Jump to content

మనోహర్ పారికర్

వికీపీడియా నుండి
మనోహర్ పారికర్
మనోహర్ పారికర్

పదవీ కాలం
2017 మార్చి 14 – 2019 మార్చి 17
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం (1955-12-13) 1955 డిసెంబరు 13 (వయసు: 70)
మపూసాలి, గోవా
మరణం మార్చి 17, 2019[1]
గోవా
రాజకీయ పార్టీ భారతీయ జనతా పార్టీ
తల్లిదండ్రులు గోపాలకృష్ణ పారికర్, రాధాబాయి పారికర్
జీవిత భాగస్వామి మేధా పారికర్
సంతానం ఉత్పల్ పారికర్, అభిజిత్ పారికర్
మార్చి 16, 2012నాటికి

మనోహర్ గోపాలకృష్ణ ప్రభు పారికర్ (13 డిసెంబరు 1955 – 17 మార్చి 2019) భారతీయ రాజకీయవేత్త. ఆయన భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యుడు. గోవా ముఖ్యమంత్రిగా ఎనిమిదవ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసి, 2000 నుండి 2019 మధ్య మొత్తం నాలుగు సార్లు ఆ పదవిని నిర్వహించారు. అదనంగా, 2014 నుండి 2017 వరకు కేంద్ర రక్షణ మంత్రిగా సేవలందించారు. 2020లో ఆయనకు మరణానంతరం భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని మూడవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మ భూషణ్ను ప్రదానం చేసింది.

2013లో గోవాలో జరిగిన భారతీయ జనతా పార్టీ పార్లమెంటరీ ఎన్నికల సదస్సులో పారికర్, నరేంద్ర మోదీని ప్రధానమంత్రి అభ్యర్థిగా ప్రతిపాదించారు. అనంతరం ప్రధానమంత్రి మోదీ నాయకత్వంలోని జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి ప్రభుత్వంలో 2014 నుండి 2017 వరకు భారత రక్షణ మంత్రిగా పనిచేశారు. 2014 నుండి 2017 వరకు ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ రాజ్యసభ సభ్యుడిగా కూడా ఉన్నారు.[2][3][4]

ఆయన ఐఐటీలో చదివిన వారిలో భారతదేశంలోని ఏదైనా రాష్ట్రంలో తొలి శాసనసభ సభ్యుడు (ఎంఎల్ఏ)గా ఎన్నికైన వ్యక్తి. అలాగే రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలి ఐఐటీయన్. కేంద్రంలో కేబినెట్ హోదా కలిగిన మంత్రిగా పనిచేసిన తొలి గోవా వ్యక్తి కూడా ఆయనే. అంతేకాకుండా, తుదిదశ క్యాన్సర్ నిర్ధారణ అయినప్పటికీ, ఒక సంవత్సరానికి పైగా పదవిలో కొనసాగిన భారతదేశపు తొలి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా నిలిచారు.[5]

ప్రారంభ జీవితం, విద్య

[మార్చు]

మనోహర్ గోపాలకృష్ణ ప్రభు పారికర్ 1955 డిసెంబరు 13న గౌడ్ సారస్వత బ్రాహ్మణ (జీఎస్‌బీ) కుటుంబంలో జన్మించారు.[6] ఆయన తల్లిదండ్రులు గోపాలకృష్ణ పారికర్, రాధాబాయి పారికర్.[7][8] ఆయన పోర్చుగీసు గోవాలోని మాపుసా (అప్పటి పేరు మాపుసా/Mapuçá)లో జన్మించారు.[9] ఆయన మడగావ్ లోని లయోలా హై స్కూల్లో విద్యనభ్యసించారు.[10] అనంతరం మాపుసాలోని జి. ఎస్. అమోంకర్ విద్యా మందిర్‌లో (మునుపటి పేరు న్యూ గోవా హై స్కూల్) తన సెకండరీ స్కూల్ సర్టిఫికేట్ పూర్తి చేశారు. ఆయన ప్రాథమిక విద్యను మరాఠీ మాధ్యమంలో అభ్యసించారు. తరువాత భారతీయ సాంకేతిక విద్యాసంస్థ బొంబాయి (ఐఐటీ బొంబాయి)లో మెటలర్జికల్ ఇంజినీరింగ్లో పట్టా పొంది, 1978లో పట్టభద్రులయ్యారు.[9] 2001లో ఐఐటీ బొంబాయి ఆయనకు విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి పురస్కారం (Distinguished Alumnus Award) ప్రదానం చేసింది.[11]

