వెండి

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
వెండి
47Ag
హైడ్రోజన్ (diatomic nonmetal)
హీలియం (noble gas)
లిథియం (alkali metal)
బెరీలియం (alkaline earth metal)
బోరాన్ (metalloid)
కార్బన్ (polyatomic nonmetal)
నైట్రోజన్ (diatomic nonmetal)
ఆక్సిజన్ (diatomic nonmetal)
ఫ్లోరిన్ (diatomic nonmetal)
నియాన్ (noble gas)
సోడియం (alkali metal)
మెగ్నీషియం (alkaline earth metal)
అల్యూమినియం (poor metal)
సిలికాన్ (metalloid)
పాస్పరస్ (polyatomic nonmetal)
సల్ఫర్ (polyatomic nonmetal)
క్లోరిన్ (diatomic nonmetal)
ఆర్గాన్ (noble gas)
పొటాషియం (alkali metal)
కాల్షియం (alkaline earth metal)
Scandium (transition metal)
Titanium (transition metal)
Vanadium (transition metal)
Chromium (transition metal)
Manganese (transition metal)
Iron (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (poor metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (polyatomic nonmetal)
Bromine (diatomic nonmetal)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (poor metal)
Tin (poor metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (diatomic nonmetal)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)
Lanthanum (lanthanoid)
Cerium (lanthanoid)
Praseodymium (lanthanoid)
Neodymium (lanthanoid)
Promethium (lanthanoid)
Samarium (lanthanoid)
Europium (lanthanoid)
Gadolinium (lanthanoid)
Terbium (lanthanoid)
Dysprosium (lanthanoid)
Holmium (lanthanoid)
Erbium (lanthanoid)
Thulium (lanthanoid)
Ytterbium (lanthanoid)
Lutetium (lanthanoid)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (poor metal)
Lead (poor metal)
Bismuth (poor metal)
Polonium (poor metal)
Astatine (metalloid)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)
Actinium (actinoid)
Thorium (actinoid)
Protactinium (actinoid)
Uranium (actinoid)
Neptunium (actinoid)
Plutonium (actinoid)
Americium (actinoid)
Curium (actinoid)
Berkelium (actinoid)
Californium (actinoid)
Einsteinium (actinoid)
Fermium (actinoid)
Mendelevium (actinoid)
Nobelium (actinoid)
Lawrencium (actinoid)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (unknown chemical properties)
Darmstadtium (unknown chemical properties)
Roentgenium (unknown chemical properties)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (unknown chemical properties)
Flerovium (unknown chemical properties)
Ununpentium (unknown chemical properties)
Livermorium (unknown chemical properties)
Ununseptium (unknown chemical properties)
Ununoctium (unknown chemical properties)
Cu

Ag

Au
పల్లాడియంవెండికాడ్మియం
ఆవర్తన పట్టిక లో వెండి స్థానం
రూపం
lustrous white metal

