టెలూరియం

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
టెలూరియం,  52Te
మూస:Infobox element/symbol-to-top-image-alt
సాధారణ ధర్మములు
ఉచ్ఛారణ/tɪˈljʊəriəm/ (tih-LEWR-ee-əm)
కనిపించే తీరుsilvery lustrous gray
ప్రామాణిక అణు భారం (Ar, standard)127.60(3)[1]
ఆవర్తన పట్టికలో టెలూరియం
Hydrogen (diatomic nonmetal)
Helium (noble gas)
Lithium (alkali metal)
Beryllium (alkaline earth metal)
Boron (metalloid)
Carbon (polyatomic nonmetal)
Nitrogen (diatomic nonmetal)
Oxygen (diatomic nonmetal)
Fluorine (diatomic nonmetal)
Neon (noble gas)
Sodium (alkali metal)
Magnesium (alkaline earth metal)
Aluminium (post-transition metal)
Silicon (metalloid)
Phosphorus (polyatomic nonmetal)
Sulfur (polyatomic nonmetal)
Chlorine (diatomic nonmetal)
Argon (noble gas)
Potassium (alkali metal)
Calcium (alkaline earth metal)
Scandium (transition metal)
Titanium (transition metal)
Vanadium (transition metal)
Chromium (transition metal)
Manganese (transition metal)
Iron (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (post-transition metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (polyatomic nonmetal)
Bromine (diatomic nonmetal)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (post-transition metal)
Tin (post-transition metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (diatomic nonmetal)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)
Lanthanum (lanthanide)
Cerium (lanthanide)
Praseodymium (lanthanide)
Neodymium (lanthanide)
Promethium (lanthanide)
Samarium (lanthanide)
Europium (lanthanide)
Gadolinium (lanthanide)
Terbium (lanthanide)
Dysprosium (lanthanide)
Holmium (lanthanide)
Erbium (lanthanide)
Thulium (lanthanide)
Ytterbium (lanthanide)
Lutetium (lanthanide)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (post-transition metal)
Lead (post-transition metal)
Bismuth (post-transition metal)
Polonium (post-transition metal)
Astatine (metalloid)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)
Actinium (actinide)
Thorium (actinide)
Protactinium (actinide)
Uranium (actinide)
Neptunium (actinide)
Plutonium (actinide)
Americium (actinide)
Curium (actinide)
Berkelium (actinide)
Californium (actinide)
Einsteinium (actinide)
Fermium (actinide)
Mendelevium (actinide)
Nobelium (actinide)
Lawrencium (actinide)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (unknown chemical properties)
Darmstadtium (unknown chemical properties)
Roentgenium (unknown chemical properties)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (unknown chemical properties)
Flerovium (post-transition metal)
Ununpentium (unknown chemical properties)
Livermorium (unknown chemical properties)
Ununseptium (unknown chemical properties)
Ununoctium (unknown chemical properties)
Se

Te

Po
ఆంటిమొనిటెలూరియంఅయొడిన్
పరమాణు సంఖ్య (Z)52
గ్రూపుగ్రూపు 16 (chalcogens)
పీరియడ్పీరియడ్ 5
బ్లాకుp-బ్లాకు
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం[Kr] 4d10 5s2 5p4
ప్రతీ కక్ష్యలో ఎలక్ట్రానులు
2, 8, 18, 18, 6
భౌతిక ధర్మములు
STP వద్ద స్థితిsolid
ద్రవీభవన స్థానం722.66 K ​(449.51 °C, ​841.12 °F)
మరుగు స్థానం1261 K ​(988 °C, ​1810 °F)
సాంద్రత (గ.ఉ వద్ద)6.24 g/cm3
(ద్ర.స్థా వద్ద) ద్రవస్థితిలో ఉన్నప్పుడు5.70 g/cm3
ద్రవీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ ఫ్యూజన్)
17.49 kJ/mol
భాష్పీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ వేపొరైజేషన్)
114.1 kJ/mol
మోలార్ హీట్ కెపాసిటీ25.73 J/(mol·K)
భాష్ప పీడనం
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K)   (775) (888) 1042 1266
పరమాణు ధర్మములు
ఆక్సీకరణ స్థితులు6, 5, 4, 2, −2 ​(a mildly acidic oxide)
ఋణవిద్యుదాత్మకతPauling scale: 2.1
అయనీకరణ శక్తులు
  • 1st: 869.3 kJ/mol
  • 2nd: 1790 kJ/mol
  • 3rd: 2698 kJ/mol
పరమాణు వ్యాసార్థంempirical: 140 pm
సమయోజనీయ వ్యాసార్థం138±4 pm
వాండర్‌వాల్ వ్యాసార్థం206 pm
Color lines in a spectral range
వర్ణపట రేఖలు
ఇతరములు
స్ఫటిక నిర్మాణంహెక్సాగోనల్[2]
Hexagonal crystal structure for టెలూరియం
Speed of sound thin rod2610 m/s (at 20 °C)
ఉష్ణ వాహకత1.97–3.38 W/(m·K)
అయస్కాంత క్రమంdiamagnetic[3]
యంగ్ గుణకం43 GPa
షేర్ గుణకం16 GPa
బల్క్ గుణకం65 GPa
మోహ్స్ కఠినత్వం2.25
బ్రినెల్ కఠినత్వం180 MPa
CAS సంఖ్య13494-80-9
చరిత్ర
నామీకరణ చేసినవారుafter Roman Tellus, deity of the Earth
ఆవిష్కరణFranz-Joseph Müller von Reichenstein (1782)
మొదటి సారి వేరుపరచుటMartin Heinrich Klaproth
టెలూరియం ముఖ్య ఐసోటోపులు
ఐసో­టోప్ లభ్యత అర్థ­జీవిత­కాలం (t1/2) విఘ­టనం లబ్దం
120Te 0.09% >2.2×1016 y (β+β+) 1.701 120Sn
121Te syn 16.78 d ε 1.040 121Sb
122Te 2.55% (SF) <30.974
123Te 0.89% >9.2×1016 y[4] (ε) 0.051 123Sb
124Te 4.74% (SF) <28.221
125Te 7.07% (SF) <26.966
126Te 18.84% (SF) <26.011
127Te syn 9.35 h β 0.698 127I
128Te 31.74% 2.2×1024 y ββ 0.867 128Xe
129Te syn 69.6 min β 1.498 129I
130Te 34.08% 7.9×1020 y ββ 2.528 130Xe
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed
| మూలాలు | in Wikidata

టెలూరియం అనే ఒక రసాయన మూలకం ఉంది. దీని చిహ్నం టిఇ (Te) మరియు పరమాణు సంఖ్య 52. టెలూరియం మూలకం రసాయనికంగా సెలీనియం మరియు సల్ఫర్ లతో సంబంధితంగా ఉంటుంది. ఇది అప్పుడప్పుడు స్వాభావిక (స్థానిక) రూపంలో మౌలిక స్పటికాలు వంటివిగా కనబడుతుంది. టెలూరియం భూమి మీద మొత్తం కంటే విశ్వంలో చాలా సాధారణంగా ఉంటుంది. భూమి యొక్క క్రస్ట్ లో అరుదుగా లభిస్తుంది. దీనిని ప్లాటినంతో సరిపోలుస్తారు, కొంతవరకు దాని అధిక పరమాణు సంఖ్య కారణంగా ఉంది.

A dark mass, approximately 2 millimetres in diameter, on a rose-coloured crystal substrate
క్వార్ట్జ్ లో టెలూరియం (సోనోర, మెక్సికో)
సిల్వనైట్‌ న స్థానిక టెలూరియం క్రిస్టల్ (విటీ లేవు, ఫిజి). చిత్రం: 2 మి.మీ వెడల్పు.

చరిత్ర[మార్చు]

Oval black and white engraving of a man looking left with a scarf and a coat with large buttons.
క్లాపరోథ్ కొత్త మూలకం పేరు పెట్టడం మరియు దాని ఆవిష్కరణతో వాన్ రీచెన్‌స్టీన్ ఘనత.

టెలూరియం, (లాటిన్ - టెల్లస్, వాస్తవాలు 'అనగా "భూమి") 18 వ శతాబ్దంలో జ్లాట్నాలో గనుల నుండి, సిబియూ, రొమేనియా యొక్క నేటి నగరం సమీపంలో కనుగొనబడింది.[5][6]

సమ్మేళనాలు[మార్చు]

టెలూరియం అదే రసాయన కుటుంబానికి చెందిన ఆక్సిజన్, సల్ఫర్, సెలీనియం మరియు పొలోనియం : చాల్కోజెన్ కుటుంబం. టెలూరియం మరియు సెలీనియం కాంపౌండ్స్ ను పోలి ఉంటాయి. ఇది +4 స్థితిలో అత్యంత సాధారణ ఉండటంతో -2, +2, +4 మరియు +6 ఆక్సీకరణ స్థితులు, ప్రదర్శిస్తుంది.[7]

మూలాలు[మార్చు]

  1. Meija, J.; et al. (2016). "Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Tellurium, mindat.org
  3. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  4. New Limits on Naturally Occurring Electron Capture of 123Te full paper on arXiv URL: [1] DOI: 10.1103/PhysRevC.67.014323.
  5. v. Born, Abh. Privatges. v. Böhmen 5 (1782): 383.
  6. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3728: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  7. Leddicotte, G. W. (1961). "The radiochemistry of tellurium" (PDF). Nuclear science series (3038). Subcommittee on Radiochemistry, National Academy of Sciences-National Research Council: 5
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=టెలూరియం&oldid=1964651" నుండి వెలికితీశారు