రాజకీయ జీవితం

[మార్చు]

పారికర్ గోవా ముఖ్యమంత్రిగా నాలుగు సార్లు పదవిని నిర్వహించారు (2000 నుండి 2005 వరకు, 2012 నుండి 2014 వరకు,, చివరిగా 2017 నుండి 2019 వరకు).[12][13] ఆయన 2014 అక్టోబరు నుండి 2017 మార్చి వరకు కేంద్ర రక్షణ మంత్రిగా కూడా సేవలందించారు.

ప్రారంభ రాజకీయ జీవితం

[మార్చు]

పారికర్ చిన్న వయస్సులోనే రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ (ఆర్‌ఎస్‌ఎస్)లో చేరారు. పాఠశాల విద్య చివరి సంవత్సరాల్లో ఆయన ముఖ్య శిక్షక్ (ప్రధాన శిక్షకుడు)గా పనిచేశారు. ఐఐటీలో పట్టభద్రులైన తర్వాత, తన వ్యక్తిగత వ్యాపారాన్ని కొనసాగిస్తూ మాపుసాలో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ కార్యకలాపాలను తిరిగి ప్రారంభించారు. 26 సంవత్సరాల వయస్సులో సంఘచాలక్ (స్థానిక నిర్వాహకుడు)గా నియమితులయ్యారు.[మూలాలు అవసరం]

ఆయన ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ యొక్క ఉత్తర గోవా విభాగంలో చురుకుగా పనిచేసి, రామ జన్మభూమి ఉద్యమంకు ముఖ్య నిర్వాహకుల్లో ఒకరిగా ఎదిగారు. మహారాష్ట్రవాది గోమంతక్ పార్టీని రాజకీయంగా ఎదుర్కోవాలనే లక్ష్యంతో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ ఆయనను భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)కి పంపింది.[14] కొన్నిసార్లు ఆయనను ఆర్‌ఎస్‌ఎస్ యొక్క ప్రచారక్ గా కూడా వర్ణిస్తారు.[15]

గోవా ముఖ్యమంత్రి (2000–05), (2012–14)

[మార్చు]

భారతీయ జనతా పార్టీ తరఫున పారికర్ 1994లో గోవా శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. 1999 జూన్ నుండి నవంబర్ వరకు ప్రతిపక్ష నాయకుడుగా వ్యవహరించారు. 2000 అక్టోబర్ 24న తొలిసారిగా గోవా ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. అయితే ఆయన తొలి పదవీకాలం 2002 ఫిబ్రవరి 27 వరకు మాత్రమే కొనసాగింది.[16]

2001లో పారికర్ ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని 51 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలను సంఘ్ పరివార్కు చెందిన విద్యా విభాగమైన విద్యా భారతీకి అప్పగించింది. ఈ నిర్ణయం కొంతమంది విద్యావేత్తల విమర్శలకు గురైంది.[17][18]

2002 జూన్ 5న ఆయన మళ్లీ ఎన్నికై రెండోసారి ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.[16] 2005 జనవరి 29న బీజేపీకి చెందిన నలుగురు ఎంఎల్ఏలు రాజీనామా చేయడంతో ఆయన ప్రభుత్వం శాసనసభలో అల్పమత ప్రభుత్వంగా మారింది. అనంతరం భారత జాతీయ కాంగ్రెస్కు చెందిన ప్రతాప్‌సింగ్ రాణే గోవా ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.[మూలాలు అవసరం]

2007లో జరిగిన గోవా శాసనసభ ఎన్నికల్లో పారికర్ నాయకత్వంలోని భారతీయ జనతా పార్టీని దిగంబర్ కామత్ నాయకత్వంలోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఓడించింది.

