కల్పము (వేదాంగం)

ఈ వ్యాసం వేదాంగాలలో ఒకటి గురించి. పురాణోక్త కాలమానం కొరకు, కల్పము (కాలమానం) చూడండి.

ఈ వ్యాసానికి సంబంధించిన రచనలు హిందూధర్మశాస్త్రాలు
వేదములు (శ్రుతులు)
ఋగ్వేదం · యజుర్వేదం
సామవేదము · అధర్వణవేదము
వేదభాగాలు
సంహిత · బ్రాహ్మణము
అరణ్యకము  · ఉపనిషత్తులు
ఉపనిషత్తులు
ఐతరేయ  · బృహదారణ్యక
ఈశ  · తైత్తిరీయ · ఛాందోగ్య
కఠ  · కేన  · ముండక
మాండూక్య  ·ప్రశ్న
శ్వేతాశ్వర
వేదాంగములు (సూత్రములు)
శిక్ష · ఛందస్సు
వ్యాకరణము · నిరుక్తము
జ్యోతిషము · కల్పము
స్మృతులు
ఇతిహాసములు
మహాభారతము · రామాయణము
పురాణములు
ధర్మశాస్త్రములు
ఆగమములు
శైవ · వైష్ణవ
దర్శనములు
సాంఖ్య · యోగ
వైశేషిక · న్యాయ
పూర్వమీమాంస · ఉత్తరమీమాంస
ఇతర గ్రంథాలు
భగవద్గీత · భాగవతం
విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము · త్రిమతాలు
లలితా సహస్రనామ స్తోత్రము · శక్తిపీఠాలు
శివ సహస్రనామ స్తోత్రము
త్రిమూర్తులు · తిరుమల తిరుపతి
పండుగలు · పుణ్యక్షేత్రాలు
... · ...
ఇంకా చూడండి
మూస:హిందూ మతము

ఆరు వేదాంగాలలో కల్పము వకటి. ఇది యాగ క్రియలను గురించి చెప్పే శాస్త్రము. కల్పశాస్త్రంలో యజ్ఞయాగాదుల విధానము, వాటిలోని భేదాలు చెప్పబడ్డాయి. అశ్వలాయనుడు, సాలంఖ్యాయనుడు ఈ శాస్త్ర సూత్రాలను రచించారు

సంప్రదాయ వైదిక సాహిత్యంలో కల్పములనే వేదాంగాలగురించి ప్రత్యేకమైన రచనలు పేర్కొనబడలేదు. కాని యజ్ఞయాగాదులలో జరిగే కార్యాల విషయంలో అనేక సూత్రాలు కాలానుగుణంగా చెప్పబడ్డాయి. అవే కల్పాలుగా ప్రసిద్ధమయ్యాయి. కల్ప సూత్రాలు రెండు విధాలు.

1. శ్రౌత సూత్రాలు : ఇవి "శ్రుతులు" ఆధారంగా తెలియవచ్చాయి. పెద్ద పెద్ద యాగాలలో జరిపే హోమ ప్రక్రియల గురించి. ఈ రకమైన యాగాలలో మూడు గాని ఐదు గాని హోమగుండాలుంటాయి. యజుర్వేదానికి సంబంధించిన శ్రౌత సూత్రాలలో "శుల్వ సూత్రం" అనే విభాగం ఉంది. వివిధ రకాలైన కొలతలు,. హోమగుండ నిర్మాణం వంటి విషయాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
2. స్మార్త సూత్రాలు : ఇవి "స్మృతులు"లో చెప్పిన నియమాలను బట్టి రూపొందాయి. వీటిలో మళ్ళీ రెండు విధాలున్నాయి.
   1. "గృహ్య సూత్రాలు" - గృహస్తులకు పనికివచ్చే సూత్రాలు. పెళ్ళి, జననం, నామకరణం వంటి సందర్భాలలో పాటించవలసిన విధానాలు. ఇంటిలో ఏర్పరచే హోమగుండం గురించి.
   2. "ధర్మ సూత్రాలు" : ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవహారాలు, విధానాలు గురించిన సూత్రాలు. తరువాతి ధర్మ శాస్త్రాలకు ఇవే మౌలిక సూత్రాలు.

సూత్రాలలో చెప్పబడిన విషయాలకు అనుబంధంగా వెలువడిన రచనలను "పరిశిష్ఠాలు" అంటారు.