విద్యుద్విశ్లేషణ లో శుద్ధి చేయబడిన లోహం
సాధారణ ధర్మములు
మూలకం పేరు, రసాయన సంకేతం, పరమాణు సంఖ్య వెండి, Ag, 47
ఉచ్ఛారణ /ˈsɪlvər/
మూలక వర్గం పరివర్తన మూలకం
గ్రూపు, పీరియడ్, బ్లాకు group 11, 5, d
ప్రామాణిక పరమాణు భారం 107.8682
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [Kr] 4d10 5s1
2, 8, 18, 18, 1
చరిత్ర
ఆవిష్కరణ before 5000 BC
భౌతిక ధర్మములు
పదార్థ స్థితి solid
సాంద్రత (near r.t.) 10.49 g·cm−3
ద్రవీభవన స్థానం వద్ద ద్రవరూప సాంద్రత 9.320 g·cm−3
ద్రవీభవన స్థానం 1234.93 K, 961.78 °C, 1763.2 °F
మరుగు స్థానం 2435 K, 2162 °C, 3924 °F
సంలీనం యొక్క ఉష్ణం 11.28 kJ·mol−1
బాష్పీభవనోష్ణం 250.58 kJ·mol−1
మోలార్ హీట్ కెపాసిటీ 25.350 J·mol−1·K−1
బాష్ప పీడనం
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1283 1413 1575 1782 2055 2433
పరమాణు ధర్మములు
ఆక్సీకరణ స్థితులు 1, 2, 3 (amphoteric oxide)
ఋణవిద్యుదాత్మకత 1.93 (Pauling scale)
అయనీకరణ శక్మములు 1st: 731.0 kJ·mol−1
2nd: 2070 kJ·mol−1
3rd: 3361 kJ·mol−1
పరమాణు వ్యాసార్థం 144 pm
సమయోజనీయ వ్యాసార్థం 145±5 pm
వాండర్ వాల్ వ్యాసార్థం 172 pm
వివిధ విషయాలు
స్ఫటిక నిర్మాణము face-centered cubic
వెండి has a face-centered cubic crystal structure
అయస్కాంత పదార్థ రకం diamagnetic[1]
విద్యున్నిరోధకత్వం మరియు వాహకత్వం (20 °C) 15.87 nΩ·m
ఉష్ణ వాహకత్వం 429 W·m−1·K−1
థెర్మల్ డిఫ్యూసివిటీ (300 K) 174 mm²/s
ఉష్ణ వ్యాకోచం (25 °C) 18.9 µm·m−1·K−1
ధ్వని వేగం (సన్నని కడ్డీ) (r.t.) 2680 m·s−1
యంగ్ గుణకం 83 GPa
షీర్ మాడ్యూల్ 30 GPa
బల్క్ మాడ్యూల్స్ 100 GPa
పోయిస్సన్ నిష్పత్తి 0.37
Mohs ధృఢత 2.5
వికెర్స్ దృఢత 251 MPa
బ్రినెల్ దృఢత 206 MPa
సి.ఎ.యస్ రిజిస్ట్రీ సంఖ్య 7440-22-4
అతి స్థిరమైన ఐసోటోపులు
ప్రధానవ్యాసం: వెండి యొక్క ఐసోటోపులు
iso NA అర్థజీవితకాలం DM DE (MeV) DP
105Ag syn 41.2 d ε - 105Pd
γ 0.344, 0.280,
0.644, 0.443
-
106mAg syn 8.28 d ε - 106Pd
γ 0.511, 0.717,
1.045, 0.450
-
107Ag 51.839% - (SF) <20.512
108mAg syn 418 y ε - 108Pd
IT 0.109 108Ag
γ 0.433, 0.614,
0.722
-
109Ag 48.161% - (SF) <19.241
111Ag syn 7.45 d β 1.036, 0.694 111Cd
γ 0.342 -
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed
· సూచికలు

వెండి లేదా రజతం (ఆంగ్లం: Silver) ఒక తెల్లని లోహము మరియు రసాయన మూలకము. దీని సంకేతం Ag (ప్రాచీన గ్రీకు: ἀργήεντος - argēentos - argēeis, "white, shining) మరియు పరమాణు సంఖ్య (Atomic number) 47. ఇది ఒక మెత్తని, తెల్లని మెరిసే పరివర్తన మూలకము (Transition metal). దీనికి విద్యుత్ మరియు ఉష్ణ ప్రవాహ సామర్ద్యం చాలా ఎక్కువ. ఇది ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛగాను మరియు ఇతర మూలకాలతో అర్జెంటైట్ (Argentite) మొదలైన ఖనిజాలుగా లభిస్తుంది.

స్థూల సమీక్ష[మార్చు]

వెండి ప్రాచీన కాలం నుండి విలువైన లోహంగా ప్రసిద్ధిచెందినది. ఇది ఆభరణాలు, నాణేలు మరియు వంటపాత్రలుగా ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. ఈనాడు వెండిని విద్యుత్ పరికరాలలో, అద్దాలు మరియు రసాయనిక చర్యలలో ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. వెండి సమ్మేళనాలు ముఖ్యంగా సిల్వర్ నైట్రేట్ (Silver nitrate) ఫోటోగ్రఫీ ఫిల్మ్ తయారీలో విస్తృతంగా ఉపయోగంలో ఉన్నది[2] .