2012 మార్చిలో జరిగిన గోవా శాసనసభ ఎన్నికల్లో బీజేపీ, దాని మిత్రపక్షాలు మొత్తం 24 స్థానాలు గెలుచుకోగా, కాంగ్రెస్ కేవలం 9 స్థానాలకు పరిమితమైంది. రాష్ట్రంలో క్యాసినోలను తొలగిస్తామని హామీ ఇచ్చి అధికారంలోకి వచ్చిన పారికర్, 2014లో గోవాలోని క్యాసినోలకు శాశ్వత లైసెన్సులను మంజూరు చేశారు.[19][20]

2014లో, అధికార పక్షానికి చెందిన ముగ్గురు మంత్రులతో సహా ఆరుగురు ఎమ్మెల్యేలు ఫిఫా ప్రపంచ కప్ను వీక్షించేందుకు బ్రెజిల్ వెళ్లడానికి కనీసం ₹8.9 మిలియను (equivalent to ₹12 million or US$1,50,000 in 2023) వ్యయంతో ఏర్పాటు చేసిన పర్యటనకు అనుమతి ఇవ్వడం వల్ల పారికర్ విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఈ పర్యటనను "అనవసర వ్యయం"గా అభివర్ణిస్తూ, ప్రతినిధి బృందంలో ఇతర ప్రభుత్వ అధికారులు లేదా ఫుట్‌బాల్ నిపుణులు లేకపోవడాన్ని విమర్శించింది.[21][22]

కేంద్ర రక్షణ మంత్రి (2014–17)

[మార్చు]

2014 సాధారణ ఎన్నికల్లో గోవాలోని రెండు లోక్‌సభ స్థానాలను భారతీయ జనతా పార్టీ గెలుచుకుంది.[23] 2014 నవంబరులో గోవాను విడిచి న్యూఢిల్లీకి వెళ్లడానికి తాను తొలుత ఇష్టపడలేదని పారికర్ స్వయంగా పేర్కొన్నారు. అయితే ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆయనను కేంద్ర ప్రభుత్వంలో చేరేందుకు ఒప్పించారు.[23]

పారికర్ గోవా ముఖ్యమంత్రి పదవికి ముందు లక్ష్మీకాంత్ పార్సేకర్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో చురుకుగా ఉన్న కాలంలో పారికర్ పణజి నియోజకవర్గానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ గోవా శాసనసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.[24]

2014 నవంబరులో, అప్పటి వరకు రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు అదనపు బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్న అరుణ్ జైట్లీ స్థానంలో పారికర్‌ను భారత రక్షణ మంత్రిగా నియమించారు.[25] ఆయనను ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి ఎన్నికయ్యే రాజ్యసభ స్థానానికి పార్టీ అభ్యర్థిగా ఎంపిక చేయడం ద్వారా పార్లమెంట్‌లోకి ప్రవేశం కల్పించారు.[24]

గోవా ముఖ్యమంత్రి (2017–19)

[మార్చు]

2017 మార్చి 14న పారికర్ మళ్లీ గోవా ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఎన్నికల ఫలితాల అనంతరం గోవాలో భారతీయ జనతా పార్టీకి మద్దతు ప్రకటించిన పార్టీలలో ఒకటైన గోవా ఫార్వర్డ్ పార్టీ నాయకుడు విజయ్ సర్దేసాయి, పారికర్‌ను తిరిగి గోవాకు తీసుకువచ్చి ముఖ్యమంత్రిగా నియమించిన పక్షంలోనే బీజేపీకి తమ పార్టీ మద్దతు ఇస్తుందని ప్రకటించారు.[26][27]

స్పందన

[మార్చు]

2001లో పారికర్ ప్రభుత్వం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని 51 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలను సంఘ్ పరివార్కు చెందిన విద్యా విభాగమైన విద్యా భారతీకి అప్పగించింది. ఈ నిర్ణయం విద్యావేత్తల విమర్శలకు దారితీసింది.[28][29]

