ములుగు (ములుగు జిల్లా)
| ములుగు | |
| — రెవెన్యూ గ్రామం — | |
  ములుగు |
|
| అక్షాంశరేఖాంశాలు: 18°11′45″N 79°56′33″E / 18.195812°N 79.942498°E | |
|---|---|
| రాష్ట్రం | తెలంగాణ |
| జిల్లా | ములుగు |
| మండలం | ములుగు |
| ప్రభుత్వం | |
| - సర్పంచి | |
| జనాభా (2011) | |
| - మొత్తం | 12,135 |
| - పురుషుల సంఖ్య | 6,242 |
| - స్త్రీల సంఖ్య | 5,893 |
| - గృహాల సంఖ్య | 2,946 |
| పిన్ కోడ్ | |
| ఎస్.టి.డి కోడ్ | |
ములుగు, తెలంగాణ రాష్ట్రం, ములుగు జిల్లా, ములుగు మండలానికి చెందిన గ్రామం.[1] ఇది సమీప పట్టణమైన వరంగల్ నుండి 49 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత వరంగల్ జిల్లాలో, ఇదే మండలంలో ఉండేది. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దీన్ని కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన జయశంకర్ జిల్లా లోకి చేర్చారు.[2] ఆ తరువాత 2019 లో, కొత్తగా ములుగు జిల్లాను ఏర్పాటు చేసినపుడు ఈ గ్రామం, మండలంతో పాటు కొత్త జిల్లాలో భాగమైంది.[3]
గణాంకాలు
[మార్చు]2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2946 ఇళ్లతో, 12135 జనాభాతో 1648 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 6242, ఆడవారి సంఖ్య 5893. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1896 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 1138. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 578040.[4] ములుగు జిల్లా – గుణాంకాలు (బలాలు) 🌿 1. సహజ వనరులు
దట్టమైన అడవులు విస్తారంగా ఉన్నాయి
ఔషధ మొక్కలు, వన్యప్రాణులు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి
గోదావరి నది సమీపం వల్ల భూసార శక్తి ఎక్కువ 2. ప్రకృతి సౌందర్యం
కొండలు, అడవులు, నదులు కలసిన అందమైన భౌగోళిక స్వరూపం
పర్యావరణ కాలుష్యం తక్కువ
ప్రశాంతమైన జీవన వాతావరణం
👨👩👧👦 3. గిరిజన సంస్కృతి
గిరిజన సంప్రదాయాలు బలంగా కొనసాగుతున్నాయి
సామూహిక జీవనం, పరస్పర సహకారం ఎక్కువ
మేదారం సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతర ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి పొందింది వ్యవసాయ అవకాశాలు
వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న వంటి పంటలకు అనుకూల వాతావరణం
వర్షపాతం సగటున మంచిగా ఉంటుంది
సేంద్రీయ (ఆర్గానిక్) వ్యవసాయానికి అనుకూల ప్రాంతం
🏕️ 5. పర్యాటక అవకాశాలు
మేదారం, ఏటూరునాగారం అభయారణ్యం
ప్రకృతి పర్యటన, ఎకో–టూరిజం అభివృద్ధికి మంచి అవకాశాలు
గిరిజన జీవన విధానం చూసే పర్యాటక ఆకర్షణ సామాజిక ఐక్యత
గ్రామాల్లో పరస్పర సహకారం బలంగా ఉంటుంది
సామాజిక వివాదాలు తక్కువ
సాంప్రదాయ విలువలకు గౌరవం
🏛️ 7. అభివృద్ధి అవకాశాలు
కొత్త జిల్లా కావడంతో మౌలిక వసతుల అభివృద్ధికి అవకాశం
ప్రభుత్వ ప్రత్యేక పథకాల అమలు అవకాశం ఎక్కువ
రహదారులు, విద్య, వైద్య రంగాల్లో విస్తరణకు అవకాశం
శాసనసభ నియోజకవర్గం
[మార్చు]- పూర్తి వ్యాసం ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గంలో చూడండి.
