది.[134] యూరోస్టాట్ డేటా ప్రకారం బల్గేరియన్ పిపిఎస్ తలసరి జి.డి.పి. శాతం యూరోపియన్ యూనియన్ సగటున 47% సమానంగా ఉంది.[135] అదే సమయంలో జీవన వ్యయం 47% యు.యూ సగటుకు సమానంగా ఉంది.[136] కరెన్సీ లెవి ఇది 1 యూరోకు 1.95583 లెవవా రేటుగా పరిగణించబడుతోంది.[137] బల్గేరియా ఇంకా యూరో జోన్లో భాగం కానప్పటికీ కానీ పురోగతిని చూపిస్తోంది.[138]

బల్గేరియన్ బ్లాక్ సీ కోస్ట్లో సన్నీ బీచ్

2007-2008 ఆర్థిక సంక్షోభం తర్వాత ఆర్థిక సూచికలు మెరుగుపడ్డాయి. పలు వరుస సంవత్సరాలలో అధిక వృద్ధి తర్వాత జి.డి.పి. 2009 లో 5.5% ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. నిరుద్యోగం 12% పైన ఉంది.[139][140] పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి 10% తగ్గింది. మైనింగ్ 31% ఫెర్రస్ మరియు మెటల్ ఉత్పత్తి 60% పడిపోయింది.[141] 2010 లో అభివృద్ధికరమైన అనుకూల పరిస్థితి ఏర్పడింది.[140] నిరుద్యోగం అధికరిస్తున్న సమయంలో పెట్టుబడులు మరియు వినియోగం నిలకడగా తగ్గుతూ ఉన్నప్పటికీ 2010 లో అనుకూల పెరుగుదల పునరుద్ధరించబడింది.[142] అదే సంవత్సరం అంతరంగిక రుణ € 51 బిలియన్లకు మించిపోయింది. దీనర్థం మొత్తం బల్గేరియన్ కంపెనీలలో 60% రుణపడి ఉంటుందని అర్థం.[143]2012 నాటికి అది 83 బిలియన్ యూరోలు లేదా జి.డి.పి.లో 227% అధికరించింది.[144] ఐ.ఎం.ఎఫ్. మరియు యు.యూ ప్రోత్సాహంతో కొన్ని అనుకూలమైన ఆర్థిక ఫలితాలతో ప్రభుత్వం కఠినమైన చర్యలను అమలు చేసింది. కానీ ఈ చర్యల సాంఘిక పరిణామాలు ఇంటర్నేషనల్ ట్రేడ్ యూనియన్ కాన్ఫెడరేషన్ ప్రకారం "విపత్తు"గా ఉన్నాయి.[145] ఆర్థిక వృద్ధికి అవినీతి మరొక అడ్డంకిగా ఉంది. యూరోపియన్ యూనియన్ సభ్యదేశాలలో బల్గేరియా అత్యంత అవినీతి ఉన్న దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. అవినీతి పర్సెప్షన్ ఇండెక్స్‌లో 75 వ స్థానంలో ఉంది.[146] అవినీతిని అరికట్టడానికి బలహీనమైన చట్ట అమలు మరియు తక్కువ సామర్ధ్యం కలిగిన పౌర సేవ సవాళ్లుగా ఉన్నాయి. ఏదేమైనా యు.యూ జోక్యం వలన అవినీతికి వ్యతిరేకంగా పోరాటంలో ప్రభుత్వం కేంద్రంగా మారింది. అనేక ప్రభుత్వ కార్యక్రమాల ద్వారా అనేక అవినీతి వ్యతిరేక కార్యక్రమాలు చేపట్టబడ్డాయి.[147]

బల్గేరియా (ఆరెంజ్) మరియు దాని ఎగుమతి భాగస్వాములు మొత్తం ఎగుమతులలో వాటా

యు.యూలో అత్యల్ప వ్యక్తిగత మరియు కార్పొరేట్ ఆదాయం పన్ను రేట్లు [148] మరియు 2016 లో జి.డి.పి.లో 28.7% మొత్తం సభ్య దేశాల మూడవ అత్యల్ప ప్రజా రుణం ద్వారా ఆర్థిక కార్యకలాపాలు ప్రోత్సహించబడ్డాయి.[149] 2016 లో జి.డి.పి. (పి.పి.పి) $ 143.1 బిలియన్ల అ.డా ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. తలసరి విలువ 20,116 అ.డా డాలర్లు.[3] 2014 లో తలసరి పి.పి.ఎస్. జి.డి.పి. € 20,600 ($ 27,400 అ.డా ) తో సోఫియా మరియు చుట్టుపక్కల " యుగోజపదేన్ " ప్రణాళిక ప్రాంతం దేశంలో అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతంగా గుర్తించబడింది.[150] బల్గేరియా యు.యూ నిధులను స్థిరంగా అందుకుంటుంది. అందుకున్న నిధుల మొత్తం 2009 లో 589 మిలియన్ యూరోలు ఉంది.[151]

బల్గేరియాలో 2.45 మిలియన్ల మంది కార్మికులు ఉన్నారు.[152] వీరిలో 7.1% మంది వ్యవసాయ రంగంలో పనిచేస్తున్నారు. 35.2% పరిశ్రమలో పనిచేస్తున్నారు. సేవల రంగంలో 57.7% మంది ఉద్యోగులు పనిచేస్తున్నారు.[153] లోహాలు మరియు ఖనిజాల సంవిధానం, రసాయనాల తయారీ, యంత్రాలు మరియు వాహన భాగాలు,[154] పెట్రోలియం రిఫైనింగ్ [155] మరియు ఉక్కులు ప్రధాన పారిశ్రామలుగా ఉన్నాయి.[156] మైనింగ్ మరియు దాని సంబంధిత పరిశ్రమలు మొత్తం 1,20,000 మంది ఉద్యోగులను కలిగి ఉన్నాయి. దేశం జి.డి.పి.లో 5% ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[157] బల్గేరియా యూరోప్ ఆరవ అతిపెద్ద బొగ్గు ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది.[157][158] బొగ్గు, ఇనుము, రాగి మరియు సీసం స్థానిక నిక్షేపాలు తయారీ మరియు శక్తి రంగాలకు చాలా ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నాయి. [159] బల్గేరియా ఎగుమతుల్లో చమురు ఉత్పత్తులు, రాగి ఉత్పత్తులు మరియు ఔషధ ఉత్పత్తులు వంటి పారిశ్రామిక వస్తువులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.[160] బల్గేరియా వ్యవసాయ మరియు ఆహార ఉత్పత్తుల నికర ఎగుమతిలో మూడింట రెండొంతులు ఒ.ఇ.సి.డి. ఎగుమతి చేయబడుతుంది.[161] ఇది లావెండర్ మరియు రోజ్ ఆయిల్ వంటి పరిమళ ద్రవ్యం నూనెల అతిపెద్ద ప్రపంచ ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది.[15][162]గత రెండు దశాబ్దాల్లో వ్యవసాయం గణనీయంగా తగ్గింది. 1999 మరియు 2001 మధ్యకాలంలో కంటే 2008 లో ఉత్పత్తి 66% మాత్రమే ఉంది. [160] తృణధాన్యాలు మరియు కూరగాయల దిగుబడి 1990 నుండి దాదాపు 40% తగ్గాయి.[163] సేవల రంగం, పర్యాటక రంగం ఆర్థిక వృద్ధికి చాలా ముఖ్యమైనదిగా ఉంది.[164] ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో విలాసవంతమైన రిసార్టులు మరియు సముద్రతీరాలను ఆకర్షణీయంగా మార్చడం వలన బల్గేరియా ఆకర్షణీయమైన పర్యాటక గమ్యంగా అభివృద్ధి చెందింది.[165][166] " లోన్లీ ప్లానెట్ " 2011 వర్గీకరణలో బల్గేరియాను 10 అయున్నత పర్యాటక గమ్యాలలో ఒకటిగా వర్గీకరించింది.[167] అధికంగా సందర్శించే బ్రిటిష్, రోమేనియన్, జర్మన్ మరియు రష్యా పర్యాటకులు అధికంగా ఉన్నారు.[168] రాజధాని నగరం, మద్యయుగ రాజధాని " వెలికొ టర్నొవొ ",[169] సముద్రతీర రిసార్టులు గోల్డెన్ బీచ్ మరియు సన్ని బీచులు మరియు వింటర్ రిసార్టులు బాంస్కొ, పాంపొరొవొ మరియు బొరొవెట్స్ పర్యాటకులు అధికంగా సందర్శించే ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.[164]