అలాగే, 2014లో అధికార పక్షానికి చెందిన ముగ్గురు మంత్రులతో సహా ఆరుగురు ఎమ్మెల్యేలు 2014 ఫిఫా ప్రపంచ కప్ను వీక్షించేందుకు బ్రెజిల్ వెళ్లడానికి కనీసం ₹8.9 మిలియను (equivalent to ₹12 million or US$1,50,000 in 2023) వ్యయంతో నిర్వహించిన పర్యటనకు అనుమతి ఇవ్వడం వల్ల కూడా ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ఈ పర్యటనను "అనవసర వ్యయం"గా పేర్కొంటూ, ప్రతినిధి బృందంలో ఇతర ప్రభుత్వ అధికారులు లేదా ఫుట్‌బాల్ నిపుణులు లేకపోవడాన్ని విమర్శించింది.[30][31]

పారికర్ తరచుగా వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు చేసేవారని పేర్కొనబడింది.[32]

భారతదేశంలో మత అసహనంపై జరిగిన చర్చల నేపథ్యంలో, నటుడు ఆమిర్ ఖాన్ తన భార్య కిరణ్ రావు భారతదేశాన్ని విడిచి వెళ్లాలని సూచించిందని వ్యాఖ్యానించినప్పుడు, పారికర్ "ఎవరైనా ఇలా మాట్లాడితే, వారికి జీవితాంతం గుర్తుండే పాఠం నేర్పాలి" అని వివాదాస్పద వ్యాఖ్య చేశారు.[33] అనంతరం ఆయన ఈ వ్యాఖ్యలు ఏ వ్యక్తిని ప్రత్యేకంగా ఉద్దేశించి చేయలేదని స్పష్టం చేశారు.[34]

2016 ఆగస్టులో, పాకిస్తాన్కు వెళ్లడం "నరకానికి వెళ్లినట్లే" అని పారికర్ పేర్కొన్నారు.[35]

2016 నవంబరులో, భారత రక్షణ మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో, భారతదేశం ఎందుకు మొదట అణ్వాయుధ వినియోగం చేయబోమనే విధానం (No First Use Policy)కు కట్టుబడి ఉండాలని ప్రశ్నించారు.[36]

2019లో, పోరియెం నియోజకవర్గ ఎమ్మెల్యే విశ్వజిత్ రాణే ఒక గుర్తుతెలియని వ్యక్తితో మాట్లాడుతున్నట్లు ఉన్న ఆడియో టేపు వెలుగులోకి వచ్చింది. అందులో డసాల్ట్ రఫేల్ యుద్ధవిమానాల ఒప్పందానికి సంబంధించిన పత్రాలు అప్పటి ముఖ్యమంత్రి మనోహర్ పారికర్ పడకగదిలో ఉన్నాయని ఆయన పేర్కొన్నట్లు వినిపించింది. కాంగ్రెస్ నాయకుడు రాహుల్ గాంధీ ఈ ఆరోపణలకు సంబంధించిన ఆడియో టేపును లోక్‌సభలో వినిపించేందుకు ప్రయత్నించినప్పటికీ, ఆయనకు అనుమతి ఇవ్వలేదు.[37]

అనారోగ్యం, మరణం

[మార్చు]

2018 మార్చి నుండి జూన్ వరకు పారికర్ క్లోమ గ్రంథి క్యాన్సర్ (ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్) చికిత్స కోసం అమెరికాలోని న్యూయార్క్లో ఉన్న మెమోరియల్ స్లోన్ కెట్టరింగ్ క్యాన్సర్ సెంటర్లో చికిత్స పొందారు. అనంతరం ఆయన భారతదేశంకు తిరిగి వచ్చి, అదే సంవత్సరం సెప్టెంబరులో చికిత్స నిమిత్తం ఎయిమ్స్, ఢిల్లీలో చేరారు.[38] 2018 అక్టోబరు 27న గోవా ప్రభుత్వం పారికర్‌కు క్లోమ గ్రంథి క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు అధికారికంగా ప్రకటించింది.[39]

2019 మార్చి 17న, 63 సంవత్సరాల వయస్సులో, పణజిలోని తన నివాసంలో క్లోమ గ్రంథి క్యాన్సర్ కారణంగా ఆయన మరణించారు.[40][41]

ఆయన మరణ వార్తను భారత రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ ట్విట్టర్‌లో సంతాప సందేశం ద్వారా ప్రకటించారు.[42] ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, హోం మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్, భారతీయ జనతా పార్టీ అధ్యక్షుడు అమిత్ షా, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడు రాహుల్ గాంధీతో పాటు గోవా, భారతదేశం నలుమూలల నుంచి అనేక రాజకీయ నాయకులు ఆయన మరణంపై సంతాపం తెలిపారు.

