ఏలూరు జిల్లా

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
ఏలూరు జిల్లా
గౌతమ బుద్ధుడు
గౌతమ బుద్ధుడు
Location of ఏలూరు జిల్లా
దేశం India
రాష్ట్రంఆంధ్రప్రదేశ్
జిల్లా కేంద్రంఏలూరు
ప్రభుత్వం
 • జిల్లా కలెక్టర్వి ప్రసన్న వెంకటేష్
విస్తీర్ణం
 • మొత్తం6,411.56 కి.మీ2 (2,475.52 చ. మై)
జనాభా వివరాలు
(2011)[1]
 • మొత్తం20,02,658
 • సాంద్రత310/కి.మీ2 (810/చ. మై.)
జాలస్థలిeluru.ap.gov.in

ఏలూరు జిల్లా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా పాత పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, కృష్ణా జిల్లా నుండి విడదీసి 2022లో కొత్తగా ఏర్పరచిన జిల్లా.[1] జిల్లా పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయాలు ఏలూరు పట్టణంలో ఉన్నాయి. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఏలూరు నుండి రాష్ట్ర రాజధాని అమరావతికి 78 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జిల్లా విస్తీర్ణం 6,679 కి.మీ.ఉంది. జిల్లా పరిధిలో జనాభా మొత్తం 20.717 లక్షలు మంది ఉన్నారు. జిల్లా పరిధిలో 7 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 28 మండలాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. అవి జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ,ఏలూరు రెవెన్యూ, నూజివీడు రెవెన్యూ డివజన్లు ఉన్నాయి.

చరిత్ర[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లా పాత పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నుండి 8 మండలాలతో పాటు పాత కృష్ణా జిల్లా నుండి మొత్తం 28 ఏలూరు జిల్లా ​​ఏ ఏర్పాటు చేశారు.ఏలూరులో ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.జిల్లాలో 655 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.వాటిలో 624 గ్రామాలు జనావాసాలు ఉండగా , మిగిలిన 31 జనావాసాలు లేవు. జిల్లాలో మొత్తం 550 గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.ఏలూరు జిల్లా చరిత్ర గతంలో పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాతో ఉమ్మడి చరిత్రను పంచుకుంది, తూర్పు చాళుక్యులు 700 నుండి 1200 వరకు కోస్తా ఆంధ్రను పాలించారు, పెదవేగి గ్రామానికి సమీపంలోని వేంగి వారి రాజధానిగా ఉంది.పెదవేగి, గుంటుపల్లి, జీలకర్రగూడెం గ్రామాలలో చారిత్రక ఆధారాలు లభించాయి.ఏలూరు 1471 వరకు కళింగ సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది.తర్వాత గజపతి సామ్రాజ్యం చేతుల్లోకి వెళ్లింది.1515లో కృష్ణదేవరాయలు దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత, దీనిని గోల్కొండ కోట సుల్తాన్ కుతుబ్ షా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 2022 ఏప్రిల్ 02న, ఏలూరు ప్రధాన కార్యాలయంగా ఏలూరు జిల్లా ఏర్పడింది. అన్ని జిల్లా కార్యాలయాలు ప్రాంతీయ కార్యాలయాలు ఏలూరు నగరంలో ఏర్పాటు చేశారు.


గుంటుపల్లిలోని బౌద్ధారామం గుహలు

బౌద్ధుల కాలంనుండి ఇక్కడి చరిత్రకు స్పష్టమైన ఆధారాలున్నాయి. కామవరపుకోట మండలం జీలకర్రగూడెం, గుంటుపల్లిలలో ఉన్న బౌద్ధారామాలు సా.శ.పూ. 200 నుండి సా.శ. 300 మధ్యకాలానికి సంబంధించినవి. బుద్ధుని ప్రతిమలేవీ లేకపోవడం వలన ఇవి ముఖ్యంగా 'హీనయానం' (బౌద్ధం ఆరంభ సమయం) కాలానికి చెందినవని అనిపిస్తున్నది. భీమవరం దగ్గర పెదఅమిరం గ్రామంలోను, పెనుమంచిలి, ఆచంట లలోనూ జైన తీర్ధంకరుల మందిరాలున్నాయి.[2]