ములుగు శాసన సభ నియోజకవర్గం – పూర్తి వివరాలు సాధారణ సమాచారం
నియోజకవర్గం పేరు: ములుగు
జిల్లా: ములుగు జిల్లా
రాష్ట్రం: తెలంగాణ
నియోజకవర్గ సంఖ్య: 109
నియోజకవర్గ రకం: రాష్ట్ర శాసన సభ నియోజకవర్గం రిజర్వేషన్
రిజర్వేషన్ స్థితి: షెడ్యూల్డ్ ట్రైబ్స్ (ST) ➡️ ఈ నియోజకవర్గంలో గిరిజన వర్గాల అభ్యర్థులకే పోటీ చేసే అవకాశం ఉంటుంది. నియోజకవర్గ పరిధిలోని మండలాలు
ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం కింద వచ్చే ముఖ్య మండలాలు ఇవి:
ములుగు
వెంకటాపురం
గోవిందరావుపేట
ఎస్.ఎస్. తాడ్వాయి
ఏటూరునాగారం
మంగపేట
కన్నాయిగూడెం
కొత్తగూడ
గంగారాం
➡️ ఇవన్నీ ప్రధానంగా అటవీ ప్రాంతాలు, గిరిజన గ్రామాలు ఎక్కువగా ఉన్న మండలాలు.
విద్యా సౌకర్యాలు
[మార్చు]గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఐదు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు 10 ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 4 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాలలు ఉన్నాయి.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల వరంగల్లో ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్ వరంగల్లో ఉన్నాయి.సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల వరంగల్లో ఉన్నాయి. ములుగు జిల్లా – విద్యా సౌకర్యాలు 🏫 1. ప్రాథమిక విద్య
ప్రతి మండలంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి
గిరిజన గ్రామాల్లో ఆశ్రమ పాఠశాలలు పనిచేస్తున్నాయి
మధ్యాహ్న భోజన పథకం అమలు జరుగుతోంది
🏫 2. ప్రాథమికోన్నత & ఉన్నత పాఠశాలలు
జిల్లా పరిషత్ (ZP) పాఠశాలలు
మోడల్ స్కూల్స్, కస్తూర్బా గాంధీ బాలికల విద్యాలయాలు (KGBV)
బాలికల విద్యకు ప్రత్యేక ప్రోత్సాహం . ఇంటర్మీడియట్ విద్య
ప్రభుత్వ జూనియర్ కాలేజీలు ములుగు, ఏటూరునాగారం, మంగపేట వంటి ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి
గిరిజన విద్యార్థులకు ఉచిత విద్య, హాస్టల్ సౌకర్యం
🏛️ 4. డిగ్రీ & ఉన్నత విద్య
ప్రభుత్వ డిగ్రీ కాలేజీ – ములుగు
కొద్ది ప్రైవేట్ డిగ్రీ కళాశాలలు
వృత్తి విద్య (వోకేషనల్ కోర్సులు) అవకాశాలు పరిమితం హాస్టల్ & వసతి సౌకర్యాలు
గిరిజన సంక్షేమ హాస్టళ్లు
బీసీ, ఎస్సీ హాస్టళ్లు
విద్యార్థులకు భోజనం, నివాస సదుపాయం . డిజిటల్ & ప్రత్యేక సౌకర్యాలు
కొన్ని పాఠశాలల్లో డిజిటల్ క్లాస్రూములు
ఆన్లైన్ విద్యకు ట్యాబ్లు / స్మార్ట్ బోర్డులు
గ్రంథాలయాలు, కంప్యూటర్ ల్యాబ్స్ (పరిమితంగా)
🎒 7. ప్రభుత్వ విద్యా పథకాలు
అమ్మ ఒడి / అమ్మ ఆదాయం తరహా పథకాలు
స్కాలర్షిప్లు, ఫీజు రీయింబర్స్మెంట్
గిరిజన విద్యార్థులకు ప్రత్యేక సహాయం.