రసాయన శాస్త్రవేత్తలు వెండిని పరివర్తన లోహంగా గుర్తించారు.పరివర్తన మూలకాలు/ లోహాలు అనేవి మూలకాల ఆవర్తన పట్టికలో గ్రూప్ 2 మరియు 13 మధ్యలో ఉన్న లోహములకాలు .40 కి పైగా మూలకాలు లోహాలు .ఇవన్నియు పైన పేర్కొన్నపరివర్తన మూలకాలు/ లోహలకు చెందినవే. వెండిని విలువైన లోహంగా గుర్తింపు పొందిన మూలకం.సాధారణంగా విలువైన లోహాలు భూమిలో సంమృద్దిగా లభించవు. తక్కువ పరిమాణంలో ఉండును. విలువైన రకానికి చెందిన మూలకాలు ఆకర్షణియంగా ఉంటాయి .కాని రసాయనికంగా అంతగా చురుకైన చర్యాశీలత ను ప్రదర్శించవు.ఆవర్తన పట్టికలో వెండికి సమీపంలో ఉన్నములాకాల అరడజను వరకు వెలువైన మూలకాలే ,అవి బంగారం,ప్లాటినం,పల్లాడియం ,రోడియం మరియు ఇండియం లు[3].

తొలి గుర్తింపు –నామకరణం[మార్చు]

క్రీ.పూ .5000 సంవత్సరాల నాటికే మానవుడు వెండిని కనుగోనినట్లుగా ఆధారాలున్నాయి . చాలా అరుదుగా వెండి రూపంలో లభిస్తుంది. మిగిలినది ముడిఖనిజంగా లభ్యము అవుతుంది.మానవుడు వెండిని తొలుతగా బంగారం, మరియు రాగి లోహాల గుర్తింపు తరువాత కనుగొన్నట్లుగా తెలుస్తున్నది. ఆరెండు లోహాలు ప్రకృతిలో తరచుగా లోహాలుగా లభించడంతో మొదటగా వాటినిగురించి తెలుసుకోవడం సులభమైనది.అంతేకాక ఆరెండు లోహాల విశిష్టమైన ,నిర్దుష్టంగా కనిపించే రంగులు కారణమై ఉండవచ్చును. పురాతన వస్తు పరిశోధకులు ,ఈజిప్టు త్రవ్వకాలలో క్రీ.పూ .35 00 నాటికి చెందిన ఆభరణాలను కనుగోనటం జరిగినది.

క్రీ.పూ .3000 నాటికి సీసం నుండి వెండిని వేరుచేయ్యడం మానవుడు తెలుసుకొన్నాడు .సిల్వరు(silver ) అనేపదం ఆంగ్లో-సక్సోను పదమైన siolfur (అనగా silver ) నుండి ఏర్పడినది[4].

సంస్కృతి[మార్చు]

ఇతర జాతుల సంస్కృతులలో కుడా వెండియొక్క ప్రస్తావన ఉన్నది. ఇండియాలో క్రీ.పూ 900 సం.నాటికి వాడుకలో ఉన్నది. యూరోపియన్‌లు మొదటిసారిగా అమెరికా వెళ్ళే సమయానికి అప్పటికే అక్కడ వెండి వాడకంలో ఉన్నట్లుగా తెలుస్తున్నది . క్రైస్తవ మతగ్రంథం బైబిల్‌లో పలుమార్లు వెండిని గురించిన ప్రస్తావన కలదు. వెండిని వస్తువుల అమ్మకం, కొనుగోలు సమయంలో మారకంగా వినియోగించడం జరిగినది. వెండితో దేవాలయాలను, ప్రదేశాలను, ప్రముఖమైన భవనాలను అలకరిస్తారు. హిందూదేవతల విగ్రహాలను వెండితో చేసి పూజిస్తారు. దేవతా అర్చనా పాత్రలను కూడా వెండితో చెయ్యుదురు. బైబిల్‌లో కొన్ని విబాగంలలో వెండిని తయారు చేసే పద్ధతులను కుడా వర్ణించారు. ఈ లోహంనకు Silver అనేపేరు 12 వ శతాబ్దిలో వచ్చినట్లు తెలుస్తున్నది. ఇది పాత ఆంగ్ల పదం. ఇక దిని సంకేత అక్షరమును లాటిన్ పదం ‘Argentum’ నుండి తీసుకోవటం జరిగింది. argos అనగా మెరయుచున్న లేదా తెల్లని అని అర్థం.

