పెల్లేడియం

వికీపీడియా నుండి
(పల్లాడియం నుండి దారిమార్పు చెందింది)
Jump to navigation Jump to search
పల్లాడియం,  46Pd
మూస:Infobox element/symbol-to-top-image-alt
సాధారణ ధర్మములు
ఉచ్ఛారణ/pəˈldiəm/ (-LAY-dee-əm)
కనిపించే తీరువెండిలాంటి తెలుపు
ఆవర్తన పట్టికలో పల్లాడియం
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Ununtrium Flerovium Ununpentium Livermorium Ununseptium Ununoctium
Ni

Pd

Pt
రోడియంపల్లాడియంవెండి
పరమాణు సంఖ్య (Z)46
గ్రూపుగ్రూపు 10
పీరియడ్పీరియడ్ 5
బ్లాక్d-బ్లాక్
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం[Kr] 4d10
ప్రతీ కక్ష్యలో ఎలక్ట్రానులు
2, 8, 18, 18
భౌతిక ధర్మములు
STP వద్ద స్థితిsolid
ద్రవీభవన స్థానం1828.05 K ​(1554.9 °C, ​2830.82 °F)
మరుగు స్థానం3236 K ​(2963 °C, ​5365 °F)
సాంద్రత (గ.ఉ వద్ద)12.023 g/cm3
(ద్ర.స్థా వద్ద) ద్రవస్థితిలో ఉన్నప్పుడు10.38 g/cm3
ద్రవీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ ఫ్యూజన్)
16.74 kJ/mol
భాష్పీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ వేపొరైజేషన్)
362 kJ/mol
మోలార్ హీట్ కెపాసిటీ25.98 J/(mol·K)
బాష్ప పీడనం
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1721 1897 2117 2395 2753 3234
పరమాణు ధర్మములు
ఆక్సీకరణ స్థితులు0, +1, +2, +4
(mildly basic oxide)
ఋణవిద్యుదాత్మకతPauling scale: 2.20
పరమాణు వ్యాసార్థంempirical: 137 pm
సమయోజనీయ వ్యాసార్థం139±6 pm
వాండర్‌వాల్ వ్యాసార్థం163 pm
ఇతరములు
స్ఫటిక నిర్మాణంface-centered cubic (fcc)
Face-centered cubic crystal structure for పల్లాడియం
Speed of sound thin rod3070 m/s (at 20 °C)
ఉష్ణ వ్యాకోచం11.8 µm/(m·K) (at 25 °C)
ఉష్ణ వాహకత71.8 W/(m·K)
విద్యుత్ విశిష్ట నిరోధం105.4 n Ω·m (at 20 °C)
అయస్కాంత క్రమంparamagnetic[1]
యంగ్ గుణకం121 GPa
షేర్ గుణకం44 GPa
బల్క్ గుణకం180 GPa
పాయిసన్ నిష్పత్తి0.39
మోహ్స్ కఠినత్వం4.75
వికర్స్ కఠినత్వం461 MPa
బ్రినెల్ కఠినత్వం310 MPa
CAS సంఖ్య7440-05-3
చరిత్ర
ఆవిష్కరణWilliam Hyde Wollaston (1803)
మొదటి సారి వేరుపరచుటWilliam Hyde Wollaston (1803)
పల్లాడియం ముఖ్య ఐసోటోపులు
ఐసో­టోపు సమృద్ధి అర్ధ జీవితం (t1/2) క్షయం ఉత్పత్తి
100Pd syn 3.63 d ε - 100Rh
γ 0.084, 0.074,
0.126
-
102Pd 1.02% - (β+β+) 1.1720 102Ru
103Pd syn 16.991 d ε - 103Rh
104Pd 11.14% - (SF) <18.969
105Pd 22.33% - (SF) <18.247
106Pd 27.33% - (SF) <16.806
107Pd trace 6.5×106 y β 0.033 107Ag
108Pd 26.46% - (SF) <16.102
110Pd 11.72% >6×1017 y ββ 1.9997 110Cd
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed
| మూలాలు | in Wikidata

పెల్లేడియం, ప్లేటినం, రోడియం, రుథీనియం, ఇరిడియం, ఆస్మియం - ఈ ఆరు రసాయన మూలకాలని ప్లేటినం గ్రూపు లోహాలు అంటారు. వీటి లక్షణాలలో గట్టి పోలికలు ఉన్నాయి; పెల్లేడియం వీటన్నిటిలో తక్కువ ఉష్ణోగ్రత దగ్గర కరుగుతుంది, అన్నిటి కంటే తక్కువ సాంద్రత కలది. పెల్లేడియం రసాయన హ్రస్వనామం Pd, అణు సంఖ్య 46. అరుదుగా లభించే, వెండిని పోలిన ఈ మూలకం ఉనికిని 1803లో విలియం హైడ్‌ ఒలాస్టన్‌ (William Hyde Wollaston) కనుక్కున్నారు. ఆ రోజుల్లోనే ఆవిష్కరణ పొందిన నభోమూర్తి పేలస్ (Pallas) గ్రహం అనుకుని ఆ గ్రహం గౌరవార్థం ఈ మూలకానికి పెల్లేడియం అని పేరు పెట్టడం జరిగింది. దరిమిలా పేలస్‌ గ్రహం కాదనీ, కేవలం గ్రహశకలం (planetoid or asteroid) అనీ తెలిసింది కాని అప్పటికే పెల్లేడియం పేరు స్థిరపడిపోయింది.

పెల్లేడియం, దాని సహజాతి మూలకం అయిన ప్లేటినం, ఎక్కువగా కారుల నుండి బయటకి వచ్చే అపాన వాయువులని (అనగా, ఉదకర్బనాలు, కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌, నైట్రొజన్‌ డైఆక్సైడ్‌) శుద్ధి చెయ్యడానికి వాడతారు. ఈ రెండు మూలకాల ఉత్పత్తిలో దరిదాపు 90 శాతం కెటాలిటిక్ కన్‌వర్టర్లు తయారీలోనే ఖర్చు అయిపోతుంది. పెల్లేడియంని వైద్యుత పరికరాల ఉత్పత్తిలోను, దంతవైద్యం లోనూ, ఉదజని వాయువుని శుద్ధి చెయ్యడానికి, భూజలాన్ని శుద్ధి చెయ్యడానికి, నగల తయారీలోను కూడా వాడతారు. పెల్లేడియంని ఇంధన ఘటాల (fuel cells) తయారీలో కూడా వాడతారు. ఇంధన ఘటాలు ఉదజనిని, ఆమ్లజనిని సంయోగపరచి విద్యుత్తుని, వేడిని పుట్టించి, నీటిని విడుదల చేస్తాయి.

ఈ జాతి ఖనిజాలు అరుదుగా దొరుకుతున్నాయి. దక్షిణ ఆఫ్రికా లోని ట్రాస్వాల్‌ రాష్ట్రంలోను, అమెరికాలో మొన్‌టానా రాష్ట్రంలోను, కెనడాలోని అంటారియో రాష్ట్రంలోను, రష్యాలోను కొన్ని భూగర్భ నిధులు ఉన్నాయి.

మూలాలు[మార్చు]

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Lide, D. R., ed. (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.