ఈ ప్రాంతం చారిత్రికంగా నందుల సామ్రాజ్యంలోనూ, తరువాత అశోకుని సామ్రాజ్యంలోనూ భాగంగా ఉండేది. తరువాత మిగిలిన దక్షిణ దేశంలాగానే (సా.శ. 1 నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు) ఇది కూడా శాతవాహనుల యేలుబడిలోకి వచ్చింది. సా.శ.350 ప్రాంతంలో సముద్రగుప్తుడు ఈ ప్రాంతంపై దండెత్తాడు. తరువాత మహారాజు శక్తి వర్మతో ఆరంభమైన మఠరకుల వంశం వారు సా.శ. 375 నుండి 500 వరకు ఆంధ్ర తీర ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. తరువాత రెండు శతాబ్దాలు పిఠాపురం (పిష్టపురం) కేంద్రంగా విష్ణు కుండినులు ఈ తీర ప్రాంతంలో రాజ్యపాలన చేశారు. వీరిలో విక్రమేంద్ర వర్మ ముఖ్యమైనవాడు. విక్రమేంద్ర వర్మ ప్రతినిధిగా రణ దుర్జయుడు పిఠాపురం నుండి పాలన చేశాడు. ఇంద్ర భట్టారకుడనే విష్ణు కుండిన రాజును జయించి, కళింగ గంగులు వారి రాజ్యంలో చాలా భాగాన్ని ఆక్రమించారు. 3వ మాధవ వర్మ విష్ణు కుండినులలో చివరి రాజు.

తరువాత బాదామి చాళుక్యులు|బాదామి చాళుక్యుల (పశ్చిమ చాళుక్యులు) వంశానికి చెందిన 2వ పులకేశి సోదరుడైన కుబ్జవిష్ణువు పిఠాపురాన్ని జయించి ఇక్కడ చాళుక్యుల పాలనకు నాంది పలికాడు. కుబ్జ విష్ణునితో తూర్పు చాళుక్య పాలన మొదలయ్యింది. వారి పాలనలో రాజధాని పిఠాపురం నుండి వేంగి|ఏలూరుకి, తరువాత రాజమహేంద్ర వరం|రాజమండ్రికి మార్చబడింది. సా.శ. 892-921 మధ్య రాజైన 1వ చాళుక్య భీముడు ద్రాక్షారామ శివాలయాన్ని నిర్మించాడు.కాకతీయ వంశ జ రాణి రుద్రమదేవి నిర్వర్జ్యపురము అనబడే ఈనాటి నిడదవోలును రాజధానిగా పాలించిన చాళిక్యుల ఇంటి కోడలు. తరువాత వివిధ రాజుల రాజ్యాలు సాగాయి.

భౌగోళిక స్వరూపం[మార్చు]

ఏలూరులో ఒక వాణిజ్య ప్రాంతం

జిల్లా 6,679 కిమీ 2 (2,578.776 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తరాన తెలంగాణ లోని భద్రాద్రి జిల్లా, తూర్పున అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా,తూర్పు గోదావరి జిల్లా పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, దక్షిణాన కృష్ణా జిల్లా,పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, పశ్చిమాన ఎన్టీఆర్ జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

జనాభా గుణంకాలు[మార్చు]

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లా మొత్తం జనాభా 20,02,658. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో 4.04% గా ఉంది . జిల్లాలో స్త్రీ జనాభా 10,02,389 ఉన్నారు.2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లాలోని గ్రామీణ జనాభా 16,18,288 ఉన్నారు ఇది జిల్లా జనాభాలో 80.70 % గా ఉంది.జిల్లాలోని SC జనాభా 4,38,087 ఉన్నారు. ST జనాభా 1,21,973 ఉన్నారు.2011 జనాభా లెక్కల వరకు జిల్లాలో పది సంవత్సరాల జనాభా పెరుగుదల 3.5%.గా ఉంది.జిల్లా అక్షరాస్యత రేటు 71.44%, ఇది రాష్ట్ర అక్షరాస్యత రేటు 67.35% కంటే ఎక్కువ. జిల్లాలో లింగ నిష్పత్తి 1,000 మంది పురుషులకు 1002 స్త్రీలు ఉన్నారు.

వాతావరణం[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లాలో, డెల్టా ప్రాంతంలో శీతాకాలం వేసవి కాలాల్లో వాతావరణం మధ్యస్థంగా ఉంటుంది.ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో వేసవిలో వేడి తీవ్రంగా ఉంటుంది. జిల్లాలో సాధారణ గరిష్ట మరియు కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు వరుసగా 36.2 0 C నుండి 19.9 0 C వరకు నమోదవుతాయి. గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత సాధారణంగా ఏప్రిల్ మరియు మే నెలల్లో నమోదవుతుంది.వర్షపాతం ఎక్కువగా నైరుతి ఈశాన్య రుతుపవనాల నుండి పొందుతుంది.