సైంస్ మరియు సాంకేతికం[మార్చు]

An IBM Blue Gene/P supercomputer used by several Bulgarian scientific organisations
A supercomputer cabinet at NCSA

బల్గేరియా పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిపై GDP లో 0.95% గడిస్తుంది.[170]1990 నుండి పరిశోధనలో దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ అనేక దేశీయ విజ్ఞాన నిపుణులు దేశమును విడిచిపెట్టేలా చేసింది.[171] తత్ఫలితంగా బల్గేరియా నూతనంగా పోటీతత్వాన్ని మరియు అధిక విలువైన ఎగుమతుల విలువ తక్కువగా ఉంది.[172][173] పరిశోధనలు అధికంగా అభివృద్ధి ప్రధాన ప్రాంతాలు శక్తి, నానోటెక్నాలజీ, పురావస్తు మరియు ఔషధం ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.[174] బల్గేరియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (బి.ఎ.ఎస్) ప్రముఖ శాస్త్రీయ సంస్థలో మరియు అనేక పరిశోధనా సంస్థలలో బల్గేరియన్ పరిశోధకులు ఉద్యోగులుగా ఉన్నారు. బ్ల్గేరియా అంతరిక్షపరిశోధనలో చురుకుగా ఉంది. ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ స్టేషన్‌ మరియు చంద్రయాన్ -1 పరిశోధనలు మరియు రేడియేషన్ మానిటరింగ్ పరిశోధనలు నిర్వహించబడుతున్నాయి.[175][176] మీర్ స్పేస్ స్టేషన్లో దేశీయంగా రూపొందించిన స్థలం గ్రీన్హౌస్లలో RADOM-7 రేడియేషన్ పర్యవేక్షణ ప్రయోగాలతో అంతరిక్ష శాస్త్రం రంగంలో చురుకుగా ఉంది.[177][178] 1979 లో బల్గేరియా సోయుజ్ 33 లో జార్జి ఇవానోవ్ విమానంలో అంతరిక్షంలో ఒక వ్యోమగామిని కలిగి ఉన్న 6 వ దేశం అయింది. బల్గేరియా సి.ఇ.ఆర్.ఎన్.లో చురుకైన సభ్యదేశంగా ఉంది. 1999 లో బల్గేరియా నుండి దాదాపు 200 మంది శాస్త్రవేత్తలు సి.ఇ.ఆర్.ఎన్.లో పాల్గొన్నారు.[179][180]

1980 లలో బల్గేరియా "ఈస్ట్రన్ బ్లాక్ ఆఫ్ సిలికాన్ వ్యాలీ"గా పిలవబడింది. ఎందుకంటే దాని భారీ స్థాయి కంప్యూటింగ్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు కాంకాన్ దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి.[181] ఐ.సి.టి రంగం జి.డి.పి.లో 10% అందిస్తుంది.[182]ప్రపంచ ఐ.సి.టి. నిపుణులలో మూడవ వంతు బల్గేరియాలో ఉన్నారు. " నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ సూపర్ కంప్యూటింగ్ అప్లికేషంస్ " (ఎన్.సి.ఎస్.ఎ)మాత్రమే ఈశాన్య ఐరోపా‌లో సూపర్ కంప్యూటర్‌ను ఆపరేట్ చేతుంది.[183][184]2015 లో హై- టెక్ ఎస్.ఎం.ఇ.లో ఉపయోగించడానికి " ది బల్గేరియా అకాడమీ ఆఫ్ సైంస్ " అదనంగా మరొక సూపర్ కంప్యూటర్ కొనుగోలు చేయడానికి యోచిస్తుంది.[185]2000 నుండి ఇంటర్నెట్ వినియోగం వేగంగా అధికరించింది. 2010 లో వినియోగదారుల సంఖ్య 430,000 నుండి 3.4 మిలియన్లకు (48 శాతం వ్యాప్తి రేటు) అధికరించింది.[186] టెలిఫోన్ సేవలు విస్తృతంగా అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఒక కేంద్ర డిజిటల్ ట్రంక్ లైన్ చాలా ప్రాంతాలను కలుపుతుంది.[187] బల్క్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ కంపెనీ (బి.టి.సి) మరియు మొబైల్ ఆపరేటర్లు మూడు ఆపరేటర్లు-మెట్ల్, టెలినార్ మరియు వివాకోమ్ 90% కన్నా ఎక్కువ స్థిర లైన్లను అందిస్తున్నాయి.[188] [189]

మౌలిక నిర్మాణాలు[మార్చు]

బల్గేరియా వ్యూహాత్మక భౌగోళిక ఉపస్థితి మరియు బాగా అభివృద్ధి చెందిన శక్తి రంగం బల్గేరియాను ముఖ్యమైన యూరోపియన్ ఇంధన కేంద్రంగా చేస్తాయి. గుర్తించదగ్గ శిలాజ ఇంధన నిక్షేపాలు లేకపోయినా కూడా విద్యుత్తును తయారు చేస్తుంది.[190] కోజికోయ్ వద్ద అణు విద్యుత్ కేంద్రం చేత విద్యుత్తు వినియోగంలో దాదాపు 34% విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నాయి.[191] ప్రజల అభిప్రాయం అణుశక్తి అభివృద్ధికి గట్టిగా మద్దతు ఇస్తుంది.[192] వాయు మరియు సౌరశక్తి కేంద్రాలు వంటి పునరుత్పాతక శక్తి వేగవంతంగా అభివృద్ధి చేసింది.[193] వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరుల వేగవంతమైన విస్తరణ బల్గేరియా ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పవన శక్తి ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటిగా చేసింది.[194]బల్గేరియా 2020 నాటికి పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల నుంచి 16% శాతం విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.[195]


జాతీయ రహదారి నెట్వర్క్ మొత్తం పొడవు 40,231 కిలోమీటర్లు (24,998 మైళ్ళు)[196] 39,587 కిలోమీటర్లు (24,598 మైళ్ళు) నదకబాట చేయబడ్డాయి. ఇటీవల చాలా ప్రధాన రహదారులు ఇటీవల ప్రమాణాలకు అభివేద్ధి చేయబడ్డాయి. రైలుమార్గాలు సరుకు రవాణా రవాణాకు ప్రధాన ఆధారంగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ రహదారులు సరకు రవాణాకు పెద్ద వాటాను కలిగి ఉంటాయి. బల్గేరియా 6,238 కిలోమీటర్ల (3,876 మైళ్ళు) రైల్వే ట్రాక్ [187] కలిగి ఉంది మరియు ప్రస్తుతం మొత్తం 81 కిలోమీటర్ల (50 మైళ్ళు) అధిక-వేగ మార్గాలు పనిచేస్తున్నాయి.[197][198][199][200] ఇక్కడ నుండి రొమానియా, టర్కీ, గ్రీస్ మరియు సెర్బియాలతో రైల్ లింకులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఎక్స్ప్రెస్ రైళ్లు కియెవ్, మిన్స్క్, మాస్కో మరియు సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లకు ప్రత్యక్ష మార్గాలను అందిస్తాయి.[201] సోఫియా మరియు ప్లోవ్డివ్లు దేశంలోని ఎయిర్ ట్రావెల్ హబ్లుగా ఉన్నాయి. వర్నా మరియు బర్గస్ ప్రధాన సముద్ర వాణిజ్య ఓడరేవులుగా ఉన్నాయి.[187] సౌత్ స్ట్రీమ్ పైప్లైన్ సహజ వాయువును పొందేందుకు యు.యూ భూభాగంలో మొదటి స్టేషన్‌గా వార్నా నిర్ణయించబడింది.[202]