భౌతిక లక్షణాలు[4][మార్చు]

వెండిని అతి పలుచని రేకులుగా ,తీగెలు గా అతి సులుగుగా సాగాగొట్ట వచ్చును.వెండి ఒక రసాయనిక మూలకం.ఒకలోహం.

భౌతిక గుణము విలువ
సంకేత అక్షరము Ag
ఎలక్ట్రానుల విన్యాసం [Kr] 4d^10 5s^1
ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 961.8°C
పరమాణు సంఖ్య 47
మరుగు ఉష్ణోగ్రత 2,162°C
మొదటిగా గుర్తించినది 5000 BC
పరమాణు ద్రవ్య రాశి 107.8682 u
వెండి యొక్క సాంద్రత 10.4 9 gms /cm3
భౌతిక స్థితి ఘనస్థితి 298K వద్ద
మొలారు ఘనపరిమాణం 10.27 cm3
ఉష్ణవాహాకతత్వవిలువ 430 W m‑1 K‑1

రసాయనిక లక్షణాలు[మార్చు]

వెండి రసాయనికంగా చురుకైన లోహం కాదు . ఇది గాలిలోని ఆమ్లజనితో చర్య నొందదు . చాలా నెమ్మదిగా గాలి సమక్షములో గంధకంతో చర్య వలన నల్లని సిల్వరు సల్ఫైడు (AgS) అనే సమ్మేళనం ఏర్పడును. నీరు, ఆమ్లాలతో, మరియు పలుసమ్మేళనాలతో వెండి క్రియా/చర్యారహితంగా ఉంటుంది. నత్రజని, ఉదజని తోకూడా చర్యారహితంగా ఉండును. మరియు దహింప బడదు.వెండి నత్రికామ్లం మరియు వేడి గాఢ సల్ప్యూరిక్ ఆమ్లం త్వరగా కరుగుతుంది. వెండి ద్రవస్థితి లో తనభారానికి 22 రెట్లు భారమున్న ఆక్సిజన్ ను తనలో కరగించు కుంటుంది. ఘనీభవించునప్పుడు గ్రహించిన ఆక్సిజన్ ను విడుదల చేస్తుంది. అలాగే ఆక్షీకరణ చేయు ఆమ్లాలలో కుడా కరుగుతుంది .అలాగే సైనైడ్ కలిగిన ద్రవాలలో కుడా వెండి కరుగుతుంది .సైనైడులో వెండిని కరగించి నప్పుడు డైసైనో అర్జెన్ టేట్[Ag(CN)2]−, అనే అయానులు ఏర్పడును.

వెండి ఒజోను, హైడ్రోజను సల్పైడు మరియు సల్ఫరుకలిగిన గాలితో ఎక్కువ సేపు సంపర్కంలో ఉండిన మెరుపు కోల్పోవును.

ఐసోటోపులు(isotopes)[మార్చు]

పరమాణువు లోని ప్రోటాను మరియు న్యుట్రానుల మొత్తం సంఖ్యను ఆ మూలకం యొక్క భారసంఖ్య అంటారు. పరమాణువులోని ప్రోటాను సంఖ్య మూలకాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. ప్రతిమూలకంలో ప్రోటానుల సంఖ్య స్థిరంగా ఉంటాయి. అయితే ప్రోటానుల సంఖ్య స్థిరంగా వుండి ,న్యుట్రానుల సంఖ్య మారినచో ఆ నిర్మాణాన్ని ఐసోటోపు అంటారు. Ag 107 మరియు Ag109 అనేవి వెండి యొక్క సహజసిద్ధమైన ఐసోటేపులు [3].