రవాణా మౌలిక వసతులు[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లాకు, రోడ్డు, రైలు, ద్వారా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నగరాలు, పట్టణాలు చాలా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.

రోడ్డు మార్గాలు[మార్చు]

జాతీయ రహదారి 16, జాతీయ రహదారి 43, జాతీయ రహదారి 44 లతో ఈ నగరం అనుసంధానమై ఉంది. జిల్లాలోని దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు రోడ్డు ప్రయాణ సదుపాయం ఉంది. బస్సు, ఆటో, రైల్వే రవాణా సేవలు ప్రధానమైనవి. ఏలూరు పాత బస్సు స్టేషన్, ఏలూరు కొత్త బస్సు స్టేషన్ల ద్వారా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్ రవాణా సంస్థ బస్సు నడుపుతోంది.[3][4]

రైలు మార్గాలు[మార్చు]

ఏలూరు రైల్వే స్టేషన్

ఏలూరు రైల్వే స్టేషను విజయవాడ రైల్వే డివిజన్లొని దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్కు చెందిన ఒక రైల్వే స్టేషను.[5] పవర్‌పేట రైల్వే స్టేషను, వట్లూరు రైల్వే స్టేషను నగరానికి చెందిన శాటిలైట్ స్టేషన్లు. ఈ స్టేషన్లు హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము పై ఉన్నాయి.

విద్యా సౌకర్యాలు[మార్చు]

  • రాజీవ్ గాంధీ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నాలెడ్జ్ టెక్నాలజీస్ అనగా ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ నూజివీడు.
  • ఆశ్రం మెడికల్ కాలేజి- అల్లూరి సీతారామ రాజు ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ ఏలూరు జిల్లాలో ఆరోగ్యం, వైద్య విద్యను ప్రోత్సహించడానికి 1998లో స్థాపించబడింది. దీనిని ఆశ్రమ్ కాలేజ్ అని పిలుస్తారు.
  • సర్ సి.ఆర్.రెడ్డి విద్యా సంస్థలు- ఏలూరు పట్టణంలో ఉంది. సర్.సి.ఆర్.రెడ్డి విద్యాసంస్థల యాజమాన్యంలో నడుస్తున్నాయి. స్వర్గీయ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి పేరు మేద నిర్మించబడ్డాయి. 1930 దశకంలో ప్రాంభమైనది.

వ్యవసాయం[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లాలో ప్రధానంగా చేపలు, రొయ్యలు సాగు ఎక్కువగా చేస్తారు.కొల్లేరు, దాని చుట్టుతా ఉన్న చేపల చెరువులు, రొయ్యల చెరువులు వల్ల కొల్లేరువైశాల్యం రోజు, రోజుకి తరిగి పోతూ వస్తోంది.

పరిశ్రమలు[మార్చు]