గణాంకాలు[మార్చు]

2011 జాతీయ జనాభా లెక్కల ప్రకారం బల్గేరియా జనాభా 73,64,570. జనాభాలో ఎక్కువ భాగం, లేదా 72.5 శాతం, పట్టణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తారు;[203] మొత్తం జనాభాలో సుమారుగా ఆరింటికిలో ఒక భాగం " సోఫియా " కేంద్రీకృతమై ఉంది.[204][205]బల్గేరియన్లు ప్రధాన జాతి సమూహంగా ఉన్నారు బలేరియన్లు ఉన్నారు. వీరు జనాభాలో 84.8% ఉన్నారు. టర్కిష్, రోం అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు వరుసగా 8.8%, 4.9%, ఉన్నారు; కొన్ని 40 చిన్న అస్ల్పసఖ్యాక జాతి ప్రజలు మొత్తం 0.7% ఉన్నారు. 0.8% జాతి సమూహాలకు స్వీయ-గుర్తింపు లేదు.[206]

Distribution of languages of Bulgaria (2001)[207]
Bulgarian
  
84.5%
Turkish
  
9.6%
Roma (Gypsy)
  
4.1%
others
  
0.9%
undeclared
  
0.9%



భాషలు[మార్చు]

అన్ని సంప్రదాయాలకు చెందిన ప్రజలు బల్గేరియన్ మాట్లాడు తుంటారు. ప్రజలందరికీ బల్గేరియన్ మొదటి భాషగా లేక రెండవ భాషగా ఉంది. జనాభాలో 85.2% మందికి బల్గేరియన్ అధికారిక హోదా కలిగిన స్థానిక భాషగా ఉంది. పురాతన వ్రాతభాగా స్లావిక్ భాష ఉంది. బల్గేరియన్ ఈ సమూహంలోని ఇతర భాషలకు నామవాచకాలు, ఇన్ఫినిటివ్స్ లేకపోవడం వంటి కొన్ని వ్యాకరణ లోపాలు ఉన్నాయి.[208][209]

అక్షరాశ్యత మరియు విద్య[మార్చు]

2003 నుండి ప్రభుత్వ అంచనాల ప్రకారం అక్షరాస్యత 98.6% ఉంది. స్త్రీ:పురుషులు మధ్య ఎటువంటి తేడా లేదు. విద్యా ప్రమాణాలు సాంప్రదాయకంగా అధికంగా ఉన్నాయి.[210] అయినప్పటికీ యూరోపియన్ నాణ్యతా స్థాయి నుండి గత దశాబ్దం నుండి క్షీణత కొనసాగుతుంది.[211] బల్గేరియా విద్యార్థులు 2001 లో చదివే ప్రధానంగా భావిస్తూ ప్రపంచంలో అత్యంత ఉన్నత స్థాయిలో ఉన్నారు. వారు కెనడియన్ మరియు జర్మన్ ప్రత్యర్థుల కంటే మెరుగైన మేధాను ప్రదర్శించారు. 2006 నాటికి గణితం, విజ్ఞాన శాస్త్రంలో విద్యార్థుల ప్రతిభ గణనీయంగా తగ్గింది. విద్య కోసం రాష్ట్ర వ్యయం యూరోపియన్ యూనియన్ సగటు కంటే తక్కువగా ఉంది.[211] 2015 నాటి PISA అధ్యయనం 9 వ తరగతి విద్యార్థులలో 41.5% మందిని పఠనం, గణితం, విజ్ఞాన శాస్త్రంలో క్రియాశీలక రహితంగా ఉన్నారని గుర్తించారు.ఈ రంగాలలో బల్గేరియా 72 దేశాలలో 45 వ స్థానంలో ఉంది.[212] విద్య, యువత మరియు సైన్స్ మంత్రిత్వశాఖ పాక్షికంగా నిధులు ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల పాఠ్యపుస్తకాలకు ప్రమాణాలు, ముద్రణ ప్రక్రియను పర్యవేక్షిస్తాయి. ప్రభుత్వం ప్రాథమిక, ఉన్నత ప్రభుత్వ పాఠశాలలో ఉచిత విద్యను అందిస్తుంది.[210] విద్యా ప్రక్రియ 12 తరగతులుగా విస్తరించింది. ఇక్కడ తరగతులు ఎనిమిది వరకు ప్రాథమిక మరియు తొమ్మిది పన్నెండు నుండి తొమ్మిదవ స్థాయి ఉంటాయి. ఉన్నత పాఠశాలలు సాంకేతిక, వృత్తి, సాధారణ లేదా ప్రత్యేక విభాగంలో నైపుణ్యం కలిగి ఉండగా, ఉన్నత విద్యలో 4-సంవత్సరాల బ్యాచిలర్ డిగ్రీ మరియు 1-సంవత్సరాల మాస్టర్స్ పట్టా ఉంటుంది.[213]

మతం[మార్చు]

Bulgarian Orthodox Theophany Crucession

బల్గేరియా రాజ్యాంగం అది ఒక లౌకిక రాజ్యంగా మత స్వేచ్ఛకు హామీ ఇస్తుంది. ఆర్థడాక్స్ మతాన్ని తమ "సాంప్రదాయ" మతంగా పేర్కొంటుంది.[214] బల్గేరియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి క్రీ.శ. 927 లో స్వయం సమృద్ధి హోదాను పొందింది.[215][216] ప్రస్తుతం 12 డియోసెస్లు, 2,000 మంది పూజారులు ఉన్నారు.[217] మూడు వంతుల కంటే అధికమైన బల్గేరియన్లు " ఈస్టర్న్ ఆర్ధడాక్స్ " మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.[218] సున్ని ముస్లింలు రెండవ అతి పెద్ద సమాజంగా మొత్తం జనాభాలో 10% ఉన్నారు. అయితే వారిలో చాలామంది మతాచారాలను అనుసరించడం, ఇస్లామిక్ పాఠశాలలను ఉపయోగించడం లేదు.[219] మూడు శాతం కన్నా తక్కువ శాతం ఇతర మతాల ప్రజలు ఉన్నారు. 11.8% ప్రజలు ఏ మతం ఉన్నట్లు గుర్తించలేదు. 21.8% ప్రజలు వారి మత నమ్మకాలను ప్రకటించటానికి నిరాకరించింది.

[218]

ఆరోగ్యం[మార్చు]

బల్గేరియా పన్నులు, చందాల ద్వారా నిధులు సార్వజనిక ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థకు నిధులు అందిస్తుంది.[220]" నేషనల్ హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ ఫండ్ " ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ ఖర్చుల కొరకు క్రమంగా పెరుగుతున్న భాగాన్ని చెల్లిస్తుంది. [221] 2013 నాటికి అంచనా వేసిన ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యయాలు జి.డి.పి.లో 4.1% ఉంది. [222] 1,00,000 మందికి 181 వైద్యులు ఉన్నారు. ఇది యురేపియన్ యూనియన్ సగటు కంటే ఎక్కువగా ఉంది.[223] కానీ సాధన రంగాల పంపిణీ అసమానంగా ఉంది. నర్సులు, ఇతర వైద్య సిబ్బంది కొరత తీవ్రంగా ఉంది. వైద్య సౌకర్యాల నాణ్యత అత్యంత బలహీనంగా ఉంది.[224] పొరుగు దేశాలలో చికిత్స కోరుతూ వచ్చిన కొంతమంది రోగులు రిసార్టులలో సిబ్బంది కొరత తీవ్రంగా ఉంటారు.[225] బల్గేరియా సగటు ఆయుఃపరిమితి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 121 వ స్థానంలో ఉంది. ఇది స్త్రీలు:పురులుషులు 74.5 సంవత్సరాలు ఉంటుంది.[226]మరణానికి ప్రాథమిక కారణాలుగా ఇతర పారిశ్రామిక దేశాలలో ఉన్నట్లుగా ముఖ్యంగా హృదయ వ్యాధులు, నియోప్లాసెస్ మరియు శ్వాసకోశ వ్యాధుల మాదిరిగానే బల్గేరియాలో ఉంటాయి.[220]