మార్చి 18 సాయంత్రం, పణజిలోని మిరామార్ వద్ద పూర్తి రాష్ట్ర లాంఛనాలతో ఆయన అంత్యక్రియలు నిర్వహించబడ్డాయి.[43]

పారికర్ కుటుంబానికి సన్నిహితులు తెలిపిన ప్రకారం, ఆయన తన పిల్లలను రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంచారు.[44]

జీవిత చరిత్ర

[మార్చు]

2020 జూన్‌లో An Extraordinary Life: A Biography of Manohar Parrikar అనే జీవిత చరిత్రను పెంగ్విన్ ర్యాండమ్ హౌస్ ఇండియా ప్రచురించింది. జర్నలిస్టులు సద్గురు పాటిల్, మాయాభూషణ్ నాగ్వేంకర్ రచించిన ఈ గ్రంథం పారికర్ జీవితాన్ని, రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని వివరిస్తుంది.[45]

పురస్కారాలు

[మార్చు]

వారసత్వం

[మార్చు]
మనోహర్ పారికర్ స్మృతి స్థల్, మిరామార్, పణజి, గోవా

2019లో మిరామార్ బీచ్‌లోని ఒక భాగాన్ని పారికర్ స్మారకంగా అభివృద్ధి చేయనున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇందులో గ్రంథాలయం, ధ్యాన మందిరం, ఆడియో-విజువల్ గది, స్మారక వస్తువుల దుకాణం ఏర్పాటు చేశారు. ఈ స్మారకానికి మనోహర్ పారికర్ స్మృతి స్థల్ అని పేరు పెట్టారు.[48]

ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ అండ్ అనాలిసిస్ సంస్థకు 2020 ఫిబ్రవరిలో మనోహర్ పారికర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ డిఫెన్స్ స్టడీస్ అండ్ అనాలిసిస్ అని పేరు మార్చారు.[49]