ఆర్.ఆర్ పేటలోని సెంట్రల్ ప్లాజ

ఏలూరు వ్యాపారం అధికంగా రెండు రంగాలలో కేంద్రీకృతమయ్యింది - (

  1. వ్యవసాయ, అనుబంధ ఉత్పత్తులు - ధాన్యం, కూరగాయలు, పుగాకు, చేపలు, వంట నూనెలు వంటివి.
  • కొల్లేరు, దాని చుట్టుతా ఉన్న చేపల చెరువులు, రొయ్యల చెరువుల ద్వారా చేపలు, రొయ్యలు ప్రధానంగ ఎగుమతి అవుతున్నాయి,
  1. వ్యాపార రంగం - టెక్స్టైల్స్, వస్త్ర రంగాలు,
  • 'శ్రీకృష్ణ మోటార్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్-
  • అంబికా గ్రూప్ - 60 యేళ్ళపైగా ఈ వ్యాపార సంస్థ ఉత్పత్తి చేసే "అంబికా దర్బార్ బత్తి", మరి కొన్ని అగర్‌బత్తిలు దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి. ఈ గ్రూప్ అధిపతులు ఇంకా సినిమా నిర్మాణం, విద్యుత్తు, హోటళ్ళు వంటి మరికొన్ని వ్యాపారాలు కూడా నిర్వహిస్తున్నారు. సుమారుగా 5000 మందికి ఉపాధి కల్పిస్తున్నారు.
  • 'జూట్ మిల్లు - ఈస్టిండియా కమర్షియల్ కార్పొరేషన్ వారి జనపనార పరిశ్రమ పట్టణం నడిబొడ్డున ఉన్న పెద్ద పరిశ్రమ.సుమారు 5000 మంది కార్మికులు ఉపాధి కలిగిస్తుంది. గోనె సంచులు, ఇతర జనప నార ఉత్పత్తులు ఎక్కువ జరుగుతాయి
  • ఏలూరు తివాచీ, చేనేత పరిశ్రమలు - ఏలూరులో తివాచీలు అధికంగా మహమ్మదీయులచే నేయబడుతున్నాయి. ఎక్కువగా ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి.
  • శ్రీకృష్ణ మోటార్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఏలూరు.
  • పూర్ణిమా కెమికల్ ఇండస్ట్రీస్ . ఈ సంస్థ ద్వారా ఉపాధి లభిస్తున్నది.
  • జూట్ మిల్లు - ఈస్టిండియా కమర్షియల్ కార్పొరేషన్ వారి జనపనార పరిశ్రమ పట్టణం నడిబొడ్డున ఉన్న పెద్ద పరిశ్రమ. సుమారు 5000 మంది కార్మికులు ఉపాధి కలిగిస్తుంది. గోనె సంచులు, ఇతర జనప నార ఉత్పత్తులు వీరి ఉత్పాదనలు.

పరిపాలనా విభాగాలు[మార్చు]

జిల్లాలో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి, అవి జంగారెడ్డిగూడెం, ఏలూరు, నూజివీడు. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లు 28 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి.

జిల్లాలో ఏలూరు నగర పాలక సంస్థ, నూజివీడు పురపాలక సంఘం, జంగారెడ్డిగూడెం మరియు చింతలపూడి నగర పంచాయితీ లు ఉన్నాయి.

మండలాలు[మార్చు]

జంగారెడ్డిగూడెం డివిజన్‌లో 9, ఏలూరు డివిజన్‌లో 13, నూజివీడు డివిజన్‌లో 6 మండలాలున్నాయి. మొత్తం 28 మండలాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

పట్టణ స్థానికసంస్థలు[మార్చు]

ఏలూరు, నూజివీడు ఈ జిల్లాలోని ముఖ్యమైన పట్టణాలు.


రాజకీయం[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లా పరిధిలో ఒక పార్లమెంటు (ఏలూరు లోకసభ నియోజకవర్గం), ఏడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు భాగంగా ఉన్నాయి.[6]

అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు[మార్చు]

ఏలూరు జిల్లాలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల సంఖ్య: (7)

  1. ఉంగుటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం
  2. దెందులూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం
  3. ఏలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం
  4. పోలవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం (ST)
  5. చింతలపూడి శాసనసభ నియోజకవర్గం (SC)
  6. నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం
  7. కైకలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం

చారిత్రక ప్రదేశాలు, పర్యాటక ప్రాంతాలు,దేవాలయాలు[మార్చు]

కొల్లేరు సరస్సు
  • జిల్లాలో 700 కి.మీ. వైశాల్యంగల కొల్లేరు సరస్సు ఉంది. విదేశాలనుండి అనేకరకాల పక్షులు అక్టోబరు - మే మాసాలలో ఇక్కడ చేరుతాయి.
  • ఏలూరు సమీపాన "చిన్న తిరుపతి"గా ప్రసిద్ధిగాంచిన ద్వారకా తిరుమల ఉంది. యాత్రికులకు సమస్త సౌకర్యాలున్న ఈ ఆలయంలో పెళ్ళిళ్ళు జరుగుతాయి.
  • గుంటుపల్లి (కామవరపుకోట) గుహాలయాలు
  • కాశీవిశ్వేశ్వరస్వామి ఆలయం,జనార్దన

మూలాలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 "AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?". Sakshi. 2022-04-03. Retrieved 2022-04-03.
  2. "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 2009-01-07. Retrieved 2007-09-13.
  3. "జిల్లాలోని బస్ స్టేషన్లు". Archived from the original on 2016-03-22. Retrieved 2016-07-02.
  4. "Eluru bus stand in bad shape". The Hindu (in ఇంగ్లీష్). 2006-05-25. ISSN 0971-751X. Retrieved 2022-04-28.
  5. "Divisional info" (PDF). Indian Railways. Retrieved 10 February 2016.
  6. "District-wise Assembly-Constituencies". ceoandhra.nic.in.