జనసఖ్యాభివృద్ధి మరియు జననాల శాతం[మార్చు]

బల్గేరియా జనాభా సంక్షోభంలో ఉంది.[227][228] ఇది 1990 ల ప్రారంభం నుండి జనాభా క్షీణత సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నది. ఇదుకు ఆర్థిక పతనం, ఒక దీర్ఘ-కాల వలస కారణాలుగా ఉన్నాయి.[229] 2005 నాటికి దాదాపు 9,37,000 - 12,00,000 మంది ప్రజలు-ఎక్కువగా యువత దేశం విడిచిపెట్టారు.[229][230] 2013 లో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) అంచనా వేయబడింది. ఇది ఒక్కొక్క మహిళకు సరాసరి 1.43 పిల్లల జననం ఉంది. ఇది పూర్వం 2.1 గా ఉంది.[231] అన్ని కుటుంబాలలో మూడింట ఒక కుటుంబంలో ఒక వ్యక్తి మాత్రమే నివసిస్తుంటాడు. 75.5% కుటుంబాలలో 16 ఏళ్ళలోపు పిల్లలు లేరు.[228] తత్ఫలితంగా బల్గేరియా ప్రపంచంలో అత్యంత తక్కువ జనాభా పెరుగుదల మరియు జనన రేటు ఉన్న దేశంగా ఉంది.[232][233]అదే సమయంలో మరణాల రేటు అత్యధికంగా ఉంది.[234] చాలామంది పిల్లలు పెళ్ళి కాని మహిళలకు జన్మించారు (మొత్తం జననాలు 57.4% 2012 లో వివాహం ముందు ఉన్నాయి).[235]

సుప్రసిద్ధ వ్యక్తులు[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. "CIA - The World Factbook - Bulgaria". Cia.gov. Retrieved 2009-01-02. 
  2. "Bulgaria (07/08)". State.gov. Retrieved 2009-01-02. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 "Bulgaria". International Monetary Fund. Retrieved 2008-10-09.  ఉదహరింపు పొరపాటు: Invalid <ref> tag; name "imf2" defined multiple times with different content
  4. Dobrev, Petar. "Езикът на Аспаруховите и Куберовите българи". 1995. మూస:Bg icon
  5. Bakalov, Georgi. Малко известни факти от историята на древните българи. Part 1 & Part 2. మూస:Bg icon
  6. Gurov, Dilian (March 2007). "The Origins of the Bulgars" (PDF). p. 3. 
  7. Bowersock, Glen W. & al. Late Antiquity: a Guide to the Postclassical World, p. 354. Harvard University Press, 1999. ISBN 0-674-51173-5.
  8. Karataty, Osman. In Search of the Lost Tribe: the Origins and Making of the Croatian Nation, p. 28.
  9. Slavchev, Vladimir (2004–2005). Monuments of the final phase of Cultures Hamangia and Savia on the territory of Bulgaria (PDF). Revista Pontica. 37–38. pp. 9–20. Retrieved 20 December 2011. 
  10. Chapman, John (2000). Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects. Routledge. p. 239. ISBN 978-0-415-15803-9. 
  11. Roberts, Benjamin W.; Thornton, Christopher P. (2009). "Development of metallurgy in Eurasia". Department of Prehistory and Europe, British Museum. p. 1015. Retrieved 8 June 2012. In contrast, the earliest exploitation and working of gold occurs in the Balkans during the mid-fifth millennium BC, several centuries after the earliest known copper smelting. This is demonstrated most spectacularly in the various objects adorning the burials at Varna, Bulgaria (Renfrew 1986; Highamet al. 2007). In contrast, the earliest gold objects found in Southwest Asia date only to the beginning of the fourth millennium BC as at Nahal Qanah in Israel (Golden 2009), suggesting that gold exploitation may have been a Southeast European invention, albeit a short-lived one. 
  12. Sigfried J. de Laet, ed. (1996). History of Humanity: From the Third Millennium to the Seventh Century BC. UNESCO / Routledge. p. 99. ISBN 978-92-3-102811-3. Retrieved 8 June 2012. The first major gold-working centre was situated at the mouth of the Danube, on the shores of the Black Sea in Bulgaria ... 
  13. Grande, Lance (2009). Gems and gemstones: Timeless natural beauty of the mineral world. The University of Chicago Press. p. 292. ISBN 978-0-226-30511-0. Retrieved 20 December 2011. The oldest known gold jewelry in the world is from an archaeological site in Varna Necropolis, Bulgaria, and is over 6,000 years old (radiocarbon dated between 4,600BC and 4,200BC). 
  14. "The Gumelnita Culture". Government of France. Retrieved 4 December 2011. The Necropolis at Varna is an important site in understanding this culture. 
  15. 15.0 15.1 ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; CENTCOM అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  16. 16.0 16.1 "Bulgar (people)". Encyclopædia Britannica. Retrieved 24 May 2012. 
  17. Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Sollberger, E. (1982). The Cambridge Ancient History – part1: The Prehistory of the Balkans, the Middle East and the Aegean World, Tenth to Eighth Centuries BC. 3. Cambridge University Press. p. 53. ISBN 0521224969. Yet we cannot identify the Thracians at that remote period, because we do not know for certain whether the Thracian and Illyrian tribes had separated by then. It is safer to speak of Proto-Thracians from whom there developed in the Iron Age... 
  18. Ivanov, Lyubomir (2007). ESSENTIAL HISTORY OF BULGARIA IN SEVEN PAGES. Bulgarian Academy of Sciences. p. 2. Retrieved 20 December 2011. In particular, in the mid-4th century a group of Goths settled in the region of Nikopolis ad Istrum (present Nikyup near Veliko Tarnovo in northern Bulgaria), where their leader Bishop Wulfila (Ulfilas) invented the Gothic alphabet and translated the Holy Bible into Gothic to produce the first book written in Germanic language. 
  19. Hock, Hans Heinrich; Joseph, Brian D. (1996). Language History, Language Change and Language Relationship: an introduction to historical and comparative linguistics. Walter de Gruyter & Co. p. 49. ISBN 3-11-014784-X. Retrieved 20 December 2011. The oldest extensive text is a Gothic Bible translation produced by the Gothic bishop Wulfilas (meaning 'Little Wolf') in the 4th century 
  20. "The monastery in the village of Zlatna Livada – the oldest in Europe" (in Bulgarian). LiterNet. 30 April 2004. Retrieved 30 March 2012. 
  21. D. Angelov (1971). "The Formation of the Bulgarian Nation". Наука и изкуство, "Векове". pp. 409–410. 
  22. Browning, Robert (1988). Byzantium and Bulgaria. Studia Slavico-Byzantina et Mediaevalia Europensia. I. pp. 32–36. 
  23. Trever, Albert Augustus. History of Ancient Civilization. Harcourt, Brace. p. 571. The Thracian interior, however, was never really Romanized or even Hellenized 
  24. Zlatarski, Vasil (1938). History of the First Bulgarian Empire. Period of Hunnic-Bulgarian domination (679–852) (in Bulgarian). p. 188. Retrieved 23 May 2012. 
  25. Runciman, Steven (1930). A History of the First Bulgarian Empire. G. Bell and Sons. p. 26. 
  26. Ivanov, Lyubomir (2007). ESSENTIAL HISTORY OF BULGARIA IN SEVEN PAGES. Bulgarian Academy of Sciences. pp. 2–3. Retrieved 31 July 2012. 
  27. "Krum (Bulgar khan)". Encyclopædia Britannica. Retrieved 23 December 2011. 
  28. "The Spread of Christianity". Encyclopædia Britannica. Retrieved 27 July 2014. Although Boris's baptism was into the Eastern church, he subsequently wavered between Rome and Constantinople until the latter was persuaded to grant de facto autonomy to Bulgaria in church affairs. 
  29. Crampton, R.J. (2007). Bulgaria. Oxford University Press. p. 13. ISBN 978-0-19-954158-4. 
  30. "Reign of Simeon I". Encyclopædia Britannica. Retrieved 27 July 2014. Bulgaria's conversion had a political dimension, for it contributed both to the growth of central authority and to the merging of Bulgars and Slavs into a unified Bulgarian people. 
  31. Crampton, R.J. (2007). Bulgaria. Oxford University Press. p. 12. ISBN 978-0-19-954158-4. No single act did more, in the long run, to weld Christian Slav and Proto-Bulgar into a Bulgarian people than the conversion of 864. 
  32. The First Golden Age.
  33. "Reign of Simeon I". Encyclopædia Britannica. Retrieved 4 December 2011. Under Simeon's successors Bulgaria was beset by internal dissension provoked by the spread of Bogomilism (a dualist religious sect) and by assaults from Magyars, Pechenegs, the Rus, and Byzantines. 
  34. Browning, Robert (1975). Byzantium and Bulgaria. Temple Smith. pp. 194–5. ISBN 0-85117-064-1. 
  35. "Reign of Simeon I". Encyclopædia Britannica. Retrieved 20 January 2012. 
  36. "Samuel". Encyclopædia Britannica. Retrieved 20 January 2012. 
  37. Scylitzae, Ioannis (1973). Synopsis Historiarum. Corpus Fontium Byzantiae Historiae (Hans Thurn ed.). p. 457. ISBN 978-3-11-002285-8. 
  38. Pavlov, Plamen (2005). "The plots of 'master Presian the Bulgarian'". Rebels and adventurers in medieval Bulgaria (in Bulgarian). LiterNet. Retrieved 20 December 2011. And, in the Spring of 1018, "the party of capitulation" prevailed and Basil II freely entered the then capital of Bulgaria Ochrid. 
  39. 39.0 39.1 Ostrogorsky, Georg (1969). History of the Byzantine State. Rutgers University Press. p. 311. 
  40. Cameron, Averil (2006). The Byzantines. Blackwell Publishing. p. 170. ISBN 978-1-4051-9833-2. 
  41. "Bulgaria – Second Bulgarian Empire". Encyclopædia Britannica. Retrieved 31 March 2012. 
  42. 42.0 42.1 42.2 42.3 James David Bourchier (1911). "History of Bulgaria". Encyclopædia Britannica 1911. Retrieved 9 December 2011. 
  43. Ivanov, Lyubomir (2007). ESSENTIAL HISTORY OF BULGARIA IN SEVEN PAGES. Bulgarian Academy of Sciences. p. 4. Retrieved 20 December 2011. The capital Tarnovo became a political, economic, cultural and religious centre seen as 'the third Rome' in contrast to Constantinople's decline after the Byzantine heartland in Asia Minor was lost to the Turks during the late 11th century. 
  44. "The Golden Horde". Library of Congress Mongolia country study. Archived from the original on 16 September 2011. Retrieved 4 December 2011. The Mongols maintained sovereignty over eastern Russia from 1240 to 1480, and they controlled the upper Volga area, the territories of the former Volga Bulghar state, Siberia, the northern Caucasus, Bulgaria (for a time), the Crimea, and Khwarizm 
  45. 45.0 45.1 45.2 "Bulgaria – Ottoman rule". Encyclopædia Britannica. Retrieved 21 December 2011. With the capture of a rump Bulgarian kingdom centred at Bdin (Vidin) in 1396, the last remnant of Bulgarian independence disappeared. ... The Bulgarian nobility was destroyed—its members either perished, fled, or accepted Islam and Turkicization—and the peasantry was enserfed to Turkish masters. 
  46. 46.0 46.1 Jireček, K. J. (1876). Geschichte der Bulgaren (in German). Nachdr. d. Ausg. Prag. ISBN 3-487-06408-1. Retrieved 20 December 2011. 
  47. Minkov, Anton (2004). Conversion to Islam in the Balkans: Kisve Bahası – Petitions and Ottoman Social Life, 1670–1730. BRILL. p. 193. ISBN 90-04-13576-6. 
  48. Detrez, Raymond (2008). Europe and the Historical Legacies in the Balkans. Peter Lang Publishers. p. 36. ISBN 90-5201-374-8. 
  49. Fishman, Joshua A. (2010). "Handbook of Language and Ethnic Identity," Disciplinary and Regional Perspectives. Oxford University Press. p. 276. ISBN 0-19-537492-4. There were almost no remnants of a Bulgarian ethnic identity; the population defined itself as Christians, according to the Ottoman system of millets, that is, communities of religious beliefs. The first attempts to define a Bulgarian ethnicity started at the beginning of the 19th century. 
  50. Roudometof, Victor; Robertson, Roland (2001). Nationalism, globalization, and orthodoxy: the social origins of ethnic conflict in the Balkans. Greenwood Publishing Group. pp. 68–71. ISBN 0-313-31949-9. 
  51. Crampton, R. J. (1987). Modern Bulgaria. Cambridge University Press. p. 8. ISBN 0-521-27323-4. Retrieved 2 October 2013. 
  52. Carvalho, Joaquim (2007). Religion and Power in Europe: Conflict and Convergence. Edizioni Plus. p. 261. ISBN 88-8492-464-2. 
  53. "Bulgaria – Ottoman administration". Encyclopædia Britannica. Retrieved 20 October 2012. 
  54. 54.0 54.1 The Final Move to Independence.
  55. "Reminiscence from Days of Liberation*". Novinite. 3 March 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  56. 56.0 56.1 San Stefano, Berlin and Independence.
  57. Blamires, Cyprian (2006). World Fascism: A historical encyclopedia. ABC-CLIO. p. 107. ISBN 1-57607-941-4. Retrieved 20 December 2011. The "Greater Bulgaria" re-established in March 1878 on the lines of the medieval Bulgarian empire after liberation from Turkish rule did not last long. 
  58. Mrŭchkov, Vasil (2011). Labour Law in Bulgaria. Kluwer Law International. p. 120. ISBN 978-9-041-13616-9. 
  59. Sygkelos, Yannis (2011). Nationalism from the Left: The Bulgarian Communist Party During the Second World War and the Early Post-War Years. Brill. p. 220. ISBN 978-9-004-19208-9. 
  60. "Timeline: Bulgaria – A chronology of key events". BBC News. 6 May 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  61. Historical Setting.
  62. Crampton, R.J. (2007). Bulgaria. Oxford University Press. p. 174. ISBN 978-0-19-954158-4. 
  63. Dillon, Emile Joseph (February 1920). "XV". The Inside Story of the Peace Conference. Harper. ISBN 978-3-8424-7594-6. Retrieved 20 December 2011. The territorial changes which the Prussia of the Balkans was condemned to undergo are neither very considerable nor unjust. 
  64. Pinon, Rene (1913). L'Europe et la Jeune Turquie: les aspects nouveaux de la question d'Orient (in French). Perrin et cie. ISBN 978-1-144-41381-9. Retrieved 20 December 2011. On a dit souvent de la Bulgarie qu'elle est la Prusse des Balkans 
  65. Tucker, Spencer C; Wood, Laura (1996). The European Powers in the First World War: An Encyclopedia. Taylor & Francis. p. 173. ISBN 0-8153-0399-8. 
  66. Broadberry, Stephen; Klein, Alexander (8 February 2008). "Aggregate and Per Capita GDP in Europe, 1870–2000: Continental, Regional and National Data with Changing Boundaries" (PDF). Department of Economics at the University of Warwick, Coventry. p. 18. Archived from the original (PDF) on 22 June 2012. Retrieved 24 May 2012. 
  67. "WWI Casualty and Death Tables". PBS. Retrieved 9 July 2013. 
  68. Mintchev, Vesselin (October 1999). "External Migration in Bulgaria". South-East Europe Review (3/99): 124. Archived from the original on 17 January 2013. Retrieved 8 May 2013. 
  69. Chenoweth, Erica (2010). Rethinking Violence: States and Non-State Actors in Conflict. Belfer Center for Science and International Affairs. p. 129. ISBN 978-0-262-01420-5. Bulgaria, for example, had a net surplus of refugees and was faced with the daunting task of absorbing thousands of Bulgarian refugees from Greece over a relatively short period. While international loans from the Red Cross and other organizations helped to defray the substantial costs of accommodating surplus populations, it placed a strenuous financial burden on states that were still recovering from the war an experiencing economic downturn as well as political upheaval. 
  70. Bulgaria in World War II: The Passive Alliance.
  71. Wartime Crisis.
  72. Pavlowitch, Stevan K. (2008). Hitler's new disorder: the Second World War in Yugoslavia. Columbia University Press. pp. 238–240. ISBN 0-231-70050-4. Retrieved 20 December 2011. When Bulgaria switched sides in September... 
  73. Crampton, R. J. (2005). A concise history of Bulgaria. Cambridge University Press. p. 271. ISBN 0-521-61637-9. Retrieved 20 December 2011. 
  74. Hanna Arendt Center in Sofia, with Dinyu Sharlanov and Venelin I. Ganev. Crimes Committed by the Communist Regime in Bulgaria. Country report. "Crimes of the Communist Regimes" Conference. 24–26 February 2010, Prague.
  75. Valentino, Benjamin A (2005). Final solutions: mass killing and genocide in the twentieth century. Cornell University Press. pp. 91–151.
  76. Rummel, Rudolph, Statistics of Democide, 1997.
  77. Domestic Policy and Its Results.
  78. After Stalin.
  79. Stephen Broadberry; Alexander Klein (27 October 2011). "Aggregate and per capita GDP in Europe, 1870–2000" (PDF). pp. 23, 27. Archived from the original (PDF) on 30 May 2013. Retrieved 12 July 2013. 
  80. Vachkov, Daniel; Ivanov, Martin (2008). Bulgarian Foreign Debt 1944–1989. Siela. pp. 103, 153, 191. ISBN 9789542803072. 
  81. The Economy.
  82. The Political Atmosphere in the 1970s.
  83. Bohlen, Celestine (17 October 1991). "Vote Gives Key Role to Ethnic Turks". The New York Times. Retrieved 20 December 2011. in 1980s ... the Communist leader, Todor Zhivkov, began a campaign of cultural assimilation that forced ethnic Turks to adopt Slavic names, closed their mosques and prayer houses and suppressed any attempts at protest. One result was the mass exodus of more than 300,000 ethnic Turks to neighboring Turkey in 1989 
  84. "Cracks show in Bulgaria's Muslim ethnic model". Reuters. 31 May 2009. Retrieved 30 October 2011. 
  85. Government and Politics.
  86. "Bulgarian Politicians Discuss First Democratic Elections 20y After". Novinite. 5 July 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  87. "The destructive Bulgarian transition". Le Monde diplomatique (in Bulgarian). 1 October 2007. Retrieved 20 December 2011. 
  88. World Socialist Web Site (24 July 2001). "Ex-King Simeon II named new prime minister of Bulgaria". Retrieved 20 December 2011. 
  89. Library of Congress 2006, p. 16.
  90. "Human Development Index Report" (PDF). United Nations. 2005. p. 220. Retrieved 4 December 2011.  Compare with 2004 Report, page 140. Retrieved 4 December 2011.
  91. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; nato అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  92. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; VOA అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  93. Penin, Rumen (2007). Природна география на България. Bulvest 2000. p. 18. ISBN 978-954-18-0546-6. (in Bulgarian)
  94. "Countries ranked by area". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Retrieved 4 December 2011. 
  95. "Bulgaria". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Retrieved 4 December 2011. 
  96. "Мусала". Българска енциклопедия А-Я (in Bulgarian). Bulgarian Academy of Sciences / Trud. 2002. ISBN 954-8104-08-3. OCLC 163361648. 
  97. Donchev, D. (2004). Geography of Bulgaria (in Bulgarian). Ciela. p. 68. ISBN 954-649-717-7. 
  98. Library of Congress 2006, p. 4.
  99. "Extreme temperature records worldwide". MeteorologyClimate. Retrieved 17 April 2012. 
  100. "Status of Ratification of the Kyoto Protocol". United Nations Framework Convention on Climate Change. Retrieved 4 April 2016. 
  101. "Bulgaria Achieves Kyoto Protocol Targets – IWR Report". Novinite. 11 August 2009. Retrieved 20 December 2011. 
  102. Kanev, Petar (2009). "България от Космоса: сеч, пожари, бетон ... и надежда". *8* Magazine (in Bulgarian). Klub 8 (2). 
  103. "Bulgaria's Air Is Dirtiest in Europe, Study Finds, Followed by Poland". The New York Times. 15 October 2013. Retrieved 15 October 2013. 
  104. "High Air Pollution to Close Downtown Sofia". Novinite. 14 January 2008. Retrieved 20 December 2011. 
  105. "Bulgaria's Sofia, Plovdiv Suffer Worst Air Pollution in Europe". Novinite. 23 June 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  106. 106.0 106.1 "Bulgaria's quest to meet the environmental acquis". European Stability Initiative. 10 December 2008. Retrieved 20 December 2011. 
  107. "Industrial facilities causing the highest damage costs to health and the environment". European Environment Agency. Retrieved 25 November 2014. 
  108. "Municipal waste recycling 1995–2008 (1000 tonnes)". Eurostat. 2008. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  109. "The first factory for recycling of electronic appliances now works". Dnevnik. 28 June 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  110. "2012 Environmental Performance Index". Yale University. Archived from the original on 5 May 2012. Retrieved 21 June 2012. 
  111. "Report on European Environment Agency about the quality of freshwaters in Europe". European Environment Agency. Retrieved 21 March 2014. 
  112. "Характеристика на флората и растителността на България". Bulgarian-Swiss program by biodiversity. Retrieved 21 March 2013. 
  113. "Видово разнообразие на България" (PDF). UNESCO report. Retrieved 2013.  Check date values in: |accessdate= (help)
  114. "The future of Bulgaria's natural parks and their administrations". Gora Magazine. June 2010. Retrieved 20 December 2011.  (in Bulgarian)
  115. "Europe & North America: 297 biosphere reserves in 36 countries". UNESCO. Retrieved 4 April 2016. 
  116. "Bulgaria – Environmental Summary, UNData, United Nations". United Nations. Retrieved 20 December 2011. 
  117. ""The living eternity" tells about the century-old oak in the village of Granit" (in Bulgarian). Stara Zagora Local Government. Archived from the original on 23 January 2012. Retrieved 4 December 2011. 
  118. 118.0 118.1 "Bulgaria: Plant and animal life". Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 2 May 2014. 
  119. "Characteristics of the flora and vegetation in Bulgaria". Bulgarian-Swiss Foundation for the Protection of Biodiversity. Retrieved 20 December 2011.  (in Bulgarian)
  120. Denchev, C. & Assyov, B. Checklist of the larger basidiomycetes ın Bulgaria. Mycotaxon 111: 279–282 (2010).
  121. "Brown bear conservation in Bulgaria". Frankfurt Zoological Society. Retrieved 2 May 2014. 
  122. "The big return of the lynx in Bulgaria". BirdsOfEurope. 23 May 2009. Retrieved 20 December 2011.  (in Bulgarian)
  123. "Biodiversity in Bulgaria". Archived from the original on 30 April 2016. Retrieved 21 March 2014. 
  124. "Report on European Environment Agency about the Nature protection and biodiversity in Europe". European Environment Agency. Retrieved 21 March 2014. 
  125. CIA World Factbook (2017). "Bulgaria Economy Profile 2017". CIA World Factbook. Retrieved 13 November 2017. 
  126. "World Bank: Data and Statistics: Country Groups". The World Bank Group. 2008. Archived from the original on 18 March 2011. Retrieved 27 July 2008. 
  127. "Bulgaria Overview". USAID. 2002. Archived from the original on 10 July 2011. Retrieved 2 November 2011. 
  128. "Bulgaria – Late Communist rule". Encyclopædia Britannica. Retrieved 20 December 2011. Bulgaria gave the highest priority to scientific and technological advancement and the development of trade skills appropriate to an industrial state. In 1948 approximately 80 percent of the population drew their living from the soil, but by 1988 less than one-fifth of the labour force was engaged in agriculture, with the rest concentrated in industry and the service sector. 
  129. 129.0 129.1 "The economies of Bulgaria and Romania". European Commission. January 2007. Retrieved 20 December 2011. 
  130. OECD Economic Surveys. OECD. 1999. p. 24. The previous 1997 Economic Survey of Bulgaria documented how a combination of difficult initial conditions, delays in structural reforms, ... culminated in the economic crisis of 1996–97. 
  131. "Average monthly wages and salaries in March 2017". BTV. Retrieved 15 May 2017. 
  132. "One out of six employees in the EU27 was a low-wage earner in 2010" (PDF). Eurostat. 20 December 2012. Archived from the original (PDF) on 24 December 2012. Retrieved 20 December 2012. 
  133. "Households Income, Expenditure and Consumption in 2011" (PDF). National Statistical Institute. 17 April 2012. Retrieved 17 April 2012. 
  134. "SHADOW ECONOMY" (PDF). Eurostat. 2012. Archived from the original (PDF) on 14 November 2012. Retrieved 20 December 2012. 
  135. "GDP per capita in PPS". Eurostat. Retrieved 12 March 2017. 
  136. "Comparative price levels". Eurostat. Retrieved 12 March 2017. 
  137. "Fixed currency exchange rates". Bulgarian National Bank. Retrieved 20 December 2011. 
  138. "Bulgaria Is Testing the Ground for Euro Area Accession: EU". euinside.eu. 21 October 2016. Retrieved 1 May 2017. 
  139. "Unemployment rate". Eurostat. Retrieved 14 August 2012. 
  140. 140.0 140.1 "Real GDP growth rate – volume". Eurostat. 2011. Archived from the original on 16 May 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  141. "Economist: financial crisis brewed by U.S. market fundamentalism". Xinhua News Agency. 12 March 2009. Archived from the original on 23 November 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  142. "Looming Recession to Fuel Further Bulgaria's Jobless Rate". Novinite. 25 April 2012. Retrieved 1 May 2012. 
  143. "Inter-company debt – one of Bulgarian economy's serious problems". Bulgarian National Radio. 17 June 2010. Archived from the original on 1 November 2012. Retrieved 10 July 2012. 
  144. "Business points to a major disproportion in Bulgaria" (in Bulgarian). Dir.bg. 14 January 2013. Retrieved 14 January 2013. 
  145. "ITUC Frontlines Report 2012: Section on Bulgaria". Novinite. 10 October 2012. Retrieved 10 October 2012. 
  146. "Corruption Perceptions Index: Transparency International". Transparency International. 2012. Retrieved 17 March 2013. 
  147. "Snapshot of the Bulgaria Country Profile". Business Anti-Corruption Portal. GAN Integrity Solutions. Retrieved 17 November 2013. 
  148. "Ireland Stays in Bulgaria-Led Club of Low Corporate Taxes, Ups Income Levy". Novinite. 22 November 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  149. "General government gross debt - annual data" (PDF). Eurostat. Retrieved 12 March 2017. 
  150. "Regional gross domestic product (PPS per inhabitant), by NUTS 2 regions". Eurostat. Retrieved 12 March 2017. 
  151. Data from different standpoints (absolute, per capita, as proportion of GDP)Nicolaus Heinen (11 May 2011). "EU net contributor or net recipient: Just a matter of your standpoint?" (PDF). Deutsche Bank Research. Retrieved 2 May 2012. 
  152. "Labour force rank list". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Retrieved 17 March 2013. 
  153. "Field listing of labor force by occupation". Central Intelligence Agency. 2010. Retrieved 21 March 2013. 
  154. "Bulgaria Automotive Report". Economist Intelligence Unit. 11 March 2011. Retrieved 20 December 2011. In particular, offset arrangements linked to the contract of Daimler (Germany) to supply vehicles to the Bulgarian armed forces have been boosting the local automotive parts sector. 
  155. "Industries Field Listing". Central Intelligence Agency. 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  156. "Bulgaria: Selling off steel". Oxford Business Group. 31 August 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  157. 157.0 157.1 "Bulgaria's ore exports rise 10% in H1 2011 – industry group". The Sofia Echo. 18 August 2011. Archived from the original on 16 March 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  158. "Total Primary Coal Production (Thousand Short Tons)". U.S. Energy Information Administration. Retrieved 15 December 2011. 
  159. Resource Base.
  160. 160.0 160.1 "Bulgaria – Economic Summary, UNData, United Nations". United Nations. Retrieved 20 December 2011. 
  161. "Agricultural Policies in non-OECD countries: Monitoring and Evaluation" (PDF). OECD. 2007. Retrieved 20 December 2011. 
  162. "Bulgarian lavender producers worried about demand drop". China Post. 14 July 2011. Archived from the original on 8 January 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  163. "Bulgaria – Natural conditions, farming traditions and agricultural structures". Food and Agriculture Organization. Archived from the original on 28 March 2008. Retrieved 2 November 2011. 
  164. 164.0 164.1 "General information to the tourism sector in Bulgaria" (PDF). OECD Library. 2007. Retrieved 21 March 2013. 
  165. "Bulgaria 'cheapest holiday destination'". The Sofia Echo. 15 July 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  166. "Europe (without the euro)". The Guardian. 20 April 2009. Retrieved 20 December 2011. 
  167. "Lonely Planet's top 10 countries for 2011". Lonely Planet. 31 October 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  168. "Nights spent by foreigners and arrivals of foreigners in accommodation establishments by country of origin in 2012". National Statistical Institute. 22 February 2013. Archived from the original on 29 May 2013. Retrieved 18 March 2013. 