2022 డిసెంబరులో మోపా, గోవాలో నిర్మించిన కొత్త అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి మనోహర్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అని నామకరణం చేశారు.[50]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ BBC News తెలుగు (17 March 2019). "గోవా ముఖ్యమంత్రి మనోహర్ పారికర్ కన్నుమూత". Archived from the original on 13 March 2022. Retrieved 13 March 2022.
  2. ↑ "Manohar Parrikar Conferred Honorary Doctorate By NIT Goa". 28 September 2018. Archived from the original on 28 September 2018. Retrieved 28 September 2018.
  3. ↑ "CNN-IBN Indian of the Year 2012". IBN live. 12 December 2012. Archived from the original on 14 December 2012. Retrieved 13 December 2012.
  4. ↑ "Parrikar makes appearance in Rajya Sabha; Cong protests". The Tribune. 2017-03-31. Archived from the original on 31 March 2017. Retrieved 2018-11-19.
  5. ↑ Sayta, Jay (17 July 2020). "Manohar Parrikar Was Both An Opportunistic Politician and a Workaholic Leader, Says New Biography". Outlook India. Archived from the original on 17 August 2020. Retrieved 30 August 2020.
  6. ↑ "IDSA renamed Manohar Parrikar Institute for Defence Studies and Analyses". The Hindu (in ఇంగ్లీష్). 18 February 2020. Archived from the original on 9 February 2024. Retrieved 2022-08-07.
  7. ↑ "Mopa International Airport in Goa named after former Defence Minister Manohar Parrikar". ANI.
  8. ↑ SHRI MANOHAR GOPALKRISHNA PRABHU PARRIKAR (BHARATIYA JANATA PARTY – 11 PANAJI) (PDF). Department of Ex-servicemen Welfare | Ministry of Defence (Report). 2012. Retrieved 2026-04-01.
  9. 1 2 "Shri. Manohar Parrikar – M.L.A – Goa Legislative Assembly". Archived from the original on 25 September 2011. Retrieved 10 March 2012.
  10. ↑ "English Releases". Archived from the original on 19 February 2018. Retrieved 19 February 2018.
  11. ↑ "Mr. Manohar Parrikar | Alumni and Corporate Relations". Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 19 November 2017.
  12. ↑ KAMAT, PRAKASH. "Manohar Parrikar to take oath as Goa CM tomorrow". The Hindu (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 13 March 2017. Retrieved 2017-03-13.
  13. ↑ "Manohar Parrikar appointed as new Goa Chief Minister". The Economic Times. 14 March 2017. Archived from the original on 13 March 2017. Retrieved 13 March 2017.
  14. ↑ "All you need to know about Manohar Parrikar". The Economic Times. 8 November 2014. Archived from the original on 9 March 2017. Retrieved 8 November 2014.
  15. ↑ "Manohar Parrikar agrees to shift to Delhi, Modi meets President". India Today. 6 November 2014. Archived from the original on 9 November 2014. Retrieved 8 November 2014.
  16. 1 2 PTI (16 March 2017). "Manohar Parrikar: BJP's poster boy in Goa returns as chief minister". Archived from the original on 19 February 2018. Retrieved 19 February 2018.
  17. ↑ Visweswaran, Kamala; et al. (2009), "The Hindutva view of history: Rewriting textbooks in India and the United States" (PDF), Georgetown Journal of International Affairs: 101–112, archived (PDF) from the original on 17 November 2015, retrieved 16 November 2015
  18. ↑ Frederick Noronha (30 June 2001), "Questionable Initiatives in Education", Economic and Political Weekly, 36 (26): 2322–2325, JSTOR 4410796
  19. ↑ "After Fighting Against Goa's Casinos, Parrikar Gives Them What They Want". The Wire (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 21 May 2025.
  20. ↑ Team, DNA Web. "Casinos are now 'fait accompli' of Goa govt: Manohar Parrikar". DNA India (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 21 May 2025.
  21. ↑ Mergulhao, Marcus (12 June 2014). "Goa ministers, MLAs edge out babus in Rs 89 lakh junket to Brazil". The Times of India. Archived from the original on 15 June 2014. Retrieved 26 May 2016.
  22. ↑ "Goa CM Manohar Parrikar sends MLAs on FIFA World Cup junket, ignores football legends". DNA India. 12 June 2014. Archived from the original on 10 January 2016. Retrieved 29 May 2016.
  23. 1 2 "Herald: Church feels alienated and sidelined by Parsekar". oHeraldo. Archived from the original on 14 June 2015. Retrieved 12 June 2015.
  24. 1 2 "Defence Minister Manohar Parrikar to resign as Goa MLA". timesofindia-economictimes. 13 November 2014. Archived from the original on 25 January 2016. Retrieved 29 May 2016.
  25. ↑ "Manohar Parrikar, an IIT-Mumbai Graduate, Likely to be New Defence Minister". NDTV. 6 November 2014. Retrieved 6 November 2014.
  26. ↑ "Manohar Parrikar appointed Goa chief minister". India Today. 12 March 2017. Archived from the original on 14 March 2017. Retrieved 14 March 2017.