వెండి యొక్క సమ్మేళన పదార్థాలు[మార్చు]

వెండిని కొన్ని ఇతర ములకాలతో కలిపనచో ఏర్పడు సమ్మేళన పదార్థాలు[5]

ఫ్లోరైడులు
క్లోరైడులు
  • సిల్వరు క్లోరైడు: AgCl
బ్రోమైడులు
  • సిల్వరు బ్రోమైడు: AgBr
అయోడైడులు
  • సిల్వరు అయోడైడు:AgI
ఆక్సైడులు
  • సిల్వరు ఆక్సైడు:AgO
  • డై సిల్వరు ఆక్సైడు:Ag2O
సల్ఫైడులు
  • డైసిల్వరు సల్ఫైడు: Ag2S

ఆరోగ్యం పై ప్రభావం[మార్చు]

వెండి కొంచెం విష ప్రభావం కలిగిన మూలకం. వెండి లేదా వెండి యొక్క సమ్మేళన పదార్థాలు చర్మంపై నీలి మచ్చలను కల్గించే ఆవకాశం ఉన్నది.వెండి ధూళిని(dust) పీల్చినచో శ్వాస పరమైన అనారోగ్యం ఏర్పడే ప్రమాదం ఉన్నది.

వనరులు-లభ్యత[మార్చు]

భూమి పొరలలో వెండి 0 .1 ppm పరిమాణంలో ఉన్నది. సముద్ర జలాల్లో కుడా వెండి ఉన్నది.సముద్ర జలంలో వెండి లభించు పరిమాణం 0 .0 1 ppm . భూమిలో వెండి ఇతర లోహ ఖనిజాలతో కలిసి లభిస్తుంది .ఎక్కువగా అర్జెంటైట్(AgS)గా దొరకుతుంది.అలాగే Ag Cl,3Ag2As2s3, Ag 2 S○ Sb 2 S3 గా లభిస్తుంది. ప్రపంచంలో భారీగా వెండి మెక్సికో ,పెరు, సంయుక్త రాష్ట్రాలు , కెనడా ,పోలాండు ,చిలి, మరియు ఆస్త్రేలియాలలో ఉత్పత్తి చేయబడుచున్నది. పెద్ద మొత్తంలో వెండిని ఉత్పత్తి చెయ్యు రాష్ట్రాలు అమెరికాలో నినెవడా, ఇడహో ,మరియు ఆరిజోనాలు.అమెరికా ఉత్పత్తిలో 2 /3 వంతు ఈ మూడు రాష్ట్రాల నుంచే ఉత్పత్తి అగుచున్నది.

వెండి వినియోగం[మార్చు]

అమెరికాలో ఉత్పత్తి అయ్యిన వెండిలో 10 % వరకు నాణేలు మరియు ఆభరణాల తయారీలో వాడెదరు. ఆభరణాల తయారీలో బంగారంలో వెండిని మిశ్రమ ధాతువుగా వాడెదరు. బంగారంలో కలపడం వలన వెండికి ధృడత్వం పెరుగుతుంది.పోటోగ్రాప్ ఫిల్ముల మీద పూతగా వెండి యొక్క సమ్మేళనంలను వాడెదరు.

సిల్వరు అయోడైడును కృత్తిమ వర్షం కురుపించే టందుకు ఉపయోగిస్తారు[4].

వెండిని ప్రింటెడ్ ఎలక్ట్రికల్ సర్కూట్ బోర్డులను తయారుచేయుటకు ఉపయోగిస్తారు[6]

ఉత్తమ గుణమట్టానికి చెందిన దర్పణాలను తయారుచేయుటకు వెండిని ఉపయోగిస్తారు[7]

ఇవికూడా చూదండి[మార్చు]

చిత్రమాలిక[మార్చు]

మూలాలు[మార్చు]

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds in Lide, D. R., ed. (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  2. "Chemical properties of silver". lenntech.com. http://www.lenntech.com/periodic/elements/ag.htm. Retrieved 2015-03-13.
  3. 3.0 3.1 "SILVER". chemistryexplained.com. http://www.chemistryexplained.com/elements/P-T/Silver.html. Retrieved 2013-03-13.
  4. 4.0 4.1 4.2 "Silver: the essentials". webelements.com. http://www.webelements.com/silver/. Retrieved 2015-03-03.
  5. "Silver: compounds information". webelements.com. http://www.webelements.com/silver/compounds.html. Retrieved 2015-03-13.
  6. "Properties, uses, and occurrence". britannica.com. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/544756/silver-Ag. Retrieved 2015-03-13.
  7. "Silver Element Facts". chemicool.com. http://www.chemicool.com/elements/silver.html. Retrieved 2015-03-13.

యితర లింకులు[మార్చు]

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వెండి&oldid=1500124" నుండి వెలికితీశారు