  169. "Bulgarian tourism gets 42M leva boost". The Sofia Echo. 20 January 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  170. "Eurostat R&D statistics". Eurostat. 1 February 2017. Retrieved 1 February 2017. 
  171. Shopov, V. (2007). "The impact of the European scientific area on the 'Brain leaking' problem in the Balkan countries". Nauka (in Bulgarian) (1). 
  172. "Country Profile – Bulgaria" (PDF). Innovation Union Competitiveness Report 2011. European Commission. 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  173. "Bulgaria ranks bottom in meeting EU's Lisbon criteria – World Economic Forum". The Sofia Echo. 27 October 2008. Retrieved 20 December 2011. 
  174. "Bulgaria Cuts Drastically R & D Spending". Novinite. 30 June 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  175. Dachex, Yu.; Dimitrov, F.; Tomov, O.; Matviichuk; Spurny; Ploc (2011). "Liulin-type spectrometry-dosimetry instruments". Radiation Protection Dosimetry. Oxford University Press. 144 (1–4): 675–679. doi:10.1093/rpd/ncq506. ISSN 1742-3406. PMID 21177270. 
  176. "Radiation Dose Monitor Experiment (RADOM)". ISRO. Archived from the original on 19 January 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  177. Ivanova, T.N.; Kostov, P.T.; Sapunova, S.M.; Dandolov, I.W.; Salisbury, F.B.; Bingham, G.E.; Sytchov, V.N.; Levinskikh, M.A.; Podolski, I.G.; Bubenheim, D.B.; Jahns, G. (January–April 1998). "Six-month space greenhouse experiments—a step to creation of future biological life support systems". Acta Astronautica. Space Research Institute. 42 (1–8): 11–23. Bibcode:1998AcAau..42...11I. doi:10.1016/S0094-5765(98)00102-7. PMID 11541596. 
  178. Mishev, Dimitar (2004). Space Research in Bulgaria (in Bulgarian). Bulgarian Academy of Sciences (via the Marin Drinov publishing house). p. 162. ISBN 954-430-994-2. 16 June 1990: Onboard research on the Mir Space Station under the Interkosmos program begin with the Bulgarian-developed SVET space greenhouse ... 
  179. "Bulgaria is CERN's 20th Member State". CERN press office. 18 June 1999. Retrieved 18 March 2013. 
  180. "199 български учители посетили CERN". BNews. 15 December 2012. Retrieved 18 March 2013. 
  181. "IT Services: Rila Establishes Bulgarian Beachhead in UK". findarticles.com. 24 June 1999. Archived from the original on 25 May 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  182. "ICT Sector Generates 10% of Bulgaria's GDP – Association". Novinite. 1 December 2011. Retrieved 18 March 2013. 
  183. "BAS now has the only supercomputer in the Balkans" (in Bulgarian). Dnevnik. 29 April 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  184. "IBM Supercomputer Boosts Bulgaria's Advance Towards Knowledge-Based Economy". IBM Press Room. 9 September 2008. Retrieved 20 December 2011. 
  185. Capital.bg. "БАН купува суперкомпютър за 3.3 млн.лв". capital.bg. 
  186. "Bulgaria Internet Usage Stats and Market Report". Internetworldstats.com. 30 June 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  187. 187.0 187.1 187.2 Library of Congress 2006, p. 14.
  188. "Bulgaria: 2011 Telecommunication Market and Regulatory Developments" (PDF). European Commission. 2011. p. 2. Retrieved 19 March 2013. 
  189. "Bulgaria Opens Tender for Fourth Mobile Operator". Novinite. 3 October 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  190. "Energy Hub". Oxford Business Group. 13 October 2008. Retrieved 20 December 2011. 
  191. "About the plant" (in Bulgarian). AETs Kozloduy EAD. Retrieved 20 December 2011. 
  192. "Country profile: Bulgaria". ENS News (11). 2006. Retrieved 20 December 2011. 
  193. "EU Energy factsheet about Bulgaria" (PDF). European Commission. Archived from the original (PDF) on 25 October 2011. Retrieved 20 December 2011. 
  194. "Bulgaria set for massive growth in wind power". European Wind Energy Association. 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  195. "AES wind farm kicks off in Bulgaria". PhysOrg. 6 October 2009. Retrieved 20 December 2011. 
  196. "World rankings by total road length". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Retrieved 20 December 2011. 
  197. "The trains from Plovdiv to Dimitrovgrad now with 160 km/h". Dariknews. Retrieved 1 July 2012. 
  198. "Bulgaria to Turkey wiring underway". Railway Gazette International. Retrieved 11 May 2012. 
  199. "Bozhkov is building the "Maritsa" high-speed rail line". Standart (in Bulgarian). Retrieved 11 May 2012. 
  200. "The Plovdiv-Burgas train will travel with 200 km/h" (in Bulgarian). Snews.bg. Retrieved 11 May 2012. 
  201. "Trains in Bulgaria". EuRail. Retrieved 2 May 2012. 
  202. "South Stream's Russian gas for Europe". RIA Novosti. 20 January 2009. Retrieved 1 May 2012. 
  203. NSI Census data 2011, p. 3.
  204. NSI Census data 2011, p. 7.
  205. NSI Census data 2011, p. 12.
  206. NSI Census data 2011, p. 4.
  207. "Population by mother tongue". NSI. 
  208. Paul Robert Magocsi (1999). Encyclopedia of Canada's peoples. University of Toronto Press. Retrieved 4 December 2011. 
  209. James David Bourchier (1911). "Bulgaria – Language". Encyclopædia Britannica 1911. Retrieved 4 December 2011. 
  210. 210.0 210.1 Library of Congress 2006, p. 6.
  211. 211.0 211.1 "Education in Bulgaria" (PDF). 2007. Archived from the original (PDF) on 4 March 2016. Retrieved 23 March 2013. 
  212. "International study: 40% of Bulgarian ninth-graders functionally illiterate in science, maths and reading". The Sofia Globe. 2016-12-06. Retrieved 2017-05-21. 
  213. "Structure of the Education System in Bulgaria". Ministry of Education, Youth and Science of Bulgaria. Archived from the original on 11 January 2012. Retrieved 4 December 2011. 
  214. "The Bulgarian Constitution". Parliament of Bulgaria. Retrieved 20 December 2011. 
  215. Kiminas, D. (2009). The Ecumenical Patriarchate. Wildside Press LLC. p. 15. ISBN 978-1-4344-5876-6. Retrieved 20 December 2011. 
  216. Carvalho, Joaquim (2007). Religion and power in Europe: conflict and convergence. Pisa University Press. p. 257. ISBN 978-88-8492-464-3. Retrieved 20 December 2011. 
  217. "Bulgarian Orthodox Church". Encyclopædia Britannica. Retrieved 20 December 2011. 
  218. 218.0 218.1 NSI Census data 2011, p. 5.
  219. "Bulgaria's Muslims not deeply religious: study". Hürriyet Daily News. Agence France-Presse. 9 December 2011. Retrieved 27 March 2013. 
  220. 220.0 220.1 Georgieva, Lidia; Salchev, Petko (2007). "Bulgaria Health system review" (PDF). Health Systems in Transition. European observatory on health systems and policies. 9 (1): xvi, 12. Retrieved 20 December 2011. 
  221. Library of Congress 2006, p. 7.
  222. "Budget 2013 sets 4.1 % of GDP for healthcare" (in Bulgarian). Investor. 4 October 2012. Retrieved 8 April 2013. 
  223. "Bulgaria has one of the EU's highest hospital coefficient" (in Bulgarian). Econ Online Magazine. 17 February 2010. Retrieved 20 December 2011. 
  224. "The Bulgaria 2011 Review: Health and Healthcare". Novinite. 6 January 2012. Retrieved 20 January 2012. 
  225. "The Bulgaria 2012 Review: Health and Healthcare". Novinite. 7 January 2013. Retrieved 21 February 2013. 
  226. "Life expectancy at birth rankings". Central Intelligence Agency. 2017. Retrieved 11 May 2017. 
  227. "World Bank: The demographic crisis is Bulgaria's most serious problem". Klassa. 15 November 2012. Retrieved 8 April 2013. 
  228. 228.0 228.1 "Demographic crisis in Bulgaria deepening". Bulgarian National Radio. 12 March 2012. Archived from the original on 5 November 2013. Retrieved 8 April 2013. 
  229. 229.0 229.1 "Will EU Entry Shrink Bulgaria's Population Even More?". Deutsche Welle. 26 December 2006. Retrieved 11 April 2016. 
  230. Roth, Klaus; Lauth Bacas, Jutta (2004). Migration In, From, and to Southeastern Europe. The British Library. ISBN 9783643108968. Retrieved 20 December 2011. 
  231. "The World Factbook". Cia.gov. Retrieved 25 February 2014. 
  232. "Country Comparison :: Population growth rate". Central Intelligence Agency. 2012. Retrieved 20 December 2011. 
  233. "Birth rates by country". Central Intelligence Agency. 2012. Retrieved 8 April 2013. 
  234. "Death rates by country". Central Intelligence Agency. 2012. Retrieved 8 April 2013. 
  235. "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table". Epp.eurostat.ec.europa.eu. 17 October 2013. Archived from the original on 6 October 2014. Retrieved 25 February 2014. 

బయటి లింకులు[మార్చు]

Bulgaria గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo.svg నిఘంటువు నిర్వచనాలు విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg పాఠ్యపుస్తకాలు వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg ఉదాహరణలు వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg మూల పుస్తకాల నుండి వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg చిత్రాలు మరియు మాద్యమము చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png వార్తా కథనాలు వికీ వార్తల నుండి

ప్రభుత్వము


"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=బల్గేరియా&oldid=2371042" నుండి వెలికితీశారు