  27. ↑ "Manohar Parrikar back in Goa saddle, ordered to prove majority in House Thursday". The Indian Express. 15 March 2017. Archived from the original on 14 March 2017. Retrieved 14 March 2015.
  28. ↑ Visweswaran, Kamala; et al. (2009), "The Hindutva view of history: Rewriting textbooks in India and the United States" (PDF), Georgetown Journal of International Affairs: 101–112, archived from the original (PDF) on 17 November 2015, retrieved 16 November 2015
  29. ↑ Frederick Noronha (30 June 2001), "Questionable Initiatives in Education", Economic and Political Weekly, 36 (26): 2322–2325, JSTOR 4410796
  30. ↑ Mergulhao, Marcus (12 June 2014). "Goa ministers, MLAs edge out babus in Rs 89 lakh junket to Brazil". The Times of India. Archived from the original on 15 June 2014. Retrieved 26 May 2016.
  31. ↑ "Goa CM Manohar Parrikar sends MLAs on FIFA World Cup junket, ignores football legends". DNA India. 12 June 2014. Archived from the original on 10 January 2016. Retrieved 29 May 2016.
  32. ↑ "Controversy's child: Statements made by Defence Minister Manohar Parrikar". The New Indian Express. 29 November 2016.
  33. ↑ Biswas, Partha Sarathi (31 July 2016). "Parrikar takes swipe at actor (Aamir): those who speak like this must be taught lesson". The Indian Express. Archived from the original on 24 June 2018. Retrieved 24 June 2018.
  34. ↑ "Manohar Parrikar clarifies his remark on Aamir Khan, says 'comment not pointed out at anyone specifically'". The Times of India. 1 August 2016. Archived from the original on 4 August 2018. Retrieved 24 June 2018.
  35. ↑ "Going to Pakistan same as going to hell, says Defence Minister Manohar Parrikar". The Indian Express. 17 August 2016. Archived from the original on 24 June 2018. Retrieved 24 June 2018.
  36. ↑ "Why bind ourselves to 'no first use policy', says Parrikar on India's nuke doctrine". The Hindu (in Indian English). The Hindu Group. 10 November 2016. Archived from the original on 5 December 2016. Retrieved 27 March 2017.
  37. ↑ "'Rafale files in bedroom': Goa Health Minister Vishwajit Rane audio clip authentic, says Rahul Gandhi". The Hindu. 2 January 2019.
  38. ↑ "Goa CM Manohar Parrikar returns home after treatment in US, visits temple in Goa". India Today (in ఇంగ్లీష్). 15 June 2018. Archived from the original on 15 December 2018. Retrieved 2018-12-12.
  39. ↑ Kamat, Prakash (27 October 2018). "Manohar Parrikar has pancreatic cancer, reveals Goa Health Minister". The Hindu. Archived from the original on 26 December 2018. Retrieved 28 October 2018.
  40. ↑ Kamat, Prakash (17 March 2019). "President Ram Nath Kovind announces death of Goa Chief Minister Manohar Parrikar". The Hindu. Archived from the original on 7 September 2020. Retrieved 17 March 2019.
  41. ↑ Niharika Banerjee (17 March 2019). "Manohar Parrikar, Goa Chief Minister, Dies at 63 After Battling Cancer: Updates". NDTV. Archived from the original on 17 March 2019. Retrieved 17 March 2019.
  42. ↑ "Manohar Parrikar – The man who changed Goan politics". The Times of India. 18 March 2019.
  43. ↑ "Manohar Parrikar funeral updates: Manohar Parrikar cremated with full state honours". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 18 March 2019. Retrieved 2019-03-18.
  44. ↑ Kamat, Prakash (2019-04-10). "Goa BJP wants Manohar Parrikar's son to campaign for the party". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2026-03-31.
  45. ↑ "An Extraordinary Life: A biography of Manohar Parrikar. An Excerpt". The Indian Express (in ఇంగ్లీష్). 2020-06-09. Retrieved 2020-08-30.
  46. ↑ "Manohar Parrikar Conferred Honorary Doctorate By NIT Goa". 28 September 2018. Archived from the original on 28 September 2018. Retrieved 28 September 2018.
  47. ↑ "CNN-IBN Indian of the Year 2012". IBN live. 12 December 2012. Archived from the original on 14 December 2012. Retrieved 13 December 2012.
  48. ↑ Shetye, Murari (2019-09-11). "A museum-like memorial for Parrikar at Miramar". The Times of India. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-03-20.
  49. ↑ "IDSA renamed Manohar Parrikar Institute for Defence Studies and Analyses". The Hindu (in ఇంగ్లీష్). 18 February 2020. Archived from the original on 9 February 2024. Retrieved 2022-08-07.
  50. ↑ "Mopa International Airport in Goa named after former Defence Minister Manohar Parrikar". ANI.

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]


"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మనోహర్_పారికర్&oldid=4830807" నుండి వెలికితీశారు