వైద్య సౌకర్యం
[మార్చు]ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం
[మార్చు]ములుగులో ఉన్న ఒక సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో నలుగురు డాక్టర్లు, 10 మంది పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
100 పడకలు కలిగివున్న ములుగు జిల్లా కేంద్రంలోని ఆస్పత్రిని అదనంగా 230 పడకలతో మొత్తంగా 330 పడకలకు అప్ గ్రేడ్ చేస్తూ.. తెలంగాణ ప్రభుత్వం మంజూరు చేసిన రూ. 41.18 కోట్ల పనులకు 2022 మార్చి 5న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య మంత్రి టి. హరీష్ రావు, పంచాయితీ రాజ్ శాఖామంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు, మహిళా శిశు సంక్షేమ శాఖామంత్రి సత్యవతి రాథోడ్ పాల్గొని శంకుస్థాపన చేశారు.[5] 100 పడకల సామర్థ్యం కలిగిన ములుగు ప్రాంతీయ వైద్యశాలలో ఆక్సిజన్ ప్లాంట్, ఐసియూ, 60 లక్షల రూపాయలతో ఏర్పాటు చేసిన రేడియాలజీ ల్యాబ్ ను ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమంలో మహబూబాబాద్ ఎంపి మాలోతు కవిత, ములుగు ఎమ్మెల్యే సీతక్క, ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు. ములుగు జిల్లా – ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు 🏨 1. జిల్లా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి
జిల్లా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి – ములుగు
సాధారణ వైద్యం, ప్రసూతి సేవలు, చిన్న శస్త్రచికిత్సలు అందుబాటులో ఉన్నాయి
24 గంటల అత్యవసర సేవలు ఉన్నాయి
🏥 2. ఏరియా / కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్లు
ప్రధాన మండలాల్లో కమ్యూనిటీ హెల్త్ సెంటర్లు (CHC) ఉన్నాయి
సాధారణ వైద్యంతో పాటు
గైనకాలజీ
పిల్లల వైద్యం
ప్రాథమిక ల్యాబ్ పరీక్షలు అందుబాటులో ఉంటాయి. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు (PHC)
ప్రతి మండలంలో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు ఉన్నాయి
జ్వరాలు, సాధారణ వ్యాధులు, టీకాలు ఇక్కడ ఇస్తారు
గర్భిణీ మహిళలకు పరీక్షలు, మందులు అందిస్తారు
🏥 4. ఉప కేంద్రాలు (Sub-Centers)
గ్రామ స్థాయిలో ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలు
ANMల ద్వారా
టీకాల కార్యక్రమం
తల్లి–బిడ్డ సంరక్షణ
కుటుంబ నియంత్రణ సేవలు.ప్రత్యేక ప్రభుత్వ పథకాలు
ఆరోగ్యశ్రీ పథకం – పెద్ద చికిత్సలకు ఉచిత వైద్యం
కేసీఆర్ కిట్ / తల్లి–బిడ్డ పథకాలు
జాతీయ ఆరోగ్య కార్యక్రమాలు (టీకాలు, పోషణ).
ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం
[మార్చు]గ్రామంలో18 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు ఆరుగురు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఐదుగురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు, ఒక నాటు వైద్యుడు ఉన్నారు. ఆరు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
తాగు నీరు
[మార్చు]గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
పారిశుధ్యం
[మార్చు]మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు
[మార్చు]ములుగులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు
[మార్చు]గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి.
ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు
[మార్చు]గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
విద్యుత్తు
[మార్చు]గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
భూమి వినియోగం
[మార్చు]ములుగులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
- అడవి: 262 హెక్టార్లు
- వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 69 హెక్టార్లు
- సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 4 హెక్టార్లు
- బంజరు భూమి: 313 హెక్టార్లు
- నికరంగా విత్తిన భూమి: 1000 హెక్టార్లు
- నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 467 హెక్టార్లు
- వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 850 హెక్టార్లు
నీటిపారుదల సౌకర్యాలు
[మార్చు]ములుగులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
- బావులు/బోరు బావులు: 560 హెక్టార్లు* చెరువులు: 290 హెక్టార్లు
ఉత్పత్తి
[మార్చు]ములుగులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
ప్రధాన పంటలు
[మార్చు]పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు
[మార్చు]బియ్యం
అభివృద్ధి పనులు
[మార్చు]ములుగు పట్టణంలో 65 కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించనున్న సమీకృత కలెక్టరేట్ భవన సముదాయానికి, 38.50 కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించనున్న జిల్లా పోలీస్ కార్యాలయ భవనానికి, 10.40 కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించనున్న ప్రభుత్వ కార్యాలయాల పక్కా భవనాలకు, సమీకృత కలెక్టరేట్ ఎదురుగా 1.25 కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించే మోడల్ బస్టాండ్కు, ములుగు గ్రామపంచాయతీ కార్యాలయం ఆవరణలో 30 లక్షల రూపాయలతో నిర్మించే డిజిటల్ లైబ్రరీ, 15 లక్షల రూపాయలతో నిర్మించే సమాచార పౌరసంబంధాల శాఖ మీటింగ్ హాల్, 50 లక్షల రూపాయలతో నిర్మించనున్న బండారుపల్లి శివారులో నిర్మించే సేవాలాల్ భవనాలకు 2023 జూన్ 7న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఐటీ, పరిశ్రమల, పురపాలక శాఖామంత్రి కల్వకుంట్ల తారక రామారావు శంకుస్థాపన చేశాడు. ఈ కార్యక్రమంలో హోంమంత్రి మహమూద్ అలీ, పంచాయత్ రాజ్ శాఖామంత్రి ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు, మహిళా శిశు సంక్షేమ శాఖామంత్రి సత్యవతి రాథోడ్, చీఫ్విప్ దాస్యం వినయ్ భాస్కర్, ఎమ్మెల్సీలు పల్లా రాజేశ్వర్ రెడ్డి, పోచంపల్లి శ్రీనివాస్ రెడ్డి, మహబూబాబాద్ ఎంపీ ఎంపీ మాలోత్ కవిత, ములుగు ఎమ్మెల్యే సీతక్క, ఇతర ప్రజాప్రతినిధులు, అధికారులు పాల్గొన్నారు.[6][7]
ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల
[మార్చు]ములుగు జిల్లా కేంద్రంలో 180 కోట్ల రూపాయలతో ఏర్పాటు చేయనున్న ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల నిర్మాణ పనులకు 2023, సెప్టెంబరు 27న తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆర్థిక, వైద్యారోగ్య శాఖామంత్రి టి. హరీష్ రావు శంకుస్థాపన చేశాడు. ఈ కార్యక్రమంలో మంత్రులు సత్యవతి రాథోడ్, ఎర్రబెల్లి దయాకర్ రావు, ఎంపీ మాలోత్ కవిత, ఎమ్మెల్యే సీతక్క పాల్గొన్నారు.[8][9]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/MULUGU.PDF
- ↑ "జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా" (PDF). తెలంగాణ గనుల శాఖ. Archived (PDF) from the original on 2021-12-20. Retrieved 2021-01-06.
- ↑ "G.O.Ms.No. 18, Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 16-02-2019" (PDF). తెలంగాణ ప్రభుత్వం. Archived from the original (PDF) on 2022-04-01. Retrieved 2022-04-01.
- ↑ "Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011".
- ↑ telugu, NT News (2022-03-05). "తెలంగాణ ఈ-హెల్త్ ప్రొఫైల్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించిన మంత్రి హరీశ్ రావు". Namasthe Telangana. Archived from the original on 2022-03-05. Retrieved 2022-03-05.
- ↑ ABN (2023-06-07). "Ministrer KTR: ములుగు జిల్లాలో నలుగురు మంత్రుల పర్యటన". Andhrajyothy Telugu News. Archived from the original on 2023-06-07. Retrieved 2023-06-07.
- ↑ Telugu, ntv (2023-06-07). "KTR TOUR: ములుగు జిల్లాలో కేటీఆర్ పర్యటన ఇలా సాగింది.. రామప్పలో మత్స్యకారులతో ముచ్చటించిన మంత్రి". NTV Telugu. Archived from the original on 2023-06-07. Retrieved 2023-06-07.
- ↑ telugu, NT News (2023-09-28). "Harish Rao | ములుగు మెడికల్ కాలేజీకి శంకుస్థాపన మంత్రి హరీశ్రావు". www.ntnews.com. Archived from the original on 2023-09-29. Retrieved 2023-09-29.
- ↑ G, Shekhar (2023-09-28). "Harish Rao: ములుగు మెడికల్ కాలేజీకి శంకుస్థాపన చేసిన మంత్రి హరీశ్రావు". www.hmtvlive.com. Archived from the original on 2023-09-29. Retrieved 